THỨ BẢY TUẦN THÁNH: NGÀY CỦA SỰ THINH LẶNG THÁNH
Có những ngày trong năm phụng vụ không cần nhiều lời để chạm vào lòng người. Có những ngày chỉ cần bước vào bầu khí của nó thôi, lòng ta cũng tự nhiên chùng xuống, mắt ta cũng tự nhiên nhìn sâu hơn, và tâm hồn ta cũng tự nhiên lặng lại. Thứ Bảy Tuần Thánh là một ngày như thế. Đây không phải là ngày của tiếng hát. Đây cũng không phải là ngày của những lời công bố long trọng. Đây là ngày của thinh lặng. Một sự thinh lặng rất sâu. Một sự thinh lặng gần như phủ kín cả đất trời. Một sự thinh lặng mà trong đó Giáo Hội không cử hành Thánh lễ ban ngày, như thể toàn thể Nhiệm Thể Đức Kitô đang ngồi xuống bên mộ đá, không nói gì, không vội vàng làm gì, chỉ ở đó, chỉ hiện diện đó, chỉ đau đó, chỉ chờ đó.
Thứ Bảy Tuần Thánh là ngày duy nhất trong năm mà Giáo Hội như hoàn toàn dừng lại trước mầu nhiệm sự chết của Chúa. Nhà tạm trống. Bàn thờ không rực sáng. Chuông không vang lên. Ca đoàn im tiếng. Phụng vụ ban ngày không được cử hành như thường lệ. Toàn thể Hội Thánh bước vào một khoảng lặng rất lạ. Không phải là khoảng lặng của hư vô. Không phải là khoảng lặng vì chẳng còn gì để nói. Nhưng là khoảng lặng vì mầu nhiệm quá lớn, nỗi đau quá sâu, tình yêu quá nặng, đến nỗi lời nói trở nên bất lực. Trước mộ Chúa, người ta không còn muốn tranh luận nữa. Trước thi hài của Đấng đã yêu cho đến cùng, người ta cũng không còn thấy cần biện minh, giải thích hay diễn tả gì nhiều nữa. Chỉ còn biết cúi đầu. Chỉ còn biết ở lại. Chỉ còn biết im lặng mà yêu.
Có lẽ đây là ngày gần với kinh nghiệm con người nhất. Vì trong đời sống, ai trong chúng ta rồi cũng có những “Thứ Bảy Tuần Thánh” của riêng mình. Có những lúc Chúa như im lặng. Có những lúc lời cầu nguyện không còn sốt sắng. Có những lúc lòng ta đi qua những vùng tối không có lấy một tia sáng rõ ràng. Có những ngày ta không còn thấy niềm vui, không còn nghe được câu trả lời, không còn cảm được sự an ủi. Mọi sự như bị chôn dưới một tảng đá lớn. Ta cầu nguyện mà như không ai đáp lại. Ta trông chờ mà như cánh cửa trời vẫn khép. Ta tin mà như đức tin bị đem thử đến tận cùng. Chính trong những lúc ấy, Thứ Bảy Tuần Thánh trở thành một lời an ủi âm thầm cho linh hồn ta. Bởi vì ngày này nói với ta rằng: ngay cả khi Thiên Chúa im lặng, Người vẫn hiện diện. Ngay cả khi mọi sự xem ra đã kết thúc, chương trình cứu độ vẫn đang âm thầm tiếp diễn. Ngay cả khi ngôi mộ đã khép kín, sự sống vẫn đang chuyển động trong lòng sự chết.
Hôm nay, Giáo Hội ở bên mộ Chúa. Hình ảnh ấy đẹp mà buồn. Đẹp vì đó là sự trung thành. Buồn vì đó là giờ phút dường như mọi hy vọng đã bị vùi chôn. Đức Giêsu, Đấng đã từng đi trên mặt nước, từng cho kẻ chết sống lại, từng làm cho người mù được thấy, người câm nói được, người què đi được, hôm nay lại nằm bất động trong lòng đất. Đôi tay từng chúc lành nay khép lại. Đôi môi từng nói lời hằng sống nay thinh lặng. Đôi mắt từng nhìn người tội lỗi với lòng thương xót nay nhắm lại trong giấc ngủ của sự chết. Mọi sự như đã kết thúc thật rồi. Thập giá đã dựng lên. Máu đã đổ ra. Mồ đã đóng lại. Các môn đệ tản mác. Niềm hy vọng xem ra như bị chôn chung với thân xác Thầy.
Và trong tất cả những cảnh đó, có lẽ trái tim đau nhất là trái tim của Đức Maria.
Nếu Thứ Sáu Tuần Thánh là ngày Mẹ đứng dưới chân thập giá, thì Thứ Bảy Tuần Thánh là ngày Mẹ ở lại với một khoảng trống không thể gọi tên. Không còn tiếng Con nói. Không còn gương mặt Con nhìn Mẹ. Không còn bàn tay Con nắm lấy Mẹ. Không còn bước chân Con đi ngang nhà. Không còn sự hiện diện hữu hình của Con nữa. Chỉ còn ký ức. Chỉ còn nỗi đau. Chỉ còn một ngôi mộ đá lạnh lùng. Chỉ còn một trái tim mẹ hiền bị xé ra mà vẫn phải đứng vững trong đức tin.
Mẹ Maria của Thứ Bảy Tuần Thánh là hình ảnh rất đẹp của Hội Thánh và cũng là hình ảnh của mọi tâm hồn biết tin giữa đêm tối. Mẹ không ồn ào. Mẹ không trách móc. Mẹ không tuyệt vọng. Mẹ đau, nhưng Mẹ vẫn tin. Mẹ không hiểu hết mọi sự đang diễn ra, nhưng Mẹ vẫn phó thác. Mẹ vẫn nhớ lời Thiên Chúa. Mẹ vẫn giữ các biến cố ấy trong lòng. Mẹ vẫn chờ. Chính vì thế, Thứ Bảy Tuần Thánh không chỉ là ngày của mồ chôn. Đây còn là ngày của trái tim Mẹ. Một trái tim tan nát mà vẫn trung tín. Một trái tim không còn gì để bám víu nơi trần gian mà vẫn bám chặt vào lời hứa của Thiên Chúa.
Có những lúc trong đời ta cũng chỉ có thể sống như Mẹ trong ngày hôm nay. Không thể làm gì hơn. Không thể sửa ngay được mọi đổ vỡ. Không thể kéo lại những gì đã mất. Không thể trả lời được hết những câu hỏi của đau khổ. Không thể ngay lập tức biến đêm tối thành ban ngày. Tất cả những gì ta có thể làm, đôi khi, chỉ là ở lại với Chúa trong đức tin. Ở lại bên mộ đá. Ở lại với những gì chưa hiểu. Ở lại với nước mắt chưa khô. Ở lại với sự trống rỗng đang đè nặng tâm hồn. Ở lại và tin rằng Thiên Chúa không phản bội lời Người, cho dù hiện tại chưa có dấu chỉ gì cho thấy bình minh sắp đến.
Thời đại chúng ta là thời đại rất sợ thinh lặng. Người ta sợ ở một mình. Sợ đối diện với khoảng trống. Sợ những giờ phút không có gì lấp đầy. Chỉ cần im một chút là vội bật điện thoại lên. Chỉ cần lòng chùng xuống một chút là vội tìm tiếng động để khỏa lấp. Chỉ cần có một nỗi đau nào đó trồi lên là vội tìm cách làm cho mình bận rộn để khỏi phải chạm vào. Nhưng Thứ Bảy Tuần Thánh mời gọi ta đi vào chính điều mà ta hay trốn chạy: sự thinh lặng. Không phải thứ thinh lặng lạnh lẽo, vô hồn, nhưng là thinh lặng thánh. Thinh lặng để ở cùng Chúa. Thinh lặng để nghe tiếng trái tim mình. Thinh lặng để nhận ra những chỗ gãy đổ trong nội tâm. Thinh lặng để thôi giả vờ mạnh mẽ. Thinh lặng để thôi phô trương đạo đức. Thinh lặng để chỉ còn là một con người nghèo đứng trước Thiên Chúa.
Ngày hôm nay, Giáo Hội như muốn nói với từng người chúng ta: đừng vội. Đừng vội đi đến Phục Sinh mà chưa ở lại với ngôi mộ. Đừng vội hát Alleluia khi chưa biết khóc trước thân xác bị mai táng của Chúa. Đừng vội mừng chiến thắng khi chưa để cho trái tim mình đi qua nỗi mất mát thật sự. Đức tin Kitô giáo không phải là một niềm vui rẻ tiền, một thứ lạc quan hời hợt, một sự an ủi chóng qua. Đức tin Kitô giáo đi xuyên qua thập giá, xuyên qua mồ chôn, xuyên qua sự im lặng ghê người của Thiên Chúa, để chạm đến sự sống lại. Vì thế, muốn hiểu niềm vui Phục Sinh, ta phải biết ở lại với nỗi thinh lặng của Thứ Bảy Tuần Thánh.
Có thể hôm nay Chúa cũng đang mời ta chôn đi một điều gì đó. Chôn đi cái tôi quá lớn của mình. Chôn đi những tham vọng làm ta xa Chúa. Chôn đi những tính toán khiến lòng ta lúc nào cũng bất an. Chôn đi những vết giận hờn mà ta nuôi quá lâu. Chôn đi những mối tương quan đã mục nát vì ích kỷ và giả hình. Chôn đi con người cũ đã làm ta nặng nề bấy lâu. Bởi vì chỉ khi dám để cho một điều gì đó chết đi trong Chúa, ta mới có chỗ cho một sự sống mới được sinh ra. Nhưng quá trình ấy không dễ. Nó đau. Nó lặng. Nó tối. Nó giống hệt một ngôi mộ. Và chính vì vậy, Thứ Bảy Tuần Thánh trở nên gần gũi với hành trình hoán cải của mỗi người hơn ta tưởng.
Đây cũng là ngày của những người đang sống trong thử thách đức tin. Những ai đang cầu nguyện cho gia đình mà chưa thấy thay đổi. Những ai đang chiến đấu với tội lỗi mà cứ ngã đi ngã lại. Những ai đang mang bệnh tật trong thân xác. Những ai đang sống trong cô đơn, mất mát, hụt hẫng. Những ai vừa chôn cất một người thân yêu. Những ai đang trải qua một khủng hoảng âm thầm mà không biết nói với ai. Những ai cảm thấy Chúa quá xa. Những ai tưởng như đời mình chỉ còn lại một màu xám lạnh. Hôm nay, Giáo Hội không bảo họ phải vui lên ngay. Giáo Hội cũng không bắt họ phải có ngay câu trả lời. Giáo Hội chỉ mời họ ngồi xuống bên mộ Chúa. Và trong chính sự ngồi xuống ấy, họ được an ủi. Vì Chúa đã đi vào tận cùng nỗi tối tăm của con người. Người đã không đứng ngoài đau khổ của ta. Người đã đi vào mồ. Người đã chạm đến cái chết. Người đã chạm đến tận đáy của thân phận con người để không một vực sâu nào của ta còn nằm ngoài tình yêu cứu độ.
Thứ Bảy Tuần Thánh còn là ngày thanh luyện lòng tin của ta. Bình thường, ta tin khi thấy có ơn lành rõ rệt. Ta tin khi lời cầu nguyện được nhận. Ta tin khi công việc thuận lợi. Ta tin khi gia đình bình an. Ta tin khi trong lòng còn sốt sắng. Nhưng còn khi không thấy gì cả thì sao? Còn khi bầu trời đức tin trở nên xám xịt thì sao? Còn khi Chúa im lặng thì sao? Chính ở đây mà lòng tin được thử lửa. Đức tin trưởng thành không phải chỉ là biết cất tiếng ca khi được an ủi. Đức tin trưởng thành là vẫn quỳ gối khi không còn cảm xúc. Vẫn trung thành khi không còn thấy gì. Vẫn bước tiếp khi đường đi bị phủ mờ. Vẫn tin vào lời hứa của Chúa dù trước mắt chỉ là một tảng đá lấp kín cửa mồ.
Thật ra, sự im lặng của Thứ Bảy Tuần Thánh không phải là sự bất động tuyệt đối. Bề ngoài là yên, nhưng trong chiều sâu, Thiên Chúa đang làm việc. Khi nhân loại tưởng như mọi sự đã chấm hết, thì nơi bí nhiệm của chương trình cứu độ, cánh cửa Phục Sinh đã bắt đầu hé mở. Khi đất trời nín lặng, quyền lực sự chết đang bị đánh bại từ bên trong. Khi môn đệ còn tan tác, sự sống mới đang chuẩn bị bừng lên. Điều ấy cũng đúng cho đời ta. Nhiều khi ta cứ tưởng thời gian im lặng là thời gian vô ích. Ta tưởng những ngày bị chôn vùi là những ngày mất mát. Ta tưởng những đêm tối là những khoảng đời vô nghĩa. Nhưng không. Trong tay Thiên Chúa, không có đau khổ nào vô ích nếu ta biết kết hiệp nó với Chúa. Không có sự chờ đợi nào hoàn toàn trống rỗng nếu ta biết đặt nó vào lời hứa của Người. Không có ngôi mộ nào là tiếng nói cuối cùng nếu Đấng Phục Sinh đã bước vào đó.
Vì thế, ngày hôm nay dạy ta biết chờ. Chờ không phải bằng thái độ mệt mỏi, nhưng bằng lòng tín thác. Chờ không phải như người không biết ngày mai sẽ ra sao, nhưng như người biết rằng đêm tối này rồi sẽ có bình minh, dù chưa biết chính xác lúc nào. Chờ như hạt lúa nằm sâu trong lòng đất. Bề ngoài là mục nát, nhưng bên trong đang chuẩn bị nảy mầm. Chờ như người mẹ mang thai trong âm thầm, chưa thấy đứa con bằng mắt thường nhưng sự sống đã lớn lên từng ngày. Chờ như Hội Thánh bên mộ Chúa: không nghe tiếng động gì, không thấy dấu chỉ gì, nhưng vẫn không bỏ chỗ đứng của mình. Vẫn ở lại. Vẫn trung thành. Vẫn hy vọng.
Có lẽ điều đẹp nhất của Thứ Bảy Tuần Thánh chính là dạy ta ở lại. Ở lại khi không còn dễ chịu. Ở lại khi chẳng có gì hấp dẫn. Ở lại khi lòng muốn bỏ đi. Ở lại khi Chúa im lặng. Ở lại bên mộ Chúa cũng là học ở lại với những vùng chết trong đời mình mà không tuyệt vọng, ở lại với người thân trong lúc họ đau khổ mà không nóng ruột, ở lại với cộng đoàn trong lúc có những yếu đuối khiến ta thất vọng, ở lại với ơn gọi khi đường dài làm ta mỏi mệt. Ở lại là một hình thức yêu rất sâu. Chỉ những ai yêu thật mới đủ sức ở lại trong những ngày không còn ánh sáng.
Và chính trong ngày hôm nay, ta cũng hiểu hơn rằng Kitô giáo không chỉ là đạo của lời nói, nhưng còn là đạo của sự hiện diện. Nhiều lúc người khác không cần ta giải thích gì cả. Họ chỉ cần ta ở bên. Một người mất người thân không cần một bài giảng dài, nhưng cần một bàn tay nắm lấy trong im lặng. Một người đau khổ không cần những công thức đạo đức khô khan, nhưng cần một tấm lòng ngồi xuống bên cạnh. Một người tuyệt vọng không cần bị thúc ép vui lên, nhưng cần ai đó không bỏ họ một mình. Hôm nay, Giáo Hội làm điều ấy với Chúa. Giáo Hội không làm gì lớn lao. Chỉ ở bên mộ Chúa. Chỉ hiện diện với tình yêu. Và chính sự hiện diện ấy đã trở thành một lời cầu nguyện rất đẹp.
Trong bầu khí linh thiêng này, mỗi người chúng ta có thể tự hỏi: tôi có biết thinh lặng với Chúa không? Tôi có dám ngồi lại trước những mầu nhiệm mình không hiểu không? Tôi có đang quá sợ khoảng lặng nên cứ lấp đầy đời mình bằng âm thanh, công việc, mạng xã hội, bận rộn và phân tán không? Tôi có biết ở bên người đau khổ mà không cần phải nói nhiều không? Tôi có đủ kiên nhẫn để chờ giờ của Chúa không? Tôi có tin rằng ngay cả khi mọi sự xem ra chấm hết, Thiên Chúa vẫn đang làm điều tốt đẹp nhất cho linh hồn tôi không?
Thứ Bảy Tuần Thánh không trả lời mọi câu hỏi. Ngày này cũng không xóa ngay mọi nước mắt. Ngày này chỉ dạy ta một điều rất căn bản mà cũng rất khó: hãy ở lại trong tình yêu, ngay cả khi chưa thấy kết quả. Hãy trung thành, ngay cả khi chưa thấy ánh sáng. Hãy tin, ngay cả khi ngôi mộ vẫn còn khép. Hãy nhớ rằng sự im lặng của Thiên Chúa không có nghĩa là Người vắng mặt. Nhiều khi chính trong thinh lặng ấy, Người đang thực hiện những điều sâu nhất, lớn nhất, cứu độ nhất.
Chiều nay, khi bóng tối dần phủ xuống và Hội Thánh chuẩn bị bước vào đêm Canh Thức Vượt Qua, ta hiểu rằng Thứ Bảy Tuần Thánh không kết thúc trong tuyệt vọng. Nó mở ra một niềm hy vọng rất kín đáo, rất âm thầm, nhưng rất chắc chắn. Không ai nghe thấy tiếng hòn đá lăn ra vào lúc nào. Không ai chứng kiến khoảnh khắc sự sống bừng dậy trong mồ. Nhưng điều đó đã xảy ra. Cũng vậy, trong đời ta, nhiều cuộc phục sinh bắt đầu trong thầm lặng. Một trái tim nguội lạnh dần ấm lại. Một linh hồn tưởng chết dần sống lại. Một gia đình rạn nứt dần được hàn gắn. Một con người sau nhiều đêm tối dần tìm lại ánh sáng. Thiên Chúa thường làm những điều lớn lao nhất trong âm thầm.
Ước gì Thứ Bảy Tuần Thánh dạy chúng ta yêu mến sự thinh lặng thánh. Ước gì ngày này giúp ta thôi sợ những khoảng tối trên đường đức tin. Ước gì khi phải đi qua những “ngôi mộ” của đời mình, ta đừng vội tuyệt vọng, nhưng biết ngồi xuống bên Chúa, cùng với Mẹ Maria, mà chờ. Chờ trong tin yêu. Chờ trong phó thác. Chờ với một trái tim không nổi loạn, nhưng lặng sâu. Chờ như người biết rằng tình yêu không bao giờ chết. Chờ như người tin rằng lời cuối cùng của Thiên Chúa không phải là mồ chôn, nhưng là sự sống.
Và khi đêm Phục Sinh tới, khi ngọn nến được thắp lên giữa bóng đêm, khi tiếng Exsultet vang lên, khi Alleluia bừng nở trên môi Hội Thánh, lúc ấy ta mới hiểu sâu hơn giá trị của ngày hôm nay. Chính vì đã đi qua thinh lặng, ta mới nghe được âm vang của niềm vui. Chính vì đã cúi xuống bên mộ, ta mới ngước lên được trước ánh sáng Phục Sinh. Chính vì đã để cho lòng mình tan vào nỗi đau của Chúa, ta mới đón nhận được niềm vui không ai lấy mất.
Thứ Bảy Tuần Thánh là ngày im lặng hoàn toàn của Giáo Hội. Nhưng trong chính sự im lặng ấy, tình yêu nói nhiều nhất. Hy vọng cháy sáng nhất. Đức tin được thanh luyện nhất. Và trái tim con người, nếu biết ở lại, sẽ được chuẩn bị đẹp nhất để đón mừng Chúa Phục Sinh. Lm. Anmai, CSsR