ĂN LÀNH • SỐNG KHỎE • TÂM AN • TRÍ SÁNG – Lm. Anmai, CSsR
Có những buổi sáng, vừa mở mắt ra, chúng ta đã thấy mình phải vội. Vội bước xuống giường, vội lo công việc, vội trả lời một tin nhắn, vội nghĩ đến những điều chưa làm xong từ hôm trước. Bữa sáng có khi ăn qua loa. Ly nước đặt trên bàn đến trưa vẫn còn nguyên. Đến tối, thân người đã mệt mà đầu óc vẫn chưa chịu nghỉ. Nằm xuống rồi lại cầm điện thoại, xem hết chuyện này sang chuyện khác, để cuối cùng một ngày khép lại trong cảm giác mình đã làm rất nhiều nhưng vẫn chưa có lúc nào thực sự được sống cho đàng hoàng.
Chúng ta thường nghĩ phải đợi đến khi bớt việc, có thêm tiền, con cái lớn hơn hoặc mọi chuyện ổn định rồi mới chăm sóc bản thân. Nhưng cuộc sống ít khi có một khoảng trống hoàn hảo như vậy. Việc này vừa xong, việc khác đã tới. Nỗi lo hôm nay vừa lắng xuống, ngày mai lại có điều khiến lòng bận rộn. Nếu cứ chờ mọi sự thuận lợi mới bắt đầu sống tử tế với chính mình, có lẽ chúng ta sẽ chờ rất lâu.
Chăm sóc sức khỏe và vun đắp một đời sống an vui có thể bắt đầu ngay trong hoàn cảnh đang có. Từ cách mình chuẩn bị một bữa cơm, sắp xếp một buổi tối, nói chuyện với người trong nhà, dành thời gian cho một khoảng lặng. Những điều ấy nhỏ đến mức dễ bị xem nhẹ. Nhưng ngày tháng của một đời người lại được làm nên bởi chính những việc nhỏ lặp đi lặp lại như thế.
Ăn lành, sống khỏe, tâm an, trí sáng là một mong ước rất gần gũi: có đủ sức để làm việc, có đủ bình tĩnh để thương người, có đủ tỉnh táo để lựa chọn và có một mái nhà mà khi trở về, lòng mình được nghỉ.
Nghĩ cho cùng, ai cũng mong được sống như vậy. Một người mẹ mong mình khỏe để chăm con mà không kiệt sức. Một người cha mong có đủ sức lo cho gia đình, nhưng cũng còn thời gian ngồi với vợ con. Người trẻ mong học hành, làm việc có kết quả mà không đánh mất hết niềm vui. Người lớn tuổi mong mỗi ngày còn tự làm được những việc quen thuộc, còn gặp gỡ bạn bè, còn thấy mình có ích. Ước mong ấy bình dị, nhưng để giữ được nó, chúng ta cần học lại cách đối xử với cơ thể, với lòng mình và với những người đang sống bên cạnh.
Ăn lành trước hết bắt đầu từ sự quan tâm đến bữa ăn. Trong nhịp sống bận rộn, rất dễ có chuyện chúng ta dành hàng giờ cân nhắc một món đồ, nhưng lại ít khi để ý mình đã ăn uống ra sao suốt cả tuần. Có hôm bỏ bữa vì công việc. Có hôm ăn trong lúc mắt vẫn nhìn màn hình, đến khi đứng dậy cũng chẳng nhớ rõ món ăn có vị gì. Có người nấu cho cả nhà rất chu đáo, nhưng phần của mình thì chờ đến cuối, có gì ăn nấy. Sự tận tụy ấy đáng quý, nhưng người chăm lo cho gia đình cũng cần được chăm lo.
Một bữa cơm được chuẩn bị bằng sự để tâm có giá trị riêng của nó. Người nấu nghĩ đến người ăn, đến hoàn cảnh trong nhà, đến những gì vừa sức với túi tiền và thời gian. Người ăn biết trân trọng công khó ấy. Mâm cơm có thể đơn sơ, chỉ vài món quen thuộc, nhưng mọi người ngồi xuống với nhau và ăn trong một bầu khí dễ chịu. Đó đã là một điều đáng giữ gìn.
Có những gia đình thức ăn rất đầy đủ mà bữa cơm lại khiến ai cũng căng thẳng. Người lớn tranh thủ hỏi tội con, vợ chồng nhắc chuyện tiền bạc bằng giọng trách móc, người này vừa nói đã bị người kia cắt ngang. Trẻ nhỏ có thể lớn lên với cảm giác đến giờ ăn là đến giờ phải dè chừng. Trong khi đó, cũng có những mái nhà chẳng dư dả bao nhiêu nhưng bữa cơm vẫn ấm, vì người ta biết hỏi nhau một câu vừa phải, biết để người khác ăn yên, biết dành những chuyện khó nói cho một thời điểm thích hợp hơn.
Chúng ta không thể tránh hết bất đồng trong gia đình. Tuy vậy, vẫn có thể cùng nhau giữ một thói quen: khi ngồi vào bàn, hãy cho nhau được thở. Đừng biến mỗi bữa ăn thành một cuộc kiểm điểm. Đứa con học chưa tốt vẫn cần được ăn trong cảm giác mình thuộc về gia đình. Người chồng vừa gặp khó khăn ngoài công việc vẫn cần một chỗ ngồi mà ở đó anh không phải tiếp tục chống đỡ. Người vợ đã xoay xở cả ngày cũng cần được nghe một lời hỏi han, thay vì chỉ nghe nhận xét món này mặn, món kia nhạt.
Ăn lành còn gợi chúng ta nhớ đến thái độ vừa đủ. Giữa rất nhiều lời giới thiệu về cách ăn, cách sống, con người dễ bị cuốn vào cảm giác mình luôn còn thiếu một thứ gì đó. Thiếu một món đặc biệt, một loại thực phẩm đắt tiền, một bí quyết mà người khác đã biết còn mình chưa biết. Cứ thế, việc chăm sóc bản thân trở thành một cuộc chạy theo những lời hứa. Người có điều kiện thì mua sắm không ngừng, người ít điều kiện lại thấy mình thiệt thòi.
Nhưng sự chăm sóc bền bỉ thường gần với đời sống hơn nhiều. Đó là biết mình đang có gì, gia đình cần gì, điều gì có thể duy trì được. Một nếp sinh hoạt phù hợp với hoàn cảnh sẽ có cơ hội ở lại lâu hơn một kế hoạch quá cầu kỳ. Chúng ta cần sự hiểu biết để lựa chọn, đồng thời cũng cần sự bình tĩnh để không trao hết niềm tin cho những lời quảng cáo hấp dẫn.
Có một điều nên tránh trong chuyện ăn uống: dùng bữa ăn để xét đoán phẩm chất của nhau. Người này ăn khác mình không có nghĩa là họ kém hiểu biết. Người kia chưa thay đổi được một thói quen cũng không có nghĩa là họ chẳng quan tâm đến sức khỏe. Sau một lựa chọn có thể là điều kiện kinh tế, giờ làm việc, hoàn cảnh gia đình hoặc một khó khăn mà người ngoài chưa biết. Nếu muốn góp ý, hãy bắt đầu bằng sự tìm hiểu. Lời khuyên có tình thường mở được một cuộc trò chuyện; lời chê bai dễ khiến người nghe chỉ muốn khép lại.
Sống khỏe cũng cần được hiểu trong cả nhịp sinh hoạt của một con người. Có người làm việc rất giỏi, chăm sóc mọi người rất chu đáo, nhưng lại không cho mình quyền được mệt. Miệng luôn nói “không sao”, trong lòng thì đã quá tải. Họ sợ dừng lại sẽ làm phiền người khác, sợ nhờ giúp sẽ bị đánh giá, sợ mình nghỉ một chút thì công việc sẽ đổ vỡ. Lâu dần, họ quen với việc chịu đựng đến mức không còn nhận ra mình đang cần được nâng đỡ.
Nếu trong gia đình có một người như vậy, chúng ta cần để ý. Đừng chỉ khen họ chịu thương chịu khó rồi mặc nhiên giao thêm việc. Một lời cảm ơn nên đi cùng một bàn tay đỡ đần. Thấy mẹ mệt, hãy tự làm phần việc của mình. Thấy vợ bận, hãy nhận một việc cụ thể và làm cho xong. Thấy chồng im lặng khác thường, hãy hỏi bằng giọng quan tâm. Thấy người đồng nghiệp đang xoay xở quá sức, có thể giúp được điều gì thì giúp. Sự chăm sóc trở nên thật khi nó bớt đi cho người khác một phần gánh nặng.
Với chính mình cũng vậy, chúng ta cần tập nói rõ nhu cầu. Có người mong cả nhà hiểu mình, nhưng chưa từng nói mình đang mệt vì điều gì. Có người buồn vì không được giúp, trong khi mỗi lần người khác đề nghị lại bảo “thôi, để đó tôi làm”. Điều này thường xuất phát từ thói quen gánh vác lâu năm, đôi khi còn từ cảm giác chỉ khi làm hết mọi việc thì mình mới có giá trị. Học cách nhận sự giúp đỡ cũng là một việc cần thời gian. Ban đầu có thể thấy ngượng, thấy không quen, nhưng một gia đình sẽ nhẹ nhàng hơn khi công việc và trách nhiệm được chia sẻ.
Một ngày sống có chỗ cho làm việc thì cũng cần có chỗ cho nghỉ ngơi. Chúng ta hiểu điều ấy rất rõ khi nhìn vào người khác, nhưng đến lượt mình lại dễ bỏ qua. Có người chỉ chịu nghỉ khi mọi việc đã xong, mà công việc thì hiếm khi xong hẳn. Có người ngồi xuống rồi vẫn thấy có lỗi, như thể một khoảng thời gian không tạo ra kết quả là một khoảng thời gian vô ích.
Thực ra, con người cần những lúc được ngồi yên mà không phải chứng minh điều gì. Một buổi chiều nhìn cây trước sân, một quãng đường đi chậm, một cuộc trò chuyện không bị thúc giục bởi đồng hồ, một tối khép công việc lại đúng lúc. Những khoảng ấy giúp đời sống có chỗ thưa ra. Khi mọi giờ trong ngày đều bị lấp kín, chúng ta khó nhận ra điều gì đang làm mình vui, điều gì đang khiến mình hao mòn.
Dưỡng sinh, nhìn từ những việc gần gũi ấy, là sự gìn giữ đời sống bằng cách biết quý sức mình. Người biết quý sức không nhất thiết là người làm ít. Họ vẫn có thể rất chăm chỉ, nhưng biết công việc nào cần làm ngay, việc nào có thể chờ, việc nào nên nhờ người khác. Họ hiểu rằng có những giới hạn cần được tôn trọng để mình còn đi được đường dài.
Chúng ta thường thương cơ thể vào lúc nó đau. Khi còn khỏe, nhiều người xem sức lực như một thứ có sẵn, cứ dùng mãi rồi sẽ có tiếp. Đến lúc một việc quen thuộc cũng trở nên khó khăn mới thấy những ngày bình thường quý biết bao. Vì thế, biết ơn cơ thể có thể bắt đầu sớm hơn: đừng chỉ chú ý đến nó khi muốn sửa một khuyết điểm, giảm một con số hay đạt một hình dáng. Cơ thể này đã cùng mình đi qua rất nhiều ngày tháng. Nó mang những dấu vết của lao động, tuổi tác, sinh nở, bệnh tật và cả những lần mình đã cố gắng vượt qua khó khăn.
Một người mẹ có thể không còn vóc dáng như thời trẻ. Một người lao động có đôi bàn tay chai sạn. Người lớn tuổi nhìn vào gương thấy khuôn mặt đã khác nhiều. Những thay đổi ấy không làm họ bớt đáng quý. Khi chăm sóc bản thân, chúng ta có thể mong mình tốt hơn mà vẫn giữ được sự dịu dàng với con người hiện tại. Thật khó sống an vui nếu ngày nào cũng nhìn chính mình bằng ánh mắt chê bai.
Tâm an là một phần khác của việc chăm sóc đời sống. Nhiều người mong được bình an nhưng lại nghĩ bình an chỉ đến khi mọi lo lắng đã chấm dứt. Điều đó khiến họ cứ hẹn lòng mình đến một ngày xa hơn: đợi trả hết nợ, đợi con có việc làm, đợi người thân khỏe lại, đợi công việc ổn định. Những điều ấy đều đáng mong. Tuy nhiên, ngay trong thời gian còn phải lo, chúng ta vẫn cần một cách sống để nỗi lo không chiếm hết mọi chỗ trong lòng.
Có thể bắt đầu bằng việc gọi đúng tên điều đang khiến mình bất an. Một nỗi lo mơ hồ thường làm người ta thấy mọi thứ đều nặng. Khi nói ra rõ hơn, chúng ta mới phân biệt được đâu là việc đang xảy ra, đâu là điều mình sợ sẽ xảy ra, đâu là việc mình có thể làm hôm nay. Chẳng hạn, “tôi lo cho con” là một câu rất rộng. Nhưng “tôi lo vì gần đây con ít nói và thường về muộn” đã mở ra một việc cụ thể: tìm một lúc thích hợp để hỏi thăm và lắng nghe.
Cũng có khi lòng mình rối vì cố giải quyết những chuyện ngoài khả năng. Chúng ta muốn mọi người hiểu mình đúng, muốn không ai buồn vì mình, muốn người thân chọn đúng điều mình thấy tốt. Mong muốn ấy dễ hiểu, nhất là khi nó xuất phát từ thương yêu. Nhưng người khác vẫn có suy nghĩ, giới hạn và lựa chọn của họ. Mình có thể nói bằng sự chân thành, có thể góp ý và đồng hành, rồi phải chừa cho họ một phần trách nhiệm đối với cuộc đời của họ.
Điều này đặc biệt khó với cha mẹ. Thương con nên muốn đi trước dọn hết chỗ gồ ghề. Thấy con buồn thì sốt ruột, thấy con lựa chọn khác ý thì sợ. Có lúc, vì quá lo, cha mẹ nói nhiều đến mức con không còn chỗ để kể. Một cuộc trò chuyện định bắt đầu bằng quan tâm lại kết thúc bằng giận dỗi. Khi ấy, có lẽ cần chậm lại để tự hỏi: điều mình vừa nói có giúp con mở lòng hơn không? Mình đã nghe hết câu chuyện chưa? Có phần nào mình đang để nỗi sợ của mình nói thay tình thương không?
Tâm an trong gia đình thường được nuôi bằng những cách ứng xử rất cụ thể. Giận thì nói mình đang giận vì chuyện gì, thay vì lôi hết những lỗi cũ ra. Muốn được giúp thì nói rõ việc cần giúp. Chưa đủ bình tĩnh thì xin một khoảng thời gian rồi quay lại cuộc nói chuyện. Lỡ làm tổn thương nhau thì nhận phần sai của mình. Những điều ấy nghe đơn giản, nhưng đòi hỏi sự tập luyện, nhất là với những ai đã quen im lặng chịu đựng hoặc quen dùng lời nặng khi bất đồng.
Một lời xin lỗi tử tế có thể làm dịu nhiều điều. “Lúc nãy tôi nói như vậy là quá lời.” “Tôi đã không nghe hết chuyện của con.” “Tôi biết việc đó làm chị buồn.” Khi lời xin lỗi rõ ràng, người nghe cảm thấy nỗi đau của mình được nhìn nhận. Nếu vừa xin lỗi đã vội giải thích rằng tất cả cũng vì người kia, cuộc nói chuyện sẽ lại trở về chỗ cũ.
Giữ lòng bình an cũng bao gồm việc nhận ra những mối quan hệ đang khiến mình bị tổn thương lặp đi lặp lại. Có người quá ngại làm mất lòng nên điều gì cũng nhận, lời nào cũng nhịn. Họ gọi đó là sống hiền, nhưng bên trong ngày càng mỏi mệt và cay đắng. Sự tử tế cần đi cùng giới hạn rõ ràng. Chúng ta có thể nói bằng giọng ôn hòa rằng mình không thể nhận thêm việc, không đồng ý với cách cư xử ấy hoặc cần được tôn trọng. Một lời từ chối có cân nhắc giúp người khác hiểu mình hơn và giúp mình giữ được khả năng sống tử tế lâu dài.
Trong đời sống tinh thần, niềm tin cũng có thể là một nơi để trở về. Với người có đức tin, những phút cầu nguyện cho phép mình đặt xuống những điều khó nói hết với ai. Có hôm lời cầu nguyện rất ngắn, chỉ là thưa rằng hôm nay con mệt, con lo, con chưa biết phải làm sao. Sự thành thật ấy có giá trị. Chúng ta không cần đợi lòng hoàn toàn yên mới cầu nguyện, cũng không cần che giấu những yếu đuối của mình bằng những lời đẹp.
Cầu nguyện có thể đi cùng hành động cụ thể. Sau khi cầu nguyện cho gia đình được thuận hòa, mình tập nghe người thân kỹ hơn. Sau khi xin được sáng suốt, mình dành thời gian tìm hiểu trước khi quyết định. Sau khi cầu nguyện cho một người đang khổ, mình hỏi xem có thể giúp họ việc gì. Nhờ vậy, đời sống nội tâm đi vào nếp sống hằng ngày, qua lời nói và cách đối xử.
Bên cạnh tâm an, chúng ta còn cần trí sáng. Trong một ngày, có biết bao điều đi qua mắt và tai: tin tức, lời quảng cáo, chuyện của người quen, tranh luận trên mạng, những đoạn video khiến người xem vừa tò mò vừa bực bội. Có khi chưa kịp hiểu một chuyện đã bị kéo sang chuyện khác. Đầu óc đầy lên, nhưng điều đọng lại chẳng bao nhiêu. Đến tối, mình thấy mệt dù cả buổi chỉ ngồi xem điện thoại.
Muốn giữ sự tỉnh táo, cần biết mình đang dành sự chú ý cho điều gì. Thời gian và tâm trí đều có giới hạn. Một cuộc tranh cãi không liên quan có thể lấy mất cả buổi tối. Một thông tin chưa kiểm chứng có thể làm mình lo suốt ngày. Một lời bình luận ác ý của người xa lạ có thể khiến mình quên mất cuộc trò chuyện đang dang dở với người trong nhà. Khi nhận ra điều ấy, chúng ta có thể tập lựa chọn kỹ hơn những gì mình đọc, xem và chia sẻ.
Trí sáng thể hiện ở khả năng dừng lại trước khi tin. Một lời kể cảm động chưa chắc đã đầy đủ. Một hình ảnh có thể thiếu bối cảnh. Một người nói rất tự tin vẫn có thể nhầm. Đặc biệt với những điều liên quan đến sức khỏe, tiền bạc hoặc danh dự của người khác, sự thận trọng là cần thiết. Chưa rõ thì tìm hiểu thêm. Chưa kiểm chứng được thì khoan chuyển tiếp. Có những tổn thương bắt đầu từ một lần bấm gửi rất nhanh.
Sự hiểu biết cũng cần đi cùng lòng khiêm tốn. Chúng ta có thể am hiểu công việc của mình mà vẫn cần người khác hướng dẫn ở một lĩnh vực khác. Có tuổi không có nghĩa là biết hết chuyện của người trẻ. Học cao không có nghĩa là hiểu hết khó khăn của người ít học. Có điều kiện sống tốt hơn cũng không cho phép mình coi thường cách xoay xở của người đang thiếu thốn. Khi giữ được khả năng lắng nghe, đầu óc mình có thêm cơ hội sửa những nhận định vội vàng.
Một dấu hiệu đáng quý của sự trưởng thành là có thể nói: “Chỗ này tôi chưa biết.” Câu ấy không làm chúng ta nhỏ đi. Nó giúp cuộc trò chuyện thành thật hơn. Nhờ thừa nhận giới hạn, mình tìm được người có thể giúp, tìm được kiến thức còn thiếu và tránh gây ảnh hưởng bằng một sự chắc chắn thiếu căn cứ.
Để tâm trí sáng hơn, đôi khi cần trở về với một việc duy nhất đang ở trước mặt. Ăn thì để ý bữa ăn. Nghe người khác thì nghe hết câu. Đọc một trang sách thì cho mình thời gian hiểu trang ấy. Làm một công việc thì thu xếp để bớt bị kéo qua kéo lại nếu có thể. Cuộc sống hiện đại khiến chúng ta quen làm nhiều việc cùng lúc, nhưng trong những cuộc gặp gỡ thân tình, sự chú ý trọn vẹn vẫn là một món quà rất quý.
Thử hình dung một người cha ngồi cạnh con nhưng mắt liên tục nhìn điện thoại. Đứa trẻ kể được vài câu rồi thôi. Người cha có thể nghĩ con chẳng có gì để nói, trong khi con đã thử mở lời mà không cảm thấy được đón nhận. Hoặc một người vợ hỏi chồng chuyện trong ngày, người chồng vừa trả lời vừa lướt màn hình, rồi cả hai dần quen với những cuộc trò chuyện nửa chừng. Sự xa cách đôi khi lớn lên từ những lần rất nhỏ như vậy. Vì thế, đặt điện thoại xuống trong một cuộc gặp có thể là một cách chăm sóc mối quan hệ thiết thực.
Sống hạnh phúc cũng cần sự chú ý ấy. Nhiều niềm vui rất dễ trôi qua vì chúng ta mải nghĩ đến điều còn thiếu. Một buổi cơm cả nhà có mặt đông đủ. Một người thân gọi đến hỏi thăm. Công việc khó vừa giải quyết xong. Ngoài sân có cây mới ra lá. Những chuyện ấy không xóa hết khó khăn, nhưng làm ngày sống có thêm điều để quý. Nếu cứ chờ một biến cố lớn mới cho phép mình vui, chúng ta sẽ bỏ lỡ nhiều phần ấm áp của đời thường.
Biết đủ là một khả năng cần học, nhất là khi ngày nào chúng ta cũng nhìn thấy cuộc sống được chọn lọc của người khác. Trên màn hình, người ta thường đăng chuyến đi đẹp, món ăn ngon, thành quả đáng tự hào. Ít ai đăng đầy đủ những ngày mệt, những lần thất bại, những chuyện gia đình khó nói. Nếu đem toàn bộ đời mình so với phần đẹp nhất mà người khác công khai, mình rất dễ thấy bản thân thua kém.
Mỗi người có một hoàn cảnh và một nhịp sống. Có người đang đi lên trong công việc, có người dành nhiều thời gian chăm cha mẹ già. Có người bắt đầu một dự định mới, có người đang cố đi qua một giai đoạn mất mát. Không thể dùng cùng một thước đo để đánh giá tất cả. Đôi khi, một ngày hoàn thành được công việc thường lệ đã là cố gắng lớn. Có khi, đủ can đảm nhấc điện thoại gọi cho người có thể giúp cũng là một bước tiến đáng quý.
Chúng ta cần nhìn công sức của mình cho công bằng. Người hay tự trách thường nhớ rất rõ điều chưa làm được mà quên những việc mình đã âm thầm gánh vác. Họ có thể bỏ qua cả một ngày chăm con, chăm người bệnh, lo cơm nước, giải quyết công việc, chỉ vì cuối ngày còn một việc dang dở. Sống tử tế với mình là nhận ra bức tranh đầy đủ hơn: hôm nay có thiếu sót, nhưng cũng có nỗ lực. Việc cần sửa thì sửa, phần đã làm được cũng nên ghi nhận.
Hạnh phúc còn có một phần rất thực tế: sắp xếp đời sống vừa với khả năng. Một cuộc vui quá sức chi tiêu có thể để lại nhiều ngày lo lắng. Một lời nhận giúp vì ngại từ chối có thể làm mình mất ngủ vì không biết xoay xở ra sao. Một lịch làm việc kín đến mức không còn giờ cho gia đình có thể khiến thành quả đạt được đi kèm một khoảng trống khó bù. Những lựa chọn ấy cần được cân nhắc bằng hoàn cảnh thật của mình.
Có thể chúng ta phải học cách chấp nhận một đời sống giản dị hơn điều từng tưởng tượng. Nhà chưa rộng, việc chưa như ý, thu nhập còn phải tính toán, nhiều dự định cần chờ. Điều đó không ngăn mình giữ căn nhà gọn gàng trong khả năng, chuẩn bị một bữa cơm tử tế, nói với nhau những lời có tình và sống có trách nhiệm. Sự đủ đầy còn nằm trong cảm giác mình được tôn trọng, được thương và có người cùng chia sẻ.
Với người lớn tuổi, ăn lành, sống khỏe, tâm an, trí sáng còn gắn với nhu cầu được tham gia vào đời sống gia đình. Có những cụ được con cháu lo đầy đủ vật chất nhưng lại ít có người ngồi nghe. Câu chuyện kể chậm, có khi lặp lại, nên người trẻ dễ sốt ruột. Tuy vậy, phía sau câu chuyện ấy có thể là mong muốn được kết nối, được nhớ rằng mình vẫn có chỗ trong nhà.
Chăm sóc người lớn tuổi cần sự kiên nhẫn và tôn trọng. Hỏi ý kiến những việc liên quan đến các cụ. Giải thích rõ khi có thay đổi. Để các cụ tự làm những việc còn phù hợp với khả năng và mong muốn. Đừng vì lo mà quyết định thay tất cả. Một người được giúp đỡ vẫn cần cảm thấy mình có tiếng nói trong đời sống của chính mình.
Người trẻ cũng cần một khoảng không để lớn lên. Họ có thể nói ít, dùng cách diễn đạt khác, mang những băn khoăn mà người lớn chưa quen. Nếu mỗi lần mở lời đều bị so sánh hoặc giảng giải ngay, họ sẽ tìm nơi khác để nói. Muốn đồng hành, đôi khi người lớn cần bắt đầu bằng việc hỏi thật lòng rồi nghe thật sự. Một cuộc trò chuyện tốt không nhất thiết kết thúc bằng một lời dạy. Có khi chỉ cần người trẻ cảm thấy mình được hiểu hơn một chút.
Trong gia đình, mỗi thế hệ có điều để học ở nhau. Người lớn có kinh nghiệm đi qua khó khăn; người trẻ có hiểu biết về những thay đổi đang diễn ra. Khi hai bên giữ sự tôn trọng, mái nhà trở thành nơi mọi người cùng trưởng thành. Bữa cơm, giờ nghỉ, công việc chung và những cuộc hỏi han thường ngày đều có thể nuôi sự gắn bó ấy.
Cũng cần dành một chỗ cho nỗi buồn trong cách hiểu về hạnh phúc. Có những ngày chúng ta không vui được, dù biết mình còn nhiều điều đáng biết ơn. Có mất mát cần thời gian để nguôi. Có chuyện thất vọng chưa thể nghĩ khác ngay. Ép mình phải tươi tỉnh mọi lúc chỉ làm lòng thêm mệt. Chúng ta có thể biết ơn mà vẫn buồn, có niềm tin mà vẫn có lúc hoang mang, đang cố gắng sống tốt mà vẫn cần người nâng đỡ.
Khi một người thân buồn, đừng vội thúc họ “nghĩ thoáng lên”. Có thể họ đã cố rất nhiều rồi. Ngồi nghe, hỏi họ đang cần gì, giúp một việc trong khả năng thường gần gũi hơn những lời khuyên liên tiếp. Sự hiện diện kiên nhẫn cho người đang khổ biết rằng họ không phải tự xoay xở một mình.
Với bản thân, cũng nên giữ một vài mối liên hệ mà mình có thể thành thật. Một người bạn biết nghe, một người thân đáng tin, một người có chuyên môn phù hợp khi cần. Không ai đủ sức tự giải quyết mọi điều trong suốt cuộc đời. Chúng ta lớn lên nhờ được dạy, được chăm sóc, được giúp đỡ; đến khi trưởng thành vẫn cần nhau theo những cách khác.
Một đời sống an vui còn có phần của việc trao đi. Có người thấy ngày của mình có ý nghĩa hơn khi giúp được một việc nhỏ: đưa người già đi đâu đó, hỏi thăm người đang cô đơn, chia sẻ công việc với đồng nghiệp, nấu thêm một phần ăn cho người cần. Những việc ấy không đòi hỏi phải chờ mình dư dả hoàn toàn. Nhưng sự giúp đỡ cũng nên vừa sức, để lòng tốt không trở thành một lời hứa khiến chính mình và người nhận đều khó xử.
Cho đi đẹp nhất khi vẫn giữ phẩm giá của người được giúp. Hỏi xem họ cần gì, đừng mặc nhiên cho rằng mình biết hết. Giúp rồi đừng kể đi kể lại công khó của mình. Có những người đang khó khăn nhưng rất ngại bị thương hại. Một cách cư xử kín đáo, tự nhiên có thể khiến họ dễ đón nhận sự nâng đỡ hơn.
Tất cả những điều ấy đưa chúng ta trở lại một câu hỏi rất thực tế: hôm nay mình có thể sống khác đi ở chỗ nào? Có thể chưa thay đổi được công việc, chưa giải quyết xong nỗi lo, chưa thu xếp được mọi điều trong gia đình. Nhưng có lẽ vẫn làm được một việc nhỏ cho ngày hôm nay. Ăn một bữa có để tâm. Dành một khoảng nghỉ. Nghe người thân hết câu. Dừng lại trước khi gửi một lời đang giận. Sắp xếp một việc còn ngổn ngang để sáng mai bớt vội.
Không cần khởi đầu bằng một kế hoạch khiến mình ngợp. Người đã bận rộn và mệt mỏi càng cần những thay đổi có thể thực hiện được. Nếu mọi tối đều bị cuốn vào công việc, thử chọn một buổi để khép lại sớm hơn. Nếu bữa cơm thường ai cầm điện thoại nấy, thử cùng thống nhất một khoảng thời gian đặt xuống. Nếu lâu rồi chưa hỏi thăm một người thân, có thể bắt đầu bằng một cuộc gọi ngắn. Một việc làm được đều đặn sẽ giúp mình tin hơn vào khả năng thay đổi.
Sẽ có những hôm nếp sống bị xáo trộn. Có hôm mình lại nóng nảy, lại thức muộn vì công việc, lại quên điều đã định. Khi ấy, hãy nhìn xem điều gì khiến mình khó giữ thói quen, rồi điều chỉnh cho thực tế hơn. Tự trách quá lâu thường chẳng giúp ích bằng việc bắt đầu lại ở việc kế tiếp. Một ngày chưa ổn không quyết định cả chặng đường phía trước.
Chúng ta cũng không cần biến việc sống khỏe thành một cuộc thi. Mỗi người có sức lực, điều kiện và giới hạn khác nhau. Người này tiến nhanh, người kia cần chậm hơn. Có người đang phải ưu tiên chăm người thân, có người vừa trải qua một biến cố, có người cần được giúp để bắt đầu. Điều đáng quý là sự chăm sóc được thực hiện với hiểu biết và lòng kiên nhẫn, thay vì nôn nóng đòi cơ thể và cuộc sống phải thay đổi theo ý mình ngay lập tức.
Ăn lành để biết trân trọng những gì nuôi mình mỗi ngày. Sống khỏe để còn đủ sức hiện diện trong công việc và trong những mối quan hệ mình yêu quý. Tâm an để giữa những điều chưa như ý, mình vẫn có thể cư xử đàng hoàng với người khác. Trí sáng để hiểu rõ hơn trước khi lựa chọn, để biết sửa khi sai và biết tìm sự giúp đỡ khi cần. Những mong ước ấy gần nhau, cùng hướng về một đời sống được chăm chút từ bên trong đến những việc làm thường ngày.
Đến một lúc nào đó, chúng ta có thể nhận ra điều mình quý nhất lại rất giản dị: sáng dậy thấy lòng còn muốn bắt đầu một ngày mới; đến bữa có người cùng ăn; khi mệt có chỗ nghỉ; lúc buồn có người để nói; cuối ngày nhìn lại, thấy mình đã làm việc có trách nhiệm và chưa quên thương người.
Tối nay, nếu có thể, hãy dành cho bữa cơm một chút thong thả. Ngồi xuống, nhìn người đang ở trước mặt, hỏi một câu rồi nghe câu trả lời. Ăn xong, chia nhau dọn dẹp. Việc nào còn làm được thì làm, việc nào có thể đợi thì để ngày mai. Trước khi nghỉ, cho mình một khoảng yên để khép ngày lại. Cuộc sống được chăm sóc từ những lúc như thế: vừa với sức mình, gần với người mình thương và đủ chậm để nhận ra hôm nay vẫn có những điều đáng quý. Lm. Anmai, CSsR