Tìm hiểu tin mừng theo Thánh Máccô – MÔN ĐỆ THEO CON ĐƯỜNG THẬP GIÁ – Lm. Anmai, CSsR
BẢN TIN GIÁO HỘI CÔNG GIÁO 9-10-2026
Lm. Anmai, CSsR tổng hợp
TIN GIÁO HỘI CÔNG GIÁO NGÀY 9 10 2026 Linh mục Anmai, CSsR tổng hợp
TIN GIÁO HỘI CÔNG GIÁO NGÀY 9 10 2026 Linh mục Anmai, CSsR tổng hợp
Thứ Sáu tuần 27 Thường Niên ĐẤNG MẠNH HƠN ĐÃ ĐẾN – Lm. Anmai, CSsR
thứ sáu tuần 27 thường niên ĐƯỢC CHÚA GIẢI THOÁT ĐỂ BIẾT YÊU THƯƠNG – Lm. Anmai, CSsR
Tìm hiểu tin mừng theo Thánh Máccô – MÔN ĐỆ THEO CON ĐƯỜNG THẬP GIÁ – Lm. Anmai, CSsR
LỜI NGUYỆN SÁNG
Lạy Chúa Giêsu, trong giờ phút đầu ngày, chúng con tạ ơn Chúa đã gìn giữ chúng con qua đêm và ban cho chúng con thêm một ngày để sống trong tình yêu Chúa. Qua Tin Mừng hôm nay, chúng con nhận ra quyền năng Chúa giải thoát con người khỏi sự dữ và đem Triều Đại Thiên Chúa đến giữa chúng con. Xin Chúa ngự vào tâm hồn, soi sáng những góc tối và chữa lành những tổn thương đang khiến chúng con khép kín. Xin tha thứ vì những lần chúng con để thành kiến che khuất sự thật, nghi ngờ thiện chí của người khác, hoặc dùng lời nói làm tổn thương và gây chia rẽ. Xin ban cho chúng con lòng khiêm nhường để nhận ra điều tốt Chúa đang thực hiện, biết vui trước những việc thiện và biết cộng tác xây dựng sự hiệp nhất trong gia đình, cộng đoàn.
Lạy Chúa, xin giúp chúng con chọn đi với Chúa trong mọi việc hôm nay. Khi gặp cám dỗ, xin ban sức mạnh để chúng con giữ lòng ngay thẳng; khi nóng giận, xin giúp chúng con dừng lại trước những lời gây đau khổ; khi bất đồng, xin dạy chúng con lắng nghe và tìm cách hòa giải. Xin gìn giữ chúng con khỏi lòng ích kỷ, sự ganh tị, thói gian dối và những thói quen dẫn chúng con xa Chúa. Xin cho tâm hồn chúng con luôn đầy sự hiện diện của Chúa qua cầu nguyện, lắng nghe Lời Chúa và thực hành bác ái. Xin nâng đỡ chúng con kiên trì sửa mình, biết tránh những dịp tội và tìm sự trợ giúp khi yếu đuối. Chúng con xin dâng lên Chúa những người đang bị ràng buộc bởi nghiện ngập, hận thù và tuyệt vọng; xin mở cho họ con đường trở về, ban sức mạnh và những người đồng hành tận tâm. Xin bảo vệ các gia đình khỏi chia rẽ, giúp chúng con biết nhận lỗi, tha thứ và chăm sóc nhau. Ước gì từng suy nghĩ, lời nói và việc làm hôm nay đều góp phần đem bình an của Chúa đến cho mọi người. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.
Ca nhập lễ
Lạy Chúa, Chúa đã tác tạo mọi sự theo thánh ý Chúa, và không ai có thể chống lại thánh ý Chúa. Vì Chúa đã tạo thành mọi sự trên trời dưới đất, và cả những gì trong bầu trời; Chúa là Chúa tể mọi loài.
Lời nguyện nhập lễ
Lạy Thiên Chúa toàn năng hằng hữu, tình thương Chúa thật là cao cả, vượt xa mọi công trạng và ước muốn của con người, xin rộng tình tha thứ những lỗi lầm cắt rứt lương tâm chúng con, và thương ban những ơn trọng đại, lòng chúng con chẳng dám mơ tưởng bao giờ. Chúng con cầu xin…
Bài Ðọc Gl 3, 7-14
“Những ai cậy dựa vào đức tin, sẽ được chúc phúc với Abraham, con người tin tưởng”.
Trích thư Thánh Phaolô Tông đồ gửi tín hữu Galata.
Anh em thân mến, anh em hãy nhận biết rằng: những ai cậy dựa vào đức tin, thì họ là con cái của Abraham. Thực Kinh Thánh thấy trước rằng Thiên Chúa sẽ dùng đức tin làm cho các dân ngoại được công chính, nên đã tiên báo cho Abraham rằng: “Nơi ngươi tất cả dân ngoại sẽ được chúc phúc”. Vậy những ai cậy dựa vào đức tin sẽ được chúc phúc với Abraham, con người tin tưởng.
Thực ra, những người cậy dựa vào lề luật, họ mắc phải điều vô phúc, vì có lời chép rằng: “Vô phúc những ai không trung thành với những điều ghi trong Sách Luật, để thi hành những điều đó”. Ðàng khác, không ai được công chính hoá trước mặt Chúa bởi lề luật, đó là điều hiển nhiên, vì lẽ rằng: “Người công chính sẽ sống bởi đức tin”. Lề luật không căn cứ ở đức tin, nhưng là “Ai thực hành những khoản ấy, sẽ nhờ đó mà được sống”.
Ðức Kitô đã cứu chuộc chúng ta khỏi điều vô phúc của lề luật, bởi Người đã vì chúng ta, biến thành điều vô phúc, như lời chép rằng: “Hễ ai bị treo trên cây gỗ, đều là vô phúc”, để phúc lành của Abraham được chuyển tới các dân ngoại trong Ðức Giêsu Kitô, hầu chúng ta nhờ đức tin mà lãnh nhận Thánh Thần Chúa đã hứa”.
Ðó là lời Chúa.
Ðáp Ca: Tv 110, 1-2. 3-4. 5-6
Ðáp: Cho tới muôn đời Chúa vẫn nhớ lời minh ước (c. 5b).
Xướng: Tôi sẽ ca tụng Chúa hết lòng, trong nhóm hiền nhân và trong Công hội. Vĩ đại thay công cuộc của Chúa tôi, thực đáng cho những người mến yêu quan tâm học hỏi!
Xướng: Công cuộc của Chúa là sự hùng vĩ oai nghiêm, và đức công minh của Người muôn đời tồn tại. Chúa đã làm những điều lạ lùng đáng nhớ, Người thực là Ðấng nhân hậu từ bi.
Xướng: Chúa đã ban lương thực cho những ai tôn sợ Người, cho tới muôn đời Người vẫn nhớ lời minh ước. Chúa tỏ cho dân Người thấy công cuộc quyền năng của Người, hầu ban cho họ được phần sản nghiệp của chư dân.
Alleluia: Lc 19, 38
Alleluia, alleluia! – Chúc tụng Ðức Vua, Ðấng nhân danh Chúa mà đến! Bình an trên trời, và vinh quang trên các tầng trời! – Alleluia.
Phúc Âm: Lc 11, 15-26
“Nếu Ta nhờ ngón tay Thiên Chúa mà trừ quỷ, ắt là nước Thiên Chúa đã đến giữa các ngươi rồi”.
Tin Mừng Chúa Giêsu Kitô theo Thánh Luca.
Khi ấy, (lúc Chúa Giêsu trừ quỷ), thì có mấy người trong dân chúng nói rằng: “Ông ta nhờ tướng quỷ Bêelgiêbút mà trừ quỷ”. Mấy kẻ khác muốn thử Người, nên xin Người một dấu lạ từ trời xuống.
Nhưng Người biết ý của họ, liền phán: “Nước nào tự chia rẽ, sẽ diệt vong, và nhà cửa sẽ sụp đổ chồng chất lên nhau. Vậy nếu Satan cũng tự chia rẽ, thì nước nó làm sao đứng vững được? Bởi các ngươi bảo Ta nhờ Bêelgiêbút mà trừ quỷ, vậy nếu Ta nhờ Bêelgiêbút mà trừ quỷ, thì con cái các ngươi nhờ ai mà trừ? Bởi đó chính con cái các ngươi sẽ xét xử các ngươi. Nhưng nếu Ta nhờ ngón tay Thiên Chúa mà trừ quỷ, ắt là nước Thiên Chúa đã đến giữa các ngươi rồi.
“Khi có người khoẻ mạnh và võ trang đầy đủ canh giữ nhà mình, thì của cải người đó được an toàn. Nhưng nếu có người mạnh hơn xông đến đánh bại hắn, thì sẽ tước hết khí giới hắn tin tưởng, và làm tiêu tán hết những gì đã tước đoạt. Ai không thuận với Ta là nghịch cùng Ta, và ai không thu góp với Ta là phân tán.
“Khi thần ô uế ra khỏi người nào, thì nó đi dông dài những nơi khô ráo, tìm chỗ nghỉ ngơi, nhưng không tìm được, nên nó nói rằng: “Ta sẽ trở lại nhà ta, nơi ta đã ra đi”. Khi đến nơi, nó thấy nhà đó đã được quét sạch và sắp đặt ngăn nắp. Bấy giờ nó đi rủ bảy tà thần khác hung ác hơn nó, chúng vào cư ngụ ở đó. Và tình trạng sau cùng của người ấy trở nên tệ hại hơn trước”.
Ðó là lời Chúa.
Lời nguyện tiến lễ
Lạy Chúa, chính Chúa đã thiết lập lễ tế này để chúng con dâng lên mà tỏ lòng thần phục tôn kính; xin Chúa thương chấp nhận và thánh hoá chúng con, xin cho chúng con được hưởng dồi dào ơn cứu chuộc. Chúng con cầu xin…
Ca hiệp lễ
Chúa nhân lành đối với những ai trông cậy vào Người, và đối với tâm hồn kiếm tìm Người.
Hoặc đọc:
Chỉ có một tấm bánh, nên tuy nhiều, chúng ta cũng chỉ là một thân thể, vì hết thảy chúng ta thông phần cùng một tấm bánh, và cùng một chén rượu
Lời nguyện hiệp lễ
Lạy Chúa, chúng con vừa lãnh nhận Mình và Máu Ðức Kitô, xin cho chúng con được nên một với Người và no say tình Chúa. Chúng con cầu xin…
ĐỂ ĐỨC KITÔ THỰC SỰ LÀM CHỦ NGÔI NHÀ TÂM HỒN
Có những ngôi nhà rất đẹp nhưng người sống trong đó lại không cảm thấy bình an. Có những căn phòng được quét dọn mỗi ngày nhưng vẫn nặng nề vì những lời chưa được nói ra, những hiểu lầm chưa được tháo gỡ, những tổn thương bị giấu kín và những sự im lặng đã trở thành khoảng cách. Cũng có những con người nhìn bên ngoài rất đạo đức, rất chu đáo, rất có trách nhiệm, nhưng bên trong luôn phải chiến đấu với một điều gì đó đang làm mình mất tự do: một nỗi sợ không gọi được tên, một sự ganh tị không muốn thừa nhận, một thói quen đã nhiều lần quyết tâm từ bỏ, một nhu cầu được người khác công nhận đến mức không còn sống thật với chính mình. Đời sống thiêng liêng không chỉ là làm cho bên ngoài có vẻ ngay ngắn. Đời sống thiêng liêng là để Thiên Chúa đi vào những nơi sâu kín nhất, nơi ta thường khóa cửa vì sợ phải đối diện với sự thật về mình. Có khi điều khiến chúng ta mệt mỏi nhất không phải là công việc quá nhiều, nhưng là phải liên tục bảo vệ một hình ảnh, phải chứng minh mình đúng, phải giữ cho người khác không thấy mình yếu đuối. Có khi điều làm một gia đình kiệt sức không phải là thiếu tiền, nhưng là thiếu một nơi để mỗi người có thể được lắng nghe mà không bị kết án. Có khi điều khiến một cộng đoàn suy yếu không phải là thiếu người tài, nhưng là những người tài không còn biết vui vì điều tốt nơi nhau. Tin Mừng đưa chúng ta vào một cuộc gặp gỡ rất sâu: Đức Giêsu đến để giải thoát con người, nhưng con người có thể nhìn việc giải thoát ấy bằng một trái tim đã bị sự nghi ngờ chiếm giữ. Khi đó, điều đáng lẽ phải trở thành niềm vui lại bị biến thành một lý do để công kích; điều đáng lẽ phải mở ra lòng biết ơn lại bị kéo vào cuộc tranh giành ảnh hưởng. Bởi vậy, trước khi hỏi sự dữ đang làm gì ngoài thế giới, chúng ta cần có can đảm hỏi lòng mình đang đón nhận điều thiện bằng thái độ nào.
Một người được giải thoát là một cuộc đời được mở lại. Đằng sau một biến cố chữa lành không chỉ có sự thay đổi nơi một cá nhân, mà còn có những người thân được nhẹ gánh, những mối tương quan có cơ hội hồi sinh, những ngày tháng có thể bắt đầu khác đi. Nhưng khi lòng người chỉ quan tâm đến việc ai được kính trọng, ai có ảnh hưởng, ai đang thu hút đám đông, thì người đau khổ rất dễ bị đẩy xuống hàng thứ yếu. Người ta không còn nhìn thấy một con người vừa được cứu giúp; người ta chỉ nhìn thấy một đối thủ đang được chú ý. Điều ấy vẫn có thể xảy ra trong đời sống chúng ta. Một người trong gia đình bắt đầu thay đổi, nhưng ta không vui vì sự thay đổi ấy, vì ta đã quen giữ vai trò người luôn đúng và người kia luôn sai. Một người trong giáo xứ làm được việc tốt, nhưng ta khó chịu vì họ được cảm ơn nhiều hơn mình. Một người từng vấp ngã được trao cơ hội phục vụ trở lại, nhưng ta không muốn chấp nhận vì trong tâm trí ta, quá khứ của họ đã trở thành bản án vĩnh viễn. Như thế, đôi khi chúng ta không chống lại điều thiện một cách công khai; chúng ta chỉ làm cho điều thiện trở nên đáng ngờ, làm cho người thực hiện điều thiện phải mệt mỏi, làm cho cộng đoàn không còn biết tin vào những điều tốt đẹp đang diễn ra. Đây là một cuộc xét mình cần thiết: khi nghe một người được khen, phản ứng đầu tiên của tôi là vui hay tìm một chi tiết để giảm giá trị của họ? Khi thấy một người tiến bộ, tôi có sẵn lòng điều chỉnh cách nhìn hay vẫn muốn nhốt họ trong hình ảnh cũ? Khi điều tốt đến qua một người tôi không thích, tôi có đủ tự do để đón nhận hay chỉ chấp nhận điều tốt khi nó đến từ phía mình?
Có một sự cứng lòng rất tinh vi: ta không thiếu bằng chứng, ta chỉ không muốn để bằng chứng ấy thay đổi mình. Một người có thể chứng kiến lòng tận tụy của người khác nhiều năm mà vẫn tiếp tục nghi ngờ, bởi nếu thừa nhận họ tốt, người ấy phải từ bỏ sự khinh thường đã nuôi dưỡng quá lâu. Một người có thể được yêu thương chân thành mà vẫn tìm cách thử thách người yêu thương mình, bởi họ muốn có sự bảo đảm tuyệt đối trước khi trao lòng tin. Một người có thể nhận được rất nhiều ân huệ mà vẫn cho rằng Thiên Chúa chưa làm gì cho mình, bởi họ chỉ công nhận một ân huệ nếu nó mang đúng hình thức họ đã yêu cầu. Khi đó, vấn đề không còn nằm ở việc có thêm một dấu chỉ hay không. Vấn đề nằm ở một trái tim đang đặt ra những điều kiện để khỏi phải mở cửa. Trong đời sống đức tin, chúng ta cũng có thể cầu nguyện bằng một thái độ âm thầm mặc cả: nếu mọi sự diễn ra theo ý tôi, tôi sẽ tin hơn; nếu người ấy thay đổi trước, tôi sẽ tha thứ; nếu công việc thành công, tôi sẽ biết ơn; nếu gia đình hết khó khăn, tôi sẽ sống đạo nghiêm túc. Nhưng đức tin trưởng thành khi chúng ta học bước đi với Thiên Chúa giữa những điều chưa được giải thích trọn vẹn, đồng thời làm những việc tốt mình đã biết phải làm. Có những ngày Chúa không cho ta câu trả lời mong muốn, nhưng vẫn cho ta đủ ánh sáng để sống ngay thẳng trong ngày ấy. Có những ngày hoàn cảnh chưa đổi, nhưng ta có thể đổi cách cư xử. Có những ngày người khác chưa xin lỗi, nhưng ta vẫn có thể ngừng làm tổn thương họ bằng những lời cay nghiệt.
Sự chia rẽ thường bắt đầu từ những điều rất nhỏ. Một lời nói nửa chừng, một sự so sánh thiếu tế nhị, một lời nhận xét được truyền đi qua nhiều người, một lần không được hỏi ý kiến rồi bị diễn giải thành sự coi thường. Khi những điều ấy không được nhìn lại trong sự thật, chúng dần trở thành một câu chuyện mà mỗi người kể đi kể lại để bảo vệ mình. Người chồng nghĩ mình luôn bị phê bình; người vợ nghĩ mình luôn bị bỏ mặc; người con nghĩ mình không bao giờ được hiểu; cha mẹ nghĩ con chỉ biết chống đối. Trong cộng đoàn, người này nghĩ người kia muốn giành quyền, người kia nghĩ người này luôn tìm cách cản trở. Mỗi người bắt đầu đọc mọi hành vi của người khác bằng một giả định bất lợi. Một câu nói bình thường cũng có thể bị nghe thành sự châm chọc; một lời góp ý cũng có thể bị xem là một cuộc tấn công; một sự im lặng cũng có thể bị hiểu là khinh thường. Dần dần, người ta không còn gặp con người thật của nhau, mà gặp hình ảnh đã bị nỗi đau và thành kiến sửa đổi. Muốn chữa lành sự chia rẽ, chúng ta phải có những cuộc đối thoại đủ thành thật để phân biệt điều đã xảy ra với điều mình suy diễn. Tôi đã nghe câu gì? Tôi đã cảm thấy thế nào? Tôi đã tự kết luận điều gì về người kia? Tôi có hỏi lại họ hay chỉ đem kết luận ấy đi kể với người khác? Những câu hỏi đơn sơ ấy có thể ngăn một hiểu lầm nhỏ trở thành một vết thương lâu năm.
Tuy nhiên, xây dựng hiệp nhất không có nghĩa là yêu cầu mọi người im lặng trước sai trái. Một mái nhà không trở nên bình an chỉ vì người bị tổn thương ngừng lên tiếng. Một cộng đoàn không thực sự hiệp nhất chỉ vì không ai dám nêu vấn đề. Có những sự yên ổn được duy trì bằng nỗi sợ, và có những nụ cười chỉ là cách che giấu sự bất lực. Hiệp nhất theo tinh thần Tin Mừng đòi hỏi sự thật được nói ra với lòng tôn trọng, người yếu thế được bảo vệ, người có trách nhiệm biết chịu trách nhiệm và người mắc lỗi có cơ hội hoán cải thực sự. Nếu một người cứ gây tổn thương rồi yêu cầu người khác tha thứ để mọi chuyện được bỏ qua, thì người ấy chưa hiểu chiều sâu của hòa giải. Hòa giải cần sự thừa nhận, sự sửa chữa và sự thay đổi có thể nhận ra trong đời sống. Nếu một cộng đoàn chỉ lo giữ hình ảnh đẹp mà không chăm sóc người đang bị đau, cộng đoàn ấy đang để vẻ ngoài lấn át sứ mạng. Bởi vậy, người xây dựng hiệp nhất phải biết vừa mềm mại vừa rõ ràng: mềm mại để không làm nhục người khác, rõ ràng để không che đậy sự dữ; kiên nhẫn với tiến trình đổi mới, nhưng không dùng sự kiên nhẫn để kéo dài điều gây hại. Một lời nói đúng lúc, một quy định minh bạch, một cuộc gặp riêng được chuẩn bị cẩn thận, một sự can thiệp có trách nhiệm có thể trở thành cách cụ thể để gìn giữ ngôi nhà chung.
Ngôi nhà đầu tiên cần được gìn giữ là chính lòng mình. Chúng ta thường dành rất nhiều thời gian để theo dõi người khác mà rất ít thời gian nhận ra điều đang điều khiển mình. Ta biết ai nói gì, ai làm sai, ai được ưu ái, ai được giao việc, nhưng lại không biết vì sao mình dễ bực bội đến thế, vì sao mình không chịu được khi người khác nổi bật, vì sao mình luôn cần có tiếng nói cuối cùng. Có người tưởng mình đang bảo vệ nguyên tắc, nhưng thật ra đang bảo vệ lòng tự ái. Có người tưởng mình đang phục vụ cộng đoàn, nhưng thật ra cần cộng đoàn để cảm thấy mình quan trọng. Có người tưởng mình đang lo cho con cái, nhưng thật ra đang để nỗi sợ khiến mình kiểm soát mọi bước đi của con. Những động cơ ấy không phải lúc nào cũng hoàn toàn xấu; chúng thường pha trộn giữa tình yêu thật và nhu cầu chưa được nhìn nhận. Chính vì vậy, xét mình cần một sự trung thực có lòng thương xót. Ta không vội kết án toàn bộ con người mình vì nhận ra một động cơ lệch lạc, nhưng cũng không lấy những việc tốt đã làm để miễn cho mình khỏi hoán cải. Ta có thể yêu thương và vẫn cần học cách yêu thương. Ta có thể phục vụ chân thành và vẫn cần được giải thoát khỏi nhu cầu được khen. Ta có thể có trách nhiệm và vẫn cần học trao lại cho người khác phần trách nhiệm thuộc về họ. Sự trưởng thành bắt đầu khi ta ngừng coi việc nhận lỗi là một sự hạ thấp phẩm giá.
Có những người rất mạnh trước người khác nhưng lại rất yếu trước chính thói quen của mình. Họ có thể điều hành một tập thể, giải quyết những công việc phức tạp, tranh luận sắc bén, nhưng không thể ngừng một câu nói gây tổn thương khi đang tức giận. Họ có thể khuyên người khác sống tiết độ, nhưng không kiểm soát được thời gian dành cho điện thoại. Họ có thể nói rất hay về tha thứ, nhưng âm thầm nuôi một sự oán hận qua nhiều năm. Điều đó cho thấy tự do nội tâm không đồng nghĩa với năng lực bên ngoài. Một người có nhiều khả năng vẫn có thể đang bị lệ thuộc. Một người được kính trọng vẫn có thể đang sống trong nỗi sợ bị đánh giá. Vì thế, chúng ta cần đến với Đức Kitô bằng chính sự thật ấy. Cầu nguyện không chỉ là trình bày những việc mình muốn Chúa giải quyết; cầu nguyện còn là cho phép Chúa chạm đến những điều mình chưa muốn thay đổi. Có người xin Chúa cho gia đình bình an nhưng chưa muốn từ bỏ cách nói nặng lời. Có người xin cộng đoàn hiệp nhất nhưng chưa muốn ngừng kể lại lỗi lầm của người mình bất mãn. Có người xin được thanh thản nhưng vẫn giữ thói quen so sánh khiến lòng mình bất an. Khi lời cầu nguyện đi cùng một bước đổi mới cụ thể, dù nhỏ, ta bắt đầu cộng tác với ân sủng. Một lời xin lỗi không biện hộ, một buổi tối đặt điện thoại xuống để nghe người thân, một lần ngừng chuyển tiếp câu chuyện chưa kiểm chứng có thể là nơi lời cầu nguyện bắt đầu mang hình hài.
Đức Kitô không đòi chúng ta giả vờ mạnh mẽ để được Người đón nhận. Chúng ta có thể đến với Người trong sự mệt mỏi, trong những lần thất bại, trong cảm giác xấu hổ vì đã trở lại một điều mình từng quyết tâm từ bỏ. Nhưng đến với Người cũng có nghĩa là mở lòng cho sự thật. Lòng thương xót không làm cho tội lỗi trở thành điều vô hại; lòng thương xót giúp người có tội không bị tuyệt vọng giam giữ và có thể đứng dậy để sống khác. Một người sau khi sa ngã dễ bị kéo về hai phía: hoặc tự bào chữa đến mức không còn thấy lỗi, hoặc tự kết án đến mức không còn tin mình có thể thay đổi. Cả hai đều cản trở việc trở về. Con đường hoán cải đi qua sự thừa nhận bình tĩnh: tôi đã làm điều này, điều này đã gây hại, tôi cần xin tha thứ, cần sửa chữa và cần tìm sự nâng đỡ để không tiếp tục lặp lại. Trong bí tích Hòa Giải, người tín hữu không chỉ tìm cảm giác nhẹ lòng, mà đón nhận ơn tha thứ và sức mạnh để bắt đầu lại. Sau khi lãnh nhận bí tích, việc trở về với đời sống thường ngày rất quan trọng: trả lại điều đã chiếm đoạt, đính chính lời đã nói sai, xin lỗi người đã làm tổn thương, điều chỉnh những hoàn cảnh dễ dẫn mình vào tội. Có những bước không dễ, nhưng chính những bước ấy làm cho lòng sám hối trở nên chân thật.
Đừng tưởng rằng một lần quyết tâm là đủ để giải quyết mọi điều đã tích tụ qua nhiều năm. Một thói quen xấu thường có đường đi của nó: một hoàn cảnh khơi gợi, một cảm xúc xuất hiện, một cách phản ứng quen thuộc và một cảm giác thỏa mãn ngắn ngủi khiến ta muốn lặp lại. Người nóng giận có thể thường bùng nổ khi quá mệt, khi cảm thấy không được tôn trọng hoặc khi nghe một lời chạm vào vết thương cũ. Người hay nói xấu có thể tìm đến chuyện của người khác mỗi khi thấy mình thiếu giá trị. Người quá lệ thuộc vào việc được khen có thể nhận thêm công việc vượt quá sức rồi trở nên cay đắng vì không ai biết ơn đủ. Muốn thay đổi, chúng ta cần nhận ra đường đi ấy trong đời mình. Trước khi tôi nổi nóng, điều gì thường xảy ra? Khi tôi muốn công kích người khác, tôi đang sợ mất điều gì? Khi tôi tìm cách trốn vào màn hình, tôi đang tránh đối diện với cảm xúc nào? Nhìn ra những điều ấy không làm mất trách nhiệm cá nhân; trái lại, giúp ta chịu trách nhiệm cụ thể hơn. Ta có thể xin tạm dừng cuộc trao đổi khi cảm xúc quá mạnh, trở lại cuộc nói chuyện vào một thời điểm rõ ràng, chuẩn bị lời góp ý trước khi gặp người khác, giới hạn những hoàn cảnh mình biết dễ khiến mình mất tự chủ. Ân sủng nâng đỡ chúng ta trong chính những lựa chọn rất thực tế ấy.
Một ngôi nhà được quét dọn cần có sự sống bên trong. Một tâm hồn từ bỏ điều xấu cũng cần được nuôi dưỡng bằng điều thiện. Nếu người thường xuyên nói lời cay nghiệt chỉ cố im lặng, trong lòng họ có thể vẫn tích tụ giận dữ; họ cần học cách trình bày nhu cầu, lắng nghe và giải quyết bất đồng. Nếu một người ngừng một thú vui gây hại nhưng không tìm được nhịp sống lành mạnh, những khoảng trống có thể khiến họ trở lại điều cũ. Nếu một cộng đoàn chấm dứt một cuộc tranh cãi mà không thay đổi cách phân công, cách trao đổi và cách xử lý xung đột, mầm chia rẽ vẫn còn. Vì thế, hoán cải cần một sự xây dựng kiên trì. Ta tập cầu nguyện đều đặn, tập đọc và suy niệm Lời Chúa, tập làm một việc bác ái cụ thể, tập dành thời gian cho người thân, tập giữ lời hứa, tập nói sự thật bằng một giọng có thể nghe được. Ta tìm những mối tương quan giúp mình sống tốt, chấp nhận để một người đáng tin nhắc nhở, tham gia đời sống cộng đoàn với tinh thần cộng tác. Những việc ấy đôi khi rất âm thầm, không tạo cảm giác mạnh mẽ như một quyết tâm lớn, nhưng chính sự đều đặn làm nên một đời sống có nền tảng. Một ngày sống tốt không xóa hết mọi yếu đuối, nhưng nhiều ngày biết trở về sẽ hình thành một con đường.
Trong gia đình, để Chúa làm chủ ngôi nhà bắt đầu từ cách chúng ta đối xử với người gần nhất. Rất dễ trở nên lịch sự với người ngoài rồi cho phép mình cộc cằn với người thân. Ta nghĩ người nhà phải hiểu mình, phải chịu đựng mình, phải biết rằng mình có ý tốt dù lời nói rất nặng. Nhưng người thân cũng có trái tim, cũng có giới hạn, cũng cần được tôn trọng. Tình yêu không làm cho những lời gây tổn thương mất tác động. Một đứa trẻ nghe cha mẹ thường xuyên chê bai có thể lớn lên với cảm giác mình luôn thiếu sót. Một người vợ bị coi nhẹ công sức lâu ngày có thể trở nên lặng lẽ vì không còn hy vọng được hiểu. Một người chồng chỉ được nhắc đến khi có lỗi có thể thu mình hoặc phản ứng bằng sự giận dữ. Người già trong nhà nếu chỉ được nhìn như một gánh nặng sẽ đau lòng ngay cả khi nhu cầu vật chất được đáp ứng đầy đủ. Bởi vậy, sống đạo trong gia đình cần những cử chỉ rất cụ thể: gọi nhau bằng sự tôn trọng, cảm ơn những việc nhỏ, không đem điểm yếu riêng tư ra chế giễu, không dùng lỗi cũ để làm vũ khí trong mọi cuộc tranh luận. Khi cần góp ý, hãy nói về hành vi và hậu quả thay vì phủ nhận toàn bộ con người. Khi có lỗi, hãy nhận lỗi rõ ràng. Khi người khác đang nói, hãy dành cho họ sự chú ý đủ để họ cảm thấy mình thực sự có mặt.
Gia đình cũng cần học phân biệt giữa chăm sóc và kiểm soát. Chăm sóc giúp người khác lớn lên trong tự do và trách nhiệm; kiểm soát khiến người khác phải liên tục xin phép để tránh làm ta bất an. Cha mẹ có trách nhiệm hướng dẫn con, nhưng hướng dẫn cần thay đổi theo tuổi và khả năng của con. Người bạn đời có quyền mong sự trung tín và minh bạch, nhưng không vì thế mà được làm nhục, đe dọa hay xóa bỏ mọi khoảng riêng hợp lý của người kia. Người có kinh nghiệm trong cộng đoàn cần giúp người mới học việc, nhưng không nên biến sự giúp đỡ thành một sự lệ thuộc kéo dài. Nhiều khi chúng ta cần xét lại cách yêu thương của mình bằng một câu hỏi: sau khi ở bên tôi, người này có trở nên vững vàng hơn, có dám nói thật hơn, có có khả năng chịu trách nhiệm hơn không? Hay họ chỉ ngày càng sợ làm tôi không hài lòng? Một tình yêu được Tin Mừng thanh luyện biết chấp nhận rằng người khác có những khả năng, những giới hạn và một hành trình riêng. Tình yêu ấy biết nói điều cần nói, giữ những ranh giới cần giữ, nhưng không chiếm lấy toàn bộ đời sống người khác. Để Đức Kitô làm chủ lòng mình còn là từ bỏ ý muốn làm chủ mọi người quanh mình.
Trong giáo xứ và cộng đoàn, điều cần được bảo vệ không chỉ là chương trình hay thành quả, mà là phẩm giá của những người cùng phục vụ. Một buổi lễ được tổ chức tốt nhưng để lại nhiều người bị xúc phạm cần được nhìn lại. Một hoạt động thu hút đông người nhưng khiến những người cộng tác kiệt sức, bị coi thường hoặc không được lắng nghe cần được điều chỉnh. Chúng ta không thể lấy một mục đích tốt để miễn cho mình khỏi cách làm tốt. Người có trách nhiệm cần biết giao việc rõ ràng, phân biệt việc khẩn cấp với việc có thể chờ, nhận ra sức lực thật của người cộng tác và dành chỗ cho sự góp ý. Người phục vụ cũng cần biết nói thành thật về khả năng của mình, không nhận mọi việc rồi âm thầm trách móc, không dùng sự hy sinh làm lý do để đòi quyền kiểm soát. Một cộng đoàn trưởng thành khi người ta có thể trao đổi về một sai sót mà không biến nó thành cuộc xét xử nhân cách, có thể bàn về một bất đồng mà không lập phe, có thể thay đổi một cách làm mà không làm nhục người đã đề nghị cách làm cũ. Trong một bầu khí như thế, tài năng được chia sẻ, trách nhiệm được gánh vác và người yếu hơn không phải sợ rằng mình sẽ bị loại trừ chỉ vì chưa làm tốt.
Lời nói là một trong những nơi mỗi ngày chúng ta quyết định ngôi nhà chung sẽ được xây dựng hay bị bào mòn. Có những lời không sai hoàn toàn nhưng vẫn gây hại vì được nói với mục đích làm người khác mất uy tín. Có những thông tin đúng một phần nhưng khi bị tách khỏi hoàn cảnh lại tạo ra một hình ảnh sai. Có những chuyện riêng tư không thuộc trách nhiệm của ta nhưng ta vẫn muốn biết và muốn kể, vì cảm giác được nắm thông tin khiến ta thấy mình quan trọng. Trước khi nói về một người vắng mặt, ta cần tự hỏi mình đang muốn giúp giải quyết điều gì. Nếu thật sự có một vấn đề, ai là người cần được trao đổi? Nếu thông tin chưa rõ, vì sao ta vội chuyển tiếp? Nếu người ấy có mặt, ta có nói bằng cùng một giọng như vậy không? Nếu câu chuyện liên quan đến một sai phạm cần được xử lý, ta hãy đưa đến người có trách nhiệm bằng sự chính xác, thay vì làm cho nó lan khắp nơi như một thú vui. Giữ gìn lời nói không có nghĩa là che giấu điều cần được làm sáng tỏ. Giữ gìn lời nói là để sự thật phục vụ việc sửa chữa, bảo vệ và chữa lành. Một người biết dừng một câu chuyện làm nhục người khác có thể đang làm một việc bác ái rất lớn mà không ai nhận thấy.
Chúng ta cũng phải học cách nhìn người đã vấp ngã. Một cộng đoàn chỉ biết đón người mạnh mẽ, người thành công, người có hình ảnh tốt sẽ khiến người yếu đuối phải sống trong che giấu. Khi người ta sợ rằng thú nhận một khó khăn sẽ bị mất hết sự tôn trọng, họ có thể tiếp tục sống hai mặt cho đến khi vấn đề trở nên nghiêm trọng. Vì thế, lòng thương xót cần được thể hiện bằng một bầu khí trong đó người ta có thể tìm sự giúp đỡ sớm. Một người đang gặp khó khăn trong đời sống gia đình cần có nơi được nghe nghiêm túc. Một người trẻ đang bị một thói quen gây hại chi phối cần được đồng hành bằng sự kiên nhẫn và trách nhiệm. Một người phục vụ đang kiệt sức cần được nghỉ ngơi mà không bị coi là thiếu nhiệt thành. Tuy nhiên, đón nhận người yếu đuối cũng cần sự khôn ngoan trong việc giao trách nhiệm. Có những công việc đòi hỏi thời gian phục hồi, những giới hạn rõ ràng và sự theo dõi thích hợp. Tha thứ không tự động làm cho mọi điều kiện đã trở nên an toàn. Chúng ta có thể vừa khẳng định phẩm giá của một người, vừa yêu cầu họ đi qua một tiến trình sửa chữa cần thiết. Lòng thương xót sâu xa biết chăm sóc cả người đã gây hại lẫn người đã bị tổn thương.
Đừng để những suy niệm về cuộc chiến thiêng liêng khiến chúng ta vội gán nhãn cho người khác. Một người khó tính không vì thế mà bị quyền lực sự dữ chiếm hữu. Một người có những biểu hiện bất thường cần được lắng nghe và tìm hiểu với sự thận trọng. Khi đồng hành với người đang đau khổ, chúng ta cần tránh những lời suy đoán làm họ thêm sợ hãi, xấu hổ hoặc bị xa lánh. Cầu nguyện cho họ, hiện diện với họ, giúp họ tìm sự hỗ trợ phù hợp là những việc có thể làm bằng lòng yêu thương. Trong chính đời sống thường ngày, ta cũng cần tránh biến người bất đồng với mình thành hình ảnh của sự dữ. Khi đã coi một người là kẻ xấu hoàn toàn, ta rất dễ cho phép mình đối xử với họ bằng bất cứ cách nào. Tin Mừng mời chúng ta chống lại tội lỗi và những hành vi gây hại, đồng thời gìn giữ cái nhìn về phẩm giá con người. Có lúc phải sửa sai nghiêm khắc, có lúc phải ngăn chặn một hành vi, có lúc phải giữ khoảng cách cần thiết; nhưng ngay cả khi ấy, chúng ta vẫn không được nuôi niềm vui trước sự sụp đổ của người khác. Một trái tim đang được Chúa thanh luyện biết đau trước sự dữ mà không đánh mất lòng thương người.
Đời sống cầu nguyện giúp chúng ta nhận ra mình đang sống trước mặt ai. Nếu mỗi ngày ta chỉ sống trước ánh mắt của người khác, ta sẽ dễ bị lời khen kéo lên và lời chê đẩy xuống. Nếu chỉ sống trước những thành quả, ta sẽ thấy mình có giá trị khi làm được nhiều và thấy mình vô dụng khi phải nghỉ ngơi. Nếu chỉ sống trước những thất bại cũ, ta sẽ không dám bước vào một khởi đầu mới. Khi cầu nguyện, ta tập trở về trước mặt Thiên Chúa, Đấng biết sự thật của ta mà vẫn mời ta đến gần. Ta có thể trình bày niềm vui không cần phô trương, thú nhận tội lỗi không cần che đậy, nói về nỗi đau không cần làm ra vẻ mình ổn. Có những lúc cầu nguyện rất khô khan, nhưng sự trung thành vẫn có giá trị. Ta ngồi lại, đặt lòng mình trước Chúa, xin được thấy điều cần thấy và làm điều cần làm. Sau giờ cầu nguyện, ta trở lại với công việc, với gia đình, với cộng đoàn bằng một sự hiện diện khác: bớt vội phản ứng, bớt cần thắng, bớt sợ bị bỏ quên. Cầu nguyện chân thật dần mở rộng trái tim để ta không biến mọi chuyện thành vấn đề về chính mình. Ta có thể quan tâm đến điều tốt cho người khác ngay cả khi mình không được chú ý.
Thánh lễ đưa chúng ta về trung tâm của đời sống đức tin. Chúng ta đến với Chúa mang theo một tuần sống có cả sự trung thành lẫn những thiếu sót, cả lòng biết ơn lẫn những điều còn ngổn ngang. Trong Thánh Thể, người tín hữu được kết hợp với Đức Kitô và được nuôi dưỡng để sống tình yêu Người giữa đời thường. Vì thế, việc tham dự Thánh lễ cần tiếp tục trong cách ta sử dụng lời nói, tiền bạc, thời gian và quyền hạn. Người đã đón nhận Chúa được mời gọi nhận ra trách nhiệm đối với người nghèo, người bị bỏ quên, người sống ngay bên cạnh mà lâu nay mình không chú ý. Người đã cùng cộng đoàn cầu nguyện cho bình an được mời gọi ngừng góp phần vào những cuộc chia rẽ. Người đã xin ơn tha thứ được mời gọi nhìn lại thái độ đối với người đang cần một cơ hội trở về. Chúng ta chưa làm được trọn vẹn ngay lập tức, nhưng mỗi lần đến với Chúa phải có chỗ cho một bước đáp trả. Có thể hôm nay bước ấy là gọi điện cho một người lâu nay bị mình tránh né, là trả lại một khoản nợ, là thành thật trong công việc, là dành thời gian cho con, là nhận trách nhiệm về một quyết định sai. Tình yêu được đón nhận nơi bàn thờ tìm đường đi vào những chọn lựa cụ thể của đời sống.
Một điều rất cần cho người phục vụ là biết nghỉ ngơi trong sự khiêm nhường. Có người tưởng rằng nếu mình dừng lại, mọi việc sẽ sụp đổ. Có người không dám nhờ giúp vì sợ bị xem là thiếu khả năng. Có người làm việc không ngừng vì khi yên lại, họ phải đối diện với những khoảng trống bên trong. Nhưng sự kiệt sức có thể khiến chúng ta trở nên thiếu kiên nhẫn, dễ nghi ngờ và dễ làm đau những người mình muốn phục vụ. Nhận giới hạn không phải là từ bỏ trách nhiệm; đó là cách gánh trách nhiệm bền vững hơn. Ta cần biết việc nào thực sự thuộc về mình, việc nào nên trao cho người khác, việc nào cần được tổ chức lại. Ta cần dành thời gian để ăn uống, nghỉ ngơi, cầu nguyện và duy trì những mối tương quan lành mạnh. Một người biết nghỉ ngơi có thể trở lại công việc với sự sáng suốt hơn. Một người biết nhờ giúp tạo cơ hội cho người khác cộng tác. Một người không coi mình là trung tâm sẽ ít bị tổn thương khi người khác làm được điều tốt mà không cần đến mình. Trong đức tin, chúng ta học phục vụ bằng tất cả lòng tận tụy, đồng thời nhận rằng công trình của Thiên Chúa lớn hơn khả năng của một cá nhân. Điều ấy làm nhẹ lòng và giúp ta phục vụ với niềm vui.
Khi đã có một vài tiến bộ, chúng ta càng cần giữ sự khiêm nhường. Người vừa thoát khỏi một thói quen xấu có thể dễ khinh người còn đang mắc kẹt. Người vừa trải qua một thời gian sốt sắng có thể nghĩ mình đã hiểu hết đường thiêng liêng. Người được trao một trách nhiệm mới có thể dần coi ý kiến của mình là chuẩn mực duy nhất. Những biến chuyển ấy thường diễn ra rất âm thầm. Ta bắt đầu ít nghe hơn, khó nhận lỗi hơn, dễ giải thích sự phản đối của người khác bằng động cơ xấu. Bởi vậy, tiến bộ thiêng liêng cần được nhận ra không chỉ qua những việc mình làm, mà còn qua khả năng được góp ý. Tôi có còn có thể nghe một lời sửa sai mà không lập tức chống đỡ? Tôi có biết cảm ơn người giúp mình nhìn ra thiếu sót? Tôi có thể xin lỗi người ít tuổi hơn, người ở vị trí thấp hơn hoặc người mình từng hướng dẫn không? Tôi có còn biết học từ người khác? Một tâm hồn có Chúa hiện diện sẽ không vì được nâng đỡ mà trở nên tự mãn. Càng nhận ra ơn đã lãnh nhận, người ấy càng hiểu rằng mình cần được nâng đỡ mỗi ngày. Sự khiêm nhường giữ cho cánh cửa tâm hồn tiếp tục mở.
Những lúc trở lại lỗi cũ, đừng biến một thất bại thành kết luận về toàn bộ tương lai. Có những người sau một lần sa ngã liền nghĩ mọi cố gắng trước đó đều vô nghĩa. Họ bỏ cầu nguyện, tránh bí tích, xa cộng đoàn vì thấy mình không xứng đáng. Nhưng chính lúc ấy, họ càng cần trở về. Hãy nhìn thẳng vào điều đã xảy ra, đón nhận trách nhiệm, xin tha thứ và điều chỉnh cách sống. Nếu những giới hạn trước đây chưa đủ, hãy đặt ra những giới hạn phù hợp hơn. Nếu đã cố một mình mà liên tục thất bại, hãy tìm một người có thể đồng hành. Nếu một hoàn cảnh luôn dẫn đến vấp ngã, hãy thay đổi hoàn cảnh ấy trong khả năng của mình. Đừng chỉ hứa mạnh hơn; hãy chuẩn bị cụ thể hơn. Cũng đừng coi một người đang cố gắng trở về là vô vọng chỉ vì họ còn yếu. Sự nâng đỡ kiên nhẫn có thể giúp họ đi tiếp, trong khi những lời khinh miệt chỉ làm họ thêm cô độc. Thiên Chúa dẫn chúng ta bằng sự thật và lòng thương xót. Chúng ta cũng cần học đồng hành với nhau như thế: không giảm nhẹ trách nhiệm, không dập tắt hy vọng, không làm cho một con người tin rằng họ chỉ còn là tổng số những lỗi lầm của mình.
Có lẽ hôm nay điều cần làm không phải là đặt ra một kế hoạch thật lớn, mà là mở một cánh cửa cụ thể đang đóng trong lòng. Có người cần mở cửa cho sự tha thứ, bắt đầu bằng việc ngừng nhắc lại lỗi cũ để trừng phạt người khác. Có người cần mở cửa cho sự thật, bắt đầu bằng việc thừa nhận mình đã sai. Có người cần mở cửa cho tình thân, bắt đầu bằng một cuộc trò chuyện không có màn hình chen vào. Có người cần mở cửa cho trách nhiệm, bắt đầu bằng việc thực hiện điều đã hứa. Có người cần mở cửa cho sự nâng đỡ, bắt đầu bằng việc nói với một người đáng tin rằng mình đang gặp khó khăn. Có người cần mở cửa cho lòng biết ơn, bắt đầu bằng việc nhìn lại những điều tốt mình đã quen coi là đương nhiên. Mỗi cánh cửa được mở như thế là một bước để ngôi nhà tâm hồn có thêm ánh sáng. Khi ấy, đức tin dần trở thành một cách sống có thể nhận ra: ta bình tĩnh hơn khi bị trái ý, công bằng hơn khi đánh giá người khác, thành thật hơn khi nhìn mình, dịu dàng hơn với người yếu và can đảm hơn trước điều sai. Những thay đổi ấy không nhất thiết gây chú ý, nhưng người sống gần ta sẽ cảm nhận được. Họ có thể bớt sợ, bớt cô độc và có thêm hy vọng vì cách chúng ta hiện diện.
Chúng ta hãy xin cho gia đình và cộng đoàn trở thành những nơi con người được giúp để sống tốt hơn. Nơi người có lỗi có thể trở về và học chịu trách nhiệm. Nơi người bị tổn thương được nghe, được bảo vệ và được chăm sóc. Nơi người có tài không phải dùng tài năng để tranh giành giá trị. Nơi người âm thầm không bị lãng quên chỉ vì họ không biết lên tiếng. Nơi người trẻ được hướng dẫn bằng sự tin tưởng có trách nhiệm. Nơi người già được kính trọng bằng thời gian và sự chú ý. Nơi bất đồng được giải quyết bằng đối thoại, sự thật và những quyết định công bằng. Một ngôi nhà như thế cần được xây dựng mỗi ngày; sẽ có lúc thiếu sót, có lúc phải sửa lại, có lúc cần bắt đầu từ những điều rất nhỏ. Nhưng khi chúng ta cùng để Đức Kitô hướng dẫn, những khó khăn không nhất thiết phải trở thành sự tan vỡ. Chúng có thể trở thành dịp học lắng nghe, học nhường chỗ, học nhận lỗi và học yêu thương trưởng thành hơn. Chúa không chỉ muốn chúng ta giữ một vẻ ngoài ổn thỏa. Người muốn sự sống của Người đi vào những mối tương quan, để nơi chúng ta hiện diện, con người có thể cảm thấy mình được tôn trọng và có một con đường để đi về phía điều thiện.
Lạy Chúa Giêsu, xin đến với ngôi nhà tâm hồn chúng con. Có những căn phòng chúng con đã dọn sạch, nhưng cũng có những góc tối chúng con vẫn chưa dám mở ra. Có những điều chúng con muốn thay đổi, nhưng cũng có những thói quen chúng con còn âm thầm bênh vực. Xin cho chúng con đủ thành thật để nhận ra điều đang làm mình mất tự do, đủ khiêm nhường để xin được giúp đỡ và đủ kiên trì để bước đi từng ngày. Xin giải thoát chúng con khỏi sự ganh tị làm chúng con không vui trước điều tốt của người khác, khỏi lòng tự ái làm chúng con không nghe được lời góp ý, khỏi sự sợ hãi khiến chúng con muốn kiểm soát những người mình yêu thương. Xin gìn giữ miệng lưỡi chúng con để lời nói biết xây dựng, sửa chữa và nâng đỡ. Xin cho chúng con biết yêu sự thật mà không trở nên cay nghiệt, biết thực hành lòng thương xót mà không bỏ quên trách nhiệm. Xin ở lại trong gia đình chúng con, trong những bữa ăn, những giờ làm việc, những cuộc trò chuyện và cả những lúc chúng con đang bất đồng. Xin hiện diện trong cộng đoàn chúng con, giúp những người có trách nhiệm biết lắng nghe, những người phục vụ biết cộng tác, những người đang mệt mỏi tìm được sự nâng đỡ và những người bị bỏ quên được đón nhận. Khi chúng con vấp ngã, xin kéo chúng con trở về. Khi chúng con tiến bộ, xin giữ chúng con khiêm nhường. Khi chúng con chưa thấy kết quả, xin giúp chúng con trung thành với điều tốt mình có thể làm hôm nay. Xin cho ngôi nhà tâm hồn chúng con thực sự có Chúa hiện diện, để từ đó, từng lời nói, từng chọn lựa và từng việc nhỏ trở thành một sự đáp trả tình yêu Chúa. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.
KHI TÂM HỒN ĐƯỢC GIẢI THOÁT, ĐỪNG ĐỂ NGÔI NHÀ ẤY VẮNG CHÚA
Có những cánh cửa bị khóa từ bên ngoài, nhưng cũng có những cánh cửa bị khóa từ bên trong. Có những người bị giam giữ bởi hoàn cảnh, nhưng cũng có những người tự giam mình trong thành kiến, trong nỗi sợ, trong sự tự mãn, trong một cách nhìn đã trở nên cứng nhắc đến mức không còn chấp nhận bất cứ điều gì khác với điều mình muốn tin. Điều đáng buồn là một người có thể đứng rất gần ánh sáng mà vẫn sống trong bóng tối, có thể chứng kiến một việc tốt mà vẫn tìm cách giải thích nó như một điều xấu, có thể được trao cơ hội thay đổi mà vẫn bám chặt vào điều đang làm mình và người khác đau khổ. Tin Mừng thứ Sáu tuần XXVII mùa Thường Niên đưa chúng ta đến trước một tình cảnh như thế: một con người được giải thoát, nhưng một số người chứng kiến lại không vui mừng; quyền năng chữa lành đang hiện diện, nhưng họ lại nghi ngờ; một dấu chỉ của lòng thương xót đã xuất hiện, nhưng họ lại đòi thêm dấu chỉ khác. Điều ấy khiến chúng ta phải dừng lại thật lâu. Bởi điều nguy hiểm trong đời sống đức tin không chỉ là không nhìn thấy việc Chúa làm, mà còn là nhìn thấy rồi vẫn khước từ; không chỉ là không biết điều thiện, mà còn là biết điều thiện rồi tìm lý do để không đón nhận. Chúng ta có thể nghĩ rằng đó là chuyện của những người đứng đối diện với Đức Giêsu ngày xưa. Nhưng nếu đủ thành thật, chúng ta sẽ nhận ra thái độ ấy vẫn có thể xuất hiện trong lòng mình hôm nay, ngay trong gia đình, trong cộng đoàn, trong giáo xứ, trong những tương quan mà chúng ta vẫn tưởng mình đang sống rất đạo đức.
Khi Đức Giêsu giải thoát một người khỏi quyền lực sự dữ, điều đáng lẽ phải trở thành trung tâm là người ấy đã được trả lại sự tự do, đã có thể bước ra khỏi tình trạng bị áp chế, đã được mở ra một tương lai. Một người đau khổ được cứu giúp thì trước hết phải được nhìn như một người đau khổ được cứu giúp. Nhưng thành kiến có khả năng làm đảo lộn thứ tự ấy. Người ta không còn nhìn khuôn mặt của người được giải thoát; người ta chỉ nhìn vào người thực hiện việc giải thoát để tìm cách công kích. Người ta không còn quan tâm sự sống đã được phục hồi; người ta chỉ quan tâm vị thế của mình có bị lung lay hay không. Một việc tốt, khi xảy ra qua người mình không thích, bỗng trở thành điều gây khó chịu. Một tài năng, khi thuộc về người mình không muốn nhìn nhận, bỗng trở thành điều cần bị nghi ngờ. Một sự thay đổi, khi làm cho người từng yếu thế trở nên mạnh mẽ hơn, bỗng khiến người quen kiểm soát cảm thấy bất an. Chúng ta cần nhận ra rằng có những lúc điều làm mình khó chịu không phải là điều xấu của người khác, nhưng là điều tốt của họ. Người khác được yêu mến khiến mình thấy bị bỏ quên. Người khác được tín nhiệm khiến mình thấy bị hạ thấp. Người khác thành công khiến mình nghĩ mình thất bại. Người khác trưởng thành khiến mình không còn giữ được vai trò quyết định như trước. Nếu không đem những chuyển động ấy vào cầu nguyện và xét mình, chúng có thể âm thầm biến thành đố kỵ, rồi từ đố kỵ thành phán đoán bất công, rồi từ phán đoán bất công thành những lời nói làm tổn thương.
Một tâm hồn bị đố kỵ chi phối rất khó vui trước điều thiện. Nó luôn cần tìm một vết đen để tự trấn an. Người kia làm việc tốt thì chắc có ý đồ. Người kia được quý mến thì chắc khéo lấy lòng. Người kia hy sinh thì chắc muốn được chú ý. Người kia thay đổi thì chắc chỉ được một thời gian. Chúng ta cần phân định động cơ và kiểm chứng sự thật khi cần thiết, nhưng phân định khác với thói quen phủ nhận. Phân định tìm sự thật để phục vụ sự sống; thành kiến tìm lời giải thích để bảo vệ điều mình đã kết luận. Phân định có thể đi đến việc thay đổi nhận định; thành kiến thường chỉ gom những chi tiết thuận lợi cho điều mình muốn chứng minh. Phân định biết nói rằng mình chưa đủ thông tin; thành kiến rất mau khẳng định rằng mình đã biết con người ấy là ai. Chính ở đây, Tin Mừng chạm vào một điểm sâu trong đời sống thiêng liêng: sự hoán cải không chỉ đòi chúng ta từ bỏ những hành động xấu rõ ràng, mà còn đòi chúng ta để Chúa chữa lành cách nhìn. Có người đã sửa được một vài thói quen bên ngoài nhưng vẫn giữ một ánh mắt đầy nghi ngờ. Có người không làm điều ác công khai nhưng liên tục gieo vào lòng người khác một sự bất tín. Có người rất siêng tham dự các sinh hoạt đạo đức nhưng không thể chấp nhận rằng Chúa cũng có thể hoạt động qua một người khác tính mình, khác cách mình, khác vị trí mình. Khi ấy, việc cần làm không phải là xin thêm bằng chứng về người khác, mà là xin một trái tim đủ khiêm nhường để không tự đặt mình làm thước đo cho mọi hoạt động của Thiên Chúa.
Đức Giêsu cho thấy sự vô lý của việc gán công trình giải thoát cho quyền lực đang gây áp chế. Sự dữ không trở nên tốt chỉ vì nó mang một hình thức hấp dẫn, nhưng công trình giải thoát của Thiên Chúa cũng không trở nên xấu chỉ vì người ta không muốn đón nhận Người. Điều ấy mời chúng ta nhìn vào hoa trái, nhìn vào hướng đi, nhìn vào sự thật đang xảy ra. Một điều có giúp con người trở nên tự do hơn để yêu thương hay không? Có làm cho người yếu được bảo vệ hơn hay không? Có đưa con người đến sự chân thật, trách nhiệm và lòng thương xót hay không? Có giúp người ta nhận lỗi, sửa lỗi, bớt thống trị nhau và biết phục vụ nhau hay không? Những câu hỏi ấy quan trọng hơn sự thích hay không thích của chúng ta. Trong gia đình, đôi khi một người con bắt đầu sống có trách nhiệm nhưng cha mẹ vẫn chỉ nhìn con qua những sai lầm cũ. Trong cộng đoàn, một người đã thay đổi nhưng anh chị em vẫn nhắc lại quá khứ mỗi khi có dịp. Trong giáo xứ, một người mới bắt đầu phục vụ nhưng người khác đã nghi ngờ vì họ chưa quen với sự hiện diện ấy. Nếu chúng ta không cho điều thiện một cơ hội được nhìn nhận, chúng ta có thể làm người đang cố gắng nản lòng. Một người vừa bước ra khỏi bóng tối cần được nâng đỡ để tiếp tục đi trong ánh sáng; họ không cần bị kéo trở lại bằng những nhãn dán không bao giờ được tháo bỏ.
Cũng có những người đòi một dấu lạ từ trời, ngay khi trước mặt họ đã có một dấu chỉ của quyền năng cứu độ. Đây là một nghịch lý rất gần với chúng ta. Có khi chúng ta không thiếu dấu chỉ, chỉ thiếu sự sẵn sàng đón nhận. Chúng ta muốn Chúa chứng minh sự hiện diện bằng một biến cố thật lớn, trong khi Người đang kiên nhẫn đến với chúng ta qua những điều nhỏ bé: một lời mời làm hòa, một cơ hội sửa lại điều sai, một người còn chịu lắng nghe sau nhiều lần chúng ta làm họ thất vọng, một buổi sáng vẫn có thể bắt đầu lại, một lần lương tâm nhắc nhở trước khi chúng ta gây thêm tổn thương. Chúng ta xin Chúa thay đổi cuộc đời, nhưng lại khước từ việc thay đổi một thói quen. Chúng ta xin Chúa ban bình an, nhưng vẫn nuôi một cuộc tranh cãi trong lòng. Chúng ta xin Chúa chữa lành gia đình, nhưng không chịu nói một lời xin lỗi. Chúng ta xin Chúa soi sáng, nhưng chỉ muốn ánh sáng ấy xác nhận rằng mình đúng. Chúng ta xin Chúa hành động, nhưng đặt sẵn điều kiện rằng Người phải hành động theo cách mình đã tưởng tượng. Khi ấy, sự đòi hỏi dấu chỉ có thể trở thành một cách trì hoãn việc đáp lại. Chúng ta tiếp tục chờ một điều phi thường để khỏi phải thực hiện điều bình thường đang ở trong tầm tay. Nhưng nhiều lần, con đường trở về bắt đầu rất gần: ngừng một lời cay nghiệt, trả lại một món nợ, chấm dứt một sự gian dối, dành thời gian cho người thân, đi lãnh nhận bí tích Hòa Giải, thực hiện một trách nhiệm đã bỏ bê.
Đức Giêsu nói đến sự điêu tàn của một vương quốc tự chia rẽ. Lời ấy không chỉ làm sáng tỏ cuộc tranh luận lúc bấy giờ, mà còn soi vào những đổ vỡ chúng ta đang trải qua. Một gia đình khó đứng vững nếu mỗi người chỉ bảo vệ phần mình. Một cộng đoàn khó phát triển nếu ai cũng âm thầm xây một phe riêng. Một giáo xứ khó trở thành nơi nuôi dưỡng đức tin nếu những người phục vụ nhau ngoài mặt lại chống đối nhau trong lòng. Sự chia rẽ không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng một cuộc xung đột lớn. Nó có thể bắt đầu bằng một lời kể thiếu công bằng, một sự khó chịu không được đối thoại, một lần nghe chuyện một phía rồi vội kết luận, một thái độ lạnh nhạt được duy trì quá lâu. Nó lớn lên khi chúng ta không còn nói với nhau nhưng chỉ nói về nhau. Nó trở nên nặng nề khi người thứ ba được kéo vào để xác nhận sự bất mãn của mình. Nó ăn sâu khi những bất đồng cụ thể bị biến thành những phán xét toàn diện về nhân cách. Ban đầu là không đồng ý về một việc; sau đó là không còn chấp nhận một người; cuối cùng là không muốn họ hiện diện. Có những cộng đoàn vẫn đầy đủ lịch sinh hoạt nhưng đã mất khả năng gặp nhau thật lòng. Có những gia đình vẫn ở chung một mái nhà nhưng mỗi người sống như trong một căn phòng khóa kín. Tin Mừng mời chúng ta nhận ra rằng sự hiệp nhất cần được chăm sóc bằng những lựa chọn hằng ngày, bởi chia rẽ cũng được nuôi bằng những lựa chọn hằng ngày.
Tuy nhiên, hiệp nhất không có nghĩa là mọi người phải nghĩ giống nhau, càng không có nghĩa là người yếu phải im lặng để người mạnh được dễ chịu. Một cộng đoàn có thể có bất đồng mà vẫn hiệp nhất, nếu các thành viên còn tôn trọng nhau và cùng tìm điều đúng. Một gia đình có thể trải qua những cuộc nói chuyện khó khăn mà vẫn yêu thương, nếu mỗi người không biến sự khác biệt thành lý do để làm nhục nhau. Có những vấn đề cần được nói rõ, có những hành vi cần được ngăn lại, có những trách nhiệm cần được xác định. Che giấu sai trái không tạo ra hiệp nhất; nó chỉ trì hoãn đổ vỡ. Người bị tổn thương cần được nghe, người gây tổn thương cần được yêu cầu thay đổi, người có trách nhiệm cần làm đúng phần mình. Lòng thương xót không làm sự thật biến mất. Tha thứ không khiến việc sửa chữa trở nên không cần thiết. Hòa giải không thể chỉ là yêu cầu người chịu thiệt bỏ qua cho nhanh. Nếu muốn một ngôi nhà đứng vững, chúng ta phải quan tâm cả nền móng. Nền móng ấy là sự thật được nói với lòng bác ái, là phẩm giá được tôn trọng, là trách nhiệm được thực hiện, là việc người ta không phải sợ hãi mỗi khi mở miệng nói điều mình đang chịu đựng. Đức Giêsu giải thoát con người để họ được sống trong sự tự do của con cái Thiên Chúa; vì thế, một tương quan nhân danh đạo đức mà làm người khác ngày càng sợ hãi, ngày càng bị kiểm soát, ngày càng mất tiếng nói, cần được xét lại nghiêm túc.
Hình ảnh người mạnh giữ nhà cũng đặt trước chúng ta một sự thật: có những sức mạnh chúng ta không thể vượt qua chỉ bằng lời hứa chóng vánh. Một thói quen xấu được nuôi nhiều năm không dễ biến mất sau một buổi xúc động. Một sự lệ thuộc đã bám sâu không dễ được tháo gỡ bằng vài câu tự nhủ. Một lòng oán giận đã được lặp đi lặp lại không tự nhiên trở thành lòng tha thứ chỉ vì chúng ta biết mình nên tha thứ. Chúng ta cần nỗ lực, nhưng cũng cần khiêm nhường thừa nhận giới hạn của nỗ lực ấy. Đức tin không mời chúng ta đứng một mình trước mọi cuộc chiến. Đức tin dẫn chúng ta đến với Đức Kitô, Đấng có quyền năng giải thoát, và dạy chúng ta đón nhận những trợ giúp cụ thể Người đặt trên đường đời. Có người cần một người đồng hành thiêng liêng. Có người cần một môi trường sống khác để tránh những dịp liên tục dẫn mình vào sai lỗi. Có người cần sự hỗ trợ của gia đình để vượt qua một thói quen lệ thuộc. Có người cần sự chăm sóc chuyên môn khi đang chịu những khó khăn về tâm lý hoặc sức khỏe. Không nên vội quy mọi biểu hiện đau khổ, bất ổn hay bệnh tật cho tác động của ma quỷ. Sự thận trọng và việc tìm sự trợ giúp phù hợp cũng là cách tôn trọng con người mà Chúa yêu thương. Chúa có thể chữa lành qua những con đường âm thầm, có trật tự, đòi kiên nhẫn và cộng tác. Đón nhận ân sủng không có nghĩa là đứng yên chờ mọi việc được làm thay; nó có nghĩa là để quyền năng và tình yêu của Chúa giúp mình thực hiện bước đi mà trước đây mình không đủ sức thực hiện.
Đời sống thiêng liêng trở nên lệch lạc khi chúng ta chú ý đến sự dữ nhiều hơn đến Chúa. Có những người nói rất nhiều về những nguy cơ, những biểu hiện đáng sợ, những sức mạnh chống đối, nhưng lại ít sống sự tin tưởng, ít thực hành bác ái, ít học cách tha thứ và ít để Tin Mừng uốn nắn cách cư xử. Sợ hãi có thể làm con người tìm kiếm những giải pháp tức thời, nhưng sợ hãi không phải là nền tảng vững chắc của đời sống đức tin. Nền tảng ấy là tương quan với Đức Kitô. Chúng ta cần tỉnh thức trước sự dữ, nhưng sự tỉnh thức phải giúp mình sống sáng suốt hơn, yêu thương hơn, có trách nhiệm hơn. Nếu càng nói về sự dữ mà càng nghi ngờ mọi người, càng hoảng loạn, càng mất bình an, càng bỏ bê những bổn phận bình thường, chúng ta cần trở về với điều căn bản. Hãy chăm sóc đời sống cầu nguyện. Hãy đến với các bí tích. Hãy học biết Lời Chúa. Hãy thực hành một việc bác ái cụ thể. Hãy sống ngay thẳng trong công việc. Hãy giữ lời đã hứa. Hãy dành thời gian cho người được trao cho mình. Một người đặt Chúa ở trung tâm sẽ không phải liên tục nhìn quanh bằng đôi mắt hoảng sợ; họ học cách bước đi với sự cậy trông, biết rằng mình còn yếu đuối nhưng không bị bỏ rơi.
Tin Mừng cũng đặt chúng ta trước một lựa chọn rõ ràng: chúng ta đang cùng với Đức Giêsu xây dựng sự sống, hay đang làm cho sự sống bị phân tán? Câu hỏi ấy không chỉ liên quan đến việc chúng ta có xưng mình là người Công giáo hay không. Nó đi vào lời nói, quyết định, thái độ, cách sử dụng quyền lực, cách quản lý tiền bạc, cách đối xử với người không có khả năng đáp trả. Chúng ta có thể đọc kinh rất sốt sắng nhưng lại dùng lời nói để làm người khác mất danh dự. Chúng ta có thể phục vụ nhiều việc nhưng lại làm người cùng phục vụ cảm thấy mình vô giá trị. Chúng ta có thể bảo vệ điều đúng nhưng dùng một cách thức đầy khinh miệt. Chúng ta có thể nói mình yêu Hội Thánh nhưng gieo sự bất tín trong cộng đoàn bằng những chuyện chưa được kiểm chứng. Một hành động được thực hiện dưới danh nghĩa tôn giáo vẫn cần được xét theo tinh thần của Đức Kitô. Người quy tụ bằng sự thật và lòng thương xót. Người không coi con người là phương tiện để khẳng định bản thân. Người không chà đạp người yếu để đạt một mục tiêu tốt đẹp. Vì thế, mỗi ngày chúng ta có thể tự hỏi: sau khi gặp tôi, người khác có thêm hy vọng để sống tốt không? Sau lời tôi nói, một tương quan được sáng tỏ hơn hay bị đầu độc thêm? Sau việc tôi làm, người yếu được bảo vệ hay bị đẩy ra ngoài? Tôi đang giúp cộng đoàn hướng về Chúa hay đang làm mọi người xoay quanh những bất mãn của tôi?
Phần cuối của Tin Mừng đưa chúng ta vào một hình ảnh rất đáng suy nghĩ: một ngôi nhà đã được quét dọn, được sắp xếp, nhưng rồi lại trở thành nơi sự dữ quay về. Một căn nhà sạch chưa chắc là một căn nhà có sự sống. Một tâm hồn đã tạm ngưng làm điều xấu chưa chắc đã bắt đầu sống điều tốt. Một người vừa vượt qua một biến cố chưa chắc đã xây được những nền tảng giúp mình đứng vững lâu dài. Chúng ta thường vui mừng khi một vấn đề được giải quyết, nhưng dễ quên rằng sau giải thoát còn cần được nuôi dưỡng. Người bỏ một thói quen có hại cần học cách sống những khoảng thời gian trước đây bị thói quen ấy chiếm lấy. Người chấm dứt một tương quan sai trái cần xây lại lòng tự trọng, học cách đối diện cô đơn, biết tìm những tương quan lành mạnh. Người vừa làm hòa cần tập một cách đối thoại mới, nếu không những lối ứng xử cũ sẽ kéo họ trở lại cùng một vết thương. Người vừa xưng tội cần bước vào một nếp sống có những lựa chọn cụ thể, thay vì chỉ dựa vào cảm giác nhẹ nhõm. Khoảng trống không tự động trở thành nơi thánh thiện. Nó cần được lấp đầy bằng sự hiện diện của Chúa, bằng những việc lành, bằng tương quan tốt, bằng trách nhiệm và bằng một hướng đi có ý nghĩa.
Đây là một điều rất thực tế đối với những ai muốn thay đổi. Nhiều lần chúng ta chỉ hỏi phải bỏ điều gì mà chưa hỏi phải bắt đầu điều gì. Bỏ nói xấu là tốt, nhưng còn cần tập nói điều công bằng về người khác. Bỏ nóng giận là tốt, nhưng còn cần học cách diễn đạt nhu cầu và giới hạn của mình. Bỏ lười biếng là tốt, nhưng còn cần sắp xếp một nhịp sinh hoạt giúp mình thực hiện bổn phận. Bỏ một sự lệ thuộc là tốt, nhưng còn cần xây dựng những nguồn nâng đỡ lành mạnh. Bỏ gian dối là tốt, nhưng còn cần tập chịu trách nhiệm khi sự thật làm mình bất lợi. Bỏ ích kỷ là tốt, nhưng còn cần thực hành sự quan tâm bằng những việc có thể nhìn thấy. Nếu chúng ta chỉ ngăn mình làm điều sai mà không có điều tốt để sống, ý chí dễ mệt mỏi. Nếu chúng ta chỉ tránh một nơi nguy hiểm mà không có một nơi an toàn để trở về, sự cô đơn có thể kéo mình trở lại. Nếu chúng ta chỉ dẹp một cuộc tranh cãi mà không xây một cách gặp nhau chân thành, sự im lặng có thể che giấu những bất mãn đang lớn lên. Hoán cải cần có nội dung. Tình yêu cần có hành động. Đức tin cần có một nếp sống.
Ngôi nhà tâm hồn có Chúa ở không nhất thiết là một ngôi nhà luôn yên tĩnh, không còn bất cứ cơn giằng co nào. Người sống đức tin vẫn có thể buồn, mệt, lo lắng, bị cám dỗ, bị thương tổn, gặp lại những ký ức khiến mình đau. Sự hiện diện của Chúa không biến chúng ta thành những con người không còn giới hạn. Nhưng Người giúp chúng ta không bị các giới hạn ấy định nghĩa hoàn toàn. Khi buồn, chúng ta có thể cầu nguyện thay vì chỉ khép mình. Khi giận, chúng ta có thể dừng lại thay vì lập tức làm người khác đau. Khi yếu đuối, chúng ta có thể tìm sự nâng đỡ thay vì che giấu cho đến khi mọi việc đổ vỡ. Khi vấp ngã, chúng ta có thể trở về thay vì kết luận rằng không còn hy vọng. Khi bị tổn thương, chúng ta có thể bảo vệ mình và tìm sự chữa lành mà không biến đời mình thành một cuộc trả thù. Chúa ở trong tâm hồn khiến những chuyển động rất thật của con người được đặt trong một tương quan rộng hơn. Tôi đang đau, nhưng tôi vẫn được yêu. Tôi đã sai, nhưng tôi còn có thể sửa. Tôi đang sợ, nhưng tôi có thể bước từng bước. Tôi chưa tha thứ trọn vẹn, nhưng tôi có thể bắt đầu bằng việc không tiếp tục gây hại. Tôi chưa thấy đường dài, nhưng tôi có thể trung thành với điều đúng ngay hôm nay.
Trong gia đình, việc để Chúa ở trong nhà bắt đầu bằng cách chúng ta đối xử với nhau. Một bàn thờ được chăm sóc là điều quý, nhưng người trong nhà cũng cần được chăm sóc. Một giờ kinh chung là điều quý, nhưng sau giờ kinh, lời nói với nhau cũng cần mang dấu vết của sự cầu nguyện. Những hình ảnh đạo đức có thể nhắc chúng ta hướng về Chúa, nhưng chúng ta không thể dùng chúng để thay thế cho sự tử tế đang thiếu trong tương quan. Một người cha có thể dạy con kính sợ Chúa, nhưng nếu con luôn sợ cha đến mức không dám nói thật, người cha ấy cần xét lại cách giáo dục của mình. Một người mẹ có thể lo cho con rất nhiều, nhưng nếu mọi sự chăm sóc đều đi kèm việc kiểm soát và làm con mang mặc cảm mắc nợ, tình yêu ấy cần được thanh luyện. Một người con có thể thương cha mẹ, nhưng nếu chỉ hiện diện bằng tiền bạc mà không bao giờ lắng nghe, cha mẹ vẫn có thể sống trong cô đơn. Vợ chồng có thể đã trải qua nhiều năm bên nhau, nhưng nếu không còn hỏi nhau đang mệt điều gì, đang cần điều gì, đang sợ điều gì, sự gần gũi có thể chỉ còn là thói quen. Để Chúa ở trong nhà là để tình yêu của Người hướng dẫn những cử chỉ rất nhỏ: biết chờ người kia nói hết, biết nhận phần sai của mình, biết tránh những lời xúc phạm, biết tôn trọng sự nghỉ ngơi, biết chia sẻ công việc, biết không đem lỗi cũ ra làm vũ khí trong mỗi cuộc bất đồng.
Có những gia đình đã quen với sự căng thẳng đến mức tưởng đó là điều bình thường. Mỗi bữa ăn đều có thể trở thành một cuộc xét hỏi. Mỗi lỗi nhỏ đều có thể bị phóng đại. Mỗi lời góp ý đều được nghe như một sự tấn công. Mỗi lần im lặng đều được hiểu như một thái độ chống đối. Khi sống lâu trong tình trạng ấy, người ta thường chuẩn bị để tự vệ trước khi chuẩn bị để lắng nghe. Một câu nói trung tính cũng có thể khơi dậy phản ứng mạnh vì nó chạm vào nhiều lần bị tổn thương trước đó. Vì vậy, chữa lành một gia đình cần sự kiên nhẫn. Không thể đòi người từng bị quát mắng nhiều năm phải lập tức tin tưởng chỉ sau một lời hứa. Không thể đòi người từng bị phản bội phải ngay lập tức thấy an toàn chỉ vì người kia nói đã thay đổi. Sự thay đổi cần được chứng tỏ bằng một chuỗi hành động nhất quán. Một ngôi nhà được quét dọn cần có người chăm sóc mỗi ngày. Một tương quan được sửa chữa cần có những lời nói và việc làm mới được thực hiện nhiều lần. Chúng ta có thể bắt đầu bằng việc dành một khoảng thời gian nói chuyện không có điện thoại, không có lời mỉa mai, không có việc cắt ngang; mỗi người nói điều mình đang trải qua và điều mình cần, còn người nghe cố gắng hiểu trước khi trả lời. Những bước ấy có vẻ nhỏ, nhưng có thể mở một lối đi mà nhiều năm tranh cãi không mở được.
Trong cộng đoàn và giáo xứ, ngôi nhà có Chúa ở phải là nơi người yếu được đón nhận, người phục vụ được tôn trọng và những bất đồng được giải quyết với trách nhiệm. Chúng ta không thể chỉ đo sức sống cộng đoàn bằng số hoạt động, số người tham gia hay mức độ hoành tráng của những chương trình. Cần nhìn xem người mới có được hướng dẫn không, người già có bị lãng quên không, người gặp khó khăn có dám tìm đến không, người làm việc âm thầm có được quan tâm không, người lỡ sai có cơ hội sửa không. Có những cộng đoàn làm nhiều việc tốt nhưng lại khiến người trong cộng đoàn kiệt sức vì thiếu sự lắng nghe. Có những người phục vụ rất lâu nhưng chưa bao giờ được hỏi có cần nghỉ ngơi không. Có những người nhiệt thành mới bước vào nhưng nhanh chóng nản lòng vì những lời chê bai. Có những người âm thầm rời đi mà chúng ta chỉ kết luận họ thiếu lòng đạo, trong khi chưa từng tìm hiểu điều họ đã trải qua. Một cộng đoàn có Chúa ở cần biết hỏi những câu hỏi ấy. Nó cần cả lời cầu nguyện lẫn việc tổ chức công bằng, cả lòng quảng đại lẫn giới hạn hợp lý, cả sự nhiệt thành lẫn khả năng nhận lỗi. Khi Chúa là trung tâm, chúng ta bớt cần chứng minh rằng mình không thể thay thế, và bắt đầu vui khi người khác cũng có thể phục vụ tốt.
Một nguy cơ khác là chúng ta dùng công việc đạo đức để tránh gặp chính mình. Bận rộn có thể tạo cảm giác rằng mọi sự đang ổn. Một người luôn có việc để làm có thể không nhận ra mình đang mang một nỗi giận chưa được chữa lành. Một người liên tục giúp người khác có thể không thấy mình đang tìm sự công nhận để bù cho cảm giác thiếu giá trị. Một người luôn đứng ra giải quyết mọi việc có thể không nhận ra mình rất sợ mất quyền kiểm soát. Những động cơ ấy không làm mọi việc tốt của chúng ta trở thành vô nghĩa, nhưng chúng cần được thanh luyện để việc phục vụ không dần trở thành gánh nặng cho mình và cho người khác. Cầu nguyện thật đưa chúng ta đến chỗ thành thật hơn. Trong sự hiện diện của Chúa, chúng ta có thể nhận rằng mình đã mệt, đã ghen tị, đã thất vọng, đã muốn được khen, đã khó chịu khi không được chú ý. Khi được gọi đúng tên, những điều ấy mới có cơ hội được chữa lành. Nếu cứ che chúng dưới những lời giải thích đạo đức, chúng có thể tìm đường trở ra bằng sự nóng nảy, sự xét đoán, sự cay nghiệt. Ngôi nhà tâm hồn cần được mở cả những căn phòng chúng ta ít muốn cho ai nhìn thấy, bởi chính nơi ấy cũng cần ánh sáng của Chúa.
Việc trở về với các bí tích giúp chúng ta bước vào sự chữa lành ấy bằng một lòng tin cụ thể. Bí tích Hòa Giải mời chúng ta đem những sai lỗi ra khỏi chỗ che giấu và đặt chúng trước lòng thương xót. Nhưng việc xét mình cần đi xa hơn những công thức quen thuộc. Chúng ta có thể tự hỏi mình đã làm ai phải sợ, đã không giữ lời với ai, đã dùng sự im lặng để trừng phạt ai, đã gieo một nhận định bất công về ai, đã bỏ qua một người cần mình ở đâu. Chúng ta cũng cần hỏi điều gì thường dẫn mình đến những sai lỗi ấy, để sự quyết tâm có một hình thức thực tế. Nếu thường nổi nóng vì quá mệt, cần chăm sóc nhịp nghỉ ngơi và học cách nói rõ giới hạn. Nếu thường nói xấu khi ở trong một nhóm nào đó, cần thay đổi cách tham gia cuộc trò chuyện ấy. Nếu thường gian dối vì sợ chịu trách nhiệm, cần tập nhận một lỗi nhỏ ngay khi nó xảy ra. Nếu thường bỏ cầu nguyện vì mọi thời gian đều bị lấp đầy, cần dành trước một khoảng có thể giữ được. Thánh Thể nuôi dưỡng chúng ta bằng sự hiệp thông với Đức Kitô, nhưng sự hiệp thông ấy cũng mời chúng ta đem cách sống tự hiến của Người vào đời thường. Chúng ta được nuôi để trở thành người biết nuôi dưỡng; được đón nhận để biết đón nhận; được thương xót để biết thương xót.
Lời cảnh báo về sự dữ quay trở lại cũng dạy chúng ta đừng chủ quan sau một lần chiến thắng. Có những thời điểm chúng ta sốt sắng, dễ cầu nguyện, dễ tha thứ, dễ quyết tâm, rồi tưởng rằng từ đây mọi sự sẽ đơn giản. Nhưng đời sống có những mùa khô khan, những ngày áp lực, những biến cố làm mình bị chao đảo. Những thói quen cũ thường trở nên hấp dẫn khi chúng ta mệt mỏi, cô đơn, bị hiểu lầm hoặc mất hy vọng. Vì thế, sự bền vững cần được chuẩn bị trong những ngày bình thường. Hãy biết ai là người mình có thể tìm đến khi khó khăn. Hãy biết những hoàn cảnh nào thường làm mình yếu đi. Hãy biết những việc nào giúp mình trở lại sự quân bình. Hãy xây một nhịp cầu nguyện có thể giữ cả khi không thấy hứng thú. Hãy có những tương quan trong đó mình được nhắc nhở mà không bị làm nhục. Hãy biết nhận ra dấu hiệu sớm của sự sa sút, thay vì đợi đến khi mọi việc nghiêm trọng mới hành động. Sự tỉnh thức ấy không phải là sống nghi ngờ bản thân từng giây; nó là hiểu mình đủ để chăm sóc phần yếu đuối của mình. Người khiêm nhường không chỉ nhận mình có thể ngã, mà còn sẵn sàng đón nhận những điều giúp mình đứng vững.
Với người đã từng cố gắng rồi lại thất bại, Tin Mừng hôm nay không nên trở thành một lời kết án khiến họ tuyệt vọng. Cảnh báo được trao để chúng ta thức tỉnh và trở về. Nếu đã ngã lại, điều cần làm là nhìn nhận sự thật, tìm nguyên nhân, đón nhận sự trợ giúp và bắt đầu lại với một cách sống cụ thể hơn. Có những người vì xấu hổ mà không muốn trở lại với Chúa. Họ nghĩ mình đã hứa quá nhiều, đã sai quá nhiều, đã khiến lòng thương xót phải thất vọng. Nhưng chính lúc ấy, họ càng cần đến với Người. Sự xấu hổ có thể khiến chúng ta nhận ra điều sai, nhưng nếu nó làm chúng ta tin rằng mình chỉ là điều sai ấy, nó sẽ đóng cửa hy vọng. Một người đã làm điều xấu vẫn có trách nhiệm sửa chữa, và vẫn có phẩm giá cần được cứu. Một người đã yếu đuối vẫn cần nỗ lực, và vẫn được mời gọi cậy trông. Chúng ta không nên dễ dãi với sai lỗi, nhưng cũng không nên tước khỏi mình hoặc khỏi người khác khả năng được đổi mới. Điều quan trọng là đừng biến sự trở lại thành một vòng cảm xúc không có thay đổi. Hãy trở lại bằng sự chân thật hơn, bằng một quyết định có thể thực hiện, bằng một sự trợ giúp trước đây mình đã từ chối, bằng một bước nhỏ được giữ đều đặn.
Có lẽ điều đẹp nhất chúng ta có thể làm sau khi nghe Tin Mừng này là nhìn lại ngôi nhà của lòng mình và hỏi Chúa đang được dành chỗ nào. Người có chỉ được mời đến khi chúng ta gặp khủng hoảng không? Người có chỉ hiện diện trong một khoảng thời gian đạo đức, còn những quyết định quan trọng thì chúng ta vẫn làm theo ý riêng không? Người có được bước vào cách chúng ta sử dụng tiền bạc, cách chúng ta nói về người vắng mặt, cách chúng ta đối xử với người làm mình khó chịu, cách chúng ta thực hiện quyền hạn không? Người có được chạm vào những tổn thương mà chúng ta đã quen bảo vệ bằng sự cứng cỏi không? Người có được hướng dẫn cả những mong muốn rất mạnh của chúng ta không? Một ngôi nhà có chủ không chỉ treo tên chủ ở ngoài cửa. Nó được sắp xếp theo sự hiện diện của người đang sống trong đó. Cũng vậy, một tâm hồn thuộc về Chúa cần dần được sắp xếp theo tình yêu của Người. Có những thứ phải được dời đi. Có những điều phải được sửa lại. Có những góc tối phải được mở ra. Có những tiếng ồn phải giảm xuống để chúng ta còn nghe được tiếng lương tâm. Có những thói quen phải được thay bằng một nếp sống giúp đức tin lớn lên.
Chúng ta không cần chờ đến một ngày hoàn hảo mới bắt đầu. Ngay hôm nay, mỗi người có thể chọn một việc để ngôi nhà của mình có thêm sự sống. Người đang giữ một lời xin lỗi có thể nói lời ấy. Người đang kể một câu chuyện làm hại danh dự người khác có thể dừng lại. Người đang bỏ bê người thân có thể dành một khoảng thời gian thật sự hiện diện. Người đang mang một lỗi kín có thể tìm đến bí tích Hòa Giải. Người đang bị một thói quen kéo xuống có thể nói thật với một người đáng tin và xin giúp đỡ. Người đang phục vụ với nhiều bất mãn có thể dành thời gian cầu nguyện để nhìn lại động cơ và trao đổi điều cần trao đổi. Người đang cô đơn có thể mở lòng với một tương quan lành mạnh. Người đang khép kín vì thành kiến có thể thử nghe một người khác mà chưa vội bác bỏ. Những việc ấy không làm mọi vấn đề biến mất ngay, nhưng chúng cho thấy cánh cửa đã bắt đầu mở. Chúa thường xây dựng sự bền vững qua sự trung thành nhỏ bé. Một lời tử tế được nói đúng lúc, một sự thật được nhìn nhận, một trách nhiệm được thực hiện, một lần dừng lại trước khi gây tổn thương, có thể trở thành viên gạch của một ngôi nhà mới.
Chúng ta cũng hãy tập vui trước điều thiện xảy ra nơi người khác. Đây là một cách rất cụ thể để trái tim được tự do. Khi một người thành công, hãy cầu chúc cho họ dùng thành công ấy để phục vụ. Khi một người thay đổi, hãy khích lệ thay vì nhắc họ rằng trước đây họ đã tệ thế nào. Khi một người được tín nhiệm, hãy tôn trọng phần việc của họ. Khi một người có một khả năng mình không có, hãy biết ơn vì cộng đoàn được phong phú hơn. Khi một người mình không hợp tính làm điều tốt, hãy đủ công bằng để nhìn nhận điều tốt ấy. Chúng ta không cần ép mình có ngay mọi cảm xúc đẹp, nhưng có thể chọn một hành động đúng ngay cả khi cảm xúc còn chưa theo kịp. Lòng quảng đại được tập bằng những lựa chọn như thế. Dần dần, chúng ta sẽ bớt thấy sự tốt đẹp của người khác là mối đe dọa, và bắt đầu nhận ra đó là một ân huệ cho tất cả. Một cộng đoàn trong đó các thành viên biết vui vì nhau sẽ có nhiều sức mạnh để vượt qua khó khăn. Một gia đình trong đó mỗi người không phải thu nhỏ mình để người khác được lớn sẽ có nhiều chỗ cho tình yêu.
Đức Giêsu hôm nay đứng trước chúng ta như Đấng giải thoát và như Đấng muốn ở lại. Người không chỉ mở một cánh cửa rồi để chúng ta tự xoay xở trong một căn nhà trống. Người mời chúng ta sống trong tương quan với Người, để sự tự do được nuôi dưỡng và tình yêu được trưởng thành. Được giải thoát là một ân huệ lớn, nhưng biết sống sự tự do ấy còn là một hành trình. Được tha thứ là một ân huệ lớn, nhưng để lòng mình trở nên biết tha thứ còn cần nhiều ngày tập luyện. Được chữa lành là một ân huệ lớn, nhưng chăm sóc sự sống được phục hồi cũng cần sự trung thành. Chúng ta hãy để Chúa bước vào những ngày thường, những công việc nhỏ, những bất đồng chưa giải quyết, những mệt mỏi chưa được nói ra. Hãy để Người dạy chúng ta nhìn người khác bằng sự công bằng, nhìn mình bằng sự chân thật và nhìn tương lai bằng niềm cậy trông. Khi Người được đón vào, tâm hồn không cần phải phô bày rằng mình mạnh mẽ. Nó có thể bình an thừa nhận mình cần được nâng đỡ. Gia đình không cần phải che giấu mọi khó khăn. Nó có thể cùng nhau đi qua khó khăn trong sự tôn trọng. Cộng đoàn không cần phải chứng minh rằng mình không có bất đồng. Nó có thể học cách giữ hiệp thông ngay giữa những khác biệt.
Lạy Chúa Giêsu, xin giải thoát chúng con khỏi sự cứng lòng khiến chúng con không nhận ra điều thiện, khỏi lòng đố kỵ khiến chúng con không thể vui trước hồng ân của người khác, khỏi sự tự mãn khiến chúng con nghĩ rằng mình không cần được sửa đổi. Xin chữa lành đôi mắt chúng con để chúng con biết nhìn con người trước khi xét đoán họ, biết nhìn nỗi đau trước khi đưa ra kết luận, biết nhìn những cố gắng âm thầm trước khi nhắc lại những sai lỗi cũ. Xin giúp chúng con nhận ra những dấu chỉ của tình yêu Chúa đang hiện diện trong đời thường và can đảm đáp lại bằng những việc cụ thể. Xin ở lại trong ngôi nhà tâm hồn chúng con, trong mái ấm gia đình chúng con, trong cộng đoàn chúng con. Xin đừng để chúng con chỉ dọn sạch một vài điều bên ngoài mà vẫn giữ những căn phòng khép kín bên trong. Xin bước vào nơi chúng con còn giận dữ, nơi chúng con còn xấu hổ, nơi chúng con còn sợ hãi, nơi chúng con vẫn chưa biết phải bắt đầu lại thế nào. Xin ban cho chúng con sự khiêm nhường để xin giúp đỡ, sự kiên nhẫn để sống những thay đổi nhỏ, sự chân thật để nhận trách nhiệm và sự bền đỗ để không bỏ cuộc khi hành trình còn dài. Xin làm cho lời nói chúng con biết quy tụ, bàn tay chúng con biết nâng đỡ, sự hiện diện chúng con biết đem lại bình an. Và mỗi khi chúng con yếu đuối, xin nhắc chúng con rằng cánh cửa trở về vẫn mở, để chúng con lại đứng dậy, lại đón Chúa vào, lại bắt đầu sống như những người được yêu thương và được sai đi yêu thương. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.
CÙNG ĐỨC MARIA GÌN GIỮ NGỌN LỬA ĐỨC TIN VÀ XÂY DỰNG MỘT MÁI NHÀ HIỆP THÔNG
Có những ngôi nhà nhìn bên ngoài rất yên ổn, nhưng bên trong đã lâu không còn một cuộc trò chuyện thật lòng. Người ta vẫn sống chung dưới một mái ngói, vẫn dùng chung một chiếc bàn, vẫn gặp nhau vào những giờ quen thuộc, nhưng mỗi người đã lặng lẽ dựng lên một bức tường. Có những cộng đoàn vẫn tổ chức đầy đủ các sinh hoạt, vẫn có những chương trình đông người tham dự, vẫn có những lời chào hỏi lịch sự, nhưng đằng sau sự nhộn nhịp ấy là những tâm hồn không còn tin nhau. Có những người vẫn giữ việc đạo rất đều đặn, vẫn nhớ từng lời kinh, vẫn có thể nói nhiều điều về Thiên Chúa, nhưng khi phải đối diện với một mất mát, một hiểu lầm, một sự thay đổi ngoài dự tính, họ nhận ra trong lòng mình có một khoảng trống rất lớn. Những điều ấy khiến chúng ta hiểu rằng đời sống đức tin cần được chăm sóc từ bên trong. Một ngôi nhà có thể được quét sạch mà vẫn lạnh lẽo. Một cộng đoàn có thể được sắp xếp rất trật tự mà vẫn thiếu tình thương. Một người có thể tránh được nhiều sai phạm bên ngoài mà chưa thực sự để cho Chúa dẫn dắt những chuyển động sâu kín trong tâm hồn. Điều cần thiết là có một sự hiện diện làm cho ngôi nhà trở thành tổ ấm, làm cho cộng đoàn trở thành gia đình, làm cho trái tim trở thành nơi sự sống của Thiên Chúa được đón nhận và lớn lên. Trong hành trình ấy, Đức Maria ở bên chúng ta như một người mẹ kiên nhẫn, giúp chúng ta học lại cách tin, cách cầu nguyện, cách sống với nhau và cách dành chỗ cho Chúa giữa những ngày rất bình thường.
Điều đáng suy nghĩ trong Tin Mừng là một con người được giải thoát lại trở thành dịp để những người khác nghi ngờ và công kích. Khi Đức Giêsu xua đuổi sự dữ, có những người không mở lòng trước sự sống đang được phục hồi. Họ tìm một lời giải thích để giữ nguyên thái độ chống đối của mình. Điều ấy có thể xảy ra trong đời sống chúng ta theo những cách rất quen thuộc. Một người đã từng lầm lỗi bắt đầu thay đổi, nhưng chúng ta không vui vì họ thay đổi; chúng ta nghi ngờ họ đang đóng kịch. Một người âm thầm làm việc tốt, nhưng chúng ta lập tức nghĩ họ đang tìm tiếng khen. Một người được cộng đoàn tín nhiệm, nhưng trong lòng chúng ta lại dâng lên cảm giác khó chịu vì bản thân chưa được nhìn nhận như thế. Có những lúc cái nhìn của chúng ta đã bị một nỗi bất mãn lâu ngày chi phối, đến mức điều tốt nơi người khác cũng trở thành một sự đe dọa. Chúng ta không còn nhìn sự việc như nó đang diễn ra, mà nhìn qua câu chuyện đã có sẵn trong đầu mình. Người ấy đã bị xếp vào một vị trí cố định, và bất cứ điều gì họ làm cũng bị kéo về vị trí ấy. Họ im lặng thì bị cho là kiêu ngạo, họ giải thích thì bị cho là quanh co, họ phục vụ thì bị cho là phô trương, họ rút lui thì bị cho là thiếu trách nhiệm. Một tâm hồn sống như thế sẽ rất khó nhận ra ân sủng, bởi ân sủng thường đến qua những con người mà chúng ta chưa biết yêu thương đúng mức.
Đức tin vì thế đòi hỏi chúng ta để Chúa chữa lành cả cách nhìn. Có người nghĩ mình chỉ cần xin Chúa giúp vượt qua khó khăn, nhưng điều cần được biến đổi trước tiên có thể là lối suy nghĩ khiến họ liên tục tạo thêm khó khăn cho mình và cho người khác. Chúng ta có thể mang trong lòng một sự ganh tị mà không muốn gọi đúng tên nó, nên biến nó thành những nhận xét có vẻ rất công bằng. Chúng ta có thể sợ mất ảnh hưởng, nên dùng ngôn ngữ của sự thận trọng để ngăn cản mọi sáng kiến. Chúng ta có thể đã bị tổn thương, nên xem mọi sự gần gũi là một nguy cơ và mọi lời tốt đẹp là một ý đồ. Chúng ta có thể quá cần được khen, nên chỉ thấy giá trị của việc phục vụ khi có người nhìn thấy. Chúa không khinh thường những yếu đuối ấy. Người biết con người mong manh, biết chúng ta dễ tự vệ, biết có những phản ứng hiện tại được nuôi bằng những vết thương rất cũ. Nhưng Người yêu thương chúng ta đến mức không để chúng ta mãi ở trong tình trạng ấy. Sự chữa lành bắt đầu khi chúng ta đủ thành thật để nhìn nhận rằng đôi khi điều làm mình khó chịu không phải là lỗi của người khác, mà là một vùng chưa được bình an trong chính mình. Người có đức tin trưởng thành biết xin Chúa cho mình thấy rõ sự thật, kể cả sự thật không dễ chịu về bản thân.
Sự thành thật ấy đưa chúng ta đến một câu hỏi căn bản: tôi đang đặt sự an toàn của đời mình ở đâu? Có người đặt nó trong tiền bạc, có người đặt nó trong sức khỏe, có người đặt nó trong sự kính trọng của cộng đoàn, có người đặt nó trong việc mọi chuyện phải diễn ra đúng ý mình. Những điều ấy có giá trị của chúng, nhưng tất cả đều có thể thay đổi. Chỉ cần một biến cố xảy ra, điều chúng ta tưởng rất vững chắc có thể trở nên mong manh. Khi ấy, chúng ta dễ cảm thấy như cả đời mình bị kéo khỏi nền móng. Đức tin không làm cho chúng ta miễn khỏi sự chao đảo ấy, nhưng giúp chúng ta có một nền móng sâu hơn. Người tin vẫn có thể lo lắng khi công việc không thuận lợi, vẫn đau đớn khi người thân bệnh nặng, vẫn buồn khi bị hiểu lầm, vẫn bối rối khi không biết ngày mai sẽ ra sao. Tuy nhiên, giữa những cảm xúc rất thật ấy, họ tập giữ một hướng đi: tiếp tục sống trong tương quan với Thiên Chúa, tiếp tục tìm điều ngay lành, tiếp tục làm phần việc có thể làm, tiếp tục đón nhận sự giúp đỡ cần thiết. Đức tin không buộc chúng ta phải giả vờ mạnh mẽ. Đức tin cho phép chúng ta yếu đuối trước mặt Chúa mà vẫn không buông tay khỏi Người.
Chúng ta thường muốn Thiên Chúa giải thích mọi điều trước khi mình bước đi. Chúng ta muốn biết chắc rằng việc tha thứ sẽ được đáp lại, việc phục vụ sẽ được ghi nhận, việc hy sinh sẽ đem đến một kết quả cụ thể. Chúng ta muốn có một bản đồ rõ ràng cho mọi ngã rẽ. Nhưng nhiều bước trưởng thành quan trọng lại diễn ra khi chúng ta chưa có đủ sự bảo đảm ấy. Một người bắt đầu nói lời xin lỗi khi chưa biết người kia có đón nhận hay không. Một người quyết định sống trung thực khi chưa biết sự trung thực sẽ khiến mình mất những cơ hội nào. Một gia đình chọn dành thời gian cho nhau khi công việc vẫn đang gây sức ép. Một người trẻ bắt đầu phân định ơn gọi khi tương lai còn rất nhiều câu hỏi. Trong những hoàn cảnh ấy, lòng tin giúp chúng ta bước đi với sự cẩn trọng và tự do. Chúng ta suy xét, tìm lời khuyên, nhìn nhận thực tế, rồi trao những điều vượt quá khả năng kiểm soát cho Chúa. Có những người đã chờ quá lâu để bắt đầu sống điều tốt, chỉ vì họ muốn chắc chắn rằng điều tốt ấy sẽ không làm mình thiệt thòi. Nhưng tình yêu luôn có một phần trao mình. Nếu chỉ yêu khi mọi nguy cơ đã biến mất, chúng ta sẽ khó có thể yêu ai bằng một tình yêu sâu xa.
Đức Maria giúp chúng ta hiểu một đời sống trao mình như thế. Nơi Mẹ, sự đón nhận ý Chúa không xóa bỏ những bước đường phải học hỏi, những điều phải suy niệm, những giờ phút phải chịu đau đớn. Mẹ sống với một trái tim mở ra trước Thiên Chúa, và sự mở ra ấy được thể hiện bằng những việc cụ thể: chăm sóc, lên đường, hiện diện, chờ đợi, lắng nghe, trung thành. Chúng ta có thể yêu mến Mẹ bằng những lời kinh rất sốt sắng, nhưng lòng yêu mến ấy cần đi vào cách chúng ta sống một ngày của mình. Nếu chúng ta xin Mẹ giúp mình nên hiền lành, thì phải tập dừng lại trước khi buông một câu làm người khác bị thương. Nếu chúng ta xin Mẹ giúp gia đình được bình an, thì phải dành thời gian lắng nghe những người trong nhà. Nếu chúng ta xin Mẹ đồng hành trong công việc, thì phải làm việc với lương tâm ngay thẳng. Nếu chúng ta xin Mẹ gìn giữ cộng đoàn, thì phải biết bảo vệ danh dự của người vắng mặt và góp ý cách có trách nhiệm với người hiện diện. Tình mẫu tử của Mẹ không khiến chúng ta trở nên thụ động. Mẹ nâng đỡ chúng ta để chúng ta đủ sức thực hiện những điều tình yêu đang đòi hỏi.
Một trong những điều tình yêu đòi hỏi nhiều nhất là giữ gìn sự hiệp thông. Sự chia rẽ thường bắt đầu rất nhỏ. Nó có thể bắt đầu từ một câu nói được truyền đi mà chưa ai kiểm chứng, một sự thất vọng không được diễn tả đúng cách, một người cảm thấy mình bị bỏ quên nhưng không biết làm sao để nói ra. Ban đầu chỉ là một khoảng cách nhẹ. Sau đó người ta ít gặp nhau hơn, ít trao đổi hơn, ít tin nhau hơn. Những khoảng trống ấy được lấp bằng suy đoán. Mỗi người tìm đến những người có cùng cảm nhận với mình, và dần dần sự khó chịu trở thành lập trường của một nhóm. Đến lúc có một biến cố lớn, điều bùng nổ thực ra đã được tích tụ từ rất lâu. Vì thế, xây dựng hiệp thông đòi hỏi sự chăm sóc đều đặn. Chúng ta cần quan tâm đến những dấu hiệu nhỏ: người từng nhiệt tình bỗng trở nên im lặng, một thành viên liên tục bị bỏ qua trong các cuộc trao đổi, một gia đình lâu ngày không còn tham gia sinh hoạt, một người trẻ chỉ xuất hiện ở bên lề. Đôi khi một cuộc hỏi thăm chân thành đúng lúc có thể ngăn một người khỏi cảm giác mình không còn thuộc về cộng đoàn.
Trong gia đình, sự hiệp thông được nuôi bằng những điều rất giản dị nhưng không thể thiếu. Một người cha có thể làm việc vất vả để lo cho con, nhưng con vẫn cần được nghe cha hỏi về điều đang làm nó vui hay buồn. Một người mẹ có thể hy sinh nhiều năm cho gia đình, nhưng mẹ vẫn cần được nhìn nhận như một con người có những mệt mỏi, những mong muốn và những giới hạn. Người chồng cần hiểu rằng sự im lặng của vợ có thể chứa một nỗi buồn chưa được lắng nghe. Người vợ cần hiểu rằng vẻ cứng cỏi của chồng có thể che một cảm giác bất lực mà anh không biết diễn tả. Người con trưởng thành cần hiểu rằng những lời nhắc nhở lặp đi lặp lại của cha mẹ đôi khi xuất phát từ nỗi sợ bị bỏ lại phía sau. Cha mẹ cũng cần hiểu rằng sự khác biệt của con không có nghĩa là con không yêu mình. Khi chúng ta chỉ nhìn hành vi mà không tìm hiểu con người đang ở phía sau hành vi ấy, chúng ta rất dễ làm nhau đau. Hiệp thông lớn lên khi mỗi người tập hỏi thêm một chút, kết luận chậm hơn một chút, và dành cho nhau một cơ hội để được hiểu đúng.
Có những cuộc xung đột không cần thêm một lý lẽ, mà cần một cách nói khác. Cùng một điều cần góp ý, nhưng nếu được nói bằng sự khinh miệt, nó sẽ làm người nghe chỉ muốn chống trả. Nếu được nói trong sự tôn trọng, nó có thể mở ra một cuộc gặp gỡ. Chúng ta thường mong người khác thay đổi, nhưng ít để ý rằng cách mình yêu cầu họ thay đổi có thể làm sự thay đổi trở nên khó hơn. Một đứa trẻ liên tục bị gọi là hư sẽ dần nghĩ rằng mình chỉ có thể là một đứa trẻ hư. Một người liên tục bị nhắc lại lỗi cũ sẽ khó tin rằng cộng đoàn còn cho mình cơ hội bắt đầu. Một người bị sửa lỗi trước đám đông có thể nhớ rất lâu cảm giác nhục nhã, trong khi điều cần được sửa thì lại bị che lấp bởi nỗi đau ấy. Người có trách nhiệm trong gia đình hay cộng đoàn cần xin Chúa cho mình một trái tim vừa rõ ràng vừa nhân hậu. Rõ ràng để không làm nhẹ sự thật. Nhân hậu để sự thật được trao như một bàn tay giúp đứng lên. Có những lời nói đúng về nội dung nhưng thiếu tình thương trong cách diễn tả, và vì thế không đem lại hoa trái mà chúng ta mong muốn.
Hiệp thông cũng cần sự công bằng. Một cộng đoàn không thể được xây dựng bền vững nếu một số người luôn phải chịu thiệt để những người khác giữ được sự thoải mái. Có người vì hiền lành nên liên tục bị giao thêm việc. Có người vì ít nói nên ý kiến thường bị bỏ qua. Có người vì không có ảnh hưởng nên tổn thương của họ không được xem trọng. Nếu chúng ta chỉ kêu gọi mọi người yêu thương nhau mà không nhìn đến những cách phân chia trách nhiệm thiếu hợp lý, những thái độ thiên vị, những quyết định thiếu minh bạch, lời kêu gọi ấy sẽ trở nên khó thuyết phục. Tình yêu phải đi vào cơ cấu sống chung. Công việc cần được phân chia theo khả năng và hoàn cảnh. Những quyết định quan trọng cần được giải thích. Những người chịu ảnh hưởng cần có cơ hội được lắng nghe. Người điều hành cần biết nhận trách nhiệm khi có sai sót. Người góp ý cần giữ sự ngay thẳng và tôn trọng. Một cộng đoàn có đức tin sẽ cố gắng làm cho mỗi người được sống trong phẩm giá, được đóng góp bằng khả năng của mình và được nghỉ ngơi khi đã mệt.
Chúng ta cũng cần nhớ rằng bảo vệ hiệp thông không có nghĩa là che giấu điều sai hoặc buộc người bị tổn thương phải tiếp tục ở trong một hoàn cảnh gây hại. Có những trường hợp cần một lời can thiệp rõ ràng, một giới hạn cụ thể, một sự trợ giúp từ người có trách nhiệm. Tha thứ không xóa bỏ nhu cầu bảo vệ người yếu thế. Cầu nguyện không miễn trừ trách nhiệm sửa chữa hậu quả. Một người có thể thật lòng mong được hòa giải, nhưng sự tin tưởng đã bị tổn thương vẫn cần thời gian và những hành vi đáng tin để được phục hồi. Chúng ta phải tránh làm cho lời mời gọi yêu thương trở thành gánh nặng đặt thêm lên người đang chịu đau khổ. Sự hiệp thông Kitô giáo có chỗ cho sự thật, cho trách nhiệm, cho việc ngăn chặn tổn hại và cho quá trình chữa lành. Đức Maria giúp chúng ta có một trái tim biết ở gần người đau khổ. Khi lòng đạo đức trở nên sâu sắc, chúng ta sẽ nhạy cảm hơn trước nỗi đau của người khác và có trách nhiệm hơn trong cách giúp đỡ họ.
Tin Mừng còn đặt trước chúng ta hình ảnh một ngôi nhà đã được quét dọn nhưng vẫn có nguy cơ bị sự dữ chiếm lại. Hình ảnh ấy rất gần với kinh nghiệm của những người cố gắng đổi đời. Chúng ta có thể quyết tâm bỏ một thói quen xấu, nhưng nếu chỉ tập trung vào việc bỏ mà không xây dựng một nếp sống mới, chúng ta sẽ sớm gặp khoảng trống. Người muốn thôi nói hành có thể vẫn dành nhiều giờ trong những cuộc trò chuyện chỉ xoay quanh lỗi của người khác. Người muốn bớt giận có thể vẫn để mình kiệt sức ngày này qua ngày khác và không học cách diễn tả nhu cầu. Người muốn giảm lệ thuộc vào màn hình có thể chưa biết làm gì với khoảng thời gian rảnh và cảm giác cô đơn. Người muốn sống gần Chúa có thể vẫn để toàn bộ ngày sống bị cuốn đi bởi những điều vụn vặt, đến tối chỉ còn mệt mỏi. Một đời sống mới cần những chỗ tựa mới. Chúng ta cần tạo những giờ cầu nguyện vừa sức, những tương quan lành mạnh, những việc làm có ý nghĩa, những thói quen chăm sóc thân thể và những cách sử dụng thời gian giúp tâm hồn được hồi phục. Việc từ bỏ sẽ trở nên bền vững hơn khi con người tìm được một điều tốt để yêu mến và một cách sống tốt để thực hành.
Điều ấy cũng đúng với việc hoán cải trong đời sống thiêng liêng. Có người sau một lần xưng tội cảm thấy nhẹ nhõm, rồi trở lại nguyên vẹn với lối sống đã khiến mình ngã trước đó. Họ không thay đổi hoàn cảnh, không xét lại những mối quan hệ đang kéo mình xuống, không điều chỉnh thói quen, không tìm sự đồng hành. Khi lại sa ngã, họ nghĩ rằng mình không có khả năng sống tốt. Thực ra, điều họ cần có thể là một sự cộng tác cụ thể hơn với ân sủng. Nếu một cuộc trò chuyện thường dẫn đến điều xấu, hãy thay đổi cách tham gia hoặc biết rời khỏi nó. Nếu một thời điểm trong ngày khiến mình đặc biệt dễ yếu đuối, hãy chuẩn bị cho thời điểm ấy. Nếu một nỗi buồn thường đẩy mình đến hành vi gây hại, hãy học cách nhận ra nỗi buồn sớm hơn và tìm sự giúp đỡ thích hợp. Nếu mình cứ lặp lại một lỗi trong quan hệ, hãy nhìn vào điều mình đang sợ hoặc đang đòi hỏi. Chúa ban ơn tha thứ và sức mạnh để bắt đầu lại; chúng ta đáp lại bằng những lựa chọn có thể thực hiện được. Sự thánh thiện thường lớn lên qua những bước nhỏ như thế, được lặp lại trong kiên trì.
Trong những bước nhỏ ấy, kinh Mân Côi có thể trở thành một nhịp điệu nâng đỡ tâm hồn. Có những ngày chúng ta không biết cầu nguyện thế nào vì quá mệt, quá rối hoặc quá đau. Những lời kinh quen thuộc giúp chúng ta ở lại trước mặt Chúa khi tâm trí không còn đủ sức diễn tả nhiều điều. Chúng ta lần từng hạt, thở chậm lại, đặt một người thân trong lời cầu nguyện, đem một nỗi lo đến với Chúa, để những mầu nhiệm của cuộc đời Đức Giêsu mở ra một ánh sáng cho ngày sống. Sự lặp lại của lời kinh có thể trở thành một sự trung thành đơn sơ. Một người mẹ âm thầm cầu nguyện cho đứa con xa nhà. Một người cha cầu nguyện khi chờ kết quả của một công việc. Một người bệnh cầu nguyện trong đêm dài. Một người già cầu nguyện khi căn nhà trở nên vắng vẻ. Những lời kinh ấy không cần được ai nhìn thấy để có giá trị. Chúng là cách một tâm hồn giữ liên lạc với tình yêu của Thiên Chúa giữa những giới hạn của đời mình.
Tuy nhiên, chúng ta cần để việc cầu nguyện chạm đến cách sống. Sau khi lần chuỗi, người trong nhà có cảm thấy dễ đến gần chúng ta hơn không? Sau một giờ cầu nguyện, chúng ta có biết giữ lời nói hơn không? Khi suy niệm sự khiêm nhường, chúng ta có bớt cần chứng minh rằng mình luôn đúng không? Khi suy niệm sự phục vụ, chúng ta có nhìn thấy một công việc nhỏ đang chờ mình làm không? Khi suy niệm sự đau khổ của Chúa, chúng ta có kiên nhẫn hơn với người đang chịu đau khổ không? Những câu hỏi ấy giúp lòng đạo đức đi vào đời sống. Có người cầu nguyện nhiều nhưng lại không nhận ra sự căng thẳng mà mình tạo ra cho những người sống chung. Có người tham gia nhiều việc đạo nhưng không còn thời gian để chăm sóc gia đình. Có người rất nhiệt thành trong các sinh hoạt chung nhưng dễ khinh thường người có cách sống đức tin khác mình. Chúng ta cần trở lại với Chúa để được điều chỉnh từ bên trong. Một lời kinh được sống bằng sự dịu dàng có thể làm sáng một ngôi nhà hơn nhiều lời kinh đi kèm với sự cay nghiệt.
Các mầu nhiệm vui giúp chúng ta học cách nhận ra Thiên Chúa trong sự sống đang bắt đầu và trong những bổn phận chưa được ai tán thưởng. Có một sự thánh thiện rất âm thầm trong việc chuẩn bị bữa ăn cho gia đình, chăm sóc một đứa trẻ, thăm một người thân, kiên nhẫn với một người già, giữ lời hứa trong một công việc nhỏ. Chúng ta dễ coi những việc ấy là chuyện phụ vì chúng không làm mình nổi bật. Nhưng chính chúng tạo ra môi trường để người khác được sống và lớn lên. Một người trẻ được cha mẹ lắng nghe có thể tìm lại sự bình an. Một người bệnh được chăm sóc với sự tôn trọng có thể bớt cảm giác mình là gánh nặng. Một người mới đến cộng đoàn được chào đón có thể tìm được can đảm để ở lại. Khi cùng Đức Maria suy niệm những mầu nhiệm vui, chúng ta học nhìn những việc nhỏ bằng một ánh mắt mới. Niềm vui của đức tin có thể hiện diện ngay trong một ngày bận rộn, khi chúng ta biết mình đang trao cho ai đó một phần sự sống của mình.
Các mầu nhiệm sáng giúp chúng ta xét lại hướng đi của đời mình. Có những lúc chúng ta sống theo phản ứng của đám đông đến mức không còn biết điều gì thực sự đang dẫn dắt mình. Người khác khen thì chúng ta vui quá mức; người khác chê thì chúng ta mất bình an nhiều ngày. Mọi quyết định đều bị kéo về câu hỏi người ta sẽ nghĩ gì. Chúng ta cần ánh sáng để nhận ra căn tính của mình trong tương quan với Thiên Chúa và để có tự do trước sự đánh giá của người khác. Chúng ta cũng cần ánh sáng trong những lựa chọn liên quan đến tiền bạc, quyền lợi, công việc, việc giáo dục con cái và việc sử dụng những khả năng đã được trao. Một người sống đức tin phải tập đặt những quyết định ấy trước mặt Chúa. Điều mình đang làm có nuôi dưỡng sự sống không? Có công bằng với người liên quan không? Có khiến mình phải tiếp tục nói dối để che đậy không? Có làm mình ngày càng xa những người mình có trách nhiệm yêu thương không? Việc cầu nguyện chân thành sẽ giúp chúng ta nghe được những câu hỏi mà sự bận rộn thường làm chúng ta tránh né.
Các mầu nhiệm thương đưa chúng ta đến gần những vùng đau đớn của đời người. Có những nỗi đau không thể giải quyết bằng một lời khuyên nhanh. Người vừa mất người thân cần được phép khóc. Người đang chịu thất bại cần được đối xử với lòng tôn trọng. Người mang một vết thương trong gia đình cần có nơi an toàn để kể lại điều đã xảy ra. Người đang kiệt sức cần được giúp đỡ cụ thể. Khi suy niệm cuộc thương khó, chúng ta học một sự hiện diện không vội vàng. Chúng ta không phải lúc nào cũng có lời giải thích, nhưng có thể có mặt. Chúng ta có thể ngồi bên cạnh, lắng nghe, mang đến một bữa ăn, giúp một việc cần thiết, đi cùng trong một cuộc hẹn, nhớ đến họ sau khi những người khác đã trở lại cuộc sống bình thường. Đức Maria đứng gần thập giá giúp chúng ta hiểu rằng tình yêu có những giờ chỉ cần trung thành hiện diện. Một cộng đoàn biết ở lại với những người đau khổ sẽ trở thành nơi con người có thể tìm đến mà không sợ bị xem là yếu đuối.
Các mầu nhiệm mừng giúp chúng ta giữ niềm hy vọng khi sự thay đổi diễn ra chậm hơn điều mình mong đợi. Có những người đã cố gắng hòa giải nhiều lần mà quan hệ vẫn chưa được phục hồi. Có những cha mẹ cầu nguyện cho con suốt nhiều năm mà vẫn thấy con xa cách. Có những người nỗ lực sống tốt nhưng ngày nào cũng phải vật lộn với một yếu đuối quen thuộc. Có những cộng đoàn đã bắt đầu sửa chữa những điều sai nhưng chưa nhìn thấy kết quả rõ ràng. Niềm hy vọng Kitô giáo nâng đỡ chúng ta tiếp tục làm điều thiện mà không đo tất cả bằng thành công trước mắt. Chúng ta học đón nhận những dấu hiệu nhỏ: một người chịu lắng nghe thêm vài phút, một lời xin lỗi được nói ra, một thái độ bớt gay gắt, một thành viên trở lại sau thời gian dài, một gia đình tìm đến để xin được đồng hành. Sự sống thường lớn lên âm thầm trước khi có thể nhìn thấy rõ. Người có hy vọng biết chăm sóc phần sự sống đang bắt đầu ấy, thay vì làm nó bị tổn thương bằng sự nóng vội.
Việc cầu nguyện chung trong gia đình cũng cần được chăm sóc với tinh thần ấy. Một giờ kinh có thể bắt đầu rất đơn giản. Gia đình tắt màn hình, ngồi lại vài phút, thưa với Chúa điều mình biết ơn và điều mình đang lo, rồi cùng đọc một chục kinh với một ý nguyện cụ thể. Có thể hôm nay cầu cho một người bệnh, ngày mai cầu cho một người đang thất nghiệp, ngày khác cầu cho chính gia đình biết bớt nóng giận. Điều quý giá là tạo được một khoảng thời gian mà mọi người cùng hướng về Chúa và nhớ rằng mình có trách nhiệm với nhau. Cha mẹ cần tránh biến giờ kinh thành nơi kiểm tra hoặc trách mắng con cái. Nếu một đứa trẻ đọc sai, hãy nhẹ nhàng giúp nó. Nếu một người đang mệt, hãy biết điều chỉnh. Nếu gia đình vừa có xung đột, có thể bắt đầu bằng một lời xin lỗi trước khi đọc kinh. Khi cầu nguyện được gắn với sự dịu dàng, con cái sẽ có cơ hội cảm nhận rằng Thiên Chúa gần gũi với đời sống của mình. Khi cầu nguyện luôn đi kèm với căng thẳng, chúng có thể nhớ sự căng thẳng lâu hơn những lời đã đọc.
Trong giáo xứ, lòng yêu mến Đức Maria cần làm cho chúng ta quan tâm đến những người dễ bị bỏ quên. Một cộng đoàn có thể tổ chức những buổi kính Mẹ rất trang trọng, nhưng vẫn cần tự hỏi người nghèo có được tiếp đón tử tế không, người khuyết tật có thể tham dự thuận lợi không, người di dân có tìm được sự nâng đỡ không, người sống trong hoàn cảnh gia đình khó khăn có được đối xử với sự tế nhị không. Chúng ta cần nhìn đến những người không có khả năng đóng góp nhiều, những người không biết cách lên tiếng, những người ngại bước vào vì sợ bị xét đoán. Một lời chào không phân biệt, một sự hướng dẫn kiên nhẫn, một cách hỗ trợ kín đáo, một cuộc thăm viếng đều có thể giúp họ nhận ra mình thuộc về gia đình Hội Thánh. Sự hiệp thông được thể hiện qua cách chúng ta đối xử với người không đem lại lợi ích cho mình. Khi người nhỏ bé được tôn trọng, cộng đoàn sẽ có một vẻ đẹp sâu hơn mọi hình thức trang trí bên ngoài.
Đời sống chung còn cần những người biết giữ gìn lời nói trong không gian mạng. Chúng ta có thể làm một người bị tổn thương chỉ bằng việc chuyển tiếp một nội dung mà mình chưa kiểm chứng. Chúng ta có thể góp phần phá hủy sự tin tưởng bằng một câu bình luận được viết trong lúc tức giận. Chúng ta có thể dành cả buổi tối để theo dõi những cuộc tranh cãi rồi đem sự bực bội ấy vào gia đình. Vì thế, việc xét mình hôm nay phải đi vào cả chiếc điện thoại. Tôi đã dùng thời gian thế nào? Tôi đã để điều gì nuôi dưỡng tâm trí? Tôi có chia sẻ một điều chỉ vì nó phù hợp với định kiến của mình không? Tôi có nhớ rằng phía sau một cái tên trên màn hình là một con người có phẩm giá không? Tôi có làm cho những người sống gần mình phải cạnh tranh với điện thoại để được chú ý không? Những câu hỏi ấy rất thiết thực. Một người muốn gìn giữ sự hiệp thông cần tập sử dụng công nghệ với sự tự chủ. Đôi khi việc tắt màn hình đúng lúc là một hành vi yêu thương, vì nó trả lại sự hiện diện của chúng ta cho người đang ở trước mặt.
Người có trách nhiệm trong cộng đoàn càng cần một đời sống nội tâm được chăm sóc. Khi quá mệt, chúng ta dễ trở nên cứng rắn. Khi quá cần được công nhận, chúng ta dễ phản ứng trước mọi lời góp ý. Khi quá sợ mất quyền kiểm soát, chúng ta dễ xem những người có sáng kiến là mối đe dọa. Khi không có nơi để bày tỏ những khó khăn của mình, chúng ta có thể vô tình trút chúng lên người khác. Vì thế, cầu nguyện, nghỉ ngơi, học hỏi và tìm sự đồng hành là những điều cần thiết cho việc phục vụ. Một linh mục, một tu sĩ, một trưởng hội đoàn hay một người làm cha mẹ đều cần biết mình có giới hạn. Nhận ra giới hạn giúp chúng ta phục vụ thực tế hơn, biết cộng tác hơn và bớt đòi người khác phải đáp ứng những nhu cầu sâu kín của mình. Có những lúc điều tốt nhất cho cộng đoàn là người lãnh đạo biết dừng lại, lắng nghe, điều chỉnh và trao bớt trách nhiệm. Đức tin giúp chúng ta tin rằng công việc của Chúa có thể tiếp tục qua sự cộng tác của nhiều người.
Chúng ta cũng cần học cách sống với những khác biệt mà không vội biến chúng thành chia rẽ. Một người thích sự ổn định, một người thích thử điều mới. Một người diễn tả lòng đạo đức bằng sự sốt sắng bên ngoài, một người âm thầm hơn. Một người nói nhanh, một người cần thời gian suy nghĩ. Một người nhìn thấy nguy cơ, một người nhìn thấy cơ hội. Nếu có sự tôn trọng, những khác biệt ấy có thể giúp cộng đoàn trưởng thành. Người nhiệt tình cần người thận trọng để cân nhắc. Người thận trọng cần người nhiệt tình để không đứng yên quá lâu. Người có kinh nghiệm cần người trẻ để nhìn thấy những vấn đề mới. Người trẻ cần người có kinh nghiệm để hiểu chiều sâu của những điều đã được xây dựng. Điều quan trọng là mọi người cùng tìm điều thiện chung và sẵn sàng để ý kiến của mình được điều chỉnh. Một cộng đoàn chỉ có những người luôn đồng ý với nhau có thể rất yên, nhưng chưa chắc đã có đủ sự lắng nghe. Hiệp thông trưởng thành khi con người có thể trình bày điều khác biệt mà vẫn được đối xử như anh chị em.
Trong toàn bộ hành trình ấy, chúng ta cần trở lại với Thánh Thể. Chúng ta mang đến bàn thờ một đời sống chưa hoàn hảo: những cố gắng, những sai sót, những người mình yêu thương, những người mình chưa biết yêu, những việc đã hoàn thành và những điều còn dang dở. Chúng ta xin Chúa đón nhận và biến đổi. Khi hiệp lễ, chúng ta được mời gọi để sự sống của Người đi vào những tương quan cụ thể của mình. Người vừa được chúng ta bỏ qua trong cuộc họp, người làm chúng ta khó chịu trong gia đình, người nghèo đứng ngoài sự quan tâm của cộng đoàn đều phải có chỗ trong việc xét mình sau thánh lễ. Sự kết hợp với Chúa mở rộng trái tim. Chúng ta có thể còn phải đấu tranh nhiều với bản thân, nhưng cần có một hướng chuyển động rõ ràng: bớt khép kín, bớt khinh thường, bớt giữ hận, biết phục vụ hơn và biết nhận trách nhiệm hơn. Đức Maria đưa chúng ta đến gần Con của Mẹ, để tình yêu chúng ta nhận được trở thành tình yêu có thể trao đi.
Có lẽ hôm nay mỗi người cần chọn một việc cụ thể để bắt đầu. Có người cần gọi cho một người thân đã lâu không liên lạc. Có người cần ngừng kể lại một câu chuyện làm người khác mất danh dự. Có người cần xin lỗi một đứa trẻ vì đã làm nó sợ. Có người cần nhìn nhận công sức của một thành viên âm thầm phục vụ. Có người cần sắp xếp lại ngày sống để có thời gian cầu nguyện. Có người cần tìm sự giúp đỡ cho một khó khăn đã vượt quá khả năng tự giải quyết. Có người cần dừng một hành vi đang gây tổn thương. Có người cần trở lại với bí tích Hòa Giải. Chúng ta không phải làm tất cả trong một ngày, nhưng có thể làm một điều thật sự. Một quyết định nhỏ được thực hiện với lòng trung thành sẽ tạo ra một chỗ mới cho ân sủng. Một lời nói được giữ lại có thể ngăn một vết thương. Một lời xin lỗi được nói ra có thể mở một cánh cửa. Một buổi tối biết ngồi lại với nhau có thể trở thành khởi đầu của một nếp sống khác.
Rồi chúng ta sẽ nhận ra rằng sự trưởng thành trong đức tin thường có một vẻ rất khiêm tốn. Chúng ta không nhất thiết cảm thấy mình mạnh hơn mọi ngày, nhưng có thể biết quay về với Chúa sớm hơn khi chao đảo. Chúng ta không nhất thiết hết mọi nóng giận, nhưng có thể bớt làm người khác đau khi đang giận. Chúng ta không nhất thiết giải quyết được mọi xung đột, nhưng có thể không tiếp tục nuôi chúng bằng lời nói và định kiến. Chúng ta không nhất thiết hiểu được mọi biến cố, nhưng có thể giữ lòng trung thành với điều thiện trước mắt. Chúng ta không nhất thiết có một gia đình hoàn hảo, nhưng có thể giúp gia đình trở thành nơi người ta được lắng nghe và có cơ hội bắt đầu lại. Chúng ta không nhất thiết có một cộng đoàn luôn thuận lợi, nhưng có thể xây dựng một cộng đoàn biết sống sự thật trong tình thương. Những điều ấy là những hoa trái đáng quý. Chúng cho thấy Chúa đang có chỗ trong đời sống chúng ta, và sự hiện diện của Người đang dần làm thay đổi cách chúng ta ở với nhau.
Lạy Chúa Giêsu, xin bước vào những ngôi nhà của chúng con, nhất là những nơi đã lâu thiếu một lời nói dịu dàng, những bàn ăn đã lâu thiếu sự gặp gỡ, những trái tim đã lâu giữ một nỗi buồn không được chia sẻ. Xin chữa lành cái nhìn của chúng con để chúng con biết nhận ra điều tốt nơi người khác và đủ thành thật để nhìn nhận điều cần thay đổi nơi mình. Xin giúp chúng con sống đức tin bằng những lựa chọn ngay lành, bằng sự kiên nhẫn trong bổn phận, bằng lòng can đảm khi phải nói sự thật và bằng sự khiêm tốn khi phải xin lỗi. Xin cho chúng con biết đón nhận ơn tha thứ và cộng tác với ân sủng để xây dựng một nếp sống mới. Xin nâng đỡ những người đang mệt mỏi, bảo vệ những người đang bị tổn thương, mở lòng những người đang khép kín và dẫn chúng con đến những cách giúp đỡ thiết thực. Lạy Đức Maria, xin ở bên các gia đình và cộng đoàn của chúng con. Xin dạy chúng con cầu nguyện với một trái tim biết lắng nghe, phục vụ với một trái tim biết tôn trọng và yêu thương với một trái tim biết chịu trách nhiệm. Xin giúp chúng con giữ ngọn lửa đức tin qua những ngày sáng cũng như những đêm tối, để từng người sống gần chúng con có thể cảm nhận được một chút bình an, một chút hy vọng và một chút hơi ấm của tình yêu Thiên Chúa. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.
GIỮ CHO LÒNG MÌNH SÁNG: ĐỂ NHẬN RA ĐIỀU THIỆN VÀ ĐỂ CHÚA LÀM CHỦ CUỘC ĐỜI
Có những bóng tối xuất hiện khi ánh đèn tắt, nhưng cũng có những bóng tối tồn tại ngay giữa ban ngày, khi mọi sự trước mắt vẫn rõ ràng mà lòng người không còn muốn nhìn nhận sự thật. Có những người không biết điều thiện vì chưa được hướng dẫn, nhưng cũng có những người đã thấy điều thiện mà vẫn tìm cách phủ nhận, vì nếu nhìn nhận điều thiện ấy, họ phải thay đổi cách nghĩ, phải buông một thành kiến, phải nhận mình sai, phải chấp nhận rằng Thiên Chúa có thể hành động qua một người mình không thích. Bóng tối đáng sợ trong đời sống đức tin nhiều khi nằm ở chính chỗ đó. Người ta vẫn có thể đọc kinh, tham dự phụng vụ, nói về những điều đạo đức, làm những công việc mang danh phục vụ, nhưng bên trong lại không đủ tự do để vui khi người khác được chữa lành, không đủ khiêm tốn để công nhận một việc tốt do người khác thực hiện, không đủ thành thật để nhận ra rằng chính mình đang cần được hoán cải. Tin Mừng hôm nay đưa chúng ta đến trước một sự thật rất đau lòng: một con người được giải thoát, một cuộc đời được mở ra, một sự khốn khổ được đẩy lui, vậy mà có những người chỉ chăm chú tìm lý do để kết án Đấng đã làm điều tốt lành ấy. Đáng lẽ họ phải vui với người vừa được cứu giúp, nhưng họ lại biến niềm vui của người ấy thành cơ hội công kích. Đáng lẽ họ phải mở lòng trước quyền năng Thiên Chúa, nhưng họ lại đóng lòng bằng một lời quy chụp. Điều đó mời gọi chúng ta nhìn sâu vào chính mình, bởi chúng ta cũng có thể làm tổn thương điều thiện khi để cho cái tôi dẫn đường cho nhận định của mình.
Hãy thử dừng lại trước người vừa được Đức Giêsu giải thoát. Đằng sau một tình trạng đau khổ là cả một cuộc đời, có những ngày mệt mỏi, những đêm cô độc, những lần muốn nói mà không thể nói, những lần muốn đến gần người khác nhưng lại bị giữ trong tình trạng bất lực. Khi Đức Giêsu đến, Người không nhìn người ấy như một vấn đề cần bàn luận, một trường hợp để tranh cãi, hay một đối tượng để chứng tỏ quyền lực. Người nhìn thấy một con người cần được cứu giúp. Chính cái nhìn ấy cho chúng ta biết trái tim Thiên Chúa. Thiên Chúa không đứng xa để thưởng thức sự đúng đắn của một lập luận trong khi con người đang đau khổ trước mặt. Người đến gần, chạm vào nỗi đau, mở ra một lối sống. Vì thế, trước khi hỏi mình đã hiểu bao nhiêu điều về đạo, chúng ta cần hỏi mình có nhìn thấy con người đang ở trước mặt hay không. Trong gia đình, đằng sau một đứa con ít nói có thể là một nỗi buồn chưa được lắng nghe. Đằng sau sự cáu gắt của người bạn đời có thể là một thời gian dài kiệt sức. Đằng sau một người già hay than phiền có thể là nỗi sợ bị bỏ quên. Đằng sau một người giáo dân dần xa cộng đoàn có thể là một vết thương chưa được ai quan tâm. Nếu chỉ nhìn biểu hiện bên ngoài rồi vội kết luận, chúng ta rất dễ làm cho họ đau thêm. Một tâm hồn được Tin Mừng soi sáng sẽ học cách đến gần trước khi phán xét, lắng nghe trước khi giải thích, tìm hiểu trước khi quy trách nhiệm, và giúp đỡ trước khi đòi người khác phải trở nên dễ chịu đối với mình.
Tuy nhiên, nhìn thấy một việc tốt chưa chắc đã dẫn đến việc nhìn nhận điều tốt. Giữa điều diễn ra trước mắt và điều được chấp nhận trong lòng luôn có sự tham dự của những ham muốn, sợ hãi, ký ức, tự ái và lợi ích riêng. Một người có thể nghe rất rõ lời người khác nói mà vẫn hiểu theo điều mình muốn hiểu. Một người có thể chứng kiến một hành động đầy thiện chí mà vẫn giải thích theo hướng xấu, bởi từ lâu họ đã quyết định rằng người ấy không thể có điều gì đáng quý. Khi thành kiến đã trở thành thói quen, mọi bằng chứng đều bị kéo về cùng một kết luận. Người kia im lặng thì bị coi là lạnh lùng; người kia lên tiếng thì bị coi là thích thể hiện; người kia làm việc thì bị coi là muốn gây ảnh hưởng; người kia nghỉ ngơi thì bị coi là thiếu trách nhiệm. Trong một bầu khí như thế, người bị đánh giá không còn con đường nào để được nhìn nhận công bằng. Đó là một cách giam giữ con người bằng cái nhìn của mình. Chúng ta có thể không trói tay ai, nhưng lại trói họ trong một nhãn dán; không đóng cửa nhà tù, nhưng đóng cửa mọi cơ hội để họ được thay đổi trong mắt mình. Tin Mừng đòi chúng ta phải xét lại sự công bằng của chính cái nhìn ấy. Tôi đang nhìn con người này trong hiện tại hay chỉ nhìn họ qua một lỗi lầm đã xảy ra từ nhiều năm trước? Tôi có cho phép họ trưởng thành không? Tôi có chấp nhận rằng điều tốt nơi họ vẫn là điều tốt, ngay cả khi giữa họ và tôi còn những bất đồng chưa giải quyết?
Có một thử thách rất kín đáo trong đời sống cộng đoàn: chúng ta thường dễ đón nhận điều tốt khi điều tốt ấy làm nổi bật mình, nhưng lại khó đón nhận khi điều tốt ấy làm nổi bật người khác. Khi một công việc do mình phụ trách thành công, chúng ta dễ nhận ra sự quan phòng. Khi một công việc do người mình không thuận ý phụ trách thành công, chúng ta có thể bắt đầu nghi ngờ động cơ, coi nhẹ kết quả, nhắc lại những thiếu sót, hoặc âm thầm mong rằng thành công ấy không kéo dài. Sự ghen tị nhiều khi không xuất hiện như một lời thú nhận rõ ràng. Nó mặc áo của sự thận trọng, sự nghiêm túc, sự bảo vệ truyền thống, sự lo lắng cho tập thể. Dĩ nhiên, thận trọng và trách nhiệm là cần thiết, nhưng phải thành thật kiểm tra xem điều đang thúc đẩy mình có thật sự là ích chung hay là nỗi khó chịu vì mình không còn ở trung tâm. Một người khác được quý mến không có nghĩa là mình bị mất giá trị. Một người khác có khả năng không có nghĩa là mình trở nên vô ích. Một sáng kiến khác được đón nhận không có nghĩa là những cố gắng trước đây của mình bị phủ nhận. Thiên Chúa không ban ân huệ cho cộng đoàn theo cách chỉ một người được lớn lên còn mọi người khác phải nhỏ lại. Khi chúng ta biết vui vì ơn lành nơi anh chị em, trái tim chúng ta được mở rộng. Khi cứ âm thầm tranh giành từng lời khen, từng vị trí, từng sự chú ý, chúng ta làm cho công việc của Chúa trở thành nơi nuôi dưỡng nỗi bất an của mình.
Vì thế, phân định thiêng liêng bắt đầu bằng việc để Thiên Chúa soi sáng lòng mình. Chúng ta thường muốn biết người khác có ý gì, nhưng lại ít hỏi mình đang mang ý gì khi nhận xét về họ. Chúng ta muốn hiểu động cơ của một hành động, nhưng không chịu nhìn động cơ của chính lời bình luận mình sắp nói. Tôi nói điều này để giúp một người sửa sai hay để làm họ mất uy tín? Tôi nhắc đến lỗi của họ vì việc ấy cần được giải quyết hay vì tôi muốn người nghe đứng về phía mình? Tôi đang bảo vệ sự thật hay đang lựa chọn những phần của sự thật có lợi cho mình? Tôi muốn cộng đoàn được bình an hay muốn mọi người phải công nhận rằng tôi đúng? Những câu hỏi ấy có thể khiến chúng ta khó chịu, nhưng chính sự khó chịu đôi khi cho biết có một điều cần được chữa lành. Một lời nói nghe rất hợp lý vẫn có thể phát xuất từ một tâm hồn đầy cay đắng. Một thái độ có vẻ nhún nhường vẫn có thể che giấu mong muốn được khen. Một sự nhiệt tình rất nổi bật vẫn có thể đi kèm với nhu cầu kiểm soát. Điều này không có nghĩa là phải nghi ngờ mọi việc tốt của mình, nhưng có nghĩa là chúng ta cần khiêm tốn đón nhận sự thanh luyện. Con người có thể bắt đầu phục vụ bằng một tình yêu chân thành, rồi dần dần để cái tôi len vào. Bởi vậy, mỗi ngày đều cần trở về với Chúa để được nhắc lại mình đang sống cho ai và đang tìm kiếm điều gì.
Sự phân định trưởng thành cũng giúp chúng ta nhận ra rằng cảm xúc là điều cần được lắng nghe, nhưng cảm xúc không tự động trở thành phán quyết về sự thật. Khi bị tổn thương, chúng ta dễ nghĩ người làm mình đau hoàn toàn xấu. Khi được khen, chúng ta dễ nghĩ người khen mình hoàn toàn đáng tin. Khi một việc khiến mình lo lắng, chúng ta dễ kết luận việc ấy không đến từ Chúa. Khi một việc khiến mình hào hứng, chúng ta dễ cho rằng đó chắc chắn là điều nên làm. Nhưng lòng người phức tạp hơn thế. Có những lời góp ý rất đúng làm chúng ta buồn vì chạm đến tự ái. Có những lời tâng bốc làm chúng ta vui nhưng lại đẩy chúng ta xa sự thật. Có những quyết định đúng đắn đi kèm với sự sợ hãi, bởi chúng đòi mình bước ra khỏi một thói quen lâu năm. Có những lựa chọn sai lầm ban đầu đem lại cảm giác nhẹ nhõm, vì chúng cho phép mình tránh trách nhiệm. Vì thế, đừng vội quyết định một điều quan trọng chỉ vì lúc ấy mình đang tức giận, đang phấn khích, đang hụt hẫng hoặc đang sợ bị bỏ rơi. Hãy dành thời gian cầu nguyện, xem xét những điều đã xảy ra, lắng nghe lời góp ý của người có trách nhiệm, và tự hỏi lựa chọn này sẽ đưa mình đến đâu nếu tiếp tục sống như vậy trong một tháng, một năm, nhiều năm. Điều thiện có thể đòi hy sinh, nhưng nó giúp con người trưởng thành trong sự thật và tình yêu. Điều xấu có thể hứa hẹn sự thuận tiện, nhưng nó thường để lại những tổn thương mà mình và người khác phải gánh chịu.
Khi Đức Giêsu nói đến một vương quốc tự chia rẽ, Người cho chúng ta thấy sức tàn phá của sự đối nghịch từ bên trong. Một gia đình có thể vượt qua khó khăn tài chính nếu còn biết đứng bên nhau, nhưng sẽ rất mệt mỏi khi mỗi người dùng khó khăn ấy để kết án người kia. Một cộng đoàn có thể chịu đựng thiếu thốn nếu còn giữ được lòng tin, nhưng sẽ dần suy yếu khi những người cùng phục vụ bắt đầu coi nhau như đối thủ. Một giáo xứ có thể phải đối diện với nhiều giới hạn, nhưng vẫn có thể sinh hoa trái nếu mọi người biết cộng tác; trái lại, những điều kiện thuận lợi cũng khó đem lại kết quả khi ai cũng chỉ lo giữ phần ảnh hưởng của mình. Sự chia rẽ thường bắt đầu rất nhỏ: một lời nói sau lưng, một lần không chịu hỏi trực tiếp, một sự giải thích ác ý, một nhóm người chỉ nghe nhau và không còn nghe những người khác. Sau đó, người ta bắt đầu nhìn mọi việc qua câu hỏi người này thuộc phía nào. Công việc có ích hay không trở thành chuyện phụ; người đề nghị có thuộc nhóm mình hay không mới là chuyện chính. Đến lúc ấy, cộng đoàn vẫn có thể hoạt động đều đặn, nhưng sự hiệp thông đã bị tổn thương. Điều cần làm là trở lại mục đích chung, đặt sự thật lên trước lòng tự ái, và tập nói với nhau những điều cần nói bằng sự tôn trọng. Một cuộc đối thoại khó khăn nhưng chân thành có thể cứu được nhiều tháng sống trong hiểu lầm.
Dẫu vậy, hiệp nhất không có nghĩa là mọi người phải im lặng trước điều sai. Một gia đình không thể được gọi là bình an nếu có người phải chịu đựng sự xúc phạm trong thinh lặng để những người khác khỏi khó chịu. Một cộng đoàn không thể được gọi là hiệp thông nếu những vấn đề có thật luôn bị che đi vì sợ mất hình ảnh. Đức Giêsu giải thoát con người khỏi sự dữ, vì thế đi theo Người cũng đòi chúng ta can đảm ngăn chặn những hành vi gây hại. Phải phân biệt rõ giữa sự bất đồng có thể đối thoại và hành vi cần được chấm dứt; giữa một lỗi lầm cần được sửa chữa và một cách đối xử đang tiếp tục làm tổn thương người yếu thế. Lòng bác ái cần sự dịu dàng, nhưng cũng cần sự rõ ràng. Có lúc yêu thương là kiên nhẫn lắng nghe; có lúc yêu thương là nói rằng hành vi này không thể tiếp tục. Có lúc tha thứ là mở đường cho một người trở lại; có lúc tha thứ vẫn phải đi cùng những giới hạn để bảo vệ người bị tổn thương. Khi sự thật và lòng thương xót cùng hiện diện, con người có cơ hội sửa đổi mà người yếu thế cũng được chăm sóc. Nếu chỉ giữ vẻ yên ổn bên ngoài, chúng ta có thể để cho sự dữ tiếp tục hoạt động ngay trong nơi được gọi là mái nhà hay cộng đoàn của Chúa.
Tin Mừng còn mời gọi chúng ta nhìn vào câu hỏi ai đang thực sự làm chủ ngôi nhà nội tâm của mình. Chúng ta có thể nói mình thuộc về Chúa, nhưng trong những quyết định cụ thể, có khi lời khen mới là điều điều khiển mình; có khi tiền bạc mới là điều khiến mình thay đổi thái độ; có khi nỗi sợ mất vị trí mới là điều khiến mình không dám nói thật; có khi sự giận dữ mới là điều quyết định mình sẽ nói gì với người thân. Những điều ấy không luôn xuất hiện rõ ràng. Chúng ta vẫn có thể giữ một bề ngoài đạo đức trong khi bên trong bị kéo đi bởi một nhu cầu chưa được nhận diện. Vì thế, hãy nhìn vào những thời điểm mình mất bình an nhất. Tôi trở nên gay gắt khi nào? Tôi dễ nói dối trong hoàn cảnh nào? Tôi khó chấp nhận điều gì nhất? Tôi sẵn sàng hy sinh tình nghĩa để giữ lấy thứ gì? Những phản ứng ấy có thể giúp chúng ta nhận ra nơi mình đang thiếu tự do. Nếu chỉ một lời góp ý cũng khiến tôi muốn hạ thấp người góp ý, có thể tôi đang lệ thuộc quá nhiều vào hình ảnh tốt đẹp về mình. Nếu chỉ một sự thay đổi nhỏ trong công việc cũng khiến tôi tìm cách ngăn cản, có thể tôi đang bám chặt vào quyền kiểm soát. Nếu không được nhắc tên mà tôi không còn muốn phục vụ, có thể tôi cần để Chúa chữa lành nhu cầu được công nhận.
Để Chúa làm chủ cuộc đời là một hành trình rất cụ thể. Đó là khi mình đang muốn đáp trả cay nghiệt mà chọn dừng lại để không gây thêm thương tích. Đó là khi mình đã làm sai và chọn nhận lỗi thay vì tìm người chịu trách nhiệm thay. Đó là khi mình có thể thu lợi từ sự thiếu hiểu biết của người khác nhưng quyết định cư xử công bằng. Đó là khi mình không thích một người mà vẫn bảo vệ quyền được đối xử tử tế của họ. Đó là khi mình đang buồn nhưng không dùng nỗi buồn để trừng phạt cả gia đình bằng sự lạnh lùng. Đó là khi mình được giao một trách nhiệm và thực hiện trách nhiệm ấy với sự minh bạch, vì hiểu rằng người khác đã đặt niềm tin vào mình. Những lựa chọn ấy thường không gây chú ý, nhưng chúng cho thấy ai đang được quyền hướng dẫn đời sống. Nếu chỉ nói về Chúa trong những giờ đạo đức mà không để Người chạm đến cách sử dụng tiền bạc, cách đối xử với người yếu hơn, cách xử lý bất đồng và cách nhìn người mình không thích, thì còn nhiều căn phòng trong tâm hồn chưa được mở cho Người. Chúng ta cần cầu xin ơn can đảm mở cả những căn phòng mình vẫn muốn giữ riêng, vì chính ở đó sự hoán cải cần diễn ra.
Hình ảnh ngôi nhà được quét dọn nhưng vẫn có thể bị sự dữ trở lại là một lời cảnh tỉnh sâu sắc. Có người sau một thời gian sai lầm đã quyết định thay đổi, nhưng chỉ dừng ở việc bỏ một hành vi mà chưa xây dựng một cách sống mới. Họ tránh một dịp tội trong ít ngày, nhưng vẫn giữ nguyên những mối liên hệ, những thói quen và những khoảng trống đã nuôi dưỡng hành vi ấy. Họ xin lỗi sau một lần nóng giận, nhưng chưa tập cách nhận ra cơn giận trước khi nó bùng lên. Họ hứa không nói xấu nữa, nhưng vẫn dành nhiều thời gian trong những cuộc trò chuyện chỉ xoay quanh khuyết điểm của người vắng mặt. Họ muốn bớt lệ thuộc vào sự công nhận, nhưng vẫn đo giá trị bản thân bằng phản ứng của người khác. Ngôi nhà đã được dọn một phần, nhưng chưa có một đời sống mới được vun trồng. Vì thế, hoán cải cần đi xa hơn một lời quyết tâm. Nếu muốn bớt giận, hãy tập dừng lời khi quá căng thẳng và trở lại cuộc trò chuyện khi có thể nói bình tĩnh. Nếu muốn bớt nói xấu, hãy thay đổi cách tham gia những cuộc chuyện trò và chủ động nói điều công bằng về người vắng mặt. Nếu muốn trung thành trong gia đình, hãy chăm sóc sự gần gũi với người thân bằng thời gian, lắng nghe và những giới hạn cần thiết. Nếu muốn sống ngay thẳng, hãy sắp xếp công việc sao cho có thể chịu trách nhiệm và được kiểm tra. Một cách sống mới sẽ giúp lời quyết tâm có nơi để bén rễ.
Ngôi nhà nội tâm cần được lấp đầy bằng sự hiện diện của Chúa qua những nhịp sống bền vững. Một ít thời gian cầu nguyện chân thành mỗi ngày có thể giúp chúng ta nhận ra mình đang đi lệch trước khi sự lệch lạc trở thành quá lớn. Việc tham dự Thánh lễ với lòng chú ý giúp chúng ta trở về với nguồn mạch của đời sống đức tin. Bí tích Hòa giải mở ra cơ hội nhìn nhận tội lỗi và đón nhận ơn tha thứ, để chúng ta bắt đầu lại trong sự thật. Việc đọc và suy niệm Lời Chúa giúp những lời của Tin Mừng dần trở thành cách mình suy nghĩ, thay vì chỉ là những câu quen thuộc được nghe rồi quên. Những việc bác ái cụ thể giúp tâm hồn thoát khỏi vòng quay chỉ quan tâm đến chính mình. Sự nghỉ ngơi hợp lý cũng cần được trân trọng, bởi khi liên tục sống trong mệt mỏi, con người có thể khó kiên nhẫn và dễ phản ứng thiếu cân nhắc. Một đời sống thiêng liêng vững vàng không được xây dựng chỉ bằng những lúc sốt sắng mạnh mẽ. Nó lớn lên qua sự trung thành trong những ngày bình thường, khi mình vẫn cầu nguyện dù khô khan, vẫn giữ lời dù không ai kiểm tra, vẫn cư xử tử tế dù không được đáp lại, vẫn trở về với Chúa sau một lần yếu đuối.
Đặc biệt, chúng ta cần cẩn trọng với những cách tự bào chữa khiến tội lỗi trở nên quen thuộc. Lúc đầu, lương tâm có thể nhắc nhở rất rõ, nhưng nếu liên tục tìm lý do để bỏ qua, chúng ta sẽ dần mất đi sự nhạy bén. Một lời nói không thật được giải thích là để tránh rắc rối. Một sự bất công được giải thích là ai cũng làm như thế. Một lời xúc phạm được giải thích là vì người kia đáng bị như vậy. Một sự thiếu trách nhiệm được giải thích là mình đã quá mệt. Đúng là hoàn cảnh và giới hạn của con người cần được hiểu, nhưng hiểu hoàn cảnh không có nghĩa là biến mọi hành vi thành điều đúng. Khi chúng ta dùng lý do để khỏi phải sửa đổi, lý do ấy trở thành bức tường ngăn mình đón nhận ân sủng. Người có lòng ngay thẳng có thể nói rằng mình đã mệt, đã buồn, đã chịu nhiều áp lực, đồng thời vẫn nhận rằng cách mình đối xử là không đúng và cần được thay đổi. Sự trưởng thành nằm ở khả năng chịu trách nhiệm như thế. Chúng ta không cần tô vẽ mình thành người không có khuyết điểm. Chúng ta cần thành thật để Chúa có thể chữa lành những điều chưa tốt.
Trong gia đình, việc rèn luyện một tâm hồn biết phân định bắt đầu từ những điều rất gần. Cha mẹ dạy con nhận ra điều thiện bằng chính cách mình cư xử khi không thuận ý. Nếu cha mẹ yêu cầu con nói thật nhưng lại thường xuyên dùng lời gian dối để giải quyết khó khăn, con sẽ phải sống giữa hai bài học trái ngược. Nếu người lớn dạy con kính trọng nhưng lại nói về nhau bằng sự khinh miệt, con sẽ hiểu rằng sự tôn trọng chỉ cần giữ ở bề ngoài. Nếu người lớn luôn coi lỗi của mình là do hoàn cảnh còn lỗi của con là do tính xấu, con có thể cảm thấy sự công bằng không hiện diện trong nhà. Một gia đình giúp con trưởng thành là gia đình có thể cùng nhau nhìn lại điều đúng, điều sai, hậu quả và cách sửa chữa. Khi một đứa trẻ làm điều không tốt, cần giúp em nhận ra hành vi ấy gây hại thế nào, phải chịu trách nhiệm ra sao, và có thể bắt đầu lại bằng việc gì. Đừng đóng khung cả con người em trong một lỗi lầm. Khi người lớn sai, một lời xin lỗi chân thành sẽ giúp con hiểu rằng quyền làm cha mẹ không xóa đi trách nhiệm sống ngay thẳng. Chính những kinh nghiệm ấy giúp con học được rằng sự thật không phải điều chỉ áp dụng cho người yếu hơn.
Giữa vợ chồng, sự phân định cũng đòi hỏi phân biệt giữa điều đang xảy ra và những kết luận mình vội gán cho nó. Một người về muộn không tự động có nghĩa là họ không còn quan tâm đến gia đình. Một người ít nói trong một buổi tối không tự động có nghĩa là họ đang coi thường người bạn đời. Một lời góp ý vụng về không tự động có nghĩa là tình yêu đã hết. Nhưng nếu một điều làm mình lo lắng hoặc đau lòng, cần nói ra một cách rõ ràng, thay vì âm thầm kết tội rồi cư xử như thể kết luận ấy đã được chứng minh. Hãy nói mình đã thấy gì, đã cảm thấy gì, đang cần điều gì, và muốn cùng nhau giải quyết ra sao. Cách nói ấy tạo cơ hội để hiểu nhau. Những câu kết án toàn bộ con người như anh luôn như thế, em chẳng bao giờ thay đổi, thường làm người nghe lập tức phòng thủ. Khi ai cũng phải bảo vệ mình, vấn đề thật sự rất khó được giải quyết. Một mái nhà được Chúa gìn giữ là mái nhà có những con người biết học lại cách nói, cách nghe, cách xin lỗi và cách giữ lời. Không ai có thể xây dựng sự bình an chỉ bằng việc yêu cầu người kia thay đổi.
Trong cộng đoàn, chúng ta cũng cần dành sự quan tâm cho những người đang âm thầm kiệt sức. Có người luôn có mặt để phục vụ nhưng không biết nói rằng mình đã quá tải. Có người vẫn mỉm cười mà trong lòng đã buồn từ lâu. Có người dần ít tham gia vì cảm thấy ý kiến của mình không bao giờ được lắng nghe. Nếu cộng đoàn chỉ chú ý đến chương trình và kết quả, chúng ta có thể quên những con người đang gánh công việc ấy. Hãy tập hỏi nhau một câu thật lòng, tạo điều kiện để người phục vụ được nghỉ, phân chia trách nhiệm hợp lý, và đừng coi sự hy sinh của một người là nguồn lực có thể sử dụng mãi. Một cộng đoàn biết chăm sóc sẽ giúp người ta phục vụ trong tự do và tình yêu. Một cộng đoàn chỉ đòi hỏi sẽ dễ khiến người ta phục vụ bằng nỗi sợ làm người khác thất vọng. Cũng cần tập biết ơn những công việc ít ai nhìn thấy: người chuẩn bị, người dọn dẹp, người kiên nhẫn hướng dẫn một em nhỏ, người âm thầm thăm một bệnh nhân, người giữ cho một công việc được thực hiện đều đặn. Khi chúng ta chỉ tôn vinh những gì nổi bật, chúng ta có thể vô tình dạy nhau rằng giá trị nằm ở sự chú ý. Khi biết trân trọng những điều âm thầm, cộng đoàn được nuôi dưỡng bằng một tình yêu sâu hơn.
Có một điều chúng ta phải giữ thật rõ: chống lại sự dữ không cho phép mình hạ thấp phẩm giá của con người. Chúng ta cần gọi điều sai là sai, cần ngăn chặn hành vi gây hại, cần bảo vệ người bị tổn thương, nhưng vẫn phải nhớ rằng người làm sai là một con người có trách nhiệm và cũng cần được mời gọi hoán cải. Khi biến họ thành đối tượng chỉ để căm ghét, chúng ta có thể để sự giận dữ làm chủ chính mình. Cách của Đức Giêsu là giải thoát con người. Người không cứu một người bằng cách dạy người ấy khinh miệt tất cả những người khác. Người không trao cho chúng ta quyền dùng ngôn ngữ thiêng liêng để kết án tùy tiện những ai không đồng ý với mình. Vì thế, đừng vội gán cho một người những lời nặng nề về sự dữ chỉ vì họ khác quan điểm, có tính cách khó chịu, hoặc đã làm mình tổn thương. Hãy xem xét hành vi cụ thể, xác định điều cần sửa chữa, thực hiện những bước bảo vệ cần thiết, và cầu nguyện để tất cả được sống trong sự thật. Sự mạnh mẽ của đức tin được thể hiện qua khả năng giữ lòng ngay thẳng ngay cả trong lúc phải đối diện với điều sai.
Chúng ta cũng cần học cách đón nhận điều thiện khi điều thiện ấy đến trong một hình thức nhỏ bé. Đôi khi ta mong một biến cố lớn để chứng minh rằng Chúa đang ở với mình, trong khi Người đã âm thầm nâng đỡ qua một lời hỏi thăm, một người kiên nhẫn ở bên, một cơ hội sửa sai, một ngày bình thường được sống trong bình an. Nếu chỉ tìm những điều gây xúc động mạnh, chúng ta có thể bỏ qua cách Chúa làm việc trong đời sống hằng ngày. Một người bớt nóng giận là một điều đáng tạ ơn. Một gia đình bắt đầu nói chuyện lại sau thời gian xa cách là một điều đáng gìn giữ. Một người can đảm đi xưng tội sau nhiều năm là một khởi đầu quý giá. Một người từng chỉ trích bắt đầu biết lắng nghe là một thay đổi sâu sắc. Ân sủng nhiều khi lớn lên chậm như thế. Chúng ta cần sự kiên nhẫn để nhận ra và cộng tác. Đừng coi thường một bước tiến nhỏ chỉ vì nó chưa giải quyết được mọi khó khăn. Đừng làm người đang tập sống tốt nản lòng bằng việc luôn nhắc rằng họ vẫn còn nhiều thiếu sót. Hãy giúp họ đi tiếp bằng sự thật và lòng khích lệ chân thành.
Mỗi buổi tối, chúng ta có thể dành một khoảng lặng để nhìn lại ngày sống. Hôm nay tôi đã nhận ra điều tốt nào và đã tạ ơn về điều ấy chưa? Có ai đã được nhẹ lòng hơn nhờ cách tôi đối xử không? Tôi đã nói điều gì làm người khác tổn thương? Trong lúc bất đồng, tôi có giữ được sự công bằng không? Có một người nào tôi đã nhìn bằng thành kiến? Tôi có cần xin lỗi, đính chính một lời nói, hoặc hoàn thành một trách nhiệm đã bỏ dở không? Việc nhìn lại ấy cần diễn ra trước mặt Chúa, trong niềm tin vào lòng thương xót của Người. Nếu chỉ tự trách rồi chìm vào buồn bã, chúng ta chưa đi đến mục đích của việc xét mình. Nếu chỉ kể những điều tốt rồi bỏ qua điều sai, chúng ta cũng chưa thật sự mở lòng. Hãy tạ ơn vì ân sủng đã nhận, nhận lỗi về điều chưa đúng, và chọn một việc cụ thể để sửa đổi. Có thể ngày mai tôi sẽ nói một lời xin lỗi. Có thể tôi sẽ ngừng lặp lại một chuyện chưa được kiểm chứng. Có thể tôi sẽ chủ động đến thăm người mình đã quên. Có thể tôi sẽ dành thời gian nghe con nói mà không cắt ngang. Một quyết tâm nhỏ nhưng được thực hiện có thể mở ra những thay đổi sâu sắc hơn nhiều lời hứa lớn.
Chúng ta không thể tránh hoàn toàn những lúc yếu đuối, nhưng có thể học cách trở về sớm hơn. Khi nhận ra mình đã bắt đầu nuôi cay đắng, hãy đem điều ấy vào cầu nguyện thay vì tiếp tục tìm những lý do để giận. Khi nhận ra mình đang ghen tị, hãy xin ơn biết chúc lành cho người kia và thành thật nhìn vào nỗi bất an của mình. Khi nhận ra mình đang lệ thuộc vào sự chú ý, hãy chọn làm một việc tốt âm thầm. Khi nhận ra mình đang che giấu sự thật, hãy tìm một người có trách nhiệm để giúp mình bước ra. Khi một thói quen gây hại cứ lặp lại, cần nhìn nhận giới hạn và tìm sự đồng hành thích hợp, thay vì chỉ dựa vào những lời hứa được đưa ra sau mỗi lần vấp ngã. Sự khiêm tốn giúp chúng ta đón nhận trợ giúp. Không ai lớn lên trong đức tin chỉ bằng việc cố tỏ ra mạnh mẽ. Có những giai đoạn, bước trưởng thành quan trọng nhất là dám nói mình đang gặp khó khăn và cần được nâng đỡ. Chúa có thể dùng sự hiện diện của người khác để giúp chúng ta đứng vững, miễn là chúng ta chịu mở lòng.
Tin Mừng hôm nay vì thế đặt ra một lời mời gọi rất thực tế: hãy để Chúa cứu cả cách chúng ta nhìn, cách chúng ta nghĩ và cách chúng ta phản ứng. Chúng ta cần được cứu khỏi thói quen chỉ thấy lỗi của người khác; khỏi nhu cầu luôn phải đúng; khỏi sự sợ hãi khiến mình không dám sống thật; khỏi cách phục vụ luôn đòi được công nhận; khỏi những lời nói làm cộng đoàn thêm nghi ngờ nhau. Đồng thời, chúng ta cần được dẫn vào một đời sống có sự hiện diện của Chúa: biết cầu nguyện, biết giữ lời, biết chịu trách nhiệm, biết chăm sóc người yếu thế, biết vui vì điều thiện, biết sửa sai mà vẫn giữ lòng tôn trọng. Một người như thế có thể chưa nói được những lời sâu sắc, nhưng sự hiện diện của họ làm người khác an tâm. Ở gần họ, người ta không phải liên tục đề phòng bị kể xấu. Làm việc với họ, người ta có thể tin vào sự công bằng. Góp ý với họ, người ta có cơ hội được lắng nghe. Đó là những hoa trái rất cụ thể của một tâm hồn đang để Chúa hướng dẫn.
Ước gì mỗi gia đình trở thành nơi điều thiện được nhận ra và nuôi dưỡng. Ước gì những người làm cha mẹ biết gieo vào lòng con sự yêu mến chân thật, công bằng và lòng thương xót. Ước gì vợ chồng biết bảo vệ tình nghĩa bằng những cuộc đối thoại chân thành và những việc chăm sóc hằng ngày. Ước gì các cộng đoàn biết giữ sự hiệp nhất bằng sự thật, sự tôn trọng và trách nhiệm chung. Ước gì những người phục vụ biết để mình được Chúa thanh luyện, để công việc của Người không bị chi phối bởi những tranh giành nhỏ bé. Ước gì khi thấy một người được nâng đỡ, chúng ta biết vui; khi thấy một người thay đổi, chúng ta biết khích lệ; khi thấy một người đau khổ, chúng ta biết đến gần; khi nhận ra mình sai, chúng ta biết cúi xuống. Thế giới cần những tâm hồn như thế, những tâm hồn đủ sáng để nhận ra điều thiện và đủ yêu thương để bảo vệ điều thiện bằng chính đời sống.
Lạy Chúa Giêsu, xin bước vào những nơi còn tối trong lòng chúng con. Xin soi sáng những thành kiến mà chúng con đã quen giữ, những nỗi giận mà chúng con vẫn âm thầm nuôi, những ham muốn mà chúng con không muốn nhìn nhận. Xin cho chúng con biết vui trước điều tốt lành, dù điều ấy được thực hiện bởi người chúng con chưa hiểu hoặc chưa yêu mến. Xin gìn giữ miệng lưỡi chúng con, để lời nói góp phần chữa lành, xây dựng và đem lại sự thật. Xin giúp chúng con can đảm nhận lỗi, kiên nhẫn sửa đổi, và biết tìm sự nâng đỡ khi yếu đuối. Xin hiện diện trong gia đình chúng con, trong những bữa ăn, những cuộc trò chuyện, những lúc mệt mỏi và những bất đồng chưa được giải quyết. Xin hiện diện trong cộng đoàn chúng con, để mọi trách nhiệm được thực hiện với lòng ngay thẳng, mọi người bé mọn được tôn trọng, mọi công việc phục vụ được nuôi dưỡng bằng tình yêu. Xin đừng để chúng con dừng lại ở một ngôi nhà vừa được quét dọn nhưng còn trống vắng. Xin ở lại và dạy chúng con sống mỗi ngày trước mặt Chúa, để trong những lựa chọn bình thường nhất, chúng con vẫn biết thuộc về Chúa, cộng tác với Chúa và đem sự bình an của Chúa đến cho anh chị em. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.
KHI CHÚA ĐẾN GẦN MÀ LÒNG TA CÒN KHÉP: HÀNH TRÌNH ĐƯỢC GIẢI THOÁT ĐỂ BIẾT YÊU THƯƠNG
Có những lần Thiên Chúa đến rất gần mà con người vẫn cảm thấy Người ở rất xa. Có những lần ân sủng đã chạm vào đời sống mà người ta vẫn than phiền rằng mình chưa nhận được gì. Có những lần một con đường mới đã mở ra ngay trước mặt, nhưng chúng ta vẫn đứng nguyên trong căn phòng cũ của những nghi ngờ, những thành kiến, những tổn thương và những nỗi sợ. Điều đáng suy nghĩ là khoảng cách ấy không phải lúc nào cũng do thiếu dấu chỉ. Đôi khi dấu chỉ đã có, sự tốt lành đã xuất hiện, một người đang được nâng dậy, một cuộc đời đang được cứu khỏi tuyệt vọng, một gia đình đang tìm lại khả năng ngồi với nhau, nhưng lòng chúng ta chưa sẵn sàng đón nhận. Chúng ta có thể nhìn thấy một điều đẹp mà vẫn tìm cách làm cho nó trở nên đáng ngờ; có thể chứng kiến một người thay đổi mà vẫn muốn giữ người ấy trong quá khứ; có thể đứng trước một việc lành mà chỉ chăm chú tìm động cơ xấu phía sau. Khi ấy, vấn đề không còn nằm ở điều đang xảy ra trước mắt, nhưng nằm trong cách chúng ta nhìn. Một tâm hồn bị chi phối bởi tự ái có thể biến lời góp ý thành sự xúc phạm. Một tâm hồn bị ghen tị làm chủ có thể biến thành công của người khác thành nỗi đe dọa. Một tâm hồn đã quen nghi ngờ có thể coi lòng tốt là một thủ đoạn. Một tâm hồn không muốn thay đổi có thể tìm được rất nhiều lý do để từ chối điều đang mời gọi mình bước ra khỏi sự trì trệ. Tin Mừng hôm nay đặt chúng ta trước một câu hỏi rất sâu: khi Thiên Chúa đang làm điều tốt lành, liệu chúng ta có đủ tự do nội tâm để vui mừng, hay chúng ta vẫn cần bẻ cong sự thật cho phù hợp với những điều mình đã muốn tin?
Đức Giêsu hiện diện như Đấng giải thoát. Người đến gần con người đang bị sự dữ làm cho mất tự do, và sự hiện diện của Người mở ra một khởi đầu mới. Nhưng điều làm chúng ta ngỡ ngàng là một hành động cứu giúp lại trở thành dịp để có người buộc tội. Trước một con người được giải thoát, lẽ ra điều đầu tiên phải là niềm vui vì phẩm giá được phục hồi, vì một đời sống được trả lại khả năng lớn lên, vì đau khổ được vơi bớt. Thế nhưng, con người có thể mải bảo vệ lập trường của mình đến mức quên mất người đang đau khổ. Đây là một nguy cơ rất thực trong đời sống đạo: chúng ta nói nhiều về điều đúng, nhưng có thể ít quan tâm đến người cần được cứu giúp; chúng ta tranh luận rất hăng về những vấn đề tôn giáo, nhưng lại không có thời gian lắng nghe một người đang buồn; chúng ta muốn chứng minh mình hiểu biết, nhưng không nhận ra bên cạnh mình có một người đang mất dần hy vọng. Khi một cuộc tranh luận làm chúng ta trở nên lạnh lùng trước nước mắt của người khác, chúng ta cần dừng lại. Khi việc bảo vệ ý kiến khiến chúng ta đánh mất lòng thương xót, chúng ta cần xét lại hướng đi. Khi danh nghĩa phục vụ cộng đoàn trở thành lý do để xúc phạm, loại trừ hoặc chà đạp phẩm giá một người, chúng ta cần trở về với Đức Giêsu. Người không đến để biến người đau khổ thành bằng chứng cho một cuộc thắng thua. Người đến để nâng con người lên, chữa lành điều bị thương tích và dẫn con người vào sự sống.
Có một dạng khép kín rất khó nhận ra, bởi nó thường mặc lấy vẻ thận trọng. Thận trọng là điều cần thiết. Phân định là điều cần thiết. Không phải việc nào mang dáng vẻ đạo đức cũng thật sự xuất phát từ lòng ngay thẳng. Nhưng thận trọng khác với việc luôn luôn kết luận xấu; phân định khác với thói quen không cho ai cơ hội được tin tưởng. Người thận trọng tìm hiểu để đến gần sự thật. Người bị thành kiến chi phối tìm hiểu để củng cố điều mình đã kết luận. Người phân định sẵn sàng thay đổi nhận định khi có chứng cứ mới. Người cố chấp chỉ đón nhận những gì làm mình thấy có lý. Trong gia đình, sự khác biệt ấy quyết định rất nhiều điều. Một người cha có thể quan tâm đến con bằng cách lắng nghe xem con đang gặp chuyện gì, nhưng cũng có thể nhân danh quan tâm để tra hỏi và nghi ngờ mọi lời con nói. Một người vợ có thể muốn hiểu sự im lặng của chồng, nhưng cũng có thể vội biến sự im lặng ấy thành bằng chứng của vô tâm. Một người chồng có thể đón nhận sự mệt mỏi của vợ như một lời mời cùng chia sẻ trách nhiệm, nhưng cũng có thể xem đó là thái độ khó chịu cần phải sửa ngay. Cùng một hoàn cảnh, nhưng cách nhìn khác nhau sẽ tạo ra hai mái nhà khác nhau: một mái nhà nơi con người được hiểu, và một mái nhà nơi con người luôn phải tự bào chữa. Chúng ta không thể sống bình an nếu mỗi cuộc gặp gỡ đều giống như một phiên tòa, nếu mỗi lời nói đều phải đi qua một hàng rào nghi ngờ, nếu mỗi lỗi lầm đều lập tức trở thành lời kết án về toàn bộ nhân cách.
Một trong những việc khó nhất của đời sống thiêng liêng là thừa nhận rằng mình cũng có thể nhìn sai. Chúng ta thường sẵn sàng thú nhận những thiếu sót ít làm tổn thương hình ảnh bản thân, nhưng lại rất khó thừa nhận mình đã hiểu lầm một người, đã đánh giá bất công một hoàn cảnh, đã ghen tị với một việc tốt, đã giữ một định kiến quá lâu. Có người dễ dàng nhận mình nóng tính, nhưng không chịu nhận rằng cơn nóng của mình đã làm người khác sợ. Có người nhận mình thẳng thắn, nhưng không chịu nhìn nhận sự thẳng thắn ấy đã trở thành cách làm nhục người đối diện. Có người nhận mình nghiêm khắc, nhưng không nhận rằng mình đang dùng sự nghiêm khắc để giữ quyền kiểm soát. Có người nhận mình yêu cộng đoàn, nhưng không muốn thấy rằng tình yêu ấy đã bị trộn lẫn với nhu cầu được trọng dụng. Hoán cải bắt đầu khi chúng ta thôi dùng những tên gọi đẹp để che đi những chuyển động chưa đẹp trong lòng. Điều ấy không nhằm làm chúng ta tự khinh miệt, nhưng giúp chúng ta trở nên thật. Thiên Chúa có thể chữa lành một vết thương được mở ra trước Người. Còn khi chúng ta liên tục phủ lên vết thương những lời giải thích để chứng minh mình không có vấn đề, chúng ta đang làm cho việc chữa lành trở nên khó khăn. Một lời cầu nguyện chân thành đôi khi rất đơn sơ: xin cho con nhìn thấy điều con đang tránh nhìn; xin cho con nhận ra sự thật mà tự ái con đang che khuất; xin cho con có can đảm nhận lỗi trước khi những người con yêu phải chịu thêm đau khổ.
Đằng sau một lời buộc tội có thể là một nỗi sợ chưa được gọi tên. Người ta sợ mất vị trí, sợ mất ảnh hưởng, sợ bị so sánh, sợ người khác được yêu mến hơn, sợ sự xuất hiện của một điều mới làm lộ ra sự cằn cỗi của mình. Khi không dám nhìn thẳng vào nỗi sợ ấy, người ta có thể chuyển nó thành những lời chê bai. Trong cộng đoàn, một sáng kiến hữu ích đôi khi gặp chống đối vì có người cảm thấy mình không còn được hỏi ý kiến như trước. Một người trẻ nhiệt thành có thể bị phê phán quá mức vì sự xuất hiện của họ khiến những người đi trước cảm thấy không an toàn. Một người phục vụ âm thầm có thể bị nghi ngờ vì họ không tham gia vào những liên minh quen thuộc. Một người từng sai lầm có thể bị từ chối ngay cả khi họ đang thật sự làm lại cuộc đời, bởi cộng đoàn đã quá quen với vai trò của họ như người có lỗi. Những điều ấy không phải lúc nào cũng được nói ra. Bên ngoài là những lập luận có vẻ hợp lý; bên trong là một trái tim đang loay hoay bảo vệ chỗ đứng. Muốn lớn lên trong đức tin, chúng ta cần tập nhận diện những nỗi sợ của mình mà không vội đổ chúng lên người khác. Tôi có thể buồn vì không được ghi nhận, nhưng nỗi buồn ấy không cho phép tôi phá hỏng việc tốt của người khác. Tôi có thể thấy khó thích nghi với một thay đổi, nhưng sự khó thích nghi ấy không phải bằng chứng rằng mọi thay đổi đều sai. Tôi có thể bị tổn thương vì một lần bị bỏ quên, nhưng tôi vẫn có trách nhiệm giữ lời nói của mình khỏi trở thành công cụ gây chia rẽ.
Hình ảnh một ngôi nhà tự chia rẽ chạm rất sâu vào đời sống của chúng ta. Một mái nhà có thể còn nguyên tường, nguyên cửa, nguyên bàn ghế, nhưng bên trong đã mất khả năng làm nơi nương tựa. Người ta vẫn sống chung một địa chỉ, nhưng mỗi người rút vào một thế giới riêng. Những bữa cơm trở thành giờ ăn cho xong. Những cuộc trò chuyện chỉ còn là trao đổi công việc. Những lời hỏi thăm dần biến mất. Khi có chuyện buồn, người trong nhà tìm người ngoài để kể, vì họ tin rằng ở nhà sẽ không ai hiểu. Khi có chuyện vui, họ cũng không còn muốn chia sẻ, vì sợ bị xem nhẹ hoặc bị biến thành một cuộc so sánh. Sự đổ vỡ ấy thường không bắt đầu bằng một biến cố lớn. Nó bắt đầu bằng rất nhiều lần không lắng nghe, rất nhiều lần nói một câu quá nặng, rất nhiều lần im lặng để trừng phạt, rất nhiều lần coi cảm xúc của người khác là phiền phức. Một người có thể chịu được một ngày khó khăn, nhưng khó chịu được việc nhiều năm không được nhìn nhận. Một đứa trẻ có thể chấp nhận bị sửa lỗi, nhưng sẽ rất đau nếu mỗi lần sai đều bị nói rằng nó chẳng bao giờ làm được điều gì tốt. Một người cao tuổi có thể sống với sự yếu đi của thân thể, nhưng sự cô độc trong chính gia đình mình có thể làm họ hao mòn hơn cả bệnh tật. Vì thế, xây dựng sự hiệp nhất không chỉ là tránh những cuộc cãi vã. Đó còn là chủ động tạo ra những điều giúp người trong nhà biết rằng họ có chỗ, có tiếng nói, có giá trị và có người sẵn lòng ở bên.
Muốn chữa sự chia rẽ, chúng ta cần bắt đầu từ những gì cụ thể. Có khi điều cần làm đầu tiên là ngừng một cách xưng hô đầy khinh miệt. Có khi là không lôi chuyện cũ vào mọi cuộc tranh luận. Có khi là để người kia nói hết câu. Có khi là nhận trách nhiệm về phần việc mình đã bỏ mặc quá lâu. Có khi là trả lại cho con cái quyền được bày tỏ điều chúng đang nghĩ mà không lập tức bị quy là hỗn. Có khi là cùng thống nhất rằng những vấn đề nghiêm trọng sẽ được bàn khi mọi người đã bình tĩnh, thay vì giữa cơn giận. Có khi là học cách xin lỗi mà không thêm ngay một lời buộc tội ở phía sau. Một lời xin lỗi sẽ mất sức chữa lành nếu vừa nhận lỗi đã lập tức bắt người kia chịu trách nhiệm thay cho mình. Một cuộc hòa giải sẽ khó bền nếu chỉ nhằm làm cho bầu khí dễ chịu trong chốc lát mà không sửa điều đã gây tổn thương. Tình yêu cần những hành động có thể kiểm chứng trong đời sống thường ngày. Người từng làm người khác sợ cần học nói nhỏ hơn, dừng đúng lúc và giữ lời. Người từng bỏ mặc trách nhiệm cần có mặt đều đặn. Người từng làm mất niềm tin cần chấp nhận rằng niềm tin được xây lại bằng thời gian. Cầu nguyện cho gia đình là việc rất đẹp, và lời cầu nguyện ấy cần đi vào cách chúng ta cư xử sau khi đứng dậy khỏi giờ kinh.
Sự hiệp nhất trong cộng đoàn cũng cần được nuôi dưỡng như vậy. Một cộng đoàn không trở nên hiệp nhất chỉ vì mọi người cùng mặc một bộ đồng phục, cùng tham dự một chương trình, cùng xuất hiện trong một tấm ảnh. Hiệp nhất được thể hiện khi người khác biệt vẫn được tôn trọng, khi người ít tiếng nói vẫn được lắng nghe, khi người không có khả năng đóng góp nhiều vẫn được đón nhận, khi người đang yếu được nâng đỡ mà không bị xem là gánh nặng. Có những cộng đoàn hoạt động rất nhiều nhưng thành viên lại mệt mỏi vì phải liên tục đề phòng nhau. Người ta sợ nói thật vì sợ bị gạt ra ngoài. Người ta không dám nhận mình đang quá sức vì sợ bị đánh giá là thiếu nhiệt thành. Người ta nhận thêm việc vì không muốn mất lòng, rồi âm thầm nuôi giận vì không được hiểu. Có người phục vụ nhiều năm mà không biết nghỉ, đến lúc kiệt sức thì lời nói trở nên sắc lạnh, và họ tự hỏi vì sao mình càng làm việc đạo đức càng ít bình an. Trong hoàn cảnh ấy, cần có một sự trở về rất thật: chúng ta đang phục vụ bằng tình yêu hay bằng nỗi sợ bị bỏ lại? Chúng ta đang nhận trách nhiệm vì tự do hay vì không biết từ chối? Chúng ta đang giúp nhau nên trưởng thành hay đang duy trì một cách sinh hoạt làm mọi người ngày càng cạn sức? Một cộng đoàn khỏe mạnh cần có chỗ cho lòng nhiệt thành, nhưng cũng cần có chỗ cho nghỉ ngơi, giới hạn, đối thoại và việc phân chia trách nhiệm công bằng.
Đức Giêsu giải thoát con người để họ được sống trong tương quan với Thiên Chúa và với nhau. Sự giải thoát ấy đi sâu hơn việc làm cho một hoàn cảnh khó chịu tạm thời biến mất. Có người muốn được giải thoát khỏi nỗi buồn, nhưng không muốn buông cách sống đang tạo ra nỗi buồn. Có người muốn được bình an, nhưng vẫn nuôi dưỡng những cuộc so sánh làm lòng mình bất an. Có người muốn gia đình ấm áp, nhưng vẫn bảo vệ quyền được nói bất cứ điều gì khi tức giận. Có người muốn cộng đoàn hiệp nhất, nhưng vẫn cần những cuộc chuyện trò sau lưng để khẳng định mình thuộc về một nhóm. Có người muốn được tha thứ, nhưng lại không muốn tha cho người khác một lầm lỗi tương tự. Đón nhận ơn giải thoát đòi hỏi chúng ta cho phép Chúa chạm vào những điều mình đang bám giữ. Đôi khi xiềng xích không chỉ nằm ở một thói quen xấu dễ thấy. Nó còn nằm trong một nhu cầu rất kín: nhu cầu luôn đúng, luôn được khen, luôn được hỏi trước, luôn được chú ý, luôn giữ quyền quyết định. Khi những nhu cầu ấy trở thành điều kiện để chúng ta có thể yêu thương, tình yêu sẽ rất chật hẹp. Chúng ta chỉ tử tế khi được đáp ứng, chỉ phục vụ khi được ghi nhận, chỉ hợp tác khi được đặt vào vị trí mình muốn. Chúa mời chúng ta bước vào một sự tự do rộng hơn: vẫn làm điều tốt khi không được vỗ tay, vẫn giữ sự công bằng khi bị chạm tự ái, vẫn nhìn nhận giá trị người khác khi mình chưa được nhìn nhận.
Trong cuộc chiến nội tâm ấy, chúng ta cần nhớ rằng sức mạnh của Đức Kitô lớn hơn sự dữ. Nếu quên điều này, đời sống đạo dễ bị biến thành một chuỗi lo âu. Người ta có thể sợ mọi biến cố, nghi ngờ mọi người, nhìn đâu cũng thấy nguy cơ bị tấn công, rồi sống trong một sự căng thẳng không ngừng. Nhưng đức tin đặt chúng ta trong niềm cậy trông. Chúng ta tỉnh thức vì sự dữ là có thật, đồng thời chúng ta tin tưởng vì Thiên Chúa không bỏ con người một mình. Chúng ta nhận trách nhiệm về các lựa chọn của mình, đồng thời chúng ta biết rằng ân sủng luôn mở đường cho việc trở về. Chúng ta không coi thường cám dỗ, nhưng cũng không trao cho cám dỗ quyền định nghĩa toàn bộ cuộc đời mình. Một lần sa ngã không phải là tất cả con người tôi. Một mùa khô khan không phải là bằng chứng Thiên Chúa đã rút lui. Một nỗi sợ không phải là lời tiên báo chắc chắn về tương lai. Một vết thương lâu năm không có nghĩa tôi sẽ không bao giờ học được cách yêu thương bình an. Sự hiện diện của Chúa mở ra khả năng mới ngay cả khi chúng ta chưa thấy hết con đường. Có lúc điều can đảm nhất không phải là làm một việc lớn, mà là tin rằng mình vẫn có thể bắt đầu lại, rồi thực hiện một việc nhỏ trung thành trong ngày hôm nay.
Tuy nhiên, chúng ta cũng cần có cái nhìn sáng suốt về những đau khổ của con người. Không thể quy mọi bệnh tật, mọi rối loạn cảm xúc, mọi cơn hoảng loạn hay mọi biểu hiện bất thường vào hoạt động của ma quỷ. Có những người đang cần được khám bệnh. Có những người đang cần được hỗ trợ tâm lý. Có những người đã trải qua bạo lực, mất mát hoặc căng thẳng kéo dài và cần một quá trình chăm sóc nghiêm túc. Lòng tin vào Thiên Chúa giúp chúng ta đón nhận những phương tiện chữa trị phù hợp với sự thật của hoàn cảnh. Khi một người đang suy sụp, việc đầu tiên là ở bên họ với sự tôn trọng, giúp họ được an toàn và tìm sự hỗ trợ cần thiết. Những lời phán đoán vội vã có thể làm họ sợ hãi hơn, mặc cảm hơn và khó tìm đến sự giúp đỡ hơn. Một gia đình có đức tin cần biết cầu nguyện, và cũng cần biết đưa người bệnh đến nơi được chăm sóc đúng. Một cộng đoàn có lòng thương xót cần biết nâng đỡ tinh thần, và cũng cần biết giới hạn của mình. Chúng ta phục vụ sự sống khi tôn trọng cả đời sống thiêng liêng lẫn những nhu cầu cụ thể của thân thể và tâm lý. Thiên Chúa đã trao cho con người trí tuệ, khả năng nghiên cứu, kinh nghiệm chăm sóc và trách nhiệm cộng tác; sử dụng những điều ấy với sự khôn ngoan cũng là một cách đón nhận quà tặng của Người.
Một điểm rất đáng suy nghĩ là con người có thể được thoát khỏi một điều xấu nhưng vẫn chưa xây dựng được một đời sống tốt. Có người đã dừng một thói quen gây hại, nhưng chưa tìm được nhịp sống lành mạnh để thay thế. Có người đã rời một môi trường nhiều cám dỗ, nhưng vẫn mang nguyên sự cô độc, sự trống rỗng và nhu cầu được chấp nhận. Có người đã xin lỗi, nhưng chưa học cách đối thoại. Có người đã quyết tâm bớt nóng giận, nhưng chưa nhận ra mình thường nổi nóng khi thiếu ngủ, khi quá tải hoặc khi cảm thấy bị xem thường. Có người đã xưng thú một lỗi nhiều lần, nhưng chưa thay đổi những điều kiện khiến mình dễ lặp lại lỗi ấy. Vì thế, hoán cải cần đi vào cách tổ chức đời sống. Nếu tôi muốn bớt nói những lời làm tổn thương, tôi cần tập dừng lại khi cảm xúc đang dâng cao. Nếu tôi muốn bớt lệ thuộc vào việc được khen, tôi cần tập làm một điều tốt trong âm thầm. Nếu tôi muốn thoát khỏi thói quen xem những nội dung làm tâm trí xao động, tôi cần điều chỉnh thời gian sử dụng thiết bị, loại bỏ những lối tiếp cận quen thuộc và tạo ra những hoạt động có ý nghĩa hơn. Nếu tôi muốn bớt ghen tị, tôi cần tập cầu nguyện cho người mình đang so sánh, nhìn nhận công sức của họ và trở về với phần trách nhiệm của mình. Ân sủng không làm những bước thực hành ấy trở nên thừa. Ân sủng giúp chúng ta có sức để thực hiện chúng với lòng kiên nhẫn.
Hình ảnh căn nhà được dọn sạch khiến chúng ta tự hỏi về điều đang cư ngụ trong lòng mình. Có những người rất chăm chút hình thức đời sống đạo, nhưng bên trong lại ít có sự gặp gỡ thật với Chúa. Họ giữ các việc quen thuộc, biết các nghi thức, thuộc các lời kinh, nhưng giờ cầu nguyện hiếm khi trở thành nơi họ đem nỗi sợ, lòng giận, sự yếu đuối và những lựa chọn của mình đến trước Thiên Chúa. Họ có thể rất bận rộn với công việc nhà thờ mà vẫn cô độc trong tâm hồn. Họ có thể nói về đức tin lưu loát mà lại không biết phải cầu nguyện thế nào khi đêm xuống và lòng mình đầy mệt mỏi. Điều cần thiết là để đời sống đạo trở thành một tương quan sống động. Trong tương quan ấy, chúng ta có thể trình bày với Chúa cả những điều chưa đẹp. Chúng ta có thể thừa nhận mình đang giận, đang ghen, đang thất vọng, đang muốn bỏ cuộc. Chúng ta không cần diễn vai một người luôn bình an trước mặt Đấng biết rõ lòng mình. Chính sự thật ấy mở ra cuộc gặp gỡ. Một giờ cầu nguyện có thể bắt đầu bằng việc ngồi yên, nhận biết hơi thở, gọi tên điều đang làm mình nặng lòng, rồi đặt điều ấy trước Chúa với lòng tin. Có khi sau giờ cầu nguyện, hoàn cảnh vẫn chưa thay đổi, nhưng chúng ta đã bớt nhu cầu trút đau khổ lên người khác. Có khi vấn đề vẫn còn, nhưng chúng ta đã có đủ ánh sáng để làm việc tiếp theo một cách đúng đắn.
Để lòng mình có chỗ cho Chúa, chúng ta cần học sự thinh lặng. Thinh lặng không dễ, bởi khi những tiếng ồn bên ngoài giảm xuống, những tiếng động bên trong bắt đầu hiện rõ. Chúng ta thấy nỗi buồn mình đã tránh né, sự trống trải mình đã che bằng công việc, sự tức giận mình đã giấu dưới vẻ bình thường. Vì thế, nhiều người luôn cần một màn hình, một cuộc trò chuyện, một việc phải làm, một âm thanh chạy nền. Họ không hẳn yêu sự bận rộn; có khi họ sợ gặp chính mình. Nhưng một tâm hồn luôn bị phân tán sẽ khó nhận ra điều đang xảy ra sâu bên trong. Chúng ta có thể rất nhanh trong việc biết tin tức của thế giới, nhưng rất chậm trong việc biết mình đang sống bằng điều gì. Mỗi ngày, cần có một khoảng thời gian đủ yên để trở về. Không nhất thiết phải dài ngay từ đầu. Điều quan trọng là đều đặn và thành thật. Trong khoảng thời gian ấy, chúng ta có thể nhìn lại một cuộc gặp, một phản ứng, một lời đã nói. Tôi đã làm ai nhẹ lòng hôm nay? Tôi đã làm ai phải khép lại? Tôi đang giận một người vì họ thật sự bất công, hay vì họ không làm theo ý tôi? Tôi đã bỏ qua điều gì tốt đẹp chỉ vì nó quá nhỏ? Tôi đang trì hoãn việc xin lỗi nào? Những câu hỏi ấy giúp lòng chúng ta bớt mù mờ. Khi được đặt trong sự hiện diện của Thiên Chúa, chúng trở thành con đường dẫn đến sự trưởng thành.
Chúa Thánh Thần hoạt động trong những chuyển động hướng chúng ta về sự thật và tình yêu. Có lúc chúng ta đang chuẩn bị nói một câu cay nghiệt, nhưng nhận ra mình nên dừng. Có lúc chúng ta đang tìm lý do để tránh một người, nhưng cảm thấy cần đến hỏi thăm. Có lúc chúng ta định giữ im lặng trước một sự bất công, nhưng nhận ra mình phải lên tiếng với sự khôn ngoan. Có lúc chúng ta muốn khoe điều mình đã làm, nhưng được thúc đẩy để giữ sự đơn sơ. Những chuyển động ấy cần được đón nhận và phân định qua sự phù hợp với Tin Mừng, qua trách nhiệm thực tế và qua hoa trái chúng tạo ra. Không phải mọi cảm xúc mạnh đều là lời mời của Thiên Chúa. Có những thôi thúc làm chúng ta vội vàng, kiêu căng, khinh người hoặc bỏ bê trách nhiệm. Cũng có những lời mời rất nhẹ nhưng bền bỉ, khiến chúng ta trở nên chân thật, có trách nhiệm và biết thương hơn. Người sống theo Chúa Thánh Thần cần học lắng nghe với lòng khiêm nhường, sẵn sàng được hướng dẫn và sửa lại. Họ không dùng niềm xác tín riêng để miễn cho mình việc kiểm chứng. Họ biết rằng một lựa chọn tốt cần được nhìn trong toàn bộ tương quan của đời sống: với Thiên Chúa, với gia đình, với cộng đoàn, với những người chịu ảnh hưởng bởi quyết định ấy.
Nhận ra Chúa trong đời thường đòi hỏi chúng ta nhìn người khác với sự chú ý. Có thể ngay trong nhà mình có một người đã nhiều lần cố gắng nói rằng họ mệt, nhưng chúng ta chỉ nghe như một lời than phiền. Có thể một người con đang trở nên ít nói vì nó không biết phải diễn tả nỗi buồn thế nào. Có thể một người chồng thường xuyên cáu gắt vì đang hoang mang trước công việc, nhưng cách phản ứng ấy vẫn cần được sửa bằng một cuộc đối thoại nghiêm túc. Có thể một người vợ đã quá lâu phải nhớ mọi việc cho cả nhà nên không còn sức để dịu dàng. Có thể cha mẹ già lặp đi lặp lại một câu chuyện vì họ muốn giữ một nhịp kết nối với con cháu. Có thể một thành viên cộng đoàn ít tham gia vì họ đang chăm sóc người bệnh, đang có khó khăn tài chính hoặc đang âm thầm trải qua một giai đoạn khủng hoảng. Nếu chỉ nhìn biểu hiện bên ngoài, chúng ta dễ kết luận. Nếu biết đến gần và hỏi với sự tôn trọng, chúng ta có thể hiểu thêm. Dĩ nhiên, hiểu hoàn cảnh không có nghĩa chấp nhận mọi cách cư xử gây hại. Nhưng sự hiểu biết giúp chúng ta sửa điều sai mà không hạ thấp con người. Nó giúp chúng ta tìm một cách trợ giúp phù hợp thay vì chỉ tăng thêm áp lực.
Có những cuộc gặp gỡ chỉ cần một sự hiện diện tử tế là đã bắt đầu thay đổi. Một người đang buồn không phải lúc nào cũng cần một bài giảng. Một người vừa mất người thân không phải lúc nào cũng có thể đón nhận những lời giải thích về ý nghĩa đau khổ. Một người đang hổ thẹn vì sai lầm không cần bị nhắc lại toàn bộ quá khứ trước mặt mọi người. Một người đã cố gắng rất nhiều không cần nghe rằng việc ấy chẳng có gì đáng kể. Chúng ta cần học cách hiện diện mà không vội chiếm lấy câu chuyện. Hãy để người kia có thời gian nói. Hãy hỏi trước khi đưa lời khuyên. Hãy nhận ra khi nào sự im lặng có sức nâng đỡ hơn một lời giải thích. Hãy tôn trọng điều người khác chưa sẵn sàng chia sẻ. Hãy giữ kín những gì được trao trong lòng tin. Những điều ấy rất nhỏ, nhưng chúng làm cho một người cảm thấy mình được đối xử như một con người có phẩm giá. Từ đó, họ có thể tìm lại sức mạnh để đối diện vấn đề. Một cộng đoàn biết lắng nghe sẽ giúp người yếu dám tìm đến. Một cộng đoàn thích phán xét sẽ khiến người yếu giấu mình cho đến khi vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn. Chúng ta cần tự hỏi bầu khí mình đang tạo ra thuộc về phía nào.
Việc đón nhận người từng sai lầm là một thử thách đặc biệt của lòng thương xót. Chúng ta dễ nói về sự tha thứ khi lỗi lầm còn ở xa, nhưng khó thực hành khi người có lỗi đang ngồi trong cùng một căn phòng. Lúc ấy, trí nhớ trở nên rất mạnh. Chúng ta nhớ điều họ đã nói, nhớ sự tổn hại họ đã gây ra, nhớ cảm giác bị phản bội. Những ký ức ấy cần được tôn trọng, vì tổn thương có thật. Tha thứ không buộc người bị hại phải phủ nhận nỗi đau, bỏ mọi giới hạn hoặc lập tức khôi phục một mức độ tin tưởng chưa có nền tảng. Nhưng lòng thương xót mời chúng ta đừng biến quá khứ của người khác thành một bản án vĩnh viễn. Một người đang thật sự sửa mình cần có cơ hội thể hiện sự thay đổi qua hành động và thời gian. Người gây lỗi cần có trách nhiệm bồi đắp lại điều đã hư hại, đồng thời người bị tổn thương cần được nâng đỡ để không phải sống mãi trong sự cay đắng. Có những tương quan sẽ được phục hồi gần gũi. Có những tương quan cần giữ một khoảng cách phù hợp. Trong cả hai trường hợp, chúng ta vẫn có thể mong điều tốt cho người kia, tránh trả thù và để sự thật hướng dẫn cách cư xử. Đây là một công việc nội tâm lâu dài, đòi hỏi cầu nguyện, kiên nhẫn và đôi khi cần sự đồng hành đáng tin cậy.
Một điều khác cần được giải thoát là thói quen dùng lời nói để làm mình mạnh lên bằng cách làm người khác nhỏ xuống. Trong gia đình và cộng đoàn, lời nói có thể nâng đỡ sự sống, nhưng cũng có thể bào mòn sự sống rất âm thầm. Một câu chế giễu được lặp lại nhiều lần có thể trở thành tiếng nói bên trong một đứa trẻ. Một lời chê bai trước đám đông có thể làm một người không còn dám góp ý. Một tin chưa được kiểm chứng có thể phá hỏng uy tín mà người khác đã xây dựng nhiều năm. Một cách kể chuyện thiên lệch có thể đẩy cả cộng đoàn vào sự nghi kỵ. Vì thế, giữ gìn lời nói là một phần rất thực của việc theo Chúa. Trước khi nói về một người vắng mặt, chúng ta cần biết mình có đủ sự thật hay chưa, việc nói ấy có cần thiết hay không, và mình có sẵn sàng nói cùng điều đó với sự tôn trọng trước mặt họ không. Nếu vấn đề cần được giải quyết, hãy tìm đúng người và đúng cách. Nếu chỉ muốn trút bực, chúng ta nên nhận ra mình đang tìm một lối giải tỏa có thể gây hại. Không phải chuyện gì biết được cũng cần kể. Không phải cảm xúc nào xuất hiện cũng cần biến thành lời. Không phải điều gì đúng về một người cũng có quyền được đem ra làm họ xấu hổ. Sự trưởng thành thể hiện trong khả năng giữ sự thật cùng với lòng bác ái.
Chúng ta cũng cần để Chúa chữa lành cách sử dụng quyền hạn. Trong gia đình, người lớn có trách nhiệm hướng dẫn, nhưng trách nhiệm ấy không cho phép làm nhục trẻ em. Trong cộng đoàn, người điều hành cần quyết định, nhưng việc quyết định không miễn cho họ trách nhiệm lắng nghe và giải thích. Trong công việc mục vụ, người có vai trò dẫn dắt cần giữ kỷ luật, nhưng kỷ luật phải phục vụ sự trưởng thành của con người. Khi quyền hạn được dùng để đáp ứng tự ái, người dưới quyền sẽ học cách im lặng và đoán ý. Khi quyền hạn được dùng với sự công bằng, người khác có thể tin tưởng ngay cả lúc họ chưa đồng ý. Một người dẫn dắt tốt biết nhận lỗi khi cần, biết hỏi ý kiến khi vấn đề vượt quá khả năng của mình, biết trao trách nhiệm và biết bảo vệ người yếu trước sự lấn át. Họ không cần làm cho mọi người phụ thuộc vào mình để thấy mình quan trọng. Họ vui khi người khác trưởng thành và có thể đảm nhận việc tốt. Đây cũng là một dấu chỉ của tự do nội tâm: tôi có thể giúp người khác lớn lên mà không thấy sự lớn lên ấy là một sự mất mát của mình. Tôi có thể trao chỗ cho một người mới mà vẫn bình an trong ơn gọi của mình. Tôi có thể phục vụ một công việc mà không đòi công việc ấy phải mang dấu ấn của tôi ở mọi nơi.
Sự trung thành với Chúa được thử thách nhiều nhất trong những ngày bình thường. Có những dịp chúng ta rất sốt sắng, rất cảm động, rất quyết tâm. Nhưng sau đó là một buổi sáng thiếu ngủ, một việc bị chậm, một người trả lời khó nghe, một kế hoạch không thành. Chính ở đó, đức tin cần đi vào cách phản ứng. Tôi có thể dành ít phút để bình tĩnh trước khi trả lời một tin nhắn khiến mình tức giận. Tôi có thể làm phần việc đã nhận dù hôm nay không có ai nhắc. Tôi có thể đến thăm người bệnh khi sự mới mẻ của việc bác ái đã qua. Tôi có thể cầu nguyện dù không cảm thấy điều gì đặc biệt. Tôi có thể giữ sự trung thực khi một lời gian dối nhỏ có vẻ thuận lợi hơn. Tôi có thể nói lời cảm ơn với người âm thầm phục vụ mình. Tôi có thể nhường một khoảng thời gian để nghe con kể chuyện. Những lựa chọn ấy làm cho đời sống có hướng. Nếu chỉ chờ những dịp lớn để yêu thương, chúng ta sẽ bỏ qua phần lớn cuộc đời. Nếu chỉ quyết tâm trong những lúc xúc động, chúng ta sẽ khó xây được sự bền bỉ. Tình yêu trưởng thành bằng những việc được lặp lại trong tự do, đến mức người khác có thể nương tựa vào sự có mặt của chúng ta.
Có những lúc chúng ta vấp ngã ngay sau khi đã quyết tâm. Điều ấy dễ làm chúng ta nản lòng. Một người đã cố bớt nóng giận lại nổi nóng. Một người đã muốn sống chân thật lại tránh né sự thật. Một người đã xin ơn bớt ghen tị lại thấy lòng mình đau khi người khác được khen. Những lần ấy cần được nhìn với sự nghiêm túc và lòng cậy trông. Chúng ta cần nhận lỗi, sửa hậu quả có thể sửa, tìm hiểu điều đã khiến mình yếu đi và tiếp tục bước. Tự kết án không giúp chúng ta trưởng thành. Bao biện cũng không giúp chúng ta trưởng thành. Con đường hữu ích là chịu trách nhiệm mà không tuyệt vọng. Có khi chúng ta cần giảm một gánh nặng để có thể sống hiền hòa hơn. Có khi cần xin người thân giúp mình nhận ra dấu hiệu của cơn giận. Có khi cần tránh một hoàn cảnh quen thuộc gây cám dỗ. Có khi cần trở lại với bí tích Hòa Giải và đón nhận sự hướng dẫn. Có khi cần một người đồng hành giúp chúng ta thấy điều mình cứ lặp lại. Chúa biết sự yếu đuối của con người, nhưng Người cũng mời con người cộng tác. Mỗi lần đứng dậy trong sự thật, chúng ta học thêm một chút về lòng thương xót và bớt kiêu ngạo trước những người đang chiến đấu với khó khăn của họ.
Đời sống bí tích nuôi dưỡng cuộc hành trình ấy bằng một sự gặp gỡ sâu hơn với Đức Kitô. Trong bí tích Hòa Giải, chúng ta được mời gọi đem tội lỗi ra khỏi vùng che giấu, nhận trách nhiệm và đón nhận ơn tha thứ. Việc ấy có thể rất khó với tự ái, nhưng lại đem đến một tự do lớn: chúng ta không còn phải sống bằng cách liên tục chứng minh mình không sai. Trong Thánh Thể, chúng ta được nuôi dưỡng bằng tình yêu tự hiến của Chúa. Tình yêu ấy mời chúng ta xét lại cách sống với người bên cạnh. Chúng ta đã đến gần bàn tiệc của Chúa, vậy sau đó chúng ta có biết dành chỗ cho người cô đơn không? Chúng ta đã đón nhận sự trao ban của Người, vậy chúng ta có sẵn lòng chia sẻ công sức, thời gian và của cải không? Chúng ta đã cầu xin bình an, vậy chúng ta có chịu dừng những lời làm bầu khí gia đình căng thẳng không? Những câu hỏi ấy giúp việc cử hành đi vào đời sống. Người tham dự phụng vụ không chỉ cần có mặt bằng thân thể, nhưng cần để điều mình cử hành chạm đến những lựa chọn hằng ngày. Khi ấy, sự sốt sắng có thể ít ồn ào hơn, nhưng sâu hơn; nó hiện ra trong một lời nói có trách nhiệm, một sự phục vụ bền bỉ, một cách ứng xử biết tôn trọng người yếu.
Đối với gia đình, một nhịp cầu nguyện chung có thể trở thành nơi mọi người học lại sự gần gũi. Nhưng nhịp cầu nguyện ấy cần phù hợp với hoàn cảnh và cần được gìn giữ bằng tinh thần đón nhận. Nếu giờ kinh luôn đi kèm la mắng, thúc ép hoặc chê trách, trẻ em có thể cảm thấy cầu nguyện là một nơi bị kiểm soát. Nếu giờ kinh chỉ là đọc cho xong, người lớn cũng dễ mất sự chú ý. Gia đình có thể bắt đầu bằng một thời gian ngắn, một đoạn Lời Chúa, một lời tạ ơn, một ý nguyện thật của từng người. Điều quan trọng là ai cũng biết mình có thể mang cuộc sống đến trước Chúa. Một người con có thể cầu nguyện cho bài kiểm tra. Một người mẹ có thể xin sức mạnh vì công việc quá nhiều. Một người cha có thể cầu nguyện cho một quyết định khó. Một người già có thể tạ ơn vì hôm nay được con cháu quan tâm. Những lời đơn sơ ấy giúp người trong nhà biết thêm về nhau. Sau giờ kinh, có thể còn một cuộc trò chuyện cần tiếp tục, một công việc cần chia lại, một nỗi buồn cần được chăm sóc. Cầu nguyện mở lòng chúng ta để làm những việc ấy bằng tình yêu. Một gia đình được Chúa ở cùng vẫn có khó khăn, nhưng có thể học cách cùng nhau đi qua khó khăn với sự thật, sự kiên nhẫn và niềm hy vọng.
Đối với cộng đoàn, việc xét lại cách sinh hoạt có thể là một hành vi thiêng liêng rất cần thiết. Chúng ta có thể nhìn xem những người mới có được hướng dẫn tử tế không, những người phục vụ lâu năm có được nghỉ không, những người vắng mặt có được hỏi thăm không, những mâu thuẫn có được giải quyết đúng cách không. Có thể cộng đoàn đang dành nhiều sức cho những điều dễ thấy mà ít sức cho việc đồng hành. Có thể một chương trình rất thành công bên ngoài lại để lại sự mệt mỏi và bất mãn bên trong vì công việc phân chia thiếu công bằng. Có thể chúng ta đang ca ngợi sự hy sinh của một vài người trong khi chưa nhìn nhận rằng họ đã phải gánh quá nhiều. Có thể người nghèo vẫn đến nhận sự giúp đỡ, nhưng chưa có cơ hội được nói về nhu cầu thật của họ. Có thể người trẻ được mời tham gia, nhưng mọi ý kiến của họ đều bị bác bỏ bằng một thói quen đã có từ lâu. Những điều ấy cần được nhìn lại với sự bình tĩnh. Đổi mới không nhất thiết bắt đầu bằng một chương trình mới. Có khi bắt đầu bằng một cuộc lắng nghe thật, một cách phân công tốt hơn, một quyết định minh bạch hơn, một sự quan tâm đều đặn hơn. Khi những mối tương quan được chữa lành, công việc chung cũng có nền tảng để phát triển.
Chúng ta thường mong Thiên Chúa can thiệp theo một cách rõ ràng, nhưng nhiều lần Người mời chúng ta cộng tác qua những bổn phận rất gần. Một gia đình đang cần bình an có thể cần người cha chủ động xin lỗi. Một người trẻ đang cần hy vọng có thể cần một người lớn chịu nghe mà không chế giễu. Một người già đang cần sự nâng đỡ có thể cần một cuộc thăm hỏi đều đặn. Một người nghèo đang cần được giúp có thể cần chúng ta bớt một khoản tiêu dùng để chia sẻ. Một cộng đoàn đang cần hiệp nhất có thể cần người có ảnh hưởng ngừng lan truyền những nhận định chưa được kiểm chứng. Chúng ta không nên đợi một cảm xúc đặc biệt rồi mới làm điều mình đã biết là đúng. Có những điều tốt cần được thực hiện ngay cả khi lòng chưa muốn. Sau đó, chính việc thực hiện có thể giúp lòng thay đổi. Một lời cảm ơn chân thành có thể làm chúng ta bớt coi sự phục vụ của người khác là đương nhiên. Một lần đến thăm có thể giúp chúng ta hiểu điều trước đây chỉ nghe kể. Một lời xin lỗi có thể mở ra một cuộc đối thoại đã bị khóa quá lâu. Một việc bác ái có trách nhiệm có thể đưa chúng ta ra khỏi sự bận tâm quá mức về bản thân.
Trong tất cả những điều ấy, chúng ta cần giữ một sự dịu dàng đối với chính mình. Có người nghe lời mời hoán cải liền biến nó thành một danh sách đòi hỏi khiến mình luôn thấy thất bại. Họ muốn sửa mọi thứ ngay, muốn ngày nào cũng hoàn hảo, muốn cảm xúc lúc nào cũng ổn định. Khi không đạt được, họ tự trách và càng mệt mỏi. Nhưng trưởng thành cần thời gian. Một thói quen được xây dựng nhiều năm thường cần nhiều lần thực hành để thay đổi. Một vết thương sâu cần sự chăm sóc bền bỉ. Một gia đình đã xa cách cần nhiều cuộc gặp thật trước khi có thể tin nhau trở lại. Chúng ta cần chọn những bước cụ thể và vừa sức. Hôm nay có thể tập không cắt lời người khác. Tuần này có thể dành một buổi thăm người thân. Trong cuộc tranh luận tiếp theo, có thể tập dừng khi giọng nói bắt đầu cao. Mỗi tối có thể dành một khoảng ngắn nhìn lại ngày sống. Những bước ấy không nhỏ nếu chúng đang đưa chúng ta ra khỏi một lối sống cũ. Thiên Chúa thấy những nỗ lực âm thầm. Người không đo con người bằng khả năng trình diễn sự hoàn hảo. Người mời chúng ta trung thành trong tình yêu và biết đón nhận sự giúp đỡ khi cần.
Cuối cùng, điều chúng ta cần không chỉ là một đôi mắt nhạy với sai lầm, mà còn là một đôi mắt biết nhận ra điều thiện đang lớn lên. Trong một gia đình nhiều khó khăn, hãy nhận ra một lần người kia đã cố gắng nói nhẹ hơn. Trong một người từng thiếu trách nhiệm, hãy nhận ra một việc họ đã hoàn thành. Trong một đứa trẻ hay chống đối, hãy nhận ra một cử chỉ biết quan tâm. Trong một cộng đoàn đang thay đổi chậm, hãy nhận ra một cuộc đối thoại đã trở nên thật hơn. Việc nhìn nhận những tiến bộ ấy không làm chúng ta lơ là trước điều còn cần sửa. Nó giúp chúng ta nuôi dưỡng điều tốt bằng sự khích lệ đúng. Con người thường cần biết rằng nỗ lực của mình đã được thấy. Một lời ghi nhận cụ thể có thể giúp họ tiếp tục. Một cách nhìn chỉ chăm chú vào lỗi sẽ khiến họ cảm thấy mọi cố gắng đều vô ích. Chúng ta hãy tập nhìn nhau với sự thật trọn vẹn hơn: có giới hạn, nhưng cũng có khả năng; có vết thương, nhưng cũng có ước muốn lành mạnh; có quá khứ, nhưng cũng có tương lai; có những điều cần được sửa, nhưng cũng có những điều đáng được gìn giữ và nâng đỡ. Khi biết nhìn như thế, chúng ta góp phần tạo ra một môi trường nơi ân sủng được đón nhận qua những tương quan nhân bản tử tế.
Lạy Chúa Giêsu, xin đến gần những nơi còn tối trong lòng chúng con. Xin chạm đến sự nghi ngờ đã khiến chúng con khó tin vào lòng tốt, sự tự ái đã khiến chúng con khó nhận lỗi, sự ghen tị đã khiến chúng con khó vui với người khác, và nỗi sợ đã khiến chúng con muốn kiểm soát những người mình yêu. Xin cho chúng con có can đảm sống thật trước mặt Chúa, để không phải dùng những lời giải thích đẹp che đi điều đang cần được chữa lành. Xin dạy chúng con đón nhận quyền năng giải thoát của Chúa bằng những lựa chọn cụ thể: biết dừng một lời cay nghiệt, biết nói một lời xin lỗi, biết giữ một lời hứa, biết chia sẻ một trách nhiệm, biết lắng nghe một nỗi buồn, biết bảo vệ phẩm giá của một người yếu. Xin ở lại trong gia đình chúng con, nơi có những cuộc trò chuyện chưa thành, những vết thương chưa được hiểu, những người đang sống gần nhau mà lòng còn xa nhau. Xin ở lại trong cộng đoàn chúng con, để sự phục vụ được nuôi bằng lòng mến, để quyền hạn được thực thi với sự công bằng, để khác biệt được đón nhận bằng sự tôn trọng, để người mệt mỏi có nơi nghỉ và người lầm lỗi có con đường trở về. Xin cho chúng con bền lòng khi sự thay đổi diễn ra chậm, biết đứng dậy khi lại vấp ngã, biết tìm sự giúp đỡ khi quá sức, và biết tạ ơn khi một điều tốt nhỏ bé xuất hiện. Xin làm cho lòng chúng con trở thành nơi Chúa được đón tiếp, để từ nơi ấy, bình an lan đến lời nói, việc làm và những người Chúa trao cho chúng con trong mỗi ngày. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.