Phụng vụ Lời Chúa – Lời nguyện – Suy niệm (Youtube & bản văn) Lễ Thứ Bảy tuần XXVII TN – Lm. Anmai, CSsR

Tin GHCG ngày 10 tháng 10 – Lm. Anmai, CSsR tổng hợp
https://youtu.be/jhx7QyQKpW4

suy niệm thứ bảy tuần 27 thường niên PHÚC CHO AI NGHE VÀ GIỮ LỜI THIÊN CHÚA – Lm. Anmai, CSsR

suy niệm thứ bảy tuần 27 TN PHÚC THAY AI LẮNG NGHE VÀ TUÂN GIỮ LỜI THIÊN CHÚA – Lm. Anmai, CSsR

Phụng vụ Lời Chúa – Lời nguyện – Suy niệm (Youtube & bản văn) Lễ Thứ Bảy tuần XXVII TN – Lm. Anmai, CSsR

TIN GIÁO HỘI CÔNG GIÁO Ngày 10 tháng 10 năm 2026 Lm. Anmai, CSsR tổng hợp

TIN GIÁO HỘI CÔNG GIÁO Ngày 10 tháng 10 năm 2026 Lm. Anmai, CSsR tổng hợp

LỜI NGUYỆN: XIN CHO CHÚNG CON BIẾT LẮNG NGHE VÀ TUÂN GIỮ LỜI CHÚA
Lạy Chúa Giêsu, chúng con đến trước nhan Chúa với lòng biết ơn, vì Chúa đã mở cho chúng con con đường dẫn đến hạnh phúc đích thực: lắng nghe và tuân giữ lời Thiên Chúa. Giữa bao tiếng nói đang vang lên mỗi ngày, xin cho chúng con nhận ra tiếng Chúa và dành cho Chúa một chỗ sâu xa trong tâm hồn. Nhiều khi chúng con chăm chú nghe những điều hợp ý mình, nhớ rất lâu một lời xúc phạm, nhưng lại mau quên lời Chúa mời gọi yêu thương và tha thứ. Chúng con có thể dành nhiều thời gian cho những tin tức thoáng qua, nhưng lại vội vàng khi đọc một đoạn Tin Mừng. Xin Chúa tha thứ cho sự hờ hững ấy. Xin đánh thức nơi chúng con lòng khao khát gặp Chúa, để khi mở Sách Thánh, chúng con biết chuẩn bị tâm hồn, đọc với sự chú ý và đón nhận lời Chúa bằng lòng tin.
Lạy Chúa, xin ban cho chúng con một trái tim biết lắng nghe. Xin giúp chúng con lắng xuống những lo âu, những tính toán và cả những phản ứng tự vệ, để có thể đón nhận điều Chúa muốn dạy. Khi lời Chúa an ủi, xin cho chúng con biết tín thác; khi lời Chúa chất vấn, xin cho chúng con can đảm nhìn lại mình; khi lời Chúa đòi chúng con thay đổi, xin cho chúng con quảng đại đáp lại. Xin đừng để chúng con chỉ tìm trong Tin Mừng những điều dễ nghe mà tránh né lời mời gọi hoán cải. Xin soi sáng những góc tối chúng con còn che giấu, chữa lành những tổn thương đang khiến lòng chúng con khép kín và tháo gỡ những thành kiến làm chúng con khó đón nhận sự thật. Xin cho chúng con khiêm nhường nhận ra rằng mình luôn cần được Chúa hướng dẫn, dù đã sống đạo nhiều năm hay đã quen với những lời kinh.
Lạy Chúa Giêsu, xin cho lời chúng con nghe được trở thành việc chúng con thực hiện. Khi Chúa dạy yêu thương, xin giúp chúng con quan tâm đến người đang sống bên cạnh; khi Chúa dạy tha thứ, xin nâng đỡ chúng con từ bỏ ý muốn trả đũa; khi Chúa dạy sống chân thật, xin cho chúng con ngay thẳng trong lời nói, công việc và cách sử dụng tiền bạc. Xin cho chúng con biết giữ lời hứa, làm tròn trách nhiệm, tôn trọng phẩm giá của mọi người và sửa lại những điều sai do mình gây ra. Khi phải lựa chọn giữa lợi ích riêng và điều công chính, xin ban cho chúng con lòng can đảm. Khi việc sống theo Tin Mừng khiến chúng con chịu thiệt thòi, xin giúp chúng con bền lòng. Khi yếu đuối và vấp ngã, xin cho chúng con biết trở về, đón nhận ơn tha thứ và bắt đầu lại bằng những bước cụ thể.
Lạy Chúa, chúng con cảm tạ Chúa đã ban Đức Maria làm gương mẫu của lòng tin và sự vâng phục. Mẹ đã đón nhận lời Thiên Chúa, ghi nhớ trong lòng và trung thành bước theo thánh ý Người qua những niềm vui cũng như những thử thách. Xin cho chúng con biết cùng Mẹ suy niệm Lời Chúa, kiên nhẫn trước những điều chưa hiểu và tín thác khi chưa thấy đường đi. Nhờ lời Mẹ chuyển cầu, xin giúp chúng con biết thưa lời xin vâng bằng chính đời sống: chu toàn một bổn phận khó khăn, chăm sóc một người bệnh, làm hòa với người mình đã xúc phạm, chia sẻ với người thiếu thốn và trung thành cầu nguyện trong những ngày khô khan. Xin cho lòng yêu mến Mẹ dẫn chúng con đến gần Chúa hơn và giúp chúng con sống lời Chúa cách chân thành.
Lạy Chúa Giêsu, xin cho các gia đình chúng con trở thành nơi Lời Chúa được đón nhận và thực hành. Xin cho cha mẹ biết dạy con bằng gương sáng, cho con cái biết hiếu thảo, cho vợ chồng biết lắng nghe và tôn trọng nhau. Xin giúp chúng con dành thời gian cầu nguyện chung, biết nói lời dịu dàng và nhận lỗi khi làm người thân đau buồn. Xin nâng đỡ các cộng đoàn, để mọi người cùng tìm thánh ý Chúa, biết góp ý với lòng bác ái và phục vụ trong sự hiệp nhất. Xin thương những ai đang đau bệnh, cô đơn, thất vọng hoặc gặp khủng hoảng đức tin; xin cho họ gặp được lời nâng đỡ và những người đồng hành tận tâm. Xin cho chúng con nhận ra hạnh phúc được thuộc về Chúa ngay giữa những công việc bình thường. Ước gì mỗi ngày, chúng con biết lắng nghe Chúa sâu hơn, thực hành lời Chúa trung thành hơn và đem tình yêu Chúa đến cho nhiều người hơn. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.
Ca nhập lễ
Lạy Chúa, Chúa đã tác tạo mọi sự theo thánh ý Chúa, và không ai có thể chống lại thánh ý Chúa. Vì Chúa đã tạo thành mọi sự trên trời dưới đất, và cả những gì trong bầu trời; Chúa là Chúa tể mọi loài.
Lời nguyện nhập lễ
Lạy Thiên Chúa toàn năng hằng hữu, tình thương Chúa thật là cao cả, vượt xa mọi công trạng và ước muốn của con người, xin rộng tình tha thứ những lỗi lầm cắt rứt lương tâm chúng con, và thương ban những ơn trọng đại, lòng chúng con chẳng dám mơ tưởng bao giờ. Chúng con cầu xin…
Bài Ðọc Gl 3, 22-29
“Tất cả anh em đều là con cái Thiên Chúa”.
Trích thư Thánh Phaolô Tông đồ gửi tín hữu Galata.
Anh em thân mến, Thánh Kinh đã giam giữ mọi loài dưới ách tội lỗi, để nhờ lòng tin vào Ðức Giêsu Kitô mà lời hứa được ban tặng cho những kẻ tin.
Nhưng trước khi đức tin chưa đến, thì chúng ta bị giam giữ dưới ách lề luật, để mong chờ đức tin sẽ được tỏ hiện. Bởi thế, lề luật là thầy dạy đưa chúng ta đến cùng Ðức Kitô, để nhờ đức tin, chúng ta được công chính hoá. Nhưng một khi đức tin đã đến, chúng ta không còn ở dưới quyền thầy dạy nữa. Bởi chưng, tất cả anh em đều là con cái Thiên Chúa nhờ tin vào Ðức Giêsu Kitô. Vì chưng, tất cả anh em đã chịu phép rửa tội trong Ðức Kitô, nên anh em đã mặc lấy Ðức Kitô. Nay không còn phân biệt người Do-thái và Hy-lạp, người nô lệ và tự do, người nam và người nữ: vì tất cả anh em là một trong Ðức Giêsu Kitô. Nhưng nếu anh em thuộc về Ðức Kitô, thì anh em là dòng dõi Abraham, những kẻ thừa tự như lời đã hứa.
Ðó là lời Chúa.
Ðáp Ca: Tv 104, 2-3. 4-5. 6-7
Ðáp: Tới muôn đời Chúa vẫn nhớ lời minh ước (c. 8a).
Xướng: Hãy xướng ca, đàn hát mừng Người, hãy tường thuật mọi điều kỳ diệu của Chúa. Hãy tự hào vì danh thánh của Người, tâm hồn những ai tìm Chúa, hãy mừng vui.
Xướng: Hãy coi trọng Chúa và quyền năng của Chúa, hãy tìm kiếm thiên nhan Chúa luôn luôn. Hãy nhớ lại những điều kỳ diệu Chúa đã làm, những phép lạ và những điều Ngài phán quyết.
Xướng: Hỡi miêu duệ Abraham là tôi tớ của Ngài, hỡi con cháu Giacóp, những người được Ngài kén chọn, chính Chúa là Thiên Chúa chúng ta, quyền cai trị của Ngài bao trùm khắp cả địa cầu.
Alleluia: Ga 1, 14 và 12b
Alleluia, alleluia! – Ngôi Lời đã làm người và đã ở giữa chúng ta. Những ai tiếp rước Người, thì Người ban cho họ quyền làm con Thiên Chúa. – Alleluia.
Hoặc đọc: Alleluia, alleluia! Phúc thay kẻ lắng nghe và tuân giữ lời Thiên Chúa – Alleluia.
Phúc Âm: Lc 11, 27-28
“Phúc cho dạ đã cưu mang Thầy”.
Tin Mừng Chúa Giêsu Kitô theo Thánh Luca.
Khi ấy, Chúa Giêsu đang giảng cho dân chúng, thì từ giữa đám dân chúng, có một phụ nữ cất tiếng nói rằng: “Phúc cho dạ đã cưu mang Thầy và vú đã cho Thầy bú!” Nhưng Người phán rằng: “Những ai nghe và giữ lời Thiên Chúa thì có phúc hơn”.
Ðó là lời Chúa.
Lời nguyện tiến lễ
Lạy Chúa, chính Chúa đã thiết lập lễ tế này để chúng con dâng lên mà tỏ lòng thần phục tôn kính; xin Chúa thương chấp nhận và thánh hoá chúng con, xin cho chúng con được hưởng dồi dào ơn cứu chuộc. Chúng con cầu xin…
Ca hiệp lễ
Chúa nhân lành đối với những ai trông cậy vào Người, và đối với tâm hồn kiếm tìm Người.
Hoặc đọc:
Chỉ có một tấm bánh, nên tuy nhiều, chúng ta cũng chỉ là một thân thể, vì hết thảy chúng ta thông phần cùng một tấm bánh, và cùng một chén rượu
Lời nguyện hiệp lễ
Lạy Chúa, chúng con vừa lãnh nhận Mình và Máu Ðức Kitô, xin cho chúng con được nên một với Người và no say tình Chúa. Chúng con cầu xin…

KHI TÂM HỒN BIẾT NHẬN RA ÁNH SÁNG: PHÂN ĐỊNH, HOÁN CẢI VÀ ĐỂ ĐỨC KITÔ LÀM CHỦ ĐỜI MÌNH
Có những lúc điều làm con người xa Thiên Chúa không phải là thiếu hiểu biết, nhưng là không muốn để sự thật thay đổi mình. Có những lúc chúng ta không thiếu ánh sáng, chỉ thiếu sự khiêm nhường để mở mắt. Có những lúc điều tốt đã xuất hiện ngay trước mặt, một người đã được nâng dậy, một nỗi đau đã được xoa dịu, một cuộc đời đã được giải thoát, vậy mà người chứng kiến vẫn tìm cách phủ nhận, nghi ngờ, hạ thấp. Tin Mừng thứ sáu tuần XXVII mùa Thường Niên đặt chúng ta trước một tình cảnh như thế. Đức Giêsu giải thoát một người khỏi sự khống chế của thần ô uế, nhưng có những người lại quy việc Người làm cho quyền lực sự dữ. Một hành động đem lại tự do bị diễn giải thành dấu hiệu của bóng tối. Một công việc chữa lành bị biến thành lý do để kết án. Điều đáng suy nghĩ là những người ấy không hoàn toàn không thấy chuyện đã xảy ra. Họ thấy, nhưng không đón nhận ý nghĩa của điều mình thấy. Họ biết có một con người được giải thoát, nhưng việc thừa nhận người giải thoát ấy sẽ buộc họ phải xét lại những gì đã nghĩ, đã nói, đã tin về Đức Giêsu. Bởi vậy, thay vì thay đổi lòng mình, họ thay đổi cách giải thích sự việc. Thay vì bước ra khỏi thành kiến, họ dựng thêm một lý lẽ để bảo vệ thành kiến. Đây là một cám dỗ rất gần với mỗi người chúng ta. Chúng ta thường nghĩ mình chỉ cần có thêm bằng chứng thì sẽ tin, có thêm giải thích thì sẽ hiểu, có thêm một dấu chỉ thì sẽ thay đổi. Nhưng đôi khi điều chúng ta cần nhất là một trái tim chịu buông xuống sự cố chấp. Một người có thể đứng rất gần sự thật mà vẫn sống rất xa sự thật, vì đã quyết định từ trước rằng sự thật chỉ được chấp nhận khi nó không đụng đến quyền lợi, danh dự và cái tôi của mình.
Đời sống đức tin vì thế cần một sự trưởng thành sâu hơn khả năng nhớ các kinh, thuộc các câu trả lời hay hiểu các nghi thức. Tất cả những điều ấy đều quý, nhưng còn cần một tâm hồn được giáo dục để nhận ra điều gì đang đưa mình đến gần Thiên Chúa, điều gì đang âm thầm kéo mình ra khỏi tình yêu. Có người hiểu nhiều về đạo mà rất ít hiểu những chuyển động bên trong chính mình. Họ có thể giải thích một giáo huấn khá chính xác, nhưng không nhận ra sự cay nghiệt trong cách mình dùng giáo huấn ấy để nói với người khác. Họ có thể nhắc đến lòng thương xót, nhưng không thấy mình đang vui khi một người mình không thích bị thất bại. Họ có thể nói về sự hiệp nhất, nhưng mỗi câu chuyện họ kể đều làm người nghe thêm nghi ngờ một thành viên trong cộng đoàn. Họ có thể nói về phục vụ, nhưng không chịu được khi công việc vẫn tiến triển tốt mà không có sự hiện diện của họ. Sự trưởng thành thiêng liêng bắt đầu khi con người không chỉ hỏi điều gì đúng, mà còn hỏi mình đang đón nhận điều đúng ấy bằng thái độ nào; không chỉ hỏi việc nào nên làm, mà còn hỏi mình làm việc ấy để yêu thương hay để được nhìn nhận. Một hành vi tốt có thể bị pha trộn với một động cơ chưa tốt. Một lời nói đúng có thể được nói ra với ý muốn làm người khác mất mặt. Một sự thinh lặng có thể là kiên nhẫn, nhưng cũng có thể là cách trừng phạt. Một sự nhiệt thành có thể đến từ lòng yêu mến, nhưng cũng có thể che giấu nhu cầu được kiểm soát. Phân định là dám đi vào những vùng pha trộn ấy với sự chân thật, để xin Chúa thanh luyện điều đang lệch lạc và nuôi dưỡng điều đang tốt đẹp. Phân định không làm chúng ta trở thành người luôn nghi ngờ bản thân, nhưng giúp chúng ta thôi tự đồng hóa mọi ý muốn của mình với ý muốn của Thiên Chúa.
Một trong những điều khó nhất là nhận ra sự ghen tị khi nó mặc áo đạo đức. Ghen tị hiếm khi tự giới thiệu mình bằng tên thật. Nó thường xuất hiện dưới hình thức một mối quan tâm có vẻ chính đáng. Chúng ta bảo mình chỉ muốn giữ sự thận trọng, nhưng lại chỉ thận trọng với người mình không ưa. Chúng ta bảo mình cần bảo vệ cộng đoàn, nhưng điều làm mình khó chịu nhất là một người khác đang được cộng đoàn quý mến. Chúng ta bảo mình muốn công việc có chất lượng, nhưng khi người khác làm tốt, chúng ta không vui mà vội tìm một chi tiết để chê. Chúng ta bảo mình lo người ấy kiêu ngạo, nhưng chưa hề hỏi vì sao thành công của họ lại làm mình bất an đến vậy. Đôi khi một người mới đến giáo xứ đem lại sức sống cho một hội đoàn, và người đã phục vụ lâu năm cảm thấy vị trí của mình bị đe dọa. Đôi khi một thành viên trẻ có một sáng kiến hữu ích, và người lớn tuổi nghe lời đề nghị ấy như một lời phủ nhận những năm tháng mình đã đóng góp. Đôi khi một người từng sai lầm bắt đầu đổi mới, và chúng ta không muốn tin, bởi đã quen giữ họ trong hình ảnh cũ. Khi ấy, việc họ trở nên tốt hơn buộc chúng ta phải từ bỏ quyền phán xét mà mình đã nắm giữ quá lâu. Tin Mừng hôm nay mời chúng ta dừng lại trước những phản ứng ấy. Nếu một điều tốt làm mình khó chịu, cần xét lại lòng mình trước khi kết luận điều tốt ấy có vấn đề. Nếu sự tiến bộ của người khác khiến mình buồn, cần đem nỗi buồn ấy đến với Chúa trước khi đem lời nghi ngờ ấy đến với cộng đoàn. Người thật sự yêu công trình của Thiên Chúa sẽ dần học được niềm vui khi thấy công trình ấy lớn lên qua bàn tay của bất cứ ai. Họ không cần phải có tên trong mọi thành quả mới tin rằng đời mình có giá trị.
Thành kiến còn làm chúng ta đánh mất khả năng nhìn một con người như một cuộc đời đang tiếp tục được Thiên Chúa dẫn dắt. Chúng ta có thể biết một lỗi lầm của họ, rồi dùng lỗi lầm ấy để giải thích tất cả những gì họ làm về sau. Họ nói một lời tử tế, chúng ta cho là lấy lòng. Họ giúp một người khó khăn, chúng ta cho là diễn. Họ xin lỗi, chúng ta bảo chỉ vì bị phát hiện. Họ im lặng, chúng ta bảo đang tính toán. Khi mọi khả năng đều bị diễn giải theo hướng tiêu cực, người ấy gần như không còn con đường nào để được nhìn nhận công bằng. Điều đáng sợ là chúng ta vẫn có thể cảm thấy mình rất sáng suốt trong khi thực ra đã đóng kín lòng mình. Sự sáng suốt cần bằng chứng, cần lắng nghe, cần biết giới hạn của điều mình hiểu, cần sẵn sàng sửa lại một nhận định. Thành kiến chỉ cần một kết luận có sẵn và tìm thêm chất liệu để củng cố kết luận ấy. Trong gia đình, thành kiến có thể khiến cha mẹ không nhận ra đứa con đã bắt đầu trưởng thành. Trong đời sống vợ chồng, thành kiến có thể khiến một nỗ lực hòa giải bị xem như một mưu mẹo. Trong cộng đoàn, thành kiến có thể biến một người thành đối tượng luôn bị nghi ngờ, dù họ đang cố gắng sống tốt. Chúng ta không được yêu cầu quên mọi sự việc hay bỏ qua những hành vi gây hại. Nhưng chúng ta được mời gọi nhìn nhận rằng một người lớn hơn lỗi lầm của họ, và sự hoán cải có thể diễn ra chậm, qua nhiều bước nhỏ, với những lần vấp ngã và đứng dậy. Công bằng với người khác cũng là một hình thức thờ phượng Thiên Chúa, vì qua đó chúng ta tôn trọng sự thật về người được Người yêu thương.
Đức Giêsu cho thấy sự vô lý của việc gán công trình giải thoát cho quyền lực đang trói buộc con người. Người dẫn những kẻ chống đối trở lại với điều căn bản: một quyền lực tự phá hủy nền tảng của mình sẽ không thể đứng vững. Nhưng lời Người cũng soi vào những chia rẽ trong chính đời sống chúng ta. Có những gia đình đang làm mình suy yếu từng ngày vì người trong nhà luôn xem nhau như đối thủ. Có những cộng đoàn có đủ người tài, đủ phương tiện, đủ chương trình, nhưng công việc không sinh hoa trái vì mỗi người âm thầm bảo vệ một phần ảnh hưởng của mình. Có những cuộc họp càng kéo dài càng làm người ta xa nhau, bởi ai cũng chuẩn bị điều để nói mà không chuẩn bị lòng để nghe. Có những khác biệt lẽ ra có thể bổ sung cho nhau lại trở thành lý do để lập phe. Người thích đổi mới xem người thận trọng là cản trở; người thận trọng xem người muốn đổi mới là nông nổi. Người làm nhiều thấy người cầu nguyện là thiếu thực tế; người cầu nguyện thấy người hoạt động là quá bận rộn với bên ngoài. Trong khi đó, cộng đoàn cần cả sự suy nghĩ lẫn lòng can đảm, cả việc cầu nguyện lẫn việc tổ chức, cả ký ức của người đi trước lẫn sự đóng góp của người đến sau. Sự hiệp nhất không đòi mọi người có cùng tính cách hay cùng ý kiến. Sự hiệp nhất đòi chúng ta cùng hướng về một thiện ích lớn hơn chiến thắng cá nhân. Khi tình yêu cộng đoàn đủ sâu, tôi có thể chấp nhận một đề nghị khác với đề nghị của mình mà vẫn cộng tác tận tâm. Tôi có thể góp ý mạnh mẽ mà không làm nhục người đang chịu trách nhiệm. Tôi có thể nhận ra một sai sót mà không vui vì có cơ hội chứng minh mình đúng. Đó là những dấu chỉ rất cụ thể của một tâm hồn đang để Chúa dẫn dắt.
Tuy nhiên, cần phân biệt sự hiệp nhất với việc ép mọi người im lặng. Một cộng đoàn có thể trông yên ổn vì không ai dám nói, nhưng sự yên ổn ấy chưa chắc là bình an. Có người đã nhiều lần trình bày nỗi khó khăn mà không được lắng nghe, nên cuối cùng thôi lên tiếng. Có người sợ bị coi là thiếu vâng phục nếu đặt một câu hỏi hợp lý. Có người phải chịu một cách đối xử không công bằng nhưng được khuyên chỉ cầu nguyện và nhẫn nhịn. Nếu điều đó kéo dài, lời kêu gọi hiệp nhất có thể vô tình trở thành một sức ép khiến người yếu thế phải gánh lấy sự bất công. Đức Giêsu giải thoát con người; bởi vậy, một đời sống cộng đoàn theo Người cần có chỗ cho sự thật, cho lời góp ý, cho việc nhận trách nhiệm và sửa chữa. Tha thứ không xóa bỏ bổn phận bảo vệ người bị tổn thương. Vâng phục không khiến lương tâm trở nên vô nghĩa. Khiêm nhường không bắt một người phải chấp nhận mình không có phẩm giá. Muốn xây dựng hiệp nhất, người có trách nhiệm cần học nghe điều khó nghe; người góp ý cần nói điều khó nói với sự ngay thẳng và tôn trọng. Một cuộc đối thoại có thể làm chúng ta bất an trong lúc đầu, nhưng nếu giúp sự thật được nhìn nhận và hành vi sai được sửa lại, nó có thể đem đến một nền bình an vững chắc hơn. Cộng đoàn trưởng thành không phải là nơi không bao giờ có xung đột, mà là nơi người ta biết đi qua xung đột mà không hủy hoại nhau, biết bảo vệ thiện ích chung mà không hy sinh phẩm giá của một người để giữ vẻ đẹp bên ngoài.
Hình ảnh người mạnh và Đấng mạnh hơn trong Tin Mừng đưa chúng ta đến một niềm hy vọng sâu xa. Có những điều đang chiếm giữ lòng người mà sức cố gắng riêng của chúng ta không đủ để tháo gỡ. Có những thói quen đã bám vào đời sống qua nhiều năm. Có những vết thương khiến chúng ta phản ứng dữ dội trước những việc rất nhỏ. Có những nỗi sợ khiến chúng ta luôn cần kiểm soát, luôn muốn biết mọi chuyện, luôn bất an khi người khác hành động ngoài ý mình. Có những sự lệ thuộc làm chúng ta nhiều lần quyết tâm rồi lại thất bại. Người đang ở trong tình trạng ấy có thể rất xấu hổ, vì nghĩ mình yếu đuối hơn tất cả mọi người. Nhưng Đức Kitô không đến chỉ để đứng ngoài và yêu cầu con người tự làm mình mạnh hơn. Người đến để giải thoát, nâng đỡ, mở một con đường mà con người tự mình không mở nổi. Đặt niềm tin vào Người là đưa vào ánh sáng điều mình đang giấu, là thú nhận mình cần được giúp đỡ, là thôi xem việc xin trợ giúp như một thất bại. Đối với tội lỗi, chúng ta cần hoán cải và đón nhận ơn tha thứ. Đối với những tổn thương tâm lý, những vấn đề sức khỏe hay những sự lệ thuộc phức tạp, chúng ta cũng có thể cần sự đồng hành thích hợp của người có chuyên môn. Không nên vội quy mọi đau khổ, mọi triệu chứng hay mọi hành vi bất thường cho ma quỷ. Sự phân định chân thật tôn trọng cả đời sống thiêng liêng lẫn thực tại con người. Một lời cầu nguyện chân thành có thể đi cùng một cuộc gặp để được tư vấn; việc lãnh nhận bí tích có thể đi cùng một chương trình phục hồi; sự nâng đỡ của cộng đoàn có thể đi cùng những giới hạn cần thiết để ngăn một hành vi gây hại. Chúa có thể nâng chúng ta dậy qua nhiều phương thế, và khiêm nhường là biết đón nhận sự trợ giúp ấy.
Điều chúng ta cần thận trọng là xu hướng biến con người thành hiện thân của sự dữ. Khi không đồng ý với một người, chúng ta dễ muốn gán cho họ một căn tính hoàn toàn xấu, để khỏi phải tiếp tục lắng nghe hoặc đối xử công bằng. Một người đã làm điều sai cần chịu trách nhiệm về điều sai ấy, nhưng họ vẫn là người mang phẩm giá được Thiên Chúa trao ban. Chúng ta có thể phản đối một hành vi, ngăn chặn một sự lạm dụng, yêu cầu một người sửa đổi, mà vẫn không dùng lời nhục mạ để tước đi nhân tính của họ. Trong gia đình, cha mẹ có thể nói rõ hành vi nào của con là không thể chấp nhận, nhưng không nên biến lời sửa dạy thành một bản án rằng đứa trẻ là vô dụng hoặc không còn đáng tin. Trong cộng đoàn, người phụ trách có thể yêu cầu một thành viên tạm ngưng một công việc vì những sai phạm cụ thể, nhưng không cần dựng nên một bầu khí khiến mọi người khinh miệt người ấy. Trong một cuộc tranh luận, chúng ta có thể chỉ ra lập luận sai mà không suy đoán toàn bộ lòng dạ của người nói. Khi giữ được sự phân biệt giữa con người và hành vi, chúng ta bảo vệ một khoảng không cho sự hoán cải. Người bị sửa lỗi vẫn có thể nghe rằng họ đã làm điều cần thay đổi, đồng thời biết mình chưa bị loại khỏi tình yêu. Chính thái độ ấy đòi sức mạnh lớn, vì kết án toàn bộ một người thường dễ hơn kiên nhẫn tìm một cách vừa công bằng vừa có lòng thương xót.
Tin Mừng cũng buộc chúng ta nhìn vào những lựa chọn tưởng như nhỏ bé nhưng đang định hình đời sống. Chúng ta có thể tránh làm một điều xấu rõ ràng, nhưng lại để mặc một điều xấu đang xảy ra ngay bên cạnh. Một người bị nói xấu trong cuộc trò chuyện, chúng ta không thêm lời, nhưng vẫn ngồi nghe với vẻ thích thú. Một người yếu thế bị đối xử bất công, chúng ta biết, nhưng giữ im lặng để tránh phiền phức. Một công việc chung bị chi phối bởi lợi ích riêng, chúng ta nhận ra, nhưng không muốn mất sự thuận lợi mình đang có. Đôi khi không tham gia trực tiếp chưa đủ để nói rằng mình đang đứng về phía điều thiện. Tình yêu cần một hình thức hiện diện có trách nhiệm. Sự thận trọng có thể giúp chúng ta chọn thời điểm và cách nói phù hợp, nhưng nếu thận trọng kéo dài đến mức không bao giờ làm gì, cần xét xem có phải nỗi sợ đang điều khiển mình. Không phải ai cũng có khả năng giải quyết mọi vấn đề, và không ai được yêu cầu gánh mọi việc của cộng đoàn. Nhưng mỗi người có thể hỏi phần trách nhiệm của mình nằm ở đâu. Tôi có thể dừng một lời đồn. Tôi có thể hỏi thăm người bị bỏ quên. Tôi có thể nói một lời công bằng về người đang bị hiểu lầm. Tôi có thể báo một vấn đề cho người có trách nhiệm. Tôi có thể từ chối một sự thuận lợi được xây trên việc làm sai. Những lựa chọn ấy không ồn ào, nhưng làm cho niềm tin của chúng ta có hình dạng trong đời sống. Đức tin lớn lên khi đôi chân, đôi tay, lời nói và cách sử dụng những gì mình có cùng đi theo điều lòng mình tuyên xưng.
Phần cuối của Tin Mừng đặt trước mắt chúng ta một căn nhà đã được quét dọn nhưng vẫn có nguy cơ bị chiếm giữ trở lại. Hình ảnh ấy gợi một sự thật quan trọng: đời sống không thể được xây chỉ bằng những điều chúng ta loại bỏ. Một người ngừng một thói quen xấu cần học một nếp sống tốt để thay thế. Một người bớt nóng giận cần tập cách lắng nghe, diễn đạt nhu cầu và chịu đựng sự khác biệt. Một người ngừng nói xấu cần học nói điều chân thật, hữu ích và công bằng. Một người rời khỏi một sự lệ thuộc cần những tương quan nâng đỡ, những sinh hoạt lành mạnh và một nhịp sống có ý nghĩa. Nếu chỉ dừng hành vi bên ngoài mà không chăm sóc những gì đã nuôi hành vi ấy, sự thay đổi dễ trở nên mong manh. Trong đời sống thiêng liêng cũng vậy, chúng ta không chỉ cần dọn lòng khỏi tội lỗi mà còn cần để lòng mình được nuôi dưỡng bởi Lời Chúa, bí tích, cầu nguyện và việc bác ái. Đức Kitô muốn hiện diện trong căn nhà đời mình như Đấng được đón nhận mỗi ngày. Người muốn có chỗ trong những quyết định liên quan đến tiền bạc, trong những cuộc trò chuyện sau bữa ăn, trong cách chúng ta nhìn một người làm mình khó chịu, trong việc chúng ta làm khi không ai biết. Nếu việc đạo chỉ có mặt ở một vài thời điểm còn những phần khác của đời sống vẫn do cái tôi quyết định hoàn toàn, lòng chúng ta chưa thật sự mở cửa cho Người.
Một tâm hồn có Chúa hiện diện sẽ dần được sắp xếp lại từ bên trong. Điều từng chiếm vị trí cao nhất có thể được đặt xuống đúng chỗ. Danh dự vẫn có giá trị, nhưng không còn đáng để hy sinh sự thật. Công việc vẫn quan trọng, nhưng không còn là lý do để bỏ mặc người thân. Thành công vẫn đáng quý, nhưng không còn quyết định toàn bộ giá trị của bản thân. Ý kiến riêng vẫn cần được trình bày, nhưng không còn phải chiến thắng bằng mọi giá. Sự thay đổi ấy thường diễn ra âm thầm. Một người vốn hay phản ứng tức thì bắt đầu biết dừng lại. Một người vốn không nhận lỗi bắt đầu có thể xin lỗi mà không thêm một câu biện hộ. Một người luôn muốn kể thành tích bắt đầu có khả năng làm một việc tốt rồi để việc ấy ở lại trong sự kín đáo. Một người luôn tìm lỗi người khác bắt đầu nhận ra điều đáng cảm ơn nơi họ. Đây là những hoa trái cần được nâng niu. Chúng ta đôi khi chỉ tìm những trải nghiệm thiêng liêng mãnh liệt và bỏ qua sự biến đổi bình thường nhưng bền bỉ. Tuy nhiên, một lời nói bớt làm đau người thân có thể cho thấy lòng mình đang được Chúa chữa lành sâu hơn nhiều lời sốt sắng. Một quyết định trả lại điều mình đã lấy không đúng có thể cho thấy sự hoán cải rõ hơn một cảm xúc xúc động thoáng qua. Một cuộc gặp để sửa lại điều mình đã vu khống có thể là bước tiến lớn của đức tin, dù rất khó và rất ít người biết.
Muốn nhận ra những chuyển động ấy, chúng ta cần dành thời gian xét mình trong sự bình an. Xét mình không chỉ là lập một danh sách lỗi để tự trách, nhưng là nhìn lại ngày sống dưới ánh mắt yêu thương và chân thật của Thiên Chúa. Hôm nay, ở đâu tôi đã biết yêu? Ở đâu tôi đã cư xử từ nỗi sợ? Điều gì làm tôi phản ứng mạnh hơn mức cần thiết? Tôi đã đối xử với người có thể đem lại lợi ích cho mình khác với người không có gì để cho mình hay không? Khi nghe một lời góp ý, tôi đã nghe nội dung hay chỉ lo bảo vệ hình ảnh? Khi gặp một người đang buồn, tôi có hiện diện với họ hay vội đưa một câu trả lời để kết thúc câu chuyện? Trong công việc phục vụ, tôi có để người khác đóng góp hay vô tình khiến họ nghĩ rằng mọi điều phải đi qua tôi? Những câu hỏi ấy cần được đặt trong niềm tin rằng Chúa muốn giúp mình lớn lên. Nếu xét mình chỉ dẫn đến khinh ghét bản thân, chúng ta cần trở lại với lòng thương xót. Nếu xét mình chỉ dẫn đến việc tìm lý do để tự bào chữa, chúng ta cần trở lại với sự thật. Một thái độ lành mạnh biết nhận điều tốt với lòng biết ơn, nhận điều sai với trách nhiệm, và chọn một bước sửa đổi cụ thể. Có khi bước ấy rất đơn giản: ngày mai tôi sẽ gặp người mình đã nói nặng; tôi sẽ ngừng kể một câu chuyện chưa kiểm chứng; tôi sẽ dành một khoảng thời gian thật sự để nghe con; tôi sẽ hoàn thành một việc đã hứa thay vì tìm thêm một lời hứa đẹp.
Cảm xúc cũng cần được đem vào việc phân định, vì nhiều lựa chọn của chúng ta bắt đầu từ một cảm xúc chưa được hiểu. Giận dữ có thể cho biết một giới hạn đã bị xâm phạm, nhưng cũng có thể xuất phát từ việc cái tôi không được chiều theo. Buồn có thể là phản ứng trước một mất mát, nhưng cũng có thể pha lẫn sự thất vọng vì người khác không nhìn nhận mình như mình mong muốn. Lo âu có thể thúc đẩy việc chuẩn bị có trách nhiệm, nhưng nếu để nó nắm quyền, chúng ta có thể kiểm soát người thân đến mức họ không còn khoảng thở. Cảm xúc cần được nhận biết và lắng nghe, nhưng không phải mọi đòi hỏi của cảm xúc đều nên trở thành hành động. Tôi có thể thừa nhận mình đang giận mà chưa gửi ngay một tin nhắn. Tôi có thể biết mình đang ghen tị mà không tìm cách hạ thấp người khác. Tôi có thể cảm thấy bị bỏ quên mà không làm một việc để buộc mọi người phải chú ý. Khoảng dừng giữa cảm xúc và hành động là một nơi rất quý để cầu nguyện. Ở đó, chúng ta có thể xin Chúa giúp gọi tên điều đang xảy ra, nhìn thêm hoàn cảnh của người khác và lựa chọn một phản ứng phù hợp. Người trưởng thành không phải là người không còn cảm xúc khó chịu, nhưng là người ngày càng biết sống với cảm xúc mà vẫn giữ trách nhiệm về hành vi của mình. Một cộng đoàn sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều nếu mỗi người bớt trút những điều chưa được giải quyết bên trong lên người đang ở gần mình.
Trong môi trường thông tin, khả năng phân định cần được thể hiện qua sự trung thực rất cụ thể. Một nội dung hợp với điều chúng ta đang nghĩ chưa chắc đã đúng. Một câu chuyện làm mình xúc động chưa chắc đã đầy đủ. Một lời tố cáo được nhiều người lặp lại chưa đủ để trở thành một kết luận công bằng. Trước khi chuyển tiếp một thông tin có thể làm tổn hại danh dự người khác, chúng ta cần biết mình có căn cứ nào, nội dung có còn nguyên ngữ cảnh hay không và việc phổ biến nó thực sự phục vụ điều gì. Có những lúc chúng ta đọc một điều về người mình không thích rồi lập tức tin, trong khi với một thông tin tương tự về người mình quý, chúng ta lại yêu cầu kiểm chứng rất kỹ. Chính sự khác biệt ấy cho thấy tình cảm đang tác động đến cách mình đánh giá. Đức tin mời chúng ta đối xử với sự thật bằng cùng một sự nghiêm túc, dù sự thật ấy thuận lợi hay bất lợi cho mình. Nếu đã chia sẻ một điều sai, việc sửa lại cũng cần có sự rõ ràng tương xứng. Không nên chỉ xóa trong im lặng và để những người đã đọc tiếp tục mang một nhận định sai. Một người có thể góp phần chữa lành môi trường chung bằng việc biết nói mình đã nhầm, biết ngừng một cuộc bàn tán, biết từ chối sự khoái trá trước nỗi nhục của người khác. Bàn tay làm dấu thánh giá cũng là bàn tay viết lời bình luận; môi miệng đọc kinh cũng là môi miệng kể chuyện về anh chị em. Đời sống đạo cần đi vào chính những cử chỉ thường ngày ấy.
Gia đình là nơi sự phân định được học bằng những kinh nghiệm gần gũi nhất. Trẻ em học điều đúng không chỉ từ lời cha mẹ dạy, mà còn từ cách cha mẹ ứng xử khi bị thiệt, khi giận, khi mắc lỗi và khi có cơ hội chiếm một sự thuận lợi không chính đáng. Nếu người lớn yêu cầu con trung thực nhưng thường xuyên tìm lời nói dối để giải quyết việc của mình, bài học con nhận được sẽ trở nên mâu thuẫn. Nếu người lớn dạy con kính trọng người khác nhưng lại chế giễu người nghèo hoặc người kém học, đứa trẻ sẽ hiểu rằng sự tôn trọng chỉ dành cho một số người. Nếu trong nhà không ai được nhận lỗi mà không bị nhục mạ, trẻ có thể học cách che giấu để tự bảo vệ. Bởi vậy, một gia đình nuôi dưỡng đức tin cần có chỗ cho việc nói thật và làm lại. Cha mẹ có thể giữ những giới hạn rõ ràng, đồng thời giúp con hiểu hậu quả của hành vi và cách sửa chữa. Vợ chồng có thể bất đồng, đồng thời cho con thấy bất đồng không nhất thiết dẫn đến xúc phạm. Người lớn có thể xin lỗi trẻ khi đã cư xử sai; lời xin lỗi ấy không làm mất vai trò giáo dục, nhưng cho thấy trách nhiệm đi cùng quyền hạn. Giờ kinh gia đình sẽ trở nên sâu hơn khi những lời cầu nguyện được nối với một cách sống: bớt lời cay nghiệt, bớt bỏ mặc nhau, bớt dùng sự im lặng để gây áp lực, thêm những lần hỏi thăm thật lòng và thêm những hành động chia sẻ công việc. Một mái nhà có Chúa không phải là mái nhà không bao giờ mệt mỏi, mà là mái nhà biết trở lại với tình yêu sau những lúc mệt mỏi.
Đối với người phục vụ trong Hội Thánh, Tin Mừng hôm nay là lời mời xét lại mối tương quan giữa sứ vụ và bản thân. Chúng ta có thể bắt đầu một công việc bằng lòng yêu mến rất trong sáng, nhưng qua thời gian lại gắn giá trị của mình quá chặt với vị trí đang giữ. Khi đó, việc chuyển giao trở nên khó khăn, lời góp ý trở nên nặng nề, sự xuất hiện của người mới trở nên một mối đe dọa. Chúng ta có thể làm việc đến kiệt sức, rồi trách mọi người vô ơn, trong khi chưa từng nói rõ mình cần được chia sẻ hoặc chưa thật sự cho người khác cơ hội làm. Chúng ta có thể nói mình hy sinh tất cả, nhưng lại âm thầm đòi cộng đoàn phải đáp lại bằng sự đồng thuận tuyệt đối. Những điều ấy cần được nhìn nhận với lòng thương xót và sự chân thật. Người phục vụ cũng có những nhu cầu, những giới hạn và những vết thương. Họ cần được nâng đỡ, cần nghỉ ngơi phù hợp, cần bạn đồng hành, cần có người có thể góp ý mà không chỉ khen. Càng được trao trách nhiệm, chúng ta càng cần một không gian để không phải luôn đóng vai người mạnh. Khi biết mình được Chúa yêu ngay cả lúc không làm được nhiều, chúng ta có thể phục vụ tự do hơn. Khi biết giá trị của mình không mất đi vì một người khác làm tốt, chúng ta có thể đào tạo và trao quyền cách rộng rãi hơn. Khi biết mình cũng cần hoán cải, chúng ta có thể sửa lỗi người khác với một giọng nói nhân hậu hơn.
Điều cần thiết sau một bài suy niệm là chọn một bước đi đủ cụ thể để thực hiện. Có thể hôm nay chúng ta đang giữ một thành kiến về ai đó; hãy bắt đầu bằng việc ngừng nói về họ như thể mình biết hết lòng họ. Có thể một điều tốt của người khác làm mình khó chịu; hãy tập cầu nguyện cho công việc của họ và nhận ra một điều đáng trân trọng nơi họ. Có thể căn nhà tâm hồn đã được dọn qua một lần xưng tội, nhưng nhịp sống cũ vẫn kéo mình trở lại; hãy sắp xếp một khoảng cầu nguyện đều đặn, một tương quan nâng đỡ, một cách tránh hoàn cảnh thường làm mình vấp ngã. Có thể trong gia đình đang có một chuyện mọi người tránh nhắc đến; hãy tìm thời điểm phù hợp để đối thoại, bắt đầu bằng điều mình cảm nhận và điều mình mong sửa, thay vì một bản liệt kê lỗi của người khác. Có thể cộng đoàn đang bị chia thành những nhóm không còn nghe nhau; hãy khởi đi từ một cuộc gặp nhỏ, một công việc có thể cùng làm, một lời công bằng về người ở phía khác. Đừng chờ mình có một tấm lòng hoàn toàn trong sạch mới bắt đầu sống tốt. Chính những hành động tốt được thực hiện với sự khiêm nhường sẽ giúp lòng mình được thanh luyện. Cũng đừng thất vọng nếu một thói quen lâu năm chưa thay đổi ngay. Sự kiên trì cần được đo bằng việc chúng ta tiếp tục trở lại, tiếp tục nhận trách nhiệm và tiếp tục đón nhận ân sủng.
Cuối cùng, điều chúng ta xin không chỉ là có khả năng nhận ra điều thiện ngoài kia, mà là có lòng yêu điều thiện đủ để đi theo, kể cả khi phải thay đổi mình. Xin cho chúng ta không còn cần làm lu mờ một người khác để cảm thấy mình có giá trị. Xin cho chúng ta biết vui trước một cuộc đời được giải thoát, dù cuộc đời ấy từng làm mình thất vọng. Xin cho chúng ta có can đảm nhìn vào sự ghen tị, nỗi sợ, lòng tự ái và những ham muốn đang chi phối mình, rồi đặt tất cả dưới ánh sáng của Đức Kitô. Người biết những gì đang làm chúng ta mất tự do. Người biết những góc trong căn nhà lòng mình mà chúng ta chưa muốn mở. Người biết cả sự mệt mỏi của người đã nhiều lần cố gắng mà vẫn vấp ngã. Trước Người, chúng ta không cần dựng một hình ảnh hoàn hảo. Chúng ta có thể đến với sự thật về mình và thưa rằng mình muốn được cứu, muốn được đổi mới, muốn học yêu. Khi lời thưa ấy chân thành, một khởi đầu đã được mở ra. Tâm hồn có thể chưa hết tối, nhưng đã quay về phía ánh sáng. Đời sống có thể chưa hết rối, nhưng đã bắt đầu đón Đấng có thể dẫn mình qua những rối ren. Cộng đoàn có thể chưa hết chia rẽ, nhưng đã có những người chịu buông cái tôi để tìm lại nhau. Đó là nơi niềm hy vọng lớn lên, qua những điều nhỏ bé được thực hiện mỗi ngày trong lòng tin.
Lạy Chúa Giêsu, xin bước vào căn nhà tâm hồn chúng con và giúp chúng con đón Chúa bằng cả đời sống. Xin soi sáng những điều chúng con đang hiểu sai, thanh luyện những động cơ chúng con đang che giấu, chữa lành những vết thương khiến chúng con làm đau người khác. Xin ban cho chúng con sự khiêm nhường để nhận lỗi, sự can đảm để sửa lỗi và lòng kiên nhẫn để tiếp tục trở lại với Chúa. Xin giúp chúng con nhận ra điều tốt mà không để thành kiến làm lu mờ, bảo vệ sự thật mà không trở nên cay nghiệt, yêu thương con người mà vẫn có trách nhiệm trước những hành vi gây hại. Xin gìn giữ gia đình và cộng đoàn chúng con khỏi những lời nói làm chia rẽ, những sự im lặng làm tổn thương và những tham vọng khiến chúng con quên mục đích của việc phục vụ. Xin cho chúng con biết lắng nghe nhau, biết chia sẻ gánh nặng, biết vui trước sự trưởng thành của người khác. Khi chúng con yếu đuối, xin nâng đỡ; khi chúng con cố chấp, xin đánh thức; khi chúng con sợ hãi, xin ban bình an; khi chúng con muốn bỏ cuộc, xin giúp chúng con bước thêm một bước trong lòng tin. Xin ở lại trong những quyết định, những tương quan và những công việc bình thường của chúng con, để qua từng ngày, lòng chúng con được tự do hơn, lời chúng con chân thật hơn và tình yêu chúng con dành cho anh chị em trở nên sâu sắc hơn. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.
ĐỪNG ĐỂ TÂM HỒN THÀNH NGÔI NHÀ VẮNG CHÚA
Có những ngôi nhà nhìn từ bên ngoài rất đẹp, cửa được sơn mới, sân được quét sạch, đồ đạc được sắp xếp ngay ngắn, nhưng bước vào bên trong người ta vẫn cảm thấy lạnh. Cái lạnh ấy không đến từ thời tiết, mà từ sự thiếu vắng một người biết yêu thương, thiếu vắng tiếng nói chân thành, thiếu vắng sự hiện diện làm cho những người sống trong nhà được an lòng. Tâm hồn con người cũng có thể trở thành một ngôi nhà như thế. Chúng ta có thể giữ cho cuộc sống bên ngoài khá ổn, chu toàn nhiều bổn phận, tham dự những sinh hoạt đạo đức, biết những điều phải làm và những điều phải tránh, nhưng bên trong lại thiếu một sự gắn bó thật sự với Thiên Chúa. Chúng ta có thể sửa được một thói quen xấu mà chưa học được một cách sống tốt; có thể ngừng một hành vi sai trái mà chưa để tình yêu thay đổi tận gốc những động lực của mình; có thể rời khỏi một hoàn cảnh dẫn đến tội lỗi mà vẫn giữ nguyên trong lòng sự cay đắng, kiêu căng, tham lam hoặc nhu cầu phải kiểm soát người khác. Vì thế, đời sống thiêng liêng không thể chỉ được đo bằng những điều chúng ta đã bỏ. Nó còn phải được nhận ra qua Đấng đang hiện diện trong chúng ta, qua tình yêu đang lớn lên trong chúng ta, qua những người đang được nâng đỡ nhờ cách chúng ta sống. Một tâm hồn được thanh tẩy cần trở thành nơi Thiên Chúa được đón tiếp. Một cuộc đời đã được giải thoát cần tiếp tục bước đi trong ân sủng. Một người đã được tha thứ cần học sống như người được yêu, để sự tha thứ ấy đi vào lời nói, ánh mắt, cách đối xử và những chọn lựa rất nhỏ của mỗi ngày.
Tin Mừng đưa chúng ta đến một tình cảnh đau lòng: một việc tốt được thực hiện, một con người được giải thoát, nhưng có những người lại tìm cách giải thích việc tốt ấy bằng một nguồn gốc xấu. Đáng lẽ họ có thể vui vì một người đang chịu khổ đã được cứu giúp. Đáng lẽ họ có thể dừng lại để nhìn thấy lòng thương xót. Đáng lẽ sự sống được phục hồi phải khiến trái tim họ mở ra. Thế nhưng, sự chống đối đã đi trước sự quan sát, thành kiến đã đi trước sự phân định, và nhu cầu bảo vệ quan điểm của mình đã mạnh hơn lòng thương đối với người đang đứng trước mặt. Đây là một nguy cơ rất gần với chúng ta. Khi không thích một người, chúng ta dễ nghi ngờ cả những việc tốt của họ. Khi đã có một kết luận tiêu cực, chúng ta thường chọn những chi tiết phù hợp với kết luận ấy rồi bỏ qua mọi chi tiết có thể khiến mình phải thay đổi. Người ấy im lặng, chúng ta cho là khinh người. Người ấy giải thích, chúng ta cho là biện hộ. Người ấy giúp đỡ, chúng ta cho là muốn lấy lòng. Người ấy rút lui, chúng ta cho là thiếu trách nhiệm. Người ấy cố gắng làm lại, chúng ta cho là đóng kịch. Như thế, người khác không còn được gặp chúng ta như một con người có thể lớn lên và thay đổi; họ bị giam trong hình ảnh mà chúng ta đã dựng sẵn. Có những nhà tù không có song sắt nhưng rất khó thoát, đó là nhà tù của một lời kết án đã trở thành thói quen trong lòng người đối diện.
Điều đáng sợ là thái độ ấy có thể mang dáng vẻ của sự khôn ngoan. Chúng ta nghĩ mình hiểu đời, biết người, không dễ bị lừa. Chúng ta tự hào vì đã nhìn thấy điều mà người khác chưa thấy. Nhưng sự tỉnh táo thật sự phải có khả năng nhận ra cả điều tốt lẫn điều xấu, cả giới hạn lẫn nỗ lực, cả nguy cơ lẫn dấu hiệu của một cuộc hoán cải. Nếu chỉ nhìn thấy điều xấu, chúng ta chưa chắc đang sáng suốt; có khi chúng ta đang bị thương và nhìn mọi người qua vết thương của mình. Một người từng bị phản bội có thể cảm thấy khó tin bất cứ ai. Một người từng bị xem thường có thể rất nhạy với mọi lời góp ý. Một người từng bị bỏ rơi có thể hiểu sự bận rộn của người khác như dấu hiệu mình không còn được yêu. Những trải nghiệm ấy cần được lắng nghe với lòng thương, nhưng chúng cũng cần được chữa lành để không trở thành chiếc kính duy nhất qua đó chúng ta nhìn cuộc đời. Nếu không, chúng ta có thể làm tổn thương những người chưa từng làm hại mình, chỉ vì họ vô tình chạm vào ký ức của một nỗi đau cũ. Đón Chúa vào tâm hồn cũng có nghĩa là cho phép Người đi vào những vùng ký ức ấy, giúp chúng ta phân biệt điều đang thực sự xảy ra với điều mà mình sợ sẽ xảy ra. Nhờ đó, chúng ta bớt vội vàng trong phán đoán, biết hỏi trước khi kết luận, biết nghe trước khi phản ứng, và biết dành cho người khác một cơ hội được hiểu đúng.
Có một câu hỏi cần được đặt ra khi chúng ta gặp việc tốt của người khác: lòng mình có vui không? Người khác được tín nhiệm, mình có bình an không? Một người từng sai lầm đang cố gắng sống tốt, mình có muốn họ thành công không? Một người không thuộc nhóm của mình đem lại lợi ích cho cộng đoàn, mình có sẵn lòng cộng tác không? Những câu hỏi ấy chạm đến một vùng sâu của đời sống đức tin, bởi đôi khi chúng ta yêu sự thiện khi sự thiện ấy gắn với tên tuổi mình, với nhóm mình, với cách làm của mình. Chúng ta thích một công việc được thành công, miễn là mình có chỗ đứng trong thành công đó. Chúng ta muốn cộng đoàn phát triển, miễn là sự phát triển ấy không làm mình mất ảnh hưởng. Chúng ta muốn người khác trưởng thành, miễn là họ vẫn cần đến mình. Khi những điều kiện thầm kín ấy không được đáp ứng, chúng ta bắt đầu khó chịu, tìm khuyết điểm, đặt vấn đề về động cơ, hoặc làm cho bầu khí trở nên nặng nề. Sự ganh tị thường không tự giới thiệu bằng tên thật của nó. Nó có thể xuất hiện dưới hình thức một nhận xét rất đạo đức, một sự lo xa nghe có vẻ hợp lý, một câu hỏi được đặt ra đúng lúc để làm người khác mất uy tín. Muốn thoát khỏi nó, chúng ta cần thành thật nhìn nhận rằng lòng mình đang đau vì người khác có điều mình mong muốn. Thành thật như thế không làm chúng ta trở nên thấp kém. Nó mở ra con đường để ân sủng chữa lành.
Chúa giải thoát con người, còn chúng ta đôi khi lại dùng lời nói để trói buộc nhau. Có người đã bước ra khỏi một lỗi lầm nhưng cộng đoàn vẫn không cho họ bước ra khỏi quá khứ. Có người đã nhận trách nhiệm, sửa sai, âm thầm sống tốt nhiều năm, nhưng mỗi khi tên họ được nhắc đến, câu chuyện cũ lại được đem ra. Có người đang cố gắng hàn gắn gia đình, nhưng thay vì được nâng đỡ, họ bị dò xét. Có người đang học làm cha, làm mẹ, đang vụng về trong những trách nhiệm mới, nhưng chỉ nhận được sự so sánh và chê bai. Chúng ta không cần phủ nhận những lỗi lầm đã xảy ra, cũng không thể bỏ qua trách nhiệm đối với người bị tổn thương. Tuy nhiên, trách nhiệm và lòng thương xót phải cùng hiện diện. Sửa sai cần có sự thật, còn việc giúp một người sống lại cần có hy vọng. Nếu một cộng đoàn chỉ biết nhắc lại điều xấu mà không biết tạo điều kiện cho điều tốt lớn lên, cộng đoàn ấy sẽ làm nhiều người sợ hãi hơn là giúp họ hoán cải. Người ta có thể giấu lỗi vì sợ bị hạ nhục, có thể tránh tìm sự giúp đỡ vì nghĩ mình sẽ bị phán xét, có thể tiếp tục sống trong bóng tối vì không tin rằng có một cánh cửa nào còn mở. Một cộng đoàn có Chúa hiện diện phải làm cho sự thật trở thành con đường chữa lành: có người biết nghe, có người biết hướng dẫn, có người bảo vệ những người yếu thế, có người giúp người sai lỗi nhận trách nhiệm và kiên nhẫn bắt đầu lại.
Hình ảnh một vương quốc bị chia rẽ giúp chúng ta nhìn vào những rạn nứt trong chính đời mình. Có những chia rẽ rất rõ, như cãi vã, phe phái, chống đối, nhưng cũng có những chia rẽ âm thầm hơn. Miệng chúng ta cầu xin bình an, trong lòng lại nuôi một cuộc tranh luận không dứt với người mình ghét. Chúng ta muốn sống khiêm nhường, nhưng mỗi lần bị góp ý lại lập tức tìm lý do để chứng minh mình đúng. Chúng ta muốn thương gia đình, nhưng không chịu dành thời gian cho những người thân. Chúng ta muốn sống trung thực, nhưng vẫn giữ một khoảng tối trong công việc hoặc tiền bạc. Chúng ta mong được tự do, nhưng lại lệ thuộc vào lời khen, vào việc được chú ý, vào cảm giác mình quan trọng. Khi những hướng đi ấy kéo chúng ta về nhiều phía, tâm hồn mất sức. Chúng ta dễ mệt, dễ cáu, dễ thấy mọi bổn phận đều trở thành gánh nặng. Không phải lúc nào sự mệt mỏi cũng đến từ việc làm quá nhiều; đôi khi nó đến từ việc sống quá lâu trong một sự giằng co chưa được gọi tên. Chúng ta cố giữ hình ảnh bên ngoài, đồng thời phải che giấu điều bên trong. Chúng ta cố làm người khác hài lòng, đồng thời thấy mình bị bỏ quên. Chúng ta cố bảo vệ cái tôi, đồng thời vẫn mong có một đời sống hiệp thông. Muốn được bình an sâu xa, chúng ta cần để Chúa giúp mình trở nên thống nhất: điều mình tin đi vào điều mình làm, điều mình cầu nguyện đi vào cách mình đối xử, điều mình nhận trong bí tích đi vào những trách nhiệm bình thường.
Sự thống nhất ấy không có nghĩa là con người không còn yếu đuối. Người sống đức tin vẫn có thể thấy trong mình những ước muốn trái ngược, vẫn có lúc nóng giận, vẫn có lúc sợ hãi, vẫn phải đấu tranh với những thói quen lâu năm. Điều làm nên khác biệt là họ không còn thỏa thuận với sự giả dối. Họ biết mình đang ở đâu, biết điều gì cần sửa, biết cần tìm sự nâng đỡ nào, và không lấy những việc đạo đức khác để che lấp phần đời đang cần hoán cải. Một người có thể tham gia nhiều hoạt động giáo xứ nhưng vẫn cần học cách nói chuyện tử tế với vợ con. Một người có thể rất quảng đại trong việc đóng góp nhưng vẫn cần trả lại những gì mình đã lấy không chính đáng. Một người có thể hiểu nhiều về giáo lý nhưng vẫn cần xin lỗi người mình đã xúc phạm. Một người có thể khuyên người khác cầu nguyện nhưng chính mình lại cần ngồi xuống trước Chúa, không chuẩn bị bài, không giải quyết công việc, không tìm một ý tưởng để chia sẻ, chỉ đơn giản để được Người nhìn đến. Những việc ấy không làm giảm giá trị của điều tốt chúng ta đã làm. Chúng làm cho điều tốt ấy có nền tảng vững hơn. Đời sống thánh thiện lớn lên khi chúng ta cho phép ánh sáng đi đến đúng chỗ mình thường tránh né, và chấp nhận rằng một thay đổi nhỏ nhưng thật có thể cần nhiều khiêm nhường hơn một công việc lớn được mọi người biết đến.
Trong gia đình, chia rẽ thường bắt đầu từ những điều không được nói ra đúng cách. Một người mệt nhưng không nói mình cần nghỉ, rồi nổi giận vì người khác không hiểu. Một người buồn nhưng không nói mình cần được lắng nghe, rồi trách người khác vô tâm. Một người lo tiền bạc nhưng không chia sẻ nỗi lo, rồi trở nên gay gắt với mọi chi tiêu. Một người thấy mình ít được coi trọng nhưng không biết diễn tả nỗi đau, rồi dùng sự lạnh nhạt để làm người khác đau cùng mình. Cứ như vậy, mái nhà vẫn có người đi ra đi vào nhưng sự gặp gỡ ngày càng ít. Mỗi người sống trong một câu chuyện riêng, tự giải thích hành vi của người kia, tự kết luận về tình yêu của người kia, rồi đối xử theo những kết luận chưa từng được kiểm chứng. Muốn giữ gia đình khỏi chia rẽ, chúng ta cần học cách nói sự thật về chính mình với một thái độ có trách nhiệm. Có thể nói mình đang buồn mà không kết án người khác là người luôn gây đau khổ. Có thể nói mình không đồng ý mà không làm nhục người đối diện. Có thể đề nghị một thay đổi cụ thể mà không lôi tất cả lỗi lầm trong quá khứ ra để gây sức ép. Có thể tạm dừng một cuộc tranh luận khi cả hai đang quá nóng, rồi trở lại vào một thời điểm đã hẹn. Những việc bình thường ấy là nơi đức tin trở thành xác thịt trong mái nhà. Khi một người chịu hạ giọng để người kia bớt sợ, khi một người chịu nhận phần sai của mình, khi hai người bắt đầu nghe nhau mà không chuẩn bị sẵn câu phản bác, cửa nhà đang được mở cho sự bình an.
Trong cộng đoàn, chia rẽ có thể lớn lên từ sự cạnh tranh được che giấu dưới danh nghĩa phục vụ. Người này thấy công việc của mình quan trọng hơn công việc của người kia. Nhóm này nghĩ mình nhiệt thành hơn nhóm khác. Người đã phục vụ lâu năm khó đón nhận ý kiến của người mới. Người mới lại dễ coi những cách làm cũ là vô ích mà chưa hiểu những hy sinh đã tạo nên chúng. Có người cần được ghi nhận nên buồn khi không được nhắc tên. Có người sợ mất vai trò nên giữ mọi việc trong tay, không hướng dẫn, không trao trách nhiệm, không cho người khác có cơ hội học. Có người nói mình muốn sự hiệp nhất nhưng chỉ chấp nhận hiệp nhất khi mọi người làm theo ý mình. Nếu không nhìn rõ những động lực ấy, chúng ta có thể đưa cái tôi vào việc nhà Chúa rồi gọi nó là lòng nhiệt thành. Một cộng đoàn trưởng thành cần có khả năng trao đổi công khai về công việc, phân công rõ ràng, đánh giá bằng những điều cụ thể, và góp ý mà không biến người khác thành đối thủ. Cần biết cảm ơn người đã làm việc, đồng thời không để nhu cầu được cảm ơn điều khiển toàn bộ việc phục vụ. Cần tôn trọng kinh nghiệm, đồng thời mở đường cho những người trẻ có trách nhiệm. Cần có người điều phối, đồng thời biết rằng quyền điều phối được trao để giúp mọi người cùng thực hiện sứ vụ. Khi điều thiện thực sự trở thành mục tiêu chung, chúng ta bớt hỏi ai được nổi bật và quan tâm hơn đến việc ai đang cần được phục vụ.
Cuộc chiến giữa thiện và ác đi qua những chọn lựa ấy. Nó không chỉ xuất hiện trong những tình huống gây sợ hãi hoặc những chuyện khác thường. Nó đi qua một lời nói có thể làm người khác mất danh dự, một khoản tiền có thể được sử dụng thiếu minh bạch, một cơn giận có thể trở thành bạo lực, một sự im lặng có thể khiến người yếu thế tiếp tục bị tổn thương. Chúng ta cần nhìn nhận thực tại của sự dữ mà không để trí tưởng tượng dẫn mình đến chỗ quy mọi bệnh tật, mọi đau khổ hoặc mọi khó khăn tâm lý cho tác động của ma quỷ. Một người trầm buồn cần được lắng nghe và có thể cần sự trợ giúp chuyên môn. Một người mất ngủ lâu ngày cần được chăm sóc sức khỏe. Một người bị bạo hành cần được bảo vệ. Một gia đình thiếu thốn cần được hỗ trợ bằng những việc cụ thể. Đức tin làm cho chúng ta biết cầu nguyện, đồng thời thúc đẩy chúng ta sử dụng những phương thế tốt lành để chăm sóc con người. Không thể nói mình chống lại sự dữ mà bỏ mặc một người đang bị làm hại. Không thể cầu xin sự giải thoát rồi lại tiếp tục duy trì những cách sống tạo ra nỗi sợ cho người khác. Sự hiện diện của Chúa làm chúng ta có trách nhiệm hơn đối với thân xác, tinh thần, phẩm giá và sự an toàn của anh chị em mình.
Sự dữ thường tìm được chỗ đứng nhờ những điều được cho phép lặp lại. Một lần nói dối chưa bị phát hiện khiến người ta dễ nói dối lần nữa. Một lời mỉa mai được mọi người cười hưởng ứng khiến người nói nghĩ mình có quyền tiếp tục. Một khoản tiền sử dụng không đúng nhưng được bỏ qua có thể trở thành khởi đầu của nhiều sai phạm. Một cơn nóng giận được biện hộ bằng tính tình khiến cả nhà học cách im lặng để tránh xung đột. Ban đầu chúng ta còn thấy áy náy. Sau đó chúng ta tìm lý do. Dần dần, lý do trở thành thói quen, và thói quen trở thành cách sống. Điều nguy hiểm là lúc ấy chúng ta có thể vẫn xem mình là người tốt, bởi vẫn có nhiều việc khác đang được thực hiện đúng. Chúng ta cho rằng một phần sai trái nhỏ không ảnh hưởng đến toàn bộ đời mình. Nhưng những điều được giữ lại trong bóng tối có khả năng làm biến dạng cách chúng ta nhìn, nghe và yêu thương. Vì vậy, tỉnh thức bắt đầu từ việc nhận ra những thỏa hiệp nhỏ: điều gì mình đang làm mà phải che giấu, điều gì mình đang nói mà không muốn người liên quan được nghe, điều gì mình đang hưởng lợi mà không muốn ai kiểm tra, điều gì mình đang biện hộ dù trong lòng biết cần dừng lại. Những câu hỏi ấy không nhằm làm chúng ta sống trong sợ hãi. Chúng giúp chúng ta giữ tự do và trở về với sự thật khi con đường còn có thể sửa bằng một bước nhỏ.
Tuy nhiên, chỉ quyết tâm dừng lại chưa đủ. Một người muốn bỏ thói quen nói xấu cần học cách nói về người khác công bằng hơn. Một người muốn bớt nóng giận cần học cách nhận biết sự căng thẳng của mình, chăm sóc sức khỏe, diễn tả nhu cầu và sửa lại những lời đã gây tổn thương. Một người muốn thoát khỏi lòng tham cần tập sống biết đủ, chia sẻ, kiểm tra các quyết định tiền bạc và chấp nhận những giới hạn chính đáng. Một người muốn bớt lệ thuộc vào sự chú ý cần học sống những giờ phút không được ai nhìn thấy, thực hiện những việc tốt không cần kể lại, và xây dựng những tương quan trong đó mình được đón nhận như một con người. Một người muốn rời xa nội dung làm hại tâm hồn cần thay đổi cả nhịp sinh hoạt, cách sử dụng thiết bị, thời gian ở một mình và những điều mình tìm đến khi buồn chán. Sự thay đổi cần có một đời sống mới để nâng đỡ. Nếu khoảng trống sau khi bỏ điều xấu vẫn nguyên đó, đến lúc mệt mỏi hoặc cô đơn, chúng ta dễ quay về con đường quen thuộc. Vì thế, hoán cải cần được xây dựng bằng những thực hành cụ thể, vừa đủ sức, đều đặn và có thể kiểm chứng. Tâm hồn được chữa lành khi những điều tốt có chỗ đứng thật trong ngày sống.
Ngôi nhà tâm hồn cần có thời gian dành cho Chúa. Nhiều người thành thật muốn cầu nguyện nhưng cứ chờ lúc rảnh, và vì đời sống luôn có việc nên sự chờ đợi kéo dài từ ngày này sang ngày khác. Có thể bắt đầu bằng một khoảng thời gian ngắn được giữ trung thành. Buổi sáng, trước khi để điện thoại đưa vào lòng mình những tiếng nói của cả thế giới, hãy dành một chút thinh lặng để nhận lại ngày sống như một ân huệ. Hãy nhớ mình thuộc về Chúa, xin Người hướng dẫn công việc, và nghĩ đến một người mình cần đối xử bằng sự kiên nhẫn hơn. Giữa ngày, khi thấy mình bị cuốn vào căng thẳng, hãy dừng lại vài giây, thở chậm, nhận biết cảm xúc và xin ơn đừng làm điều mình sẽ phải hối tiếc. Buổi tối, hãy nhìn lại một điều đáng biết ơn, một việc mình đã làm người khác đau, một bổn phận mình đã bỏ qua, rồi chọn một bước sửa chữa cho ngày mai. Cầu nguyện như thế đi vào đời sống, giúp chúng ta bớt phản ứng theo quán tính và có khoảng tự do để chọn điều lành. Không phải mọi giờ cầu nguyện đều đem lại cảm xúc dễ chịu. Có ngày chúng ta chỉ thấy khô khan, phân tâm và mệt. Nhưng sự hiện diện trung thành vẫn có giá trị. Tình yêu được nuôi dưỡng qua việc ở lại, nhất là những lúc chúng ta không nhận được sự an ủi như mình mong đợi.
Ngôi nhà tâm hồn cũng cần được nuôi bằng Lời Chúa. Chúng ta nghe quá nhiều lời mỗi ngày: lời quảng cáo muốn mình mua thêm, lời tranh cãi muốn mình chọn phe, lời so sánh khiến mình thấy thiếu, lời giận dữ lôi mình vào một phản ứng vội vàng. Nếu không có khoảng thinh lặng để đón nhận một hướng dẫn sâu hơn, tâm hồn dễ trở thành nơi mọi tiếng nói đi qua đều để lại dấu vết. Đọc Lời Chúa cần có sự chú ý và lòng sẵn sàng được thay đổi. Có thể đọc một đoạn ngắn, dừng ở điều chạm đến mình, rồi hỏi điều đó đang soi sáng phần nào của ngày sống. Nếu gặp lời mời gọi tha thứ, hãy nghĩ đến người mình đang giữ trong lòng một món nợ. Nếu gặp lòng thương xót, hãy nghĩ đến người mình thường nhìn bằng sự khắc nghiệt. Nếu gặp sự trung tín, hãy nhìn lại một bổn phận mình đang làm qua loa. Nếu gặp lời cảnh tỉnh, hãy nhận diện một thói quen mình đang dễ dãi. Như thế, Lời Chúa không chỉ làm chúng ta có thêm kiến thức. Lời ấy giúp chúng ta trở thành người chồng, người vợ, người cha, người mẹ, người con, người mục tử và người phục vụ có một cách sống được biến đổi từ bên trong.
Các bí tích là nguồn nâng đỡ quý giá trong hành trình ấy. Trong bí tích Hòa Giải, chúng ta được mời gọi bước ra khỏi sự tự bào chữa để nhận lãnh lòng thương xót. Có những lần chúng ta kể rất nhiều hoàn cảnh nhưng lại khó gọi tên trách nhiệm của mình. Có những lần chúng ta nói về lỗi của người khác như thể đó là phần quan trọng nhất trong việc xét mình. Có những lần chúng ta chỉ nhớ các thiếu sót trong việc đạo đức mà quên những bất công trong cách đối xử. Một sự trở về chân thành cần nhìn cả những gì mình đã làm và những gì mình đã bỏ mặc: đã xúc phạm ai, đã không giúp ai khi có thể giúp, đã dùng quyền hạn thế nào, đã đối xử ra sao với người không có khả năng phản kháng. Được tha thứ là một ân huệ, và ân huệ ấy thúc đẩy chúng ta sửa chữa trong khả năng của mình. Cần xin lỗi thì xin lỗi, cần trả lại thì trả lại, cần đính chính thì đính chính, cần thay đổi một cách làm gây hại thì thay đổi. Trong Thánh Thể, chúng ta được nuôi dưỡng bởi sự tự hiến của Đức Kitô. Hiệp thông với Người dẫn chúng ta đến việc chia sẻ đời mình: bớt giữ mọi sự cho bản thân, biết nhường thời gian, biết trao sự chú ý, biết chịu một bất tiện để người khác được nâng đỡ. Khi trở về từ bàn thờ, chúng ta đem theo một lời mời gọi trở thành người có thể làm cho anh chị em cảm nhận được lòng tốt của Chúa.
Một điều cần hết sức cảnh giác là sự tự mãn sau những bước tiến đầu tiên. Có người đã vượt qua một cám dỗ nên nghĩ mình không còn cần đề phòng. Có người đã sống tốt một thời gian nên bắt đầu xem thường những người đang chật vật. Có người từng được tha thứ nhiều nhưng dần trở nên khắt khe với lỗi lầm của người khác. Có người làm được một công việc lớn cho cộng đoàn rồi cho rằng mọi ý kiến góp ý đều là vô ơn. Khi ấy, chiến thắng ban đầu có thể trở thành nơi cái tôi tìm được một hình thức mới để lớn lên. Chúng ta đã bỏ một điều xấu nhưng lại mang về lòng kiêu ngạo vì mình đã bỏ được điều xấu ấy. Chúng ta đã thoát một sự lệ thuộc nhưng lại lệ thuộc vào hình ảnh của một người mạnh mẽ. Chúng ta đã được chữa lành một phần nhưng lại không muốn nhìn nhận phần còn cần được chữa lành. Sự khiêm nhường giúp chúng ta nhớ rằng đời sống tốt lành luôn cần được nuôi dưỡng. Người sống lâu năm trong đức tin vẫn cần cầu nguyện, xét mình, đón nhận góp ý và nương tựa vào ân sủng. Kinh nghiệm có thể giúp chúng ta khôn ngoan hơn, nhưng chỉ sự tỉnh thức mới giúp kinh nghiệm ấy không biến thành một sự tự tin mù quáng.
Nếu đã từng sa ngã trở lại, chúng ta cũng đừng để nỗi thất vọng đóng cửa tâm hồn. Có những người ngã lần nữa rồi kết luận rằng mọi cố gắng trước đây đều vô nghĩa. Họ thấy xấu hổ, tránh cầu nguyện, tránh tìm sự hướng dẫn, và càng cô lập mình thì càng khó đứng dậy. Nhưng một lần thất bại cần được nhìn như điều phải hiểu rõ và sửa chữa. Đã có tình huống nào dẫn đến sự sa ngã? Có phải mình quá mệt, quá cô đơn, quá dễ dãi với một cơ hội nguy hiểm, hay đã bỏ những thực hành từng giúp mình sống vững? Có phải mình chỉ dùng ý chí mà không tìm một người đáng tin để đồng hành? Có phải mình muốn thay đổi quá nhiều một lúc rồi mất sức? Có phải mình vẫn ở trong một môi trường thường xuyên kéo mình trở lại? Trả lời thành thật những câu hỏi ấy giúp chúng ta xây dựng một bước đi cụ thể hơn. Chúa không yêu chúng ta chỉ khi chúng ta thành công. Chính vì được yêu mà chúng ta có thể trở về, nhận trách nhiệm và tiếp tục học sống tự do. Một người khiêm nhường đứng dậy sau khi ngã có thể đang bước rất gần Chúa, bởi họ đã thôi ảo tưởng rằng mình tự đủ và bắt đầu biết xin giúp đỡ bằng cả lòng chân thành.
Cũng cần nhớ rằng hoán cải không thể chỉ diễn ra trong đời sống riêng tư của từng người. Một gia đình có thể giúp nhau sống tốt hơn hoặc vô tình giữ nhau trong những thói quen gây hại. Một cộng đoàn có thể nâng đỡ sự thật hoặc khiến người ta sợ nói thật. Một nhóm phục vụ có thể tạo điều kiện cho sự trưởng thành hoặc làm mọi người lệ thuộc vào một cá nhân. Vì vậy, khi cầu xin Chúa thanh tẩy, chúng ta cần sẵn lòng xem lại những cách làm chung. Nếu một người luôn bị chế giễu trong các cuộc gặp, cần chấm dứt cách ứng xử ấy. Nếu tiền bạc chung thiếu rõ ràng, cần thiết lập sự minh bạch. Nếu trách nhiệm được giao mà không có hướng dẫn, cần có sự đồng hành. Nếu một người làm quá nhiều đến kiệt sức, cần chia sẻ công việc. Nếu người yếu thế không có nơi trình bày điều mình đang chịu, cần tạo một con đường để họ được lắng nghe và bảo vệ. Những thay đổi ấy có thể đòi hỏi thời gian, sự kiên nhẫn và lòng can đảm. Chúng là một phần của việc đón Chúa vào đời sống chung. Không thể chỉ quét sạch căn phòng của mình rồi để những hành lang chung đầy những điều làm người khác vấp ngã. Tình yêu có trách nhiệm với cả bầu khí mà chúng ta cùng tạo ra.
Trong thời đại này, một phần lớn bầu khí tâm hồn được hình thành qua những gì chúng ta tiếp xúc trên màn hình. Có người chưa gặp ai trong ngày nhưng lòng đã đầy giận dữ vì những điều vừa đọc. Có người đang ngồi cạnh gia đình nhưng sự chú ý ở nơi khác, theo dõi đời sống của những người xa lạ trong khi người thân cần một cuộc trò chuyện. Có người thường xuyên xem những nội dung khiến mình nghi ngờ, chế giễu và so sánh, rồi không nhận ra rằng cách nhìn của mình đã trở nên khắc nghiệt. Chúng ta cần quan sát hoa trái của những gì mình tiếp nhận. Sau một khoảng thời gian sử dụng điện thoại, mình có bình an hơn, sáng suốt hơn, sẵn lòng yêu thương hơn không? Hay mình dễ cáu, thấy mọi người đều đáng nghi, thấy đời mình kém giá trị, thấy phải chứng minh điều gì đó ngay lập tức? Cần tập những giới hạn có ý thức: không để điện thoại chiếm mọi phút trống, không chuyển tiếp một điều chưa được kiểm chứng, không tham gia hạ nhục người khác, không biến một sự bất đồng thành cơ hội công kích. Có thể dành lại bữa ăn cho gia đình, dành lại một khoảng tối cho cầu nguyện, dành lại sự chú ý cho người đang nói chuyện với mình. Những khoảng thời gian được lấy lại ấy có thể trở thành nơi ngôi nhà tâm hồn được ấm lên.
Để Chúa làm chủ tâm hồn còn có nghĩa là đón nhận cách Người hướng dẫn chúng ta qua những điều rất bình thường. Chúng ta thường mong có một dấu hiệu lớn để chắc chắn rằng Chúa đang hoạt động. Nhưng nhiều khi ân sủng đến qua một lời góp ý đúng, một cuộc gặp khiến mình nhìn lại, một bổn phận cần được thực hiện tử tế, một người đau khổ cần được chăm sóc. Chúng ta có thể bỏ lỡ ân sủng vì nó không mang hình thức mình mong đợi. Một người trẻ nhắc chúng ta về một điều chưa công bằng, chúng ta khó nghe vì nghĩ họ chưa đủ kinh nghiệm. Một người thân nói mình đang bị tổn thương, chúng ta khó đón nhận vì cho rằng mình đã hy sinh quá nhiều. Một người ít nổi bật đưa ra một đề nghị hữu ích, chúng ta dễ bỏ qua vì quen nghe những người có vị trí. Tâm hồn biết đón Chúa cần có sự mềm mại trước sự thật, bất kể sự thật đến qua ai. Điều này đòi hỏi một sự tự do lớn: không lấy tuổi tác, chức vụ, kiến thức hoặc những đóng góp trước đây làm bức tường ngăn mình học thêm. Khi biết lắng nghe, chúng ta có thể nhận ra rằng Chúa vẫn đang chăm sóc mình qua những tiếng nói mà trước đây mình không muốn nghe.
Điều làm cho một tâm hồn trở nên có sự sống là tình yêu được thực hiện. Một căn nhà có người ở không chỉ được nhận biết qua đồ đạc, mà qua những sinh hoạt diễn ra bên trong. Cũng vậy, khi Chúa được đón tiếp, đời sống bắt đầu có những chuyển động mới. Người từng chỉ muốn được phục vụ bắt đầu để ý đến nhu cầu của người khác. Người từng chỉ nghe để phản bác bắt đầu nghe để hiểu. Người từng giữ mọi tổn thương như bằng chứng chống lại người khác bắt đầu tìm con đường giải quyết. Người từng làm việc tốt để được nhìn thấy bắt đầu có khả năng phục vụ âm thầm. Người từng sợ nhận lỗi bắt đầu nhận ra rằng một lời xin lỗi chân thành không phá hủy phẩm giá của mình. Những chuyển động ấy có thể nhỏ đến mức ít ai nhận ra ngay, nhưng chúng rất quý. Một người cha bớt một lời quát có thể làm đứa con cảm thấy an toàn hơn. Một người mẹ ngừng một sự so sánh có thể giúp đứa con bớt mặc cảm. Một người lãnh đạo chịu nghe hết một ý kiến có thể làm cả nhóm có thêm lòng tin. Một người biết nói lời cảm ơn có thể nâng đỡ người đang phục vụ trong mệt mỏi. Ân sủng đi vào thế giới qua những con người chịu để mình được biến đổi như thế.
Vì vậy, mỗi ngày chúng ta có thể chọn một việc cụ thể để mở cửa cho Chúa. Nếu đang có một mối quan hệ căng thẳng, hãy bắt đầu bằng việc ngừng kể chuyện bất lợi về người ấy cho người không liên quan. Nếu đang có một lỗi lầm cần sửa, hãy xác định bước đầu tiên và thực hiện trong một thời gian rõ ràng. Nếu đang xa cầu nguyện, hãy dành lại một khoảng ngắn mà mình có thể giữ đều đặn. Nếu đang bỏ quên gia đình, hãy chủ động một cuộc trò chuyện trong đó mình thực sự chú ý. Nếu đang quá mệt, hãy nhìn nhận giới hạn và tìm sự hỗ trợ phù hợp. Nếu đang phục vụ với lòng cay đắng, hãy dừng lại để hiểu điều gì đang làm mình đau, rồi trao đổi chân thành với người có trách nhiệm. Nếu đang giữ một mối hận, hãy xin ơn đừng nuôi nó thêm bằng những cuộc đối thoại tưởng tượng và những lời kể lặp đi lặp lại. Tha thứ có thể là một hành trình dài; trong hành trình ấy, vẫn cần bảo vệ điều đúng, giữ những giới hạn cần thiết và tìm sự giúp đỡ. Nhưng ngay hôm nay, chúng ta có thể ngừng làm cho sự cay đắng trở thành thức ăn của tâm hồn. Một bước nhỏ được thực hiện thật sẽ giúp con đường phía trước sáng hơn.
Cuối cùng, niềm hy vọng của chúng ta đặt nơi Đức Kitô. Người biết những vùng tối trong tâm hồn mà chúng ta chưa biết gọi tên. Người biết những cuộc chiến âm thầm mà người khác không nhìn thấy. Người biết có những ngày chúng ta đã cố rất nhiều chỉ để không buông xuôi, có những lần chúng ta đã nuốt lại một lời làm đau, có những lúc chúng ta đã chọn trở về dù trong lòng đầy xấu hổ. Người đến để giải thoát, nâng đỡ và đưa chúng ta vào một đời sống có sự hiệp thông. Chúng ta hãy để Người có chỗ trong những căn phòng thật của đời mình: căn phòng của tiền bạc, căn phòng của ký ức, căn phòng của những tương quan, căn phòng của công việc, căn phòng của những nỗi sợ, căn phòng của những điều vẫn muốn che giấu. Khi một cánh cửa được mở, ánh sáng có thể đi vào. Khi một sự thật được nhìn nhận, việc chữa lành có thể bắt đầu. Khi một người chịu hạ mình, một mối quan hệ có thể có cơ hội sống lại. Khi một cộng đoàn biết sửa những điều gây hại, những người bé mọn có thể được bình an hơn. Đó là những hoa trái cụ thể của việc để Chúa ở lại.
Lạy Chúa Giêsu, xin bước vào ngôi nhà tâm hồn chúng con và giúp chúng con đón Chúa bằng cả cuộc đời. Xin soi sáng những điều chúng con đang tự bào chữa, chữa lành những ký ức khiến chúng con nhìn người khác bằng sự nghi ngờ, và giải thoát chúng con khỏi nhu cầu phải thắng trong mọi cuộc tranh luận. Xin cho chúng con biết vui trước điều tốt của anh chị em, biết nâng đỡ người đang cố gắng trở về, biết bảo vệ người bị tổn thương và biết nhận trách nhiệm về những việc mình đã làm. Xin cho gia đình chúng con có những cuộc trò chuyện chân thành, có lời xin lỗi được nói ra đúng lúc, có sự kiên nhẫn trong những ngày mệt mỏi và có lòng thương trong những lúc bất đồng. Xin cho cộng đoàn chúng con biết phục vụ với sự minh bạch, biết trao trách nhiệm, biết lắng nghe và biết cùng nhau sửa chữa những điều chưa tốt. Khi chúng con sa ngã, xin cho chúng con can đảm đứng dậy. Khi chúng con tiến bộ, xin giữ chúng con khiêm nhường. Khi chúng con khô khan, xin giúp chúng con trung thành. Khi chúng con sợ hãi, xin nhắc chúng con nhớ rằng mình được Chúa yêu thương. Xin làm cho tâm hồn chúng con trở thành một ngôi nhà có sự sống, nơi lời nói được gìn giữ bằng lòng bác ái, nơi sự thật được đón nhận bằng lòng khiêm nhường, nơi người khác có thể tìm thấy sự nâng đỡ, và nơi Chúa luôn được mời ở lại. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.
ĐỪNG ĐỂ TÂM HỒN TRỞ THÀNH NGÔI NHÀ THIẾU TÌNH YÊU
Có những ngôi nhà bên ngoài rất đẹp nhưng bên trong lại lạnh. Cửa được lau sạch, bàn ghế được sắp ngay ngắn, mọi đồ vật đều có chỗ của mình, nhưng những người sống dưới cùng một mái nhà không còn có chỗ trong trái tim của nhau. Người ta biết giữ cho nền nhà không vương bụi mà không biết giữ cho lời nói khỏi làm đau; biết sửa một cánh cửa bị lệch mà không biết sửa một tương quan đang rạn; biết thay bóng đèn đã cháy mà không nhận ra ánh sáng của sự cảm thông đã tắt từ lâu. Tâm hồn con người cũng có thể như thế. Chúng ta có thể giữ được một dáng vẻ đạo đức, một lịch sinh hoạt tôn giáo đều đặn, một cách cư xử đúng phép, nhưng bên trong lại thiếu sự hiện diện sống động của tình yêu. Chúng ta có thể tránh được nhiều lỗi lầm dễ thấy mà vẫn để lòng mình bị chi phối bởi những điều âm thầm hơn: sự tự mãn, thái độ khinh người, nhu cầu kiểm soát, nỗi sợ mất vị trí, thói quen xét đoán, sự cay đắng không chịu buông. Tin Mừng hôm nay đưa chúng ta vào một cuộc xét mình sâu hơn việc kiểm đếm những hành vi sai trái. Lời Chúa chạm tới nơi kín đáo nhất của đời sống: ai đang thật sự hướng dẫn những chọn lựa của chúng ta? Điều gì đang làm chủ cách chúng ta nhìn người khác? Chúng ta đang để Đức Giê-su dẫn mình đến tự do, hay đang dùng chính những điều tốt đẹp của đời sống đạo để bảo vệ một cái tôi không muốn được biến đổi? Một tâm hồn có thể rất bận rộn với chuyện của Chúa mà vẫn ít dành chỗ cho Chúa; một người có thể nói nhiều về đức tin mà vẫn không để đức tin sửa lại cách mình sống. Bởi thế, cuộc gặp gỡ với Tin Mừng không chỉ đem lại một ý tưởng để suy nghĩ, nhưng còn đặt trước chúng ta một câu hỏi phải trả lời bằng cả cuộc đời: tôi muốn được Chúa đổi mới thật sự đến mức nào?
Trong trình thuật Tin Mừng, một việc giải thoát đã xảy ra, nhưng không phải mọi người đều vui mừng. Chính điều ấy làm chúng ta giật mình. Người đang bị đau khổ được cứu giúp, vậy mà có những người không nhìn vào nỗi đau đã được chữa lành; họ nhìn vào người thực hiện việc chữa lành với thái độ chống đối. Khi lòng đã khép lại, một điều tốt cũng có thể bị giải thích theo hướng xấu. Người ta không phủ nhận được sự việc, nên tìm cách làm cho ý nghĩa của sự việc trở nên đáng ngờ. Đây là một cám dỗ rất gần với đời sống chúng ta. Trong một gia đình, người con bắt đầu thay đổi, nhưng cha mẹ vẫn chỉ nhớ những lỗi cũ. Trong một cộng đoàn, một người âm thầm làm việc có ích, nhưng người khác lập tức hỏi người ấy đang muốn lấy lòng ai. Trong một giáo xứ, một sáng kiến giúp người nghèo được thực hiện, nhưng thay vì cùng góp sức, có người chỉ tìm xem ai sẽ được khen. Một lời xin lỗi có thể bị coi là tính toán; một hành động quảng đại có thể bị xem là phô trương; một cố gắng sống tốt có thể bị chế giễu là đóng kịch. Dĩ nhiên, con người cần sự tỉnh táo, và không phải mọi điều được trình bày đẹp đẽ đều chân thật. Nhưng sự tỉnh táo lành mạnh biết xem xét sự việc công bằng, còn lòng nghi kỵ cố chấp đã có sẵn kết luận trước khi nhìn thấy bằng chứng. Có lúc chúng ta tưởng mình đang bảo vệ sự thật, nhưng thật ra đang bảo vệ cảm giác khó chịu trước sự tốt lành của người khác. Chúng ta không chịu nổi việc một người mình không thích lại có thể làm điều đáng quý. Và như thế, điều đáng buồn nhất không chỉ là chúng ta hiểu sai người ấy; điều đáng buồn hơn là chúng ta đánh mất khả năng đón nhận một điều thiện đang xuất hiện trước mắt mình.
Ghen tị thường bắt đầu rất nhỏ. Nó không nhất thiết xuất hiện như một ý muốn rõ ràng làm hại người khác. Ban đầu chỉ là một chút khó chịu khi thấy họ được yêu mến, một thoáng buồn khi công việc của họ được đón nhận, một cảm giác mình bị lu mờ khi người khác được nhắc đến. Nếu thành thật với bản thân, chúng ta sẽ nhận ra những chuyển động ấy có thể xảy ra trong lòng bất cứ ai. Vấn đề nằm ở cách chúng ta đối diện với chúng. Người biết cầu nguyện sẽ đem sự khó chịu ấy đến trước Chúa, thú nhận rằng lòng mình còn chật và xin được lớn lên trong tình yêu. Người không muốn nhìn nhận sẽ tìm một lý do để biến sự ghen tị thành điều có vẻ chính đáng. Họ bắt đầu nói rằng mình chỉ lo cho cộng đoàn, chỉ bảo vệ truyền thống, chỉ muốn tránh những điều không tốt. Những mối quan tâm ấy có thể hoàn toàn chân thành trong nhiều trường hợp, nhưng cũng có thể trở thành tấm áo đẹp che một trái tim đang bị tổn thương vì không được đặt ở trung tâm. Vì thế, chúng ta cần hỏi mình những câu rất cụ thể: nếu cùng một việc ấy do người tôi yêu quý thực hiện, tôi có phản ứng như bây giờ không? Nếu sáng kiến ấy không làm ảnh hưởng đến vị trí của tôi, tôi có còn phản đối mạnh mẽ như thế không? Nếu không ai biết tên người làm việc tốt ấy, tôi có dễ dàng nhìn nhận giá trị của nó hơn không? Những câu hỏi này không nhằm làm chúng ta xấu hổ, nhưng giúp chúng ta trở về sự thật. Không ai được chữa lành bằng việc liên tục chứng minh rằng mình không có bệnh. Cũng vậy, lòng ghen tị chỉ có thể được biến đổi khi chúng ta đủ khiêm tốn gọi đúng tên nó và không để nó tiếp tục điều khiển cách mình đối xử với anh chị em.
Một dấu hiệu của trưởng thành thiêng liêng là biết vui khi điều thiện được thực hiện, ngay cả khi mình không phải là người thực hiện. Đó là một sự tự do rất đẹp. Người có sự tự do ấy không cần mọi con đường đều đi qua mình, không cần mọi việc tốt đều mang dấu ấn của mình, không cần mỗi lần cộng đoàn tiến lên đều phải nhắc tới công lao của mình. Họ biết rằng một người được cứu giúp là điều đáng mừng, một gia đình được hòa giải là điều đáng mừng, một người trẻ tìm lại được hướng đi là điều đáng mừng, dù họ chỉ đóng một vai trò nhỏ hoặc chẳng đóng vai trò nào cả. Trong đời sống phục vụ, chúng ta dễ quên điều này. Chúng ta bắt đầu bằng tình yêu, nhưng sau một thời gian có thể dần gắn tình yêu ấy với nhu cầu được nhìn nhận. Khi không được ghi nhận, chúng ta mất nhiệt thành. Khi người khác làm theo một cách khác, chúng ta cảm thấy bị phủ nhận. Khi công việc vẫn tiếp tục tốt đẹp dù không có mình, chúng ta vừa vui vừa buồn, mà đôi khi nỗi buồn lại lớn hơn niềm vui. Chúa mời gọi chúng ta đi xa hơn: phục vụ sao cho người khác có thể lớn lên, trao trách nhiệm sao cho người khác có thể trưởng thành, làm việc sao cho điều thiện có thể tiếp tục ngay cả khi mình rút lui. Cha mẹ cũng cần sự tự do ấy để không biến tình thương thành sự chiếm hữu. Người lãnh đạo cũng cần sự tự do ấy để không biến trách nhiệm thành quyền kiểm soát. Người sống đời thánh hiến cũng cần sự tự do ấy để không biến sứ vụ thành nơi bảo vệ uy tín cá nhân. Khi thật lòng yêu mến Chúa và con người, chúng ta sẽ học được niềm vui đứng bên cạnh một điều tốt đẹp mà không cần đứng ở giữa điều tốt đẹp ấy.
Tin Mừng còn mở ra một suy tư sâu sắc về sự chia rẽ. Một mái nhà khó đứng vững khi những người ở trong đó liên tục làm suy yếu nhau. Chúng ta thường nghĩ đến sự chia rẽ như những cuộc cãi vã lớn, những lời tuyên bố dứt khoát, những lần bỏ đi không trở lại. Nhưng trước khi xuất hiện thành đổ vỡ, chia rẽ đã có thể sống rất lâu trong những chi tiết nhỏ: một người nói mà người kia không còn lắng nghe; một người đau mà người kia thấy phiền; một người cố giải thích mà người kia chỉ chờ để phản bác. Có những gia đình không có tiếng la hét nhưng đã mất sự gần gũi. Có những cộng đoàn vẫn họp hành đầy đủ nhưng các thành viên chỉ nói những điều an toàn. Có những tương quan vẫn giữ đủ nghi thức lịch sự nhưng không còn lòng tin. Khi ấy, mỗi người dựng một hàng rào bên trong mình, bảo vệ phần riêng của mình, giữ những câu chuyện của mình, nuôi những lý lẽ của mình. Người ta vẫn ở cùng một nơi nhưng đã thôi đi cùng một hướng. Sự chia rẽ ấy không được chữa lành chỉ bằng việc yêu cầu mọi người im lặng hoặc nhắc rằng phải giữ đoàn kết. Một sự yên ổn được xây trên nỗi sợ không thể thay thế cho hiệp thông. Muốn ngôi nhà đứng vững, phải có khả năng nói sự thật mà không hủy hoại nhau, phải có chỗ cho người yếu được trình bày nỗi đau, phải có lòng khiêm tốn nơi người có trách nhiệm, phải có thiện chí nơi người góp ý. Hiệp nhất đòi hỏi công sức. Nó cần những lần ngồi lại không dễ chịu, những lời nhận lỗi không dễ nói, những điều chỉnh khiến chúng ta phải từ bỏ sự tiện lợi của mình. Nhưng chính những cố gắng ấy làm cho mái nhà có nền móng sâu hơn vẻ ngoài yên ổn.
Sự chia rẽ còn diễn ra trong chính tâm hồn mỗi người. Chúng ta muốn sống tốt nhưng lại giữ những thói quen làm mình yếu đi; muốn yêu thương nhưng vẫn thích nhắc lại lỗi của người khác; muốn bình an nhưng liên tục nuôi những cuộc tranh luận trong đầu; muốn tín thác nhưng lại cố kiểm soát mọi kết quả. Có người cầu nguyện rất chân thành vào buổi sáng nhưng suốt ngày sống như thể mọi sự hoàn toàn tùy thuộc vào mình. Có người xin Chúa giúp mình tha thứ nhưng lại thường xuyên tìm người để kể thêm về sự xúc phạm đã chịu. Có người ao ước một gia đình hạnh phúc nhưng chưa chịu thay đổi cách nói làm người thân sợ hãi. Những mâu thuẫn ấy khiến chúng ta mệt mỏi, bởi nhiều năng lượng bị tiêu hao vào việc kéo mình về những hướng ngược nhau. Tuy nhiên, nhận ra sự giằng co không có nghĩa là kết luận mình giả dối hoặc vô phương cứu chữa. Đời sống đức tin là hành trình trong đó chúng ta dần học cách để điều mình tin trở thành điều mình làm. Điều cần thiết là ngừng che giấu sự bất nhất và bắt đầu bằng một quyết định cụ thể. Nếu muốn bình an, hãy giảm một thói quen đang liên tục kích động lòng mình. Nếu muốn gia đình có đối thoại, hãy dành một khoảng thời gian thật sự không bị điện thoại chiếm mất. Nếu muốn sống trung thực, hãy sửa một lời nói dối đang làm nền cho những lời nói dối khác. Nếu muốn tha thứ, hãy ngừng cố tình lặp lại câu chuyện với mục đích khiến mọi người cùng ghét người đã làm mình đau. Sự thống nhất nội tâm được hình thành qua những chọn lựa như thế. Mỗi lần chúng ta thực hiện điều tốt mình đã nhận ra, tâm hồn có thêm một khoảng vững vàng để đứng trước cám dỗ.
Trong cuộc chiến với sự dữ, điều nâng đỡ người tín hữu là lòng tin vào Đức Giê-su. Chúng ta không đứng trước những bóng tối của đời mình bằng một ý chí cô độc. Có những thói quen đã tồn tại nhiều năm, những tổn thương đã ăn sâu, những lối phản ứng đã trở thành gần như tự động. Chỉ một lời hứa trong lúc xúc động thường chưa đủ để thay đổi tất cả. Người dễ nóng giận có thể quyết tâm rất mạnh sau một lần làm người thân khóc, nhưng vài ngày sau lại phản ứng như cũ. Người luôn sợ bị bỏ rơi có thể biết mình đang kiểm soát quá mức, nhưng khi bất an xuất hiện lại lập tức tra hỏi, kiểm tra, nghi ngờ. Người mang mặc cảm có thể nghe nhiều lời khích lệ mà vẫn không tin mình đáng được yêu. Chúng ta cần ơn Chúa trong những vùng sâu ấy, đồng thời cần kiên nhẫn thực hiện những bước thay đổi phù hợp. Cầu nguyện giúp chúng ta đặt mình trong tương quan với Đấng yêu thương mình; việc xét mình giúp nhận ra những hoàn cảnh dễ làm mình vấp ngã; sự đồng hành giúp mình bớt mù lòa trước chính mình; những giới hạn lành mạnh giúp ngăn một hành vi có hại tiếp tục. Khi cần thiết, việc tìm sự hỗ trợ chuyên môn cũng là một cách nghiêm túc chăm sóc đời sống được Chúa trao ban. Không nên vội gán mọi đau khổ tâm lý, mọi bệnh tật hoặc mọi khó khăn của con người cho tác động của ma quỷ. Đức tin đòi hỏi sự tỉnh táo và lòng thương xót. Một người đang khổ cần được lắng nghe, giúp đỡ và chăm sóc, chứ không cần bị làm cho thêm sợ hãi bằng những kết luận hấp tấp. Tin vào quyền năng của Chúa là mở lòng đón nhận sự cứu giúp của Người trong toàn bộ đời sống, với những phương thế đúng đắn và những bước đi có trách nhiệm.
Có một điều rất đáng suy nghĩ: con người đôi khi quen với tình trạng làm mình đau đến mức cảm thấy bất an khi được mời bước ra khỏi nó. Người sống lâu trong cay đắng có thể thấy sự tha thứ giống như mất đi vũ khí tự vệ. Người đã quen kiểm soát có thể cảm thấy việc tin tưởng là một nguy cơ. Người luôn đặt mình vào vị trí nạn nhân có thể không biết phải sống thế nào nếu bắt đầu nhìn nhận phần trách nhiệm của bản thân. Người dùng công việc để tránh đối diện với sự trống trải có thể sợ những giờ yên lặng hơn cả sự mệt nhọc. Bởi vậy, sự giải thoát không phải lúc nào cũng được đón nhận ngay bằng niềm vui. Nó có thể đi kèm với một khoảng bối rối, vì chúng ta phải học lại cách sống. Chúa không chỉ đưa chúng ta ra khỏi điều đang giam giữ mình; Người còn mời chúng ta bước vào một tương quan mới, nơi mình không còn phải xây giá trị bản thân trên sự hơn thua, không còn phải bảo vệ mình bằng việc hạ thấp người khác, không còn phải che nỗi sợ bằng vẻ cứng rắn. Điều này cần thời gian. Một người quen được chú ý phải học cách bình an khi không ai nhắc đến mình. Một người quen thắng trong tranh luận phải học cách lắng nghe mà chưa vội đáp trả. Một người quen dùng sự im lặng để trừng phạt phải học cách nói rõ điều mình đang buồn. Một người quen chăm sóc mọi người đến kiệt sức phải học cách nhìn nhận những giới hạn của mình. Sự tự do mà Chúa ban làm chúng ta có khả năng yêu thương sâu hơn, nhưng cũng đòi chúng ta từ bỏ những cách tự bảo vệ đã khiến tình yêu bị méo mó.
Đời sống Kitô hữu luôn mang theo trách nhiệm đối với những điều đang xảy ra quanh mình. Có những lúc chúng ta thích đứng ở khoảng giữa để khỏi phải trả giá. Chúng ta biết một người đang bị nói xấu nhưng không muốn lên tiếng vì sợ mất lòng nhóm bạn. Chúng ta thấy một thành viên bị đối xử bất công nhưng nghĩ rằng chuyện ấy không liên quan đến mình. Chúng ta nghe một lời miệt thị người nghèo, người yếu thế hoặc người đang gặp khó khăn nhưng cười theo để bầu khí khỏi căng thẳng. Chúng ta có thể không trực tiếp làm điều sai, nhưng sự thuận theo của mình giúp điều sai có thêm chỗ đứng. Dĩ nhiên, hành động đúng cần sự khôn ngoan; không phải hoàn cảnh nào cũng giải quyết bằng một lời phản đối công khai, và không phải người nào cũng có cùng khả năng can thiệp. Nhưng sự khôn ngoan phải giúp chúng ta tìm một cách bảo vệ điều thiện, thay vì trở thành lý do để bỏ mặc nó. Có thể chúng ta chưa đủ sức thay đổi cả một tình trạng, nhưng có thể không tiếp tục truyền một câu chuyện chưa được kiểm chứng. Có thể chúng ta chưa giải quyết được một xung đột, nhưng có thể ngừng thêm những lời làm hai bên ghét nhau hơn. Có thể chúng ta không có quyền quyết định, nhưng có thể giúp người đang bị tổn thương tiếp cận người có trách nhiệm. Có thể chúng ta không biết nói một bài dài về công lý, nhưng có thể nói một câu bình tĩnh rằng cách đối xử ấy đang làm một người đau. Những hành động nhỏ như vậy diễn tả một đức tin có trọng lượng trong đời sống. Đi theo Chúa luôn dẫn chúng ta đến chỗ biết chịu trách nhiệm về cách mình hiện diện giữa anh chị em.
Trong gia đình và cộng đoàn, có những người mang lại khả năng quy tụ rất âm thầm. Họ không nhất thiết nói hay, không nhất thiết có một chức vụ nổi bật, nhưng sự hiện diện của họ giúp người khác cảm thấy được tôn trọng. Khi nghe một chuyện bất lợi về ai đó, họ không vội thêm lời. Khi thấy hai người hiểu lầm nhau, họ tìm cách làm rõ sự việc. Khi có người thất bại, họ không biến thất bại ấy thành một nhãn dán vĩnh viễn. Khi một thành viên mới còn vụng về, họ hướng dẫn bằng lòng kiên nhẫn. Những người như thế làm cho cộng đoàn có thêm không gian để thở. Ngược lại, có người luôn khiến bầu khí trở nên căng thẳng vì mỗi lời nói đều chứa một sự ám chỉ, mỗi sự việc đều được kéo về phe phái, mỗi khác biệt đều được biến thành nghi ngờ. Chúng ta cần xét mình về ảnh hưởng của chính mình. Sau khi nói chuyện với tôi, người khác có được giúp nhìn sự việc sáng hơn không? Khi tôi xuất hiện, những người yếu thế có cảm thấy an toàn hơn không? Những thông tin tôi truyền đi có giúp giải quyết vấn đề hay chỉ làm tăng sự bức xúc? Tôi có đang làm cho người khác khó gặp nhau hơn bằng cách kể riêng cho mỗi bên một phần câu chuyện? Trong đời sống đạo, chúng ta dễ xét mình về những bổn phận đã thực hiện, nhưng ít xét mình về bầu khí mình tạo ra. Một lời nói có thể kéo dài ảnh hưởng nhiều ngày. Một thái độ khinh thường có thể khiến một người mất can đảm nhiều tháng. Một sự đón nhận chân thành cũng có thể giúp ai đó bắt đầu lại cả cuộc đời. Bởi thế, lời nói và cách hiện diện của chúng ta đều là những nơi cần được Tin Mừng thanh luyện.
Hình ảnh ngôi nhà được quét dọn đặt ra một câu hỏi quan trọng cho hành trình hoán cải: sau khi từ bỏ điều xấu, chúng ta đang nuôi dưỡng điều gì? Có người dừng một hành vi gây hại nhưng chưa xây được một nếp sống giúp mình đứng vững. Có người thôi cãi vã nhưng vẫn không biết đối thoại. Có người ngừng nói xấu nhưng chưa tập nói những lời công bằng và nâng đỡ. Có người giảm những thú vui vô ích nhưng không biết dùng thời gian mới có vào đâu. Khi ấy, đời sống dễ rơi vào cảm giác trống trải. Điều từng chiếm nhiều chỗ đã bị lấy đi, nhưng một hướng sống mới chưa được hình thành. Chúng ta có thể nhìn thấy điều này rất rõ trong những thay đổi hằng ngày. Nếu một người quyết định bớt dùng điện thoại nhưng không có giờ đọc sách, gặp gỡ, vận động hoặc cầu nguyện, bàn tay vẫn liên tục tìm lại màn hình. Nếu một người quyết định bớt nóng giận nhưng không tập nhận biết lúc mình mệt, không học cách dừng lại, không sửa thói quen nói ngay khi đang bực, quyết tâm ấy rất dễ bị cuốn đi. Nếu một gia đình muốn bớt xa cách nhưng không có một giờ ăn chung, một cuộc trò chuyện thật lòng, một cách phân chia trách nhiệm công bằng, sự xa cách vẫn tiếp tục dưới những lời hứa đẹp. Hoán cải cần được trao một hình thức cụ thể trong đời sống. Chúng ta cần những thói quen tốt đủ đơn giản để thực hiện, đủ đều đặn để nâng đỡ, đủ chân thật để chạm vào vấn đề đang có. Tâm hồn lớn lên trong tình yêu khi tình yêu được thực hành, chứ không chỉ được mong ước.
Điều ấy cũng giúp chúng ta hiểu sâu hơn việc lãnh nhận bí tích Hòa Giải. Được tha thứ là một ân huệ lớn lao, và người trở về với Chúa cần được nâng đỡ bằng niềm tin vào lòng thương xót của Người. Nhưng từ cuộc gặp gỡ ấy, chúng ta còn được mời bước vào một cách sống mới. Nếu đã nhận ra lời nói của mình thường làm người khác tổn thương, chúng ta cần tập dừng lại trước khi nói và thành thật xin lỗi khi đã làm đau. Nếu đã nhận ra mình thiếu trách nhiệm với gia đình, chúng ta cần thay đổi cách sắp xếp thời gian, thay vì chỉ buồn vì đã thiếu trách nhiệm. Nếu đã nhận ra mình tham lam, chúng ta cần học cách sử dụng tiền bạc công bằng và quảng đại hơn. Nếu đã làm thiệt hại cho người khác, chúng ta cần tìm cách sửa chữa trong khả năng của mình. Việc đền bù, khắc phục và thay đổi không làm giảm giá trị của ơn tha thứ; chúng diễn tả việc chúng ta thật lòng đón nhận ơn ấy. Cũng đừng nản lòng khi cuộc chiến còn tiếp tục. Có những yếu đuối không biến mất ngay sau một lần quyết tâm. Nhưng chúng ta có thể trở về với lòng khiêm tốn sâu hơn, với hiểu biết rõ hơn về giới hạn của mình, với một bước thực hành phù hợp hơn. Điều đáng lo là dùng sự yếu đuối để biện minh cho việc không muốn đổi thay. Còn người thật lòng muốn bước đi, dù có lúc vấp ngã, vẫn có thể được Chúa dẫn dắt. Lòng thương xót không khiến chúng ta xem nhẹ đời sống của mình; lòng thương xót giúp chúng ta đủ can đảm nhìn vào những điều cần sửa mà không tuyệt vọng về bản thân.
Một đời sống thiêng liêng vững vàng cần có những khoảng dừng để nhìn lại điều đang diễn ra trong lòng. Chúng ta không thể chăm sóc một ngôi nhà nếu chẳng bao giờ quan sát nó, cũng khó chăm sóc tâm hồn nếu ngày nào cũng đi qua trong vội vã. Chỉ vài phút mỗi tối cũng có thể trở thành một khởi đầu quý giá. Hãy nhớ lại một cuộc gặp, một lời nói, một phản ứng đã xảy ra trong ngày. Có điều gì làm mình biết ơn? Có lúc nào mình đã cư xử bằng sự sợ hãi? Có người nào mình đã không nhìn nhận công bằng? Có một việc tốt nào mình đã trì hoãn vì ngại phiền? Có một nỗi buồn nào mình đang cố che bằng sự bận rộn? Những câu hỏi ấy cần được đặt trong ánh sáng của tình yêu Chúa, để việc xét mình không trở thành một cuộc hành hạ bản thân. Chúng ta nhìn lại nhằm nhận ra con đường cần đi ngày mai. Có khi việc cần làm chỉ là gửi một lời xin lỗi, trả lại một món đồ, gọi hỏi thăm một người, đính chính một thông tin, hoàn thành một trách nhiệm đã bỏ dở. Có khi việc cần làm là nghỉ ngơi, bởi sự kiệt sức đang khiến mình phản ứng thiếu bình tĩnh với mọi người. Có khi việc cần làm là xin giúp đỡ, bởi một mình mình không đủ khả năng tháo gỡ vấn đề. Người trưởng thành không nhất thiết là người tự giải quyết được tất cả. Người trưởng thành biết điều gì mình cần chịu trách nhiệm, điều gì mình cần học, và khi nào mình cần đón nhận sự trợ giúp. Khi mỗi ngày có một chút ánh sáng như thế, những vùng tối sẽ bớt có cơ hội lan rộng trong im lặng.
Gia đình là nơi những suy tư này trở nên rất cụ thể. Chúng ta có thể xây một ngôi nhà đầy đủ tiện nghi mà vẫn để những người thân sống trong thiếu thốn tình cảm. Một đứa trẻ có thể có nhiều đồ chơi nhưng thiếu người nghe mình kể chuyện. Một người vợ có thể được cung cấp mọi điều cần thiết nhưng không được hỏi xem hôm nay đã mệt thế nào. Một người chồng có thể dành cả ngày làm việc nhưng chỉ được nhắc tới khi chưa làm đủ. Một người già có thể được chăm sóc về thuốc men nhưng vẫn cảm thấy mình trở thành gánh nặng. Một gia đình cần nhiều hơn việc đáp ứng các nhu cầu vật chất, dù những nhu cầu ấy rất quan trọng. Gia đình cần sự chú ý có tình yêu. Chú ý để biết một người đang im lặng vì mệt hay vì buồn. Chú ý để nhận ra một đứa trẻ bỗng thay đổi thói quen. Chú ý để thấy người thường mạnh mẽ cũng đang cần được nâng đỡ. Chú ý để không mặc nhiên coi sự hy sinh của ai đó là bổn phận họ phải làm mãi. Có những điều tốt nên được thực hiện ngay hôm nay: đặt điện thoại xuống khi người thân đang nói, chia sẻ một việc nhà mà không chờ nhắc, cảm ơn một bữa ăn, nhận lỗi mà không thêm lời đổ trách nhiệm, dành thời gian cho người đang bị bỏ quên. Cầu nguyện chung cũng cần được nuôi bằng những thái độ ấy. Một gia đình đọc kinh với nhau rồi tiếp tục làm nhục nhau sẽ khiến lời kinh khó đi vào lòng con trẻ. Nhưng một gia đình biết cùng cầu nguyện, cùng xin lỗi và cùng thay đổi sẽ giúp mọi thành viên nhận ra đức tin có sức chữa lành đời sống thật.
Cộng đoàn cũng cần được chăm sóc bằng sự chú ý ấy. Người có trách nhiệm dễ nhìn thấy công việc nhưng chưa chắc đã nhìn thấy người đang làm công việc. Một chương trình có thể diễn ra tốt đẹp trong khi nhiều thành viên đã kiệt sức. Một sinh hoạt có thể thu hút đông người trong khi người âm thầm chuẩn bị không được ai hỏi thăm. Một kế hoạch có thể rất đúng về mục tiêu nhưng cách thực hiện lại khiến những người nhỏ bé cảm thấy không có tiếng nói. Vì thế, sự thành công của cộng đoàn cần được nhìn cả trong chất lượng tương quan. Chúng ta có đang tạo điều kiện cho nhau lớn lên không? Người mắc lỗi có được hướng dẫn để sửa hay chỉ bị trách móc? Người góp ý có được lắng nghe hay lập tức bị coi là chống đối? Người yếu hơn có được phân công phù hợp hay bị so sánh với người mạnh? Những người ít nói có chỗ để bày tỏ hay chỉ những người nói lớn mới được chú ý? Khi một cộng đoàn muốn đi theo Chúa, mỗi thành viên cần tập nhìn người khác bằng sự tôn trọng, đồng thời người có trách nhiệm cần xây những cách làm việc giúp sự tôn trọng ấy được thể hiện. Rõ ràng trong phân công, công bằng trong đánh giá, kín đáo khi sửa lỗi, minh bạch trong những việc chung, sẵn lòng giải thích và biết nhận sai: đó đều là những điều rất thực tế. Tình yêu không làm cho cộng đoàn tránh hết mọi khó khăn, nhưng giúp khó khăn được giải quyết mà phẩm giá con người vẫn được gìn giữ.
Cần đặc biệt giữ gìn tâm hồn trong việc sử dụng lời nói. Ngày nay, một câu chuyện có thể đi rất xa chỉ sau vài lần chuyển tiếp. Một hình ảnh, một đoạn ghi âm, một lời kể thiếu bối cảnh có thể làm danh dự của một người bị tổn thương trước khi họ có cơ hội giải thích. Chúng ta có thể tham gia vào điều ấy mà không nghĩ mình đang làm hại ai, bởi chỉ thấy mình đang chia sẻ thông tin. Nhưng trước khi chuyển một điều bất lợi về người khác, hãy tự hỏi mình có biết điều đó là thật không, người nhận có thật sự cần biết không, và việc truyền đi có giúp giải quyết vấn đề không. Có những sự việc cần được trình báo đúng nơi, đúng người, để bảo vệ người bị hại và ngăn điều sai tiếp tục. Việc ấy cần sự can đảm và trách nhiệm. Còn việc lan truyền rộng rãi vì tò mò, tức giận hoặc muốn gây ấn tượng thường chỉ làm đau thêm những người liên quan. Cũng cần cẩn thận với những lời nói khoác áo quan tâm. Chúng ta có thể bắt đầu bằng việc bảo rằng rất thương một người, rồi kể tất cả những điều khiến người nghe coi thường họ. Lòng thương thật biết giữ phẩm giá của người được nhắc đến, kể cả khi phải nói về một lỗi lầm có thật. Trong một thế giới nhiều tiếng nói, người Kitô hữu được mời đem đến những lời có khả năng làm sáng tỏ, nâng đỡ và nối lại tương quan. Có khi sự phục vụ quý giá nhất là không thêm một lời độc địa vào bầu khí đã quá nặng nề; có khi là đủ bình tĩnh để trả lại cho một con người quyền được nhìn nhận toàn diện hơn một sai lầm của họ.
Tỉnh thức cũng có nghĩa là nhận ra những thay đổi nhỏ trước khi chúng trở thành một lối sống. Không ai bỗng nhiên trở nên cay đắng chỉ trong một buổi sáng. Thường có nhiều lần thất vọng đã không được đối diện, nhiều nỗi đau đã không được nói ra, nhiều sự so sánh đã được nuôi dưỡng. Không ai bỗng nhiên đánh mất sự trung thực chỉ sau một quyết định. Có thể đã có những lần nói lệch một chút để được thuận lợi, che giấu một chút để khỏi bị trách, nhận thêm một chút vì nghĩ chẳng đáng bao nhiêu. Không ai bỗng nhiên xa Chúa mà không có những bước xa dần: một giờ cầu nguyện liên tục bị bỏ, một sự bất công được xem nhẹ, một thái độ vô cảm được chấp nhận, một điều lương tâm nhắc nhở bị trì hoãn mãi. Tuy nhiên, con đường trở về cũng có thể bắt đầu rất nhỏ. Một lần thành thật nhận lỗi có thể mở ra một nếp sống trung thực hơn. Một cuộc trò chuyện chân thành có thể làm tan một hiểu lầm đã kéo dài. Một việc bác ái kín đáo có thể giúp lòng mình bớt quy về bản thân. Một giờ cầu nguyện được giữ giữa ngày bận rộn có thể nhắc mình rằng cuộc đời còn có chiều sâu hơn những việc phải hoàn thành. Vì thế, đừng xem thường những việc nhỏ. Chúng ta được hình thành bởi những điều mình lặp lại. Khi chọn lặp lại sự dịu dàng, lòng mình có thêm khả năng dịu dàng. Khi chọn lặp lại sự công bằng, cách nhìn của mình có thêm sự công bằng. Khi chọn trở về với Chúa mỗi ngày, đời sống dần học được nhịp của sự trở về.
Điều làm chúng ta có thể bắt đầu lại là xác tín mình vẫn được Chúa yêu thương. Một người chỉ biết khinh ghét bản thân thường rất khó thay đổi bền vững. Họ có thể cố sửa mình bằng sức ép, nhưng khi thất bại lại chìm sâu hơn vào mặc cảm. Đức tin đưa chúng ta đến một nền tảng khác: chúng ta có thể nhìn nhận sự thật về mình vì biết mình đang được yêu ngay trong lúc cần được chữa lành. Được yêu không có nghĩa là mọi hành vi của mình đều đúng. Được yêu giúp mình đủ an toàn để nhận ra điều chưa đúng và can đảm sửa đổi. Chúa biết những vùng sáng của chúng ta, biết cả những góc tối chúng ta ngại nhìn vào. Người biết thiện chí có thật và những lý do chúng ta dùng để trì hoãn. Người biết nỗi đau đã khiến chúng ta dựng hàng rào, và cũng biết những hàng rào ấy đang làm người khác đau. Trước Người, chúng ta không cần diễn một vai đạo đức hoàn hảo. Chúng ta có thể đến với sự thật của mình, xin được hướng dẫn, rồi bước đi bằng những hành động cụ thể. Có thể hôm nay chúng ta chưa giải quyết được tất cả những điều đang rối, nhưng có thể ngừng một hành vi làm tình trạng tồi tệ hơn. Có thể chưa cảm thấy lòng hoàn toàn bình an, nhưng có thể chọn một cách cư xử bình an hơn. Có thể chưa đủ sức nói lời tha thứ trọn vẹn, nhưng có thể xin Chúa giữ mình khỏi trả thù và giúp mình bước dần tới tự do. Những khởi đầu ấy rất quý, bởi chúng mở cửa cho ân sủng đi vào những nơi trước đây chỉ có sự chống cự.
Tin Mừng hôm nay mời mỗi người chăm sóc ngôi nhà nội tâm của mình bằng một tình yêu có hành động. Hãy để Chúa bước vào cách chúng ta nhìn, cách chúng ta nói, cách chúng ta sử dụng thời gian, cách chúng ta làm việc và cách chúng ta đáp lại những tổn thương. Đừng chỉ dành cho Người một khoảng trang trọng trong giờ kinh rồi khép lại những phần còn lại của đời sống. Hãy để lời cầu nguyện dẫn tới một lời xin lỗi, để việc lãnh nhận bí tích dẫn tới một trách nhiệm được hoàn thành, để lòng biết ơn dẫn tới một sự quảng đại, để niềm tin dẫn tới một cách đối xử nhân hậu hơn với người đang ở gần mình. Có những ngôi nhà được sưởi ấm lại từ một người chịu thay đổi trước. Có những cộng đoàn tìm lại lòng tin từ một người ngừng gieo nghi ngờ. Có những gia đình bắt đầu hòa giải từ một người thôi đòi đối phương phải nhận lỗi trước mình. Chúng ta không thể điều khiển trái tim của mọi người, nhưng có thể mở trái tim của mình cho Chúa. Và từ nơi ấy, một sự đổi mới có thể bắt đầu lan ra. Người đang khép lòng có thể học cách lắng nghe; người đang mệt mỏi có thể tìm lại một nguồn nâng đỡ; người đang cay đắng có thể nhận ra mình chưa bị bỏ rơi; người đang thất vọng về bản thân có thể có can đảm bước thêm một bước. Khi tình yêu của Chúa được đón nhận và thực hành, tâm hồn dần trở thành một mái nhà có ánh sáng, nơi sự thật được tôn trọng, nơi những điều yếu đuối được chữa lành, nơi người khác có thể tìm thấy sự bình an.
Lạy Chúa Giê-su, xin đến với những nơi trong lòng chúng con mà chính chúng con vẫn ngại nhìn vào. Xin giúp chúng con nhận ra sự ghen tị ẩn sau một lời phê bình, sự tự ái ẩn sau một thái độ cứng rắn, nỗi sợ ẩn sau nhu cầu kiểm soát, và sự vô cảm ẩn sau những lý do nghe có vẻ hợp lý. Xin cho chúng con đủ khiêm tốn để nhìn nhận điều tốt nơi người khác, đủ công bằng để không biến một sai lầm thành toàn bộ con người của họ, đủ can đảm để bảo vệ người đang bị tổn thương, đủ khôn ngoan để nói sự thật bằng lòng yêu thương. Xin nâng đỡ những gia đình đang sống trong lạnh lẽo, những cộng đoàn đang mất lòng tin, những người đã cố gắng nhiều lần mà vẫn thấy mình yếu đuối. Xin giúp chúng con biết bắt đầu bằng những việc có thể làm hôm nay: một lời xin lỗi không biện minh, một sự lắng nghe không ngắt lời, một việc phục vụ không đòi được nhớ đến, một trách nhiệm được chu toàn, một lời cầu nguyện thật lòng. Xin gìn giữ chúng con khỏi thái độ tự mãn khi vừa vượt qua một cám dỗ, và khỏi sự tuyệt vọng khi lại thấy mình vấp ngã. Xin cho chúng con luôn biết trở về với Chúa và đón nhận những phương thế giúp mình trưởng thành. Xin ở lại trong ngôi nhà tâm hồn chúng con, để nơi ấy có lòng biết ơn, có sự thật, có lòng thương xót và có chỗ dành cho anh chị em. Xin làm cho đời sống chúng con trở thành một sự hiện diện đem lại bình an, để những người gặp chúng con được thêm can đảm sống tốt, được nâng đỡ trong đau khổ và được cảm nhận tình yêu Chúa đang âm thầm chăm sóc họ mỗi ngày. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.
KHI CHÚA ĐẾN GẦN, XIN ĐỪNG ĐỂ LÒNG TA KHÉP LẠI
Có những cuộc gặp gỡ thay đổi cả cuộc đời nhưng lại bắt đầu rất âm thầm. Không có tiếng động lớn, không có một biến cố khiến mọi người phải dừng lại, không có một dấu hiệu đủ mạnh để buộc người ta tin. Chỉ có một người đang đau khổ được nâng đỡ, một khuôn mặt từ lâu mất bình an bỗng tìm lại được sự thanh thản, một tâm hồn bị trói buộc bắt đầu có thể sống tự do. Thiên Chúa đến gần con người nhiều khi bằng những cách như thế. Người không luôn bước vào đời ta qua những điều phi thường, nhưng qua một điều thiện đang được thực hiện, một sự sống đang được bảo vệ, một người bị bỏ quên đang được đón nhận. Thế nhưng, điều đáng buồn là chúng ta có thể nhìn thấy tất cả mà vẫn không nhận ra Người. Chúng ta thấy sự việc nhưng không thấy ân sủng, thấy người hành động nhưng không thấy tình yêu đang hoạt động, thấy một thay đổi tốt đẹp nhưng lại chỉ chăm chú tìm điều đáng nghi phía sau. Có khi Chúa đã ở rất gần, còn lòng ta thì vẫn ở rất xa. Có khi Người đã gõ cửa bằng tiếng thở dài của một người thân, bằng sự mệt mỏi của một người đang cần được giúp đỡ, bằng lời xin lỗi vụng về của một người từng làm ta tổn thương, nhưng ta không mở vì còn bận giữ lấy nỗi giận của mình. Điều cần được chữa lành trước tiên có thể không phải hoàn cảnh chung quanh, mà chính là đôi mắt bên trong của chúng ta: đôi mắt đã quen nhìn đời qua tổn thương, thành kiến và nhu cầu phải luôn chứng minh rằng mình đúng.
Đời sống đức tin có một nghịch lý rất sâu: một người có thể biết nhiều điều về Thiên Chúa mà vẫn khó nhận ra công việc của Người. Kiến thức giúp ta gọi tên những chân lý, nhưng sự khiêm nhường mới giúp ta đón nhận chân lý khi chân lý đi vào cuộc sống và làm lung lay những điều ta đã quen. Ta có thể thuộc những lời kinh nói về lòng thương xót, nhưng lại khó chịu khi một người mình không thích được tha thứ. Ta có thể cầu xin cho người tội lỗi trở về, nhưng khi người ấy thật sự trở về, ta vẫn giữ họ trong chiếc khung của quá khứ. Ta có thể mong cộng đoàn có nhiều người phục vụ, nhưng khi một người mới xuất hiện và làm tốt công việc, lòng ta bỗng mất vui vì thấy vị trí của mình bị đe dọa. Khi ấy, vấn đề không còn nằm ở việc ta có biết điều thiện hay không, nhưng ở việc ta có chấp nhận điều thiện được thực hiện qua một người không phải là mình hay không. Thiên Chúa không cần phải xin phép sự tự ái của chúng ta để ban ơn cho người khác. Người cũng không bị giới hạn trong những nhóm người mà ta quen thuộc, những cách làm mà ta thích, những hoàn cảnh mà ta cho là thuận lợi. Muốn nhận ra Người, ta phải chấp nhận rằng tình yêu của Người rộng hơn bản đồ nhỏ bé ta đã vẽ trong đầu. Một tâm hồn chỉ đồng ý với Chúa khi Chúa làm đúng ý mình sẽ rất dễ bỏ lỡ Người khi Người đến để mở rộng lòng mình.
Một trong những biểu hiện đáng sợ của lòng khép kín là khả năng biến điều tốt thành điều đáng ngờ. Khi đã không muốn đón nhận một người, ta có thể tìm được lý do để phủ nhận gần như mọi việc họ làm. Nếu họ im lặng, ta cho rằng họ lạnh lùng; nếu họ lên tiếng, ta cho rằng họ muốn nổi bật. Nếu họ giúp đỡ, ta nghi họ có dụng ý; nếu họ không thể giúp, ta kết luận họ ích kỷ. Nếu họ làm thành công, ta nghĩ họ được ưu ái; nếu họ gặp thất bại, ta coi đó là bằng chứng rằng mình đã đánh giá đúng. Một cách nhìn như thế không còn tìm kiếm sự thật, mà chỉ tìm thức ăn cho kết luận có sẵn. Người khác bị đặt vào một phiên tòa mà mọi bằng chứng đều có thể trở thành lời buộc tội. Trong gia đình, điều này làm những cố gắng hàn gắn trở nên vô cùng khó khăn. Một người chồng bắt đầu quan tâm hơn nhưng người vợ chỉ nghĩ anh đang che giấu điều gì; một người con muốn thay đổi nhưng cha mẹ chỉ chờ xem nó sẽ sai lúc nào; một người từng nóng nảy cố gắng giữ bình tĩnh nhưng cộng đoàn vẫn nhắc lại những lần họ mất kiểm soát. Dĩ nhiên, sự tin cậy sau tổn thương cần thời gian, và không phải một hành động tốt là đủ để xóa bỏ mọi hậu quả. Nhưng giữa sự thận trọng và việc phủ nhận hoàn toàn khả năng đổi mới của một con người có một khoảng cách rất lớn. Thận trọng vẫn để cửa mở cho sự thật; thành kiến khóa cửa rồi tuyên bố rằng chẳng có ai xứng đáng bước vào.
Có những lúc sự ghen tị không xuất hiện dưới hình thức dễ nhận thấy. Nó không nói thẳng rằng ta buồn vì người khác được quý mến, được tín nhiệm, được thành công. Nó thường khoác áo quan tâm đến nguyên tắc, đến truyền thống, đến lợi ích chung. Ta bắt đầu soi rất kỹ những thiếu sót nhỏ của người đang được đón nhận, trong khi lại rộng lượng với những thiếu sót tương tự của người đứng về phía mình. Ta nhắc đến sự khiêm nhường mỗi khi người khác được khen, nhưng không cảm thấy bất an khi chính mình được tôn vinh. Ta kêu gọi thận trọng khi một sáng kiến không do mình đề xuất, nhưng lại mong mọi người mau chóng ủng hộ sáng kiến của mình. Muốn phân định lòng mình, đôi khi phải đi qua một câu hỏi rất thật: nếu điều tốt này được thực hiện bởi một người tôi yêu quý, tôi có còn phản đối mạnh như vậy không? Nếu câu trả lời là không, có lẽ điều đang chi phối ta không chỉ là nguyên tắc. Có thể đó là một vết thương chưa được chăm sóc, một nỗi sợ bị bỏ lại, một nhu cầu được công nhận mà ta chưa dám thừa nhận. Thiên Chúa không làm nhục ta khi soi sáng những góc khuất ấy. Người muốn giải thoát ta khỏi gánh nặng phải cạnh tranh với mọi ánh sáng chung quanh. Người muốn ta có khả năng vui vì điều thiện, ngay cả khi điều thiện ấy không đem lại tiếng khen cho mình.
Nhận ra Chúa trong đời sống cũng đòi chúng ta ra khỏi thói quen chỉ chú ý đến những gì lớn lao. Có người mong một dấu hiệu đặc biệt để tin rằng Chúa đang chăm sóc mình, trong khi mỗi ngày họ đang được nâng đỡ bởi rất nhiều sự trung thành bình thường. Một người mẹ thức dậy sớm chuẩn bị bữa ăn, một người cha lặng lẽ chịu vất vả để giữ mái nhà, một người bạn nhớ hỏi thăm khi ta xuống tinh thần, một người trong cộng đoàn làm những công việc không ai muốn làm, một người bệnh vẫn cố nói lời cảm ơn giữa cơn đau. Những điều ấy không tự động trở thành bằng chứng cho mọi kết luận ta muốn rút ra, nhưng chúng là những nơi ta có thể học nhìn sự hiện diện của tình yêu. Đời sống sẽ trở nên nghèo nàn nếu ta chỉ công nhận điều gì đáng được quay phim, được đăng tải, được nhiều người bàn tán. Có những ân huệ càng sâu càng ít gây tiếng động. Sự kiên nhẫn của một người chăm sóc bệnh nhân có thể không thu hút sự chú ý, nhưng giữ cho một con người không rơi vào cô độc. Sự trung thực của một người lao động có thể không làm họ giàu nhanh, nhưng bảo vệ phẩm giá của chính họ và sự an toàn của người khác. Một lời nói được giữ lại vì không muốn làm ai tổn thương có thể chẳng ai biết, nhưng đã ngăn một cuộc chia rẽ. Tâm hồn biết nhận ra Chúa bắt đầu bằng khả năng trân trọng những điều thiện nhỏ như thế.
Tuy nhiên, mở lòng không có nghĩa là trở nên nhẹ dạ. Người tín hữu không được mời gọi bỏ qua sự thật, làm ngơ trước điều sai hay trao lòng tin cách thiếu trách nhiệm. Điều thiện cần được phân định bằng những hoa trái cụ thể, bằng sự phù hợp với đức tin, bằng lòng tôn trọng con người, bằng tính trung thực và khả năng chịu trách nhiệm. Một việc được trình bày bằng những lời rất đạo đức vẫn có thể cần được xem xét kỹ nếu nó gây tổn hại cho người yếu thế, che giấu sai phạm hoặc đòi người khác phải im lặng trước bất công. Nhưng sự phân định chân chính có một thái độ khác với sự nghi ngờ thường trực. Nó muốn tìm ra sự thật để bảo vệ và xây dựng; nó không mong phát hiện cái xấu để được thỏa mãn. Nó biết đặt câu hỏi mà không sỉ nhục, biết yêu cầu minh bạch mà không gieo lời đồn, biết sửa sai mà không tước mất phẩm giá. Người có lòng ngay thẳng có thể rất cương quyết trước một hành vi sai, đồng thời vẫn mong người sai được cứu chữa. Họ không lấy sự thất bại của người khác làm chiến thắng của mình. Đây là điều rất cần trong gia đình, giáo xứ và cộng đoàn: một sự sáng suốt được nuôi bằng đức ái, để việc bảo vệ sự thật không biến thành cái cớ cho sự cay nghiệt.
Nhiều khi lòng chúng ta trở nên khép kín vì đã phải chịu quá nhiều thất vọng. Một người từng bị lừa có thể khó tin; một người từng bị bỏ rơi có thể khó đón nhận; một người từng bị chê bai có thể luôn phòng thủ. Những phản ứng ấy không nên bị vội vàng kết án như thể người đang mang thương tích chỉ cần cố gắng một chút là sẽ trở nên dịu dàng. Có những vết thương cần được lắng nghe, cần một môi trường an toàn, cần thời gian và sự trợ giúp phù hợp. Nhưng cũng cần nhận ra rằng một cơ chế từng giúp ta tự bảo vệ có thể dần trở thành bức tường làm ta cô độc. Vì sợ bị tổn thương, ta không cho ai đến gần; vì không cho ai đến gần, ta không còn nhận được sự nâng đỡ; vì thiếu nâng đỡ, ta lại càng tin rằng không ai thật lòng. Vòng luẩn quẩn ấy có thể kéo dài nhiều năm. Ơn Chúa không nhất thiết phá vỡ nó bằng một cảm xúc mãnh liệt. Có khi Người bắt đầu bằng một bước nhỏ: giúp ta nhận ra một người đáng tin, giúp ta nói được một điều thật về nỗi sợ của mình, giúp ta chấp nhận một lời góp ý mà không lập tức coi đó là sự tấn công. Trưởng thành trong đức tin không có nghĩa là không còn đau, nhưng là để tình yêu từng bước dạy ta sống mà không trao toàn bộ quyền điều khiển cho nỗi đau.
Một tâm hồn luôn phòng thủ rất dễ trở nên mệt mỏi. Nó phải theo dõi mọi lời nói, giải mã mọi thái độ, dự đoán mọi khả năng bị xem nhẹ. Nó không thể nghỉ ngơi ngay cả khi không có ai gây hấn, bởi cuộc tranh luận vẫn tiếp diễn trong đầu. Ta có thể đang ngồi giữa những người thân mà vẫn âm thầm chuẩn bị lời phản bác. Ta có thể đang tham dự giờ cầu nguyện mà tâm trí chỉ nghĩ đến người đã làm mình bực bội. Ta có thể nghe một bài giảng về lòng thương xót rồi lập tức nghĩ rằng người khác cần nghe điều ấy, trong khi lòng mình không chịu đứng trước ánh sáng. Sự giải thoát bắt đầu khi ta dám ngừng đặt người khác vào trung tâm mọi suy nghĩ và trở về với trách nhiệm của chính mình. Tôi đang nuôi điều gì trong lòng? Tôi có đang nói quá sự thật để bảo vệ cảm xúc của mình không? Tôi có đang dùng một lỗi lầm của người khác để biện minh cho sự thiếu bác ái của mình không? Tôi có thật sự muốn hòa giải, hay chỉ muốn đối phương nhận hết phần sai? Những câu hỏi ấy không dễ chịu, nhưng chúng mở một lối đi. Bởi điều ta không thể thay đổi ngay nơi người khác không ngăn ta bắt đầu thay đổi cách mình đáp lại. Khi có thể làm một điều đúng mà không cần chờ mọi người chung quanh trở nên đúng trước, ta đã bước vào một mức độ tự do mới.
Trong đời sống cộng đoàn, sự chia rẽ thường bắt đầu từ những việc rất nhỏ mà người ta coi là không đáng kể. Một lời nhận xét được nói khi người liên quan vắng mặt, một câu chuyện chưa kiểm chứng được chuyển tiếp, một thái độ lạnh nhạt được giải thích bằng lý do bận rộn, một sự bất đồng bị biến thành dấu hiệu không cùng phe. Ban đầu, chẳng ai nghĩ mình đang làm tổn thương sự hiệp thông. Mỗi người chỉ cảm thấy mình đang chia sẻ nỗi bực, bảo vệ quan điểm, tìm một người hiểu mình. Nhưng nếu những cuộc trò chuyện ấy không hướng đến việc hiểu sự thật và giải quyết vấn đề, chúng có thể làm hình thành những nhóm người chỉ biết nhau qua sự bất mãn với người khác. Khi ấy, cộng đoàn vẫn có lịch sinh hoạt, vẫn có những cuộc họp, vẫn có những hoạt động chung, nhưng sự tin cậy âm thầm suy giảm. Người ta bắt đầu cân nhắc xem nên nói điều gì trước mặt ai; những người mới đến cảm thấy một bầu khí khó gọi tên; những người yếu thế sợ rằng một lần sai sẽ khiến mình trở thành đề tài bàn tán. Muốn gìn giữ cộng đoàn, không thể chỉ kêu gọi đoàn kết một cách chung chung. Cần tập những việc rất cụ thể: không chuyển tiếp điều chưa rõ, không kéo người thứ ba vào một bất đồng khi chưa cần thiết, không gán động cơ khi chỉ biết hành vi, không dùng lời cầu nguyện để kể khéo những điều bất lợi về người khác. Hiệp thông được nuôi bằng những kỷ luật nhỏ của lòng bác ái.
Cũng phải nhìn nhận rằng hiệp thông không được xây dựng bằng việc ép mọi người im lặng. Một gia đình không có tiếng tranh luận chưa chắc đã có bình an; có thể người yếu hơn đã không còn dám nói. Một cộng đoàn không ai nêu ý kiến khác chưa chắc đã hiệp nhất; có thể mọi người sợ hậu quả của việc lên tiếng. Bình an thật cần chỗ cho sự thật, và sự thật cần được nói trong một cách thức tôn trọng. Những người có trách nhiệm càng cần tạo điều kiện để người khác nói điều khó nói mà không bị làm nhục. Khi một lời góp ý được đón nhận cách bình tĩnh, cả cộng đoàn học được rằng phẩm giá không tùy thuộc vào việc luôn đồng ý với người đứng đầu. Khi một sai lầm được thừa nhận công khai với mức độ cần thiết, người ta học được rằng trách nhiệm không phải là một lời đẹp dùng để yêu cầu người khác. Khi người bị tổn thương được lắng nghe, cộng đoàn học được rằng lòng thương xót không chỉ dành cho người mạnh đang cần được thông cảm, mà còn dành cho người yếu đang cần được bảo vệ. Nhận ra Chúa trong cộng đoàn vì thế không chỉ là xúc động trong những giờ cầu nguyện chung. Đó còn là nhận ra lời mời gọi của Người trong một vấn đề cần được giải quyết công bằng, một mối quan hệ cần được chữa lành, một thói quen cần được thay đổi để những người nhỏ bé có thể sống mà không sợ hãi.
Gia đình là nơi việc nhận ra Chúa được thử thách cách gần gũi nhất. Thật dễ nói rằng ta muốn gặp Chúa nơi người nghèo ở xa, nhưng khó hơn khi người cần được thương chính là người sống cùng nhà và đang có một tính khí làm ta mệt. Thật dễ kiên nhẫn với một người mới gặp, nhưng khó giữ giọng nói dịu dàng với người thân mà ta đã quen nghĩ rằng họ phải hiểu mình. Có khi ta đem phần tốt nhất của mình ra ngoài và để lại trong nhà phần cáu gắt, lạnh lùng, thiếu chú ý. Ta biết giữ lời với người khác nhưng lại xem việc thất hứa với con cái là chuyện nhỏ. Ta sẵn sàng dành thời gian cho một cuộc gặp bên ngoài nhưng liên tục trì hoãn một cuộc trò chuyện mà người bạn đời đã chờ rất lâu. Ta có thể chăm lo cho những công việc đạo đức mà không nhận ra một người trong nhà đang buồn vì chẳng bao giờ được hỏi han. Đời sống thiêng liêng cần đưa ta trở về những bổn phận gần ấy. Một lời xin lỗi không kèm theo lời đổ lỗi, một bữa ăn có sự hiện diện thật, một lần lắng nghe mà không cầm điện thoại, một cách góp ý không làm người khác mất mặt: những điều đó có thể trở thành nơi tình yêu của Chúa được đón nhận và được trao đi. Gia đình trở nên một mái nhà của đức tin khi những người sống trong đó dần học được rằng mình được quý trọng cả trong những ngày yếu đuối.
Sự thờ ơ là một dạng khép kín khác, âm thầm hơn sự chống đối nhưng vẫn có sức làm tâm hồn nghèo đi. Người thờ ơ không nhất thiết nói lời độc ác. Họ chỉ không còn muốn bận tâm. Họ nghe một người đang khổ rồi mau chóng chuyển đề tài; thấy một người cần giúp nhưng nghĩ chắc có người khác lo; biết một quan hệ đang rạn nứt nhưng không muốn dành công sức để sửa chữa. Sự thờ ơ có thể được nuôi bằng nhịp sống quá tải, bằng sự mệt mỏi kéo dài, bằng việc tiếp xúc liên tục với quá nhiều tin tức đau buồn. Bởi thế, để sống bác ái, ta cũng cần học chăm sóc sức lực của mình, biết giới hạn điều gì có thể làm, biết nghỉ ngơi và nhờ người khác cộng tác. Nhưng giới hạn lành mạnh khác với việc đóng cửa lòng. Ta không thể giải quyết mọi nỗi đau, nhưng vẫn có thể đáp lại một nỗi đau cụ thể trong khả năng của mình. Ta không thể ở bên tất cả mọi người, nhưng vẫn có thể hiện diện trọn vẹn với người đang đứng trước mặt. Có khi một cử chỉ nhỏ và đúng lúc còn quý hơn những ý định lớn không bao giờ thành việc. Chúa không đòi ta phải trở thành người cứu được cả thế giới; Người mời ta cộng tác với tình yêu của Người trong phần trách nhiệm hôm nay.
Muốn có một tâm hồn biết nhận ra Chúa, cần dành chỗ cho sự thinh lặng. Không phải chỉ là sự yên tĩnh bên ngoài, nhưng là khả năng ngừng phản ứng để nghe điều đang thật sự xảy ra trong mình. Chúng ta sống giữa rất nhiều tiếng nói: những lời khen, lời chê, những thông báo, những so sánh, những điều người khác đang làm, những hình ảnh khiến mình cảm thấy thiếu thốn. Nếu không có khoảng dừng, tâm hồn sẽ bị kéo đi bởi điều mới nhất, mạnh nhất, gây tức giận nhất. Ta có thể lầm sự kích động với lòng nhiệt thành, lầm sự vội vàng với trách nhiệm, lầm việc phản ứng ngay với sự can đảm. Một khoảng thinh lặng trước khi trả lời có thể giúp ta tránh một lời gây thương tích. Một buổi tối đặt điện thoại xuống có thể giúp ta nhận ra người thân đang cần mình. Một thời gian cầu nguyện đều đặn có thể làm lộ ra những động cơ mà trong lúc bận rộn ta không thấy. Thinh lặng không khiến mọi vấn đề tự biến mất, nhưng giúp ta đối diện với chúng bằng một tâm trí bớt hỗn loạn. Trong sự thinh lặng ấy, ta có thể nhận ra rằng điều mình gọi là nguyên tắc đôi khi có lẫn nỗi sợ, điều mình gọi là hy sinh đôi khi có lẫn nhu cầu được khen, điều mình gọi là quan tâm đôi khi có lẫn ý muốn kiểm soát. Được thấy sự thật về mình là một ân huệ, bởi chỉ từ đó ta mới có thể để Chúa chữa lành tận gốc.
Cầu nguyện đích thực cũng không chỉ là mang đến cho Chúa một danh sách những điều cần sửa nơi người khác. Ta có thể cầu xin cho người thân bớt khó tính, cho cộng đoàn bớt chia rẽ, cho người có trách nhiệm sáng suốt hơn, và những lời xin ấy đều có chỗ đứng. Nhưng nếu cầu nguyện không bao giờ dẫn ta đến việc nhận phần trách nhiệm của mình, có lẽ ta đang dùng giờ cầu nguyện để tiếp tục một cuộc tranh luận trong lòng. Đứng trước Chúa, ta cần dám nói thật rằng mình đang giận, đang ghen, đang mệt, đang không muốn tha thứ. Không cần làm cho tâm hồn có vẻ đẹp hơn trước khi đến với Người. Nhưng cũng không nên chỉ kể nỗi giận rồi giữ nguyên quyền nuôi dưỡng nó. Cầu nguyện là trao cho Chúa quyền bước vào những chỗ ta thường khóa kín. Có khi sau giờ cầu nguyện, hoàn cảnh bên ngoài chưa thay đổi, nhưng ta bớt muốn trả đũa; người kia chưa xin lỗi, nhưng ta không còn muốn làm họ đau; vấn đề vẫn khó, nhưng ta có thể bắt đầu nói chuyện bằng một giọng bình tĩnh hơn. Đó là những chuyển động nhỏ mà rất thật của ân sủng. Người cầu nguyện không luôn có cảm giác sốt sắng, nhưng có thể dần trở thành người biết yêu thương có trách nhiệm hơn.
Đời sống bí tích giúp chúng ta hiểu rằng mình không thể tự cứu mình bằng quyết tâm. Có những lần ta đã hứa rất thật lòng nhưng vẫn trở lại với thói quen cũ. Ta cố kiểm soát lời nói rồi vẫn nóng giận; muốn sống trong sạch rồi vẫn thiếu tỉnh thức; muốn tha thứ rồi vẫn nhớ lại tổn thương với sự cay đắng. Sự yếu đuối ấy có thể khiến ta thất vọng về mình, nhưng cũng có thể dạy ta khiêm nhường. Không phải để buông xuôi, mà để biết mình cần được nâng đỡ. Việc xét mình và lãnh nhận bí tích Hòa Giải mời ta thôi kể tội người khác trong tâm trí để nhìn nhận điều chính mình đã làm, đã bỏ qua, đã dung dưỡng. Việc tham dự Thánh lễ và đón nhận Thánh Thể hướng ta đến một sự kết hợp với Đức Kitô phải tiếp tục trong cách sống. Nếu sau khi cầu nguyện, ta vẫn chủ động gieo chia rẽ, vẫn vui khi người khác bị mất danh dự, vẫn dùng quyền lực làm người yếu thế sợ hãi, thì có điều gì đó trong đời sống cần được nghiêm túc nhìn lại. Ân sủng không phải một vật trang trí đặt bên cạnh các thói quen của ta. Ân sủng muốn đi vào, nâng đỡ và biến đổi chính những thói quen ấy. Điều cần thiết là kiên trì cộng tác, trở lại sau mỗi lần vấp ngã, và không biến lòng thương xót thành lý do để trì hoãn việc sửa mình.
Sự đổi mới cũng cần có những lựa chọn cụ thể thay thế cho điều ta muốn từ bỏ. Nếu chỉ quyết định không nói xấu mà không tập nói điều xây dựng, khoảng trống trong những cuộc trò chuyện sẽ dễ được lấp lại bằng chuyện cũ. Nếu chỉ muốn giảm thời gian trên điện thoại mà không dành thời gian ấy cho một công việc có ý nghĩa, ta sẽ mau chóng tìm đến màn hình vì buồn chán. Nếu chỉ muốn bớt giận mà không học nhận ra lúc mình đói, thiếu ngủ, quá tải hoặc cần một khoảng nghỉ, ta sẽ tiếp tục rơi vào những hoàn cảnh khiến mình mất kiểm soát. Nếu chỉ muốn sống bác ái mà không sắp xếp một phần thời gian và nguồn lực cho việc giúp đỡ, lòng tốt sẽ thường dừng lại ở cảm xúc. Đời sống thiêng liêng cần sự thực tế ấy. Ta cần một nhịp cầu nguyện có thể duy trì, một cách làm việc bớt hỗn loạn, những mối quan hệ giúp mình sống tốt, những giới hạn bảo vệ mình khỏi điều dễ kéo mình sa ngã. Cũng cần biết tìm sự trợ giúp khi vấn đề vượt quá sức tự mình giải quyết. Xin ơn Chúa và sử dụng những phương thế lành mạnh không loại trừ nhau. Người có lòng tin không cần giả vờ rằng mình đủ mạnh; họ có thể khiêm tốn nhận sự giúp đỡ và xem đó như một phần của hành trình được chữa lành.
Có một điều rất cần được giữ trong tâm hồn: khả năng vui vì người khác đang trở nên tốt hơn. Một cộng đoàn lành mạnh không chỉ phát hiện lỗi nhanh, mà còn nhận ra những bước tiến nhỏ của từng người. Người từng hay trễ bắt đầu cố gắng đúng giờ; người ít nói dám đóng góp ý kiến; người thường nóng nảy biết dừng lại; người đã rời xa đời sống đạo bắt đầu trở về. Những thay đổi ấy có thể chưa vững, có thể còn pha lẫn nhiều giới hạn, nhưng chúng cần một bầu khí nâng đỡ. Nếu mỗi nỗ lực đều bị đón bằng lời mỉa mai, người đang tập thay đổi sẽ cảm thấy quá khứ của mình là một bản án không bao giờ hết hạn. Dĩ nhiên, khích lệ không có nghĩa là bỏ qua trách nhiệm hay phủ nhận hậu quả đã gây ra. Nhưng người ta có thể chịu trách nhiệm và vẫn được nhìn như một con người có tương lai. Ta cần học phân biệt giữa việc nhớ một bài học để sống khôn ngoan với việc liên tục nhắc một lỗi lầm để giữ người khác ở vị trí thấp hơn. Lòng thương xót cho phép sự thật về quá khứ được nhìn nhận, đồng thời không đóng cửa trước điều tốt có thể bắt đầu hôm nay. Khi ta biết vui vì một người được phục hồi, ta đang để tình yêu chiến thắng trong chính mình.
Đôi khi Chúa đến gần ta qua một lời góp ý mà ta không muốn nghe. Không phải lời góp ý nào cũng đúng, và không phải cách góp ý nào cũng đẹp, nhưng sự khó chịu ban đầu không đủ để chứng minh rằng điều được nói là sai. Một người có thể nói chưa khéo nhưng vẫn chạm đến một sự thật cần được nhìn nhận. Nếu ta chỉ chăm chú vào giọng nói, thời điểm, thái độ của họ để bác bỏ toàn bộ nội dung, ta có thể đánh mất một cơ hội trưởng thành. Người khiêm nhường không phải là người nhận hết mọi lời phê bình vào mình, nhưng là người có thể xem xét chúng mà không lập tức dựng hàng rào tự vệ. Họ biết hỏi điều gì trong lời này là đúng, điều gì cần làm rõ, điều gì không nên tiếp nhận. Khi cần phản hồi, họ có thể phản hồi bằng sự thật mà không hạ thấp người góp ý. Đây là một sự trưởng thành rất quý đối với người làm cha mẹ, người phụ trách cộng đoàn, người phục vụ và bất cứ ai có ảnh hưởng trên người khác. Quyền hạn càng lớn, nhu cầu được kiểm chứng và được góp ý càng cần thiết. Một người chỉ nghe được lời tán thành sẽ dần sống trong một thế giới nhỏ, nơi mọi sự đều có vẻ ổn vì những người không đồng ý đã thôi lên tiếng.
Cũng có những lần Chúa mời ta nhận ra Người trong giới hạn của chính mình. Ta quen nghĩ rằng phải luôn hữu ích, luôn mạnh mẽ, luôn có câu trả lời thì mới có giá trị. Vì thế, lúc bệnh tật, lúc công việc không thành, lúc không còn được chú ý, ta cảm thấy mình đang bị đặt ra ngoài đời sống. Nhưng phẩm giá của một con người không biến mất khi khả năng hoạt động suy giảm. Một người già không cần phải chứng minh mình còn làm được nhiều việc mới xứng đáng được yêu. Một người bệnh không phải trở thành mẫu gương chịu đựng phi thường mới xứng đáng được chăm sóc. Một người đang buồn không cần lập tức vui lên để người khác thấy dễ chịu. Khi chấp nhận rằng mình cũng cần được nâng đỡ, ta học một chiều sâu khác của tình yêu: tình yêu được nhận lãnh. Người quen chăm sóc mọi người đôi khi cần để người khác chăm sóc mình; người quen giảng dạy đôi khi cần lắng nghe; người quen giải quyết vấn đề đôi khi cần thừa nhận mình chưa biết. Những điều ấy không làm đời sống đức tin nhỏ lại. Chúng giúp ta trở về với sự thật rằng mình là một người con được yêu thương trước khi là một người có thành tích.
Nhận ra Chúa giữa những điều chưa hoàn hảo còn đòi một lòng kiên nhẫn lớn. Chúng ta thường muốn thấy kết quả nhanh để tin rằng công việc của mình có ý nghĩa. Ta muốn một lời khuyên làm người khác thay đổi ngay, một lần hòa giải khiến mọi vết thương biến mất, một chương trình mục vụ tạo ra những hoa trái rõ rệt. Nhưng con người không trưởng thành theo nhịp của sự nóng vội. Một người có thể cần nhiều lần được lắng nghe mới dám nói thật; một gia đình có thể cần một thời gian dài mới xây lại được lòng tin; một cộng đoàn có thể phải kiên trì sửa những cách làm đã tồn tại nhiều năm. Nếu thiếu kiên nhẫn, ta dễ từ bỏ chính lúc điều tốt đang bắt đầu bén rễ. Nếu quá muốn kiểm soát kết quả, ta có thể làm người khác mệt vì luôn bị thúc ép phải trở thành điều mình mong. Kiên nhẫn không có nghĩa là để mọi sự trôi đi. Nó là sự bền bỉ làm phần việc cần làm, điều chỉnh khi cần, và tôn trọng sự tự do của con người. Ta có thể gieo điều thiện bằng một bổn phận được chu toàn, bằng một lời nói đúng lúc, bằng một sự hiện diện đáng tin. Không phải mọi hoa trái đều xuất hiện trước mắt người gieo, nhưng điều đó không làm sự trung thành trở nên vô nghĩa.
Mỗi buổi tối có thể trở thành một thời gian rất đẹp để học nhận ra Chúa trong ngày sống. Không cần bắt đầu bằng việc tự kết án vì những gì chưa làm được. Có thể trước hết dừng lại để nhận ra một điều thiện mình đã nhận, một người đã giúp mình, một cơ hội mình đã có. Sau đó, nhìn lại những lúc lòng mình khép lại: khi nào tôi đã vội đánh giá, khi nào tôi đã không nghe, khi nào tôi đã để sự tự ái quyết định lời nói? Rồi chọn một việc cụ thể cho ngày mai. Có thể là nhắn lời xin lỗi, hoàn thành một việc đã hứa, hỏi thăm người mình đã lãng quên, ngừng tham gia một câu chuyện làm tổn thương người khác. Việc xét mình sẽ có sức sống khi nó dẫn đến lòng biết ơn, sự thật và một bước đi khả thi. Nếu chỉ thấy lỗi mà không thấy ân huệ, ta dễ nản lòng; nếu chỉ thấy ân huệ mà không nhận lỗi, ta dễ tự mãn. Đứng trước Chúa, cả hai đều có chỗ: niềm vui vì được yêu và sự khiêm nhường vì còn cần được biến đổi. Qua những lần trở về như thế, ta dần có đôi mắt bớt khắt khe với người khác và một lương tâm nghiêm túc hơn với chính mình.
Điều đẹp nhất trong một đời sống được ân sủng biến đổi có lẽ là người ấy trở nên dễ để tình yêu đi qua. Họ không còn phải chiếm phần đúng trong mọi cuộc tranh luận, không còn phải được nhắc tên trong mọi thành công, không còn xem mỗi giới hạn của người khác là một điều xúc phạm đến mình. Họ vẫn có quan điểm, vẫn biết bảo vệ điều cần bảo vệ, vẫn có những ngày buồn và mệt, nhưng trong họ có thêm một khoảng rộng cho sự thông cảm. Họ có thể nhìn một người khó chịu và tự hỏi người ấy đang phải mang điều gì. Họ có thể nghe một lời vụng về mà không lập tức trả lại một lời sắc hơn. Họ có thể thấy một việc tốt được thực hiện và vui, dù không được tham gia. Họ có thể thừa nhận mình sai mà không cảm thấy cả giá trị con người bị sụp đổ. Sự tự do ấy làm gia đình dễ thở hơn, làm cộng đoàn bớt căng thẳng, làm người yếu đuối có thêm can đảm để bắt đầu lại. Không cần một người hoàn hảo mới làm được những điều ấy. Cần một người biết trở về với Chúa, biết để Người sửa mình và không ngừng tập yêu thương trong những hoàn cảnh thật.
Hôm nay, có thể điều cần xin không phải là một dấu hiệu lớn, mà là một trái tim biết chú ý. Biết chú ý đến người đang nói, đến điều thiện đang lớn lên, đến lời mời gọi đang hiện diện trong bổn phận. Biết nhận ra rằng một người thân cần mình có thể quan trọng hơn một công việc khiến mình được khen. Biết nhận ra rằng giữ được danh dự cho một người vắng mặt là một hành động bác ái. Biết nhận ra rằng dừng một lời cay nghiệt có thể cứu cả một buổi tối của gia đình. Biết nhận ra rằng chấp nhận sự thật về mình có thể là bước đầu của một sự giải thoát rất sâu. Chúa không xa đời sống thường ngày đến mức ta phải rời bỏ mọi điều bình thường mới có thể gặp Người. Chính giữa căn bếp, nơi làm việc, phòng bệnh, bàn ăn, cuộc họp, những cuộc trò chuyện và những bổn phận thầm lặng, ta được mời sống bằng một tâm hồn có Người hiện diện. Đời sống sẽ vẫn có những việc khó hiểu, những người khó yêu, những giới hạn chưa vượt qua được. Nhưng khi lòng biết mở, ta không còn chỉ thấy gánh nặng. Ta bắt đầu thấy cơ hội để yêu, để sửa mình, để đón nhận và để cộng tác với điều thiện.
Lạy Chúa Giêsu, xin đi vào những nơi trong lòng chúng con còn tối. Xin chạm đến những ký ức khiến chúng con sợ tin tưởng, những nỗi tự ái khiến chúng con khó vui vì người khác, những thói quen khiến chúng con nhìn đâu cũng thấy điều đáng nghi. Xin cho chúng con can đảm nhận ra sự thật về mình mà không tuyệt vọng, biết tìm sự giúp đỡ khi cần, biết đứng dậy sau mỗi lần sa ngã. Xin dạy chúng con lắng nghe trước khi kết luận, suy nghĩ trước khi nói, cầu nguyện trước khi để cơn giận dẫn đường. Xin gìn giữ những gia đình đang mệt mỏi vì không còn hiểu nhau, những cộng đoàn đang mất bình an vì lời đồn và thành kiến, những người đang cố thay đổi nhưng chưa được ai tin, những người đã bị tổn thương nên khó mở lòng trở lại. Xin cho chúng con trở thành những người có thể góp phần làm một mái nhà ấm hơn, một cuộc trò chuyện chân thật hơn, một công việc công bằng hơn, một người đau khổ bớt cô độc hơn. Xin đừng để chúng con chỉ tìm Chúa trong những điều mình mong đợi mà bỏ quên Chúa trong những trách nhiệm đang ở trước mặt. Và mỗi khi Chúa đến gần bằng một cơ hội sống yêu thương, xin cho chúng con đủ khiêm nhường để nhận ra, đủ tự do để đáp lại, đủ trung thành để tiếp tục bước đi với Chúa trong cả những ngày không có gì rực rỡ, nhưng vẫn có thể đầy ánh sáng của tình yêu.
Lm. Anmai, CSsR.
ĐỂ SỰ THIỆN TRỞ THÀNH SỨC SỐNG CỦA TÂM HỒN
Có những người đã đi qua một thời gian rất dài để từ bỏ một thói quen xấu, nhưng khi thói quen ấy không còn nữa, họ lại không biết phải sống thế nào. Có những gia đình cuối cùng cũng chấm dứt được những cuộc cãi vã, nhưng bầu khí trong nhà vẫn lạnh lẽo vì không ai biết bắt đầu một cuộc trò chuyện yêu thương. Có những cộng đoàn đã giải quyết xong một sự bất hòa, nhưng các thành viên vẫn nhìn nhau bằng ánh mắt dè chừng, vẫn tránh ngồi gần nhau, vẫn nhớ những điều đã xảy ra hơn là nghĩ đến điều có thể cùng nhau xây dựng. Có những người đã quyết tâm không nói lời làm tổn thương người khác, nhưng rồi họ chỉ còn biết im lặng, một thứ im lặng khép kín, xa cách và đôi khi còn nặng nề hơn cả lời trách móc. Những kinh nghiệm ấy cho thấy một điều rất sâu xa: đời sống con người cần nhiều hơn việc ngừng làm điều xấu. Tâm hồn cần được nuôi dưỡng bằng điều tốt. Một cuộc đời cần có hướng đi, một mái nhà cần có tình yêu, một cộng đoàn cần có sự hiệp thông, một người được giải thoát cần học cách sống tự do. Tin Mừng về việc Đức Giêsu trừ quỷ mở ra trước mắt chúng ta chính hành trình ấy. Người đến để giải thoát con người khỏi quyền lực của sự dữ, đồng thời đưa con người vào một đời sống mới, nơi Thiên Chúa được đón nhận, nơi tình yêu có chỗ cư ngụ, nơi sự thật được tôn trọng và nơi con người từng bước tìm lại khả năng sống đúng với phẩm giá của mình. Nếu chúng ta chỉ nhìn đoạn Tin Mừng như một câu chuyện về cuộc đối đầu với ma quỷ, chúng ta có thể bỏ qua lời mời gọi rất gần gũi dành cho chính mình: hãy để Đức Kitô thực sự đi vào, ở lại và biến đổi cách chúng ta suy nghĩ, lựa chọn, đối xử với nhau trong từng ngày.
Điều làm người ta băn khoăn trong trình thuật này là một việc tốt rõ ràng lại bị diễn giải theo hướng xấu. Một con người được giải thoát, một nỗi khổ được tháo gỡ, một sự sống được phục hồi, thế mà vẫn có những người tìm cách nghi ngờ nguồn gốc của việc ấy. Họ không vui với người vừa được chữa lành. Họ không dừng lại trước nỗi đau đã chấm dứt. Họ không để lòng mình được đánh động bởi niềm hạnh phúc của người được cứu giúp. Họ bận bảo vệ cách nhìn của mình đến mức không còn nhìn thấy con người đang đứng trước mặt. Đây là một nguy cơ đáng sợ trong đời sống đức tin: ta có thể quan tâm đến việc chứng minh mình đúng hơn là quan tâm đến việc người khác được sống. Khi lòng tự ái bị đụng chạm, khi uy tín của mình bị đặt lại, khi một người khác làm được điều mà mình chưa làm được, ta dễ đi tìm một lý do để hạ thấp điều tốt nơi họ. Người ấy giúp đỡ người nghèo thì ta nghi họ muốn được khen. Người ấy nhiệt thành phục vụ thì ta bảo họ thích nổi bật. Người ấy thay đổi và sống tốt hơn thì ta cho rằng chỉ là nhất thời. Người ấy làm hòa thì ta nghĩ họ đang tính toán. Dần dần, cái nhìn nghi ngờ trở thành một thói quen, và thói quen ấy khiến ta không còn biết cảm tạ. Ta tưởng mình đang rất sáng suốt, nhưng thực ra có thể ta đang tự nhốt mình trong một căn phòng tối, nơi bất cứ ánh sáng nào từ bên ngoài cũng bị xem là một điều đáng đề phòng.
Tất nhiên, đời sống cần sự phân định. Không phải điều gì có vẻ tốt đẹp cũng thực sự tốt đẹp, và không phải ai nói những lời đạo đức cũng sống đạo đức. Nhưng phân định đòi hỏi sự ngay thẳng, kiên nhẫn và sẵn sàng sửa lại nhận định của mình. Một người biết phân định tìm hiểu để đến gần sự thật; một người bị thành kiến chi phối tìm kiếm những chi tiết thuận lợi để củng cố điều mình đã kết luận. Khoảng cách giữa hai thái độ ấy rất lớn. Khi phân định, ta vẫn để ngỏ khả năng người kia có điều tốt mà mình chưa hiểu. Khi thành kiến, ta đã đóng cánh cửa ấy ngay từ đầu. Trong gia đình, điều này có thể làm một người sống nhiều năm mà không được nhìn nhận sự trưởng thành của mình. Người con đã cố gắng thay đổi, nhưng cha mẹ vẫn chỉ gọi lại lỗi cũ. Người chồng đã biết quan tâm hơn, nhưng người vợ vẫn nhìn mọi cử chỉ qua những tổn thương trước đây. Người vợ đã học cách đối thoại, nhưng người chồng vẫn kết luận rằng chị sẽ lại gây chuyện. Trong cộng đoàn cũng vậy, có người đã đi qua một lần vấp ngã và chân thành làm lại, nhưng tên của họ vẫn gắn với một lỗi lầm như thể họ không còn tương lai. Chúng ta cần thận trọng với hành vi, cần có thời gian để xây dựng lại lòng tin, nhưng cũng cần để con người có cơ hội được sống khác. Nếu một cộng đoàn chỉ có trí nhớ về lỗi lầm mà không có khả năng nhận ra sự hoán cải, cộng đoàn ấy sẽ làm người yếu đuối mất hy vọng và làm người đang cố gắng trở nên mệt mỏi.
Đức Giêsu bước vào thế giới với quyền năng giải thoát. Người không dửng dưng trước những gì làm con người bị trói buộc. Trong đức tin Kitô giáo, sự dữ có một chiều kích sâu xa vượt quá những sai sót xã hội hay những bất ổn tâm lý; tuy nhiên, điều đó không cho phép chúng ta vội vàng quy mọi bệnh tật, mọi khó khăn tinh thần, mọi hành vi bất thường cho ma quỷ. Một người trầm cảm cần được lắng nghe và chăm sóc thích hợp. Một người bị sang chấn cần được đồng hành bằng sự hiểu biết. Một người đang rối loạn cảm xúc không thể chỉ được đối xử bằng những lời kết tội về đời sống thiêng liêng. Chính lòng thương xót đòi chúng ta nhìn toàn diện con người, biết tìm sự trợ giúp cần thiết và biết tránh những giải thích làm họ sợ hãi hơn. Cùng lúc đó, mỗi người cần thành thật nhận diện những gì đang làm mình mất tự do trong đời sống luân lý: một cơn giận được nuôi dưỡng, một lòng tham không chịu đặt giới hạn, một thói quen nói dối để bảo vệ hình ảnh, một sự ghen tị khiến mình không thể vui với người khác, một ham muốn chiếm hữu làm người thân nghẹt thở. Những điều ấy có thể phát triển rất âm thầm. Ban đầu ta nghĩ mình vẫn kiểm soát được. Sau đó ta bắt đầu viện cớ. Rồi ta không còn thấy cần phải thay đổi. Cuối cùng, điều từng được xem là một lựa chọn nhỏ trở thành một sức kéo mạnh đến mức ta biết mình đang gây hại mà vẫn tiếp tục. Ơn giải thoát của Chúa chạm đến cả những nơi như thế, những nơi mà bên ngoài vẫn bình thường nhưng bên trong con người đang dần đánh mất khả năng lựa chọn điều thiện.
Có lẽ nhiều người trong chúng ta hiểu rất rõ cảm giác ấy. Ta không muốn nổi nóng, nhưng cứ gặp một người nào đó là lòng mình bốc lên. Ta không muốn nói chuyện người khác, nhưng hễ ngồi vào một nhóm quen thuộc là câu chuyện lại trượt về những điều riêng tư của người vắng mặt. Ta không muốn so sánh con mình với con nhà khác, nhưng khi nghe thành tích của một đứa trẻ khác, ta lại mang về nhà một sự khó chịu và biến nó thành lời trách móc. Ta không muốn để điện thoại chiếm hết buổi tối, nhưng hết lần này đến lần khác, ta ngẩng lên thì đã quá giờ, người thân đã ngủ, lời kinh chưa đọc, việc cần làm vẫn còn nguyên. Những vòng lặp ấy khiến con người dễ chán nản. Ta có thể bắt đầu nghĩ rằng mình vốn là như vậy, không thể khác được. Nhưng đức tin mở ra một khả năng khác: con người không bị đồng nhất hoàn toàn với thói quen của mình. Ta chịu trách nhiệm về những lựa chọn đã làm, nhưng ta vẫn có thể học những lựa chọn mới. Ân sủng không xóa bỏ trách nhiệm ấy; ân sủng làm cho trách nhiệm trở thành một con đường có hy vọng. Đức Giêsu không đến chỉ để cho ta thấy mình đang bị trói buộc đến đâu. Người đến để nắm lấy ta, nâng ta lên và giúp ta tập sống bằng một sự tự do được phục hồi. Ta có thể bắt đầu bằng một bước nhỏ, rất nhỏ, nhưng chân thật: thừa nhận điều đang xảy ra, ngừng bào chữa, xin trợ giúp, tránh một hoàn cảnh dễ làm mình vấp ngã và thực hiện một hành vi tốt cụ thể.
Một trong những khó khăn lớn của việc hoán cải là chúng ta thường nói rất nhiều về điều cần bỏ mà nói quá ít về đời sống cần xây dựng. Một người được nhắc phải bớt nóng giận, nhưng ít khi được hướng dẫn cách nhận ra những dấu hiệu căng thẳng trước khi cơn giận bùng lên. Một người được khuyên phải bớt ích kỷ, nhưng không biết nên bắt đầu quan tâm bằng việc gì trong hoàn cảnh của mình. Một người được bảo phải sống gần Chúa hơn, nhưng không có một nhịp cầu nguyện phù hợp để bước vào. Một đứa trẻ nghe rất nhiều lời cấm, nhưng ít được trải nghiệm niềm vui của điều thiện. Khi thiếu những lối đi cụ thể, lời khuyên dễ trở thành một sức ép. Con người thấy mình bị đòi hỏi phải thay đổi nhưng không biết cách thay đổi. Vì thế, trong gia đình và cộng đoàn, mỗi lời góp ý cần đi kèm một sự nâng đỡ thực tế. Nếu muốn một người bớt nói lời cay nghiệt, hãy giúp họ học cách trình bày điều mình không hài lòng bằng những câu rõ ràng, không xúc phạm. Nếu muốn một người bớt khép kín, hãy dành cho họ một cuộc gặp mà họ không bị thẩm vấn. Nếu muốn một người trở lại với việc cầu nguyện, hãy cùng họ bắt đầu một khoảng thời gian ngắn và đều đặn. Nếu muốn người trẻ thoát khỏi một lối sống trống rỗng, hãy tạo cơ hội để họ phục vụ, lao động, học hỏi và cảm nhận rằng đời mình có ích. Sự thiện cần được đưa đến đủ gần để con người có thể chạm vào, thực hành và nhận ra niềm vui của nó.
Bởi vậy, đời sống đạo không thể chỉ được đo bằng một danh sách những điều ta chưa phạm. Có người không làm điều gì gây tai tiếng, nhưng cũng chưa từng chủ động nâng đỡ một ai. Có người không nói lời ác, nhưng không bao giờ lên tiếng bảo vệ người bị oan. Có người không lấy của người khác, nhưng luôn làm ngơ trước một người đang thiếu thốn mà mình có thể giúp. Có người giữ vẻ ngoài rất chỉnh tề, nhưng trong lòng không còn thiết tha với Thiên Chúa hay với con người. Một đời sống như thế có thể ít bị phê phán, nhưng vẫn thiếu sức sống. Chúng ta được gọi để yêu mến. Tình yêu luôn có một chuyển động hướng đến người khác. Tình yêu làm người ta biết hỏi thăm, biết nhận trách nhiệm, biết chia sẻ, biết sửa sai, biết ở lại bên một người đang đau khổ. Tình yêu đưa đức tin ra khỏi trạng thái chỉ tự bảo vệ mình để bước vào hành trình trao ban. Một người sống với Chúa sẽ dần học được sự tự do để làm điều tốt ngay cả khi không ai biết, để giữ sự thật ngay cả khi phải chịu thiệt, để đối xử nhân hậu ngay cả khi lòng mình còn chưa hoàn toàn bình an. Chính trong những lựa chọn ấy, tâm hồn được hình thành. Mỗi lần ta lựa chọn điều thiện cách tự do, ta đang giúp chính mình trở nên có khả năng sống điều thiện hơn trong lần tiếp theo.
Tuy nhiên, ta cũng phải cẩn thận với một ngộ nhận: tưởng rằng cứ làm thật nhiều việc thì đời sống thiêng liêng sẽ chắc chắn vững vàng. Một người có thể hoạt động liên tục mà vẫn không đối diện với lòng mình. Có người dùng công việc để tránh một nỗi đau chưa được chữa lành. Có người phục vụ nhiều để tìm kiếm sự công nhận. Có người không cho mình nghỉ vì sợ khi dừng lại sẽ nghe thấy những bất an bên trong. Sự thiện không chỉ nằm ở số lượng công việc, mà còn ở cách ta hiện diện và động lực ta mang theo. Một người chăm sóc gia đình trong bình an có thể đang sống đức ái rất sâu. Một người đang bệnh, không còn làm được nhiều điều, vẫn có thể trao ban bằng sự tín thác, bằng lời cầu nguyện và bằng thái độ đón nhận sự chăm sóc. Một người biết nghỉ ngơi đúng lúc có thể đang gìn giữ khả năng yêu thương lâu dài của mình. Chúng ta cần để Chúa làm chủ cả những hoạt động và những khoảng lặng. Có những khoảng lặng đầy sự sống: lặng để nghe, lặng để cầu nguyện, lặng để hồi phục, lặng để nhận ra điều mình đã bỏ qua. Điều đáng lo không phải là một buổi chiều ít việc, mà là một tâm hồn không còn hướng về tình yêu; không phải là lúc ta dừng lại, mà là khi ta khép lòng trước Chúa và trước người khác.
Trong gia đình, sự thiện cần có hình hài rất cụ thể. Một mái nhà không thể chỉ sống bằng quyết tâm chung chung rằng từ nay mọi người sẽ yêu thương nhau hơn. Yêu thương cần trở thành một cách nói, một cách nghe, một sự phân chia công việc, một thời gian dành cho nhau. Người chồng trở về nhà và biết nhìn thấy sự mệt mỏi của vợ đang thực hiện một hành vi đức ái. Người vợ nhận ra những áp lực của chồng và nói với anh bằng sự tôn trọng đang góp phần gìn giữ bình an. Cha mẹ cho con được trình bày trước khi kết luận đang tạo nên một môi trường công bằng. Một người con chủ động giúp việc, hỏi thăm ông bà, bớt một giờ giải trí để hiện diện với gia đình đang học cách vượt khỏi thế giới riêng. Những điều ấy nhỏ, nhưng lặp lại mỗi ngày sẽ tạo thành một bầu khí. Chính bầu khí ấy làm cho người sống trong nhà cảm thấy mình được đón nhận. Có những gia đình không giàu có, không có nhiều điều kiện, nhưng con cái vẫn muốn trở về vì ở đó chúng được nghe bằng sự kiên nhẫn. Cũng có những gia đình đủ mọi tiện nghi mà ai cũng tìm cách ở bên ngoài lâu hơn, bởi bước vào nhà là bước vào một nơi có quá nhiều xét nét. Một mái nhà được Chúa hiện diện cần được nhận ra qua cách những người trong nhà gìn giữ phẩm giá của nhau.
Đặc biệt, khi gia đình đã trải qua một thời gian xung đột, sự hòa giải cần được tiếp tục bằng những thay đổi có thể quan sát được. Sau một lời xin lỗi, người đã gây tổn thương cần học cách không lặp lại hành vi ấy. Sau một lời tha thứ, người bị tổn thương cần có thời gian để lấy lại cảm giác an toàn. Không ai nên bị thúc ép phải tin tưởng ngay chỉ vì người kia đã nói mình hối hận. Sự tin cậy được gây dựng bằng những hành vi nhất quán: giữ lời đã hứa, trả lời trung thực, tôn trọng giới hạn, chịu trách nhiệm khi sai và sẵn sàng tìm trợ giúp nếu vấn đề vượt quá khả năng của gia đình. Lòng thương xót không làm sự thật trở nên nhẹ đi. Lòng thương xót giúp con người đối diện với sự thật mà không bị đẩy vào tuyệt vọng. Nếu trong nhà có bạo lực, đe dọa hay lạm dụng, bảo vệ người bị hại là một hành vi đức ái cấp thiết. Tha thứ không buộc một người phải tiếp tục ở trong hoàn cảnh nguy hiểm. Việc ngăn chặn hành vi gây hại, tìm sự trợ giúp thích hợp và đòi hỏi trách nhiệm là những bước cần thiết để sự thiện có nền tảng thực sự. Bình an của một gia đình phải có chỗ cho sự an toàn, cho công bằng và cho tiếng nói của người yếu thế; nếu thiếu những điều ấy, vẻ yên ổn bên ngoài chỉ đang che giấu một nỗi đau chưa được giải quyết.
Đối với cộng đoàn, Tin Mừng hôm nay đặt ra một câu hỏi rất thẳng: chúng ta đang cùng nhau quy tụ con người đến với Chúa, hay đang làm họ phân tán bằng chính cách sống của mình? Có những cộng đoàn có nhiều chương trình, nhưng thành viên không cảm thấy mình được thuộc về. Có những nhóm rất chăm lo hình thức sinh hoạt, nhưng khi một người gặp khủng hoảng thì không ai biết để đến thăm. Có những nơi rất quan tâm đến việc duy trì trật tự, nhưng không đủ kiên nhẫn để hiểu tại sao một người đang trở nên khó gần. Người ấy có thể đang đau vì mất người thân, đang kiệt sức vì công việc, đang mang một nỗi lo về gia đình, đang cảm thấy mình bị bỏ quên. Nếu ta chỉ thấy hành vi gây khó chịu mà không tìm hiểu con người phía sau, lời sửa dạy có thể làm họ xa cộng đoàn hơn. Điều này không có nghĩa là bỏ qua trách nhiệm hay chấp nhận mọi cách cư xử. Nó có nghĩa là việc sửa chữa cần được thực hiện trong một tương quan có lòng thương xót. Một người được góp ý bởi người biết quan tâm đến mình thường có khả năng lắng nghe hơn. Một người chỉ được nhớ tới mỗi khi làm sai sẽ dễ nghĩ rằng cộng đoàn không cần con người họ, chỉ cần sự tuân thủ của họ. Muốn xây dựng hiệp thông, chúng ta cần những mối quan hệ đủ thật để có thể vừa an ủi, vừa nhắc nhở, vừa đồng hành.
Sự chia rẽ trong cộng đoàn thường không xuất hiện ngay dưới hình thức một cuộc đối đầu lớn. Nó có thể bắt đầu từ một nhận xét được nói sau lưng, một thông tin chưa kiểm chứng, một người chỉ nghe một phía rồi vội kết luận. Sau đó, người ta tìm những người đồng ý với mình. Các nhóm nhỏ hình thành quanh sự bất mãn. Những cuộc gặp không còn để tìm giải pháp mà để nhắc lại điều làm mình khó chịu. Khi ấy, ngay cả một sự việc rất nhỏ cũng có thể bị biến thành dấu hiệu của một âm mưu. Một ánh mắt bị diễn giải là coi thường. Một quyết định bị xem là thiên vị trước khi lý do được giải thích. Một lời góp ý bị biến thành sự tấn công. Cộng đoàn mệt mỏi vì phải sống trong một mạng lưới suy đoán. Để chặn tiến trình ấy, cần có những người biết giữ gìn lời nói của mình. Người ấy không chuyển tiếp điều chưa rõ, không thêm động cơ vào hành vi của người khác, không dùng chuyện riêng của một người để tạo sự thân mật với nhóm. Khi có vấn đề, họ tìm đúng người để trao đổi; khi cần góp ý, họ nói rõ sự việc; khi chưa đủ dữ kiện, họ chấp nhận chưa kết luận. Đây là một hình thức khổ chế rất thiết thực. Có lúc giữ miệng trước một câu chuyện hấp dẫn khó hơn giữ chay một bữa. Có lúc từ bỏ niềm vui được đứng về một phe để tìm sự thật đòi nhiều can đảm hơn tham gia một công việc được mọi người khen ngợi.
Một người phục vụ cũng cần học cách vui khi điều tốt được thực hiện qua người khác. Đây là một cuộc chiến âm thầm của lòng tự ái. Ta có thể đã dành nhiều năm cho một công việc, và khi có người mới đến, có cách làm khác, có khả năng thu hút sự cộng tác, lòng ta bỗng thấy bất an. Ta sợ bị quên, sợ mất vị trí, sợ những đóng góp của mình không còn được nhắc đến. Nếu không nhận diện nỗi sợ ấy, ta có thể biến nó thành những lời phê bình tưởng như rất khách quan. Ta chỉ thấy thiếu sót của người mới. Ta chỉ kể những khó khăn họ gây ra. Ta khó chấp nhận thành quả của họ. Khi ấy, công việc vốn nhằm phục vụ Chúa lại trở thành nơi bảo vệ cái tôi. Để thoát khỏi điều đó, ta cần trở về với ý nghĩa ban đầu của sự phục vụ. Nếu một người được giúp đỡ tốt hơn, nếu một người trẻ tìm được chỗ trong cộng đoàn, nếu một gia đình được nâng đỡ, thì điều thiện ấy đáng cho ta vui, dù tên mình không được nhắc đến. Có thể ta vẫn cần góp ý, vẫn cần bảo vệ những giá trị quan trọng, nhưng ta có thể làm điều đó bằng một tâm hồn rộng mở. Một cộng đoàn trưởng thành là nơi người đi trước có thể trao lại kinh nghiệm mà không giữ chặt quyền lực, và người đến sau có thể đón nhận gia sản mà không khinh thường những hy sinh đã làm nên nó.
Lựa chọn đứng về phía Đức Kitô cũng được thể hiện trong cách ta đối diện với sự thật của chính mình. Có người rất nhạy bén trước lỗi người khác nhưng lại rất vụng về khi nhìn vào lỗi của mình. Ta dễ nhận ra một lời nói kiêu ngạo nơi người bên cạnh, nhưng không thấy sự kiêu ngạo trong cách mình kết luận về họ. Ta dễ phê phán người thích được chú ý, nhưng không nhận ra mình đang buồn vì không được mời lên trước. Ta dễ trách người khác thiếu bác ái, nhưng lại dùng một giọng lạnh lùng để nói về sự thiếu bác ái ấy. Vì thế, mỗi ngày cần có một khoảng thời gian trở về. Ta có thể nhìn lại một cuộc trò chuyện: điều gì đã làm mình khó chịu? Ta đã phản ứng với sự việc hay với nỗi sợ bị xem thường? Ta có nói quá điều mình biết không? Ta có làm người khác phải xấu hổ để mình cảm thấy mạnh hơn không? Ta có bỏ qua một cơ hội nâng đỡ chỉ vì người ấy không thuộc nhóm mình không? Những câu hỏi ấy không nhằm làm ta tự khinh mình. Chúng giúp ta bước ra khỏi một đời sống vô thức, nơi ta cứ lặp lại cách phản ứng quen thuộc mà không biết mình đang tạo nên điều gì. Một người biết xét mình cách chân thật sẽ bớt khắt khe với người khác, bởi họ nhận ra chính mình cũng cần sự nhẫn nại của Chúa từng ngày.
Cầu nguyện giữ một vị trí không thể thay thế trong hành trình này. Khi cầu nguyện, ta đặt đời mình trước một tình yêu lớn hơn những cảm xúc đang chi phối ta. Có lúc vào giờ cầu nguyện, ta vẫn còn tức giận. Có lúc ta chưa thể tha thứ. Có lúc ta thấy trong lòng mình đầy những lý lẽ để chống lại một người. Chính lúc ấy, việc ở lại trước Chúa có thể trở thành bước đầu của một sự thay đổi. Ta không cần giả vờ đã bình an. Ta có thể đem cơn giận của mình đến, đem sự tủi thân đến, đem cả mong muốn trả đũa đến và xin Chúa giúp mình nhìn cho đúng. Khi một người đủ chân thật trong cầu nguyện, họ dần nhận ra những lớp cảm xúc đằng sau phản ứng bề mặt. Có khi phía sau cơn giận là cảm giác bị bỏ rơi. Phía sau sự kiểm soát là nỗi sợ mất người thân. Phía sau lòng ghen tị là một nhu cầu được công nhận chưa được chăm sóc đúng cách. Nhận ra những điều ấy giúp ta chịu trách nhiệm tốt hơn, vì ta không còn bắt người khác phải gánh tất cả những bất an của mình. Cầu nguyện cũng giúp ta nhớ rằng người đang làm mình khó chịu vẫn là một con người được Chúa yêu thương. Ta có thể cần giữ khoảng cách, cần đặt giới hạn, cần yêu cầu họ thay đổi, nhưng ta không được nuôi dưỡng ước muốn hủy hoại phẩm giá của họ.
Các bí tích nuôi dưỡng hành trình hoán cải bằng ân sủng mà con người không tự tạo ra được. Trong bí tích Hòa giải, ta được mời gọi thôi ẩn nấp sau những lời bào chữa để nhìn nhận tội lỗi và đón nhận lòng thương xót. Nhưng sự sám hối cần có hướng đi cụ thể sau khi bước ra khỏi tòa giải tội. Nếu ta thường làm tổn thương người thân bằng lời nói, ta cần thay đổi cách bước vào cuộc trao đổi căng thẳng. Nếu ta đã gian dối, ta cần tìm cách khắc phục hậu quả trong khả năng của mình. Nếu ta để một thói quen dẫn mình vào tội, ta cần nhìn lại môi trường, thời gian, những mối liên hệ và những dịp mình thường mất tỉnh thức. Thánh Thể đưa ta vào sự hiệp thông với Đức Kitô và Hội Thánh, đồng thời đào luyện khả năng trao ban. Một người đón nhận Chúa cần để sự hiệp thông ấy chạm đến cách họ đối xử với người đang ngồi chung bàn ăn, người làm việc cùng mình, người phục vụ mình và người mình có trách nhiệm chăm sóc. Đời sống bí tích không khép lại trong nhà thờ. Nó tiếp tục giữa những việc rất bình thường: một lời xin lỗi, một món nợ được trả, một công việc được làm tử tế, một lời nói được giữ lại vì có thể gây hại, một người bị bỏ quên được nhớ đến. Chính ở đó, điều ta cử hành trở thành điều ta sống.
Đối với người trẻ, điều thiện cần được khám phá như một khả năng làm cho đời mình có ý nghĩa. Nếu người trẻ chỉ nghe rằng đời sống đạo là một chuỗi những điều bị cấm, họ có thể giữ đạo trong lo sợ hoặc tìm cách rời xa khi không còn bị giám sát. Nhưng khi được tham gia vào một công việc bác ái, được gặp những người đang sống trong hoàn cảnh khó khăn, được chứng kiến niềm vui của việc chia sẻ, họ có thể hiểu bằng chính trải nghiệm rằng tự do có thể hướng đến một điều đẹp. Một người trẻ từng nghĩ mình không có ích có thể thay đổi khi được trao một trách nhiệm phù hợp và được đồng hành. Một em thiếu niên đang sống quá nhiều trong thế giới màn hình có thể tìm lại sự gắn bó khi được mời vào một hoạt động thực tế, nơi em được biết đến bằng tên, được lắng nghe và được góp sức. Cha mẹ và người hướng dẫn cần quan tâm đến những nhu cầu ấy. Đằng sau một thói quen khó bỏ đôi khi là một sự cô đơn chưa được nhận ra, một cảm giác thất bại không biết nói với ai, một nhu cầu thuộc về bị đáp ứng bằng những tương quan gây hại. Muốn giúp người trẻ, chúng ta cần vừa đặt giới hạn vừa mở ra những cơ hội sống. Một cánh cửa bị đóng cần đi kèm một cánh cửa tốt được mở, để các em có đường bước tới, có người đồng hành và có lý do để hy vọng.
Trong thế giới thông tin, lựa chọn sự thiện cũng cần đi vào những động tác rất nhỏ của bàn tay. Trước khi gửi một tin nhắn, ta có thể dừng lại để xem lời ấy có trung thực và cần thiết không. Trước khi chia sẻ một câu chuyện gây phẫn nộ, ta có thể tìm hiểu xem sự việc đã được xác minh chưa. Trước khi bình luận về một người đang bị nhiều người chỉ trích, ta có thể nhớ rằng phía sau cái tên ấy có một gia đình, có những người thân, có một đời sống mà mình biết rất ít. Một lời sai được lan truyền có thể gây ra hậu quả lớn hơn điều người gửi tưởng. Một bức ảnh bị sử dụng thiếu tôn trọng có thể làm một người đau rất lâu. Một nhóm trò chuyện có thể trở thành nơi nâng đỡ, nhưng cũng có thể thành nơi làm sự nghi kỵ lớn lên từng ngày. Chúng ta cần một lương tâm hiện diện cả khi cầm điện thoại. Đức ái không dừng lại trước màn hình. Sự thật không được phép trở thành thứ tùy chọn chỉ vì một câu chuyện hấp dẫn. Có những lúc việc tốt nhất ta làm được là không góp thêm một lời vào sự đám đông đang làm, dành thời gian tìm hiểu và chọn một cách nói giúp con người đến gần sự thật hơn. Khi sử dụng thời gian trực tuyến cách có trách nhiệm, ta cũng giữ lại khả năng hiện diện với những người đang ở ngay bên cạnh mình.
Một thách đố khác là sự mệt mỏi kéo dài. Khi kiệt sức, con người dễ mất sự kiên nhẫn, dễ phản ứng bằng lời nặng nề, dễ tìm những cách giải tỏa làm mình hối tiếc. Có người cứ trách mình thiếu đạo đức mà không nhận ra đã nhiều tháng họ không ngủ đủ, không có thời gian hồi phục, không được chia sẻ gánh nặng. Chăm sóc sự sống của mình cũng thuộc về trách nhiệm luân lý. Một người cha biết điều chỉnh công việc để có sức ở bên con đang gìn giữ một điều quý giá. Một người mẹ biết nhờ giúp đỡ đang tạo điều kiện để mình yêu thương bền bỉ hơn. Một người phục vụ biết thừa nhận giới hạn có thể tránh được những thái độ cay nghiệt phát sinh từ sự quá tải. Một cộng đoàn biết phân chia trách nhiệm, tôn trọng thời gian nghỉ và không xem sự kiệt sức là bằng chứng của lòng nhiệt thành đang chăm sóc con người cách khôn ngoan. Chúa không đòi ta chứng minh tình yêu bằng việc hủy hoại sức lực của mình. Người mời ta trao ban trong sự thật của thân phận thụ tạo, với khả năng và giới hạn cụ thể. Khi biết sống điều độ, ta có thể nhận ra sớm hơn những dấu hiệu nguy hiểm trong lòng mình và lựa chọn một cách đáp lại tốt hơn.
Sự tái phạm làm nhiều người xấu hổ đến mức không dám trở về với Chúa. Họ đã hứa, đã cố gắng, đã có một thời gian sống khá hơn, rồi lại vấp ngã. Sự thất vọng ấy có thể kéo theo một cám dỗ khác: bỏ hết những nỗ lực trước đó vì nghĩ rằng chúng vô nghĩa. Nhưng một lần vấp ngã không xóa sạch mọi bước đã đi. Nó cho thấy có điều cần được hiểu thêm, có giới hạn cần được tôn trọng, có sự trợ giúp cần được tìm kiếm. Một người đang học sống bình an có thể nhận ra mình thường mất kiểm soát khi quá đói, quá mệt hoặc bị dồn vào những cuộc trao đổi không có lối thoát. Một người đang từ bỏ một thói quen gây hại có thể cần tránh những thời điểm, những địa điểm hoặc những tiếp xúc đã gắn với thói quen ấy. Một người thường rơi vào sự cay đắng có thể cần ngừng những cuộc trò chuyện chỉ làm mình thêm bất mãn. Khi nhìn sự vấp ngã bằng sự thật, ta có thể học từ nó mà không giảm nhẹ trách nhiệm. Khi nhìn bằng lòng thương xót, ta có thể đứng dậy mà không tự kết án toàn bộ con người mình. Chúa vẫn có thể dẫn ta đi qua một hành trình chậm, có những bước tiến và những lần phải bắt đầu lại. Điều cần gìn giữ là lòng chân thành, sự kiên trì và ý muốn tiếp tục cộng tác với ân sủng.
Càng đi sâu vào đời sống đức tin, ta càng nhận ra rằng chiến thắng sự dữ không luôn mang hình thức một biến cố ngoạn mục. Có khi đó là một người đang rất muốn nói một câu làm người khác đau, nhưng biết dừng lại. Có khi đó là một người đang giận mà vẫn chọn không bỏ mặc con nhỏ. Có khi đó là một người có cơ hội gian lận nhưng giữ sự trung thực. Có khi đó là một người đã bị xúc phạm, biết tìm công bằng mà không dùng sự vu khống để trả đũa. Có khi đó là một thành viên cộng đoàn chủ động đến gặp người mình đang hiểu lầm để nghe họ nói. Có khi đó là một người đang bệnh lâu ngày vẫn cố giữ một lời nói dịu dàng với người chăm sóc. Những hành vi ấy ít được chú ý, nhưng chúng làm thay đổi đời sống từ bên trong. Chúng ngăn sự tổn thương tiếp tục lan đi. Chúng giúp một đứa trẻ có một ký ức an toàn hơn. Chúng làm một người đang tuyệt vọng biết rằng vẫn có sự tử tế. Chúng tạo ra một khoảng không gian nơi người khác có thể thở, có thể nói thật và có thể bắt đầu lại. Một cộng đoàn đầy những lựa chọn như thế sẽ có một sức mạnh âm thầm: sức mạnh của những con người để Chúa dẫn dắt mình trong các việc nhỏ.
Để sống được như vậy, ta cần bớt lệ thuộc vào cảm xúc tức thời. Có những ngày ta thấy cầu nguyện rất sốt sắng, nhưng có những ngày lòng khô khan. Có những lúc việc phục vụ đem lại niềm vui, nhưng cũng có những lúc chỉ thấy mệt. Có những người dễ yêu, và có những người làm ta phải tập kiên nhẫn rất nhiều. Nếu mọi quyết định đều chờ một cảm giác thuận lợi, đời sống sẽ thiếu bền vững. Nhân đức được hình thành khi ta kiên trì lựa chọn điều đúng bằng một ý chí được ân sủng nâng đỡ, kể cả lúc không có sự hứng thú. Tuy nhiên, kiên trì cũng cần sự khôn ngoan. Ta phải biết điều chỉnh những mục tiêu quá sức, biết tìm người đồng hành, biết nhận ra khi nào cần giải quyết một vấn đề nền tảng thay vì chỉ cố chịu đựng. Một người muốn cầu nguyện đều có thể bắt đầu bằng một khoảng thời gian ngắn phù hợp với công việc và trách nhiệm gia đình. Một người muốn bớt nóng giận có thể học một thói quen tạm dừng trước khi trả lời. Một người muốn sống bác ái có thể chọn chăm sóc một người cụ thể thay vì đặt ra những dự định quá lớn rồi bỏ cuộc. Những bước nhỏ có tính bền vững thường giúp tâm hồn thay đổi sâu hơn những quyết tâm mạnh mẽ chỉ tồn tại vài ngày.
Có một câu hỏi đáng để mỗi người đem vào giờ cầu nguyện: trong đời tôi hiện nay, ai hoặc điều gì đang có quyền quyết định mạnh nhất? Có phải là Chúa, hay là nỗi sợ bị chê? Có phải là lương tâm, hay là mong muốn được hơn người? Có phải là tình yêu, hay là nhu cầu phải kiểm soát mọi sự? Có phải là sự thật, hay là thói quen bảo vệ hình ảnh của mình bằng mọi giá? Những câu hỏi ấy có thể làm ta không thoải mái, nhưng chúng cần thiết. Người ta có thể dành một phần thời gian cho việc đạo mà vẫn để những động lực khác điều khiển phần lớn cuộc sống. Ta có thể cầu xin Chúa hướng dẫn, nhưng chỉ muốn Người xác nhận những gì mình đã chọn. Ta có thể xin bình an, nhưng vẫn giữ lại những cách nói làm gia đình bất an. Ta có thể xin cộng đoàn hiệp nhất, nhưng vẫn nuôi những cuộc trò chuyện tạo phe nhóm. Để Chúa làm chủ đòi ta trao cho Người cả những vùng mình thường giữ kín: cách dùng tiền, cách sử dụng quyền hạn, cách đối xử với người mình không thích, cách phản ứng khi không được coi trọng. Chính ở những vùng ấy, việc hoán cải trở nên cụ thể. Và chính ở những vùng ấy, ta có thể khám phá một sự tự do mới, khi không còn phải phục vụ mãi cho cái tôi đang sợ hãi của mình.
Hôm nay, mỗi người có thể bắt đầu bằng một việc đủ rõ để thực hiện ngay. Một người cần xin lỗi mà không thêm lời đổ lỗi. Một người cần trả lại điều mình đã lấy hoặc đã giữ không đúng. Một người cần ngừng một câu chuyện gây hại và đính chính điều mình đã nói sai. Một người cần dành thời gian lắng nghe con. Một người cần đến thăm cha mẹ đã lâu không được quan tâm. Một người cần tìm sự trợ giúp để thoát khỏi một thói quen đang phá hủy đời mình. Một cộng đoàn cần mở lại cuộc đối thoại đã bị tránh né. Một người phục vụ cần trao bớt trách nhiệm để người khác được góp phần. Một gia đình cần khôi phục một giờ cầu nguyện đơn sơ, trong đó mọi người có thể đem những lo lắng của mình đến trước Chúa. Việc ấy có thể không làm mọi vấn đề biến mất, nhưng nó đặt chân ta vào đúng hướng. Khi thực hiện một điều tốt cụ thể, ta thôi sống chỉ trong những ý định. Ta cho ân sủng một sự đáp lại bằng chính đời sống mình. Và khi điều tốt ấy được tiếp tục ngày này qua ngày khác, nó trở thành một nếp sống, rồi từ nếp sống trở thành một phần của con người ta.
Chúng ta có thể mang nhiều nỗi lo khi nhìn vào thế giới, vào gia đình, vào cộng đoàn và vào chính tâm hồn mình. Có những vết thương lâu lành, những sự bất công chưa được giải quyết, những thói quen khó bỏ, những tương quan chưa biết cách làm mới. Nhưng người tin vào Đức Kitô có thể bước đi với một niềm hy vọng vững chắc: Chúa đang hoạt động, và Người vẫn mời gọi chúng ta cộng tác. Một người có thể chưa thay đổi được cả bầu khí gia đình, nhưng có thể bắt đầu bằng việc gìn giữ lời nói của mình. Một thành viên chưa giải quyết được mọi chia rẽ trong cộng đoàn, nhưng có thể ngừng góp phần vào sự chia rẽ. Một người đang yếu đuối chưa thể đi rất xa, nhưng có thể đưa tay ra xin được nâng đỡ. Một người mang lỗi lầm chưa thể sửa hết hậu quả ngay lập tức, nhưng có thể bắt đầu chịu trách nhiệm. Những bước ấy có giá trị trước mặt Chúa. Người nhìn thấy điều đang được sinh ra trong một tâm hồn biết trở về. Người biết sự khó khăn của một lựa chọn tốt được thực hiện giữa cơn giận, giữa sự mệt mỏi, giữa nỗi sợ. Và Người có thể dùng những lựa chọn nhỏ ấy để mở ra những điều chúng ta chưa hình dung được.
Lạy Chúa Giêsu, xin bước vào những nơi trong lòng chúng con còn bị sợ hãi, giận dữ, ghen tị và ích kỷ chi phối. Xin giúp chúng con nhận ra điều đang làm mình mất tự do, đủ khiêm nhường để thừa nhận và đủ can đảm để tìm đường thay đổi. Xin chữa lành cái nhìn đã quen nghi ngờ, để chúng con biết vui trước điều tốt nơi người khác và biết cảm tạ trước những dấu chỉ của tình yêu. Xin gìn giữ lời nói chúng con, để lời ấy không làm sự tổn thương lan rộng, nhưng có thể đem lại sự thật, sự nâng đỡ và niềm hy vọng. Xin hiện diện trong các gia đình đang mệt mỏi, giúp những người thân biết lắng nghe nhau, biết chịu trách nhiệm và biết xây dựng lại lòng tin bằng những việc chân thành. Xin ở giữa các cộng đoàn còn chia rẽ, giúp chúng con bớt bảo vệ vị trí của mình và biết cùng nhau chăm sóc những người Chúa trao phó. Xin đỡ nâng người đang cố từ bỏ một thói quen xấu, người đã vấp ngã nhiều lần, người xấu hổ không dám trở về, người tưởng rằng đời mình không thể khác được. Xin cho họ gặp được lòng thương xót và sự trợ giúp thích hợp. Xin dạy chúng con sống điều thiện bằng những việc nhỏ mỗi ngày, với sự kiên trì, khôn ngoan và bình an. Xin cho tâm hồn chúng con trở thành nơi Chúa được đón tiếp, gia đình chúng con trở thành nơi con người được yêu thương, và cộng đoàn chúng con trở thành nơi người yếu đuối có thể tìm lại sức đứng dậy. Trong mọi lựa chọn hôm nay, xin giúp chúng con cộng tác với Chúa, để sự sống được gìn giữ, phẩm giá được tôn trọng, tình yêu được lớn lên và những người ở gần chúng con cảm nhận được niềm vui của một đời sống có Chúa ở cùng. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.