BA VỊ THÁNH TÊRÊSA: BA CON ĐƯỜNG, MỘT TÌNH YÊU VÀ MỘT ĐỜI NGƯỜI ĐƯỢC TRAO ĐI
Có những người đi qua đời ta rất nhẹ, nhẹ đến mức khi họ còn ở đó, ta tưởng sự hiện diện của họ là một điều đương nhiên. Một bàn tay dọn sẵn bữa cơm. Một người lặng lẽ đợi cửa. Một tiếng hỏi han vào buổi chiều. Một ánh mắt nhận ra mình đang buồn dù mình chưa nói. Một lời cầu nguyện âm thầm mà ta không bao giờ được nghe. Chỉ khi người ấy không còn, ta mới hiểu rằng đã có một tình yêu nâng đỡ mình suốt những năm tháng dài, như nền nhà nâng bước chân mà chẳng bao giờ lên tiếng. Có những cuộc đời cũng âm thầm như thế trước mặt thế gian, nhưng lại cháy sáng trước mặt Thiên Chúa. Họ không chiếm lấy đời sống bằng tiếng động. Họ đi vào đời sống bằng sự hiện diện. Họ không làm người khác choáng ngợp vì những điều họ sở hữu. Họ làm người khác được an ủi vì cách họ yêu. Ba vị thánh mang tên Têrêsa đưa chúng ta đến gần vẻ đẹp ấy: Têrêsa Avila, Têrêsa Hài Đồng Giêsu và Têrêsa Calcutta. Khi nhắc đến các ngài, ta có thể nghĩ đến đời sống nội tâm, con đường bé nhỏ và đôi tay phục vụ. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở ba hình ảnh đẹp, chúng ta có thể vẫn đứng ngoài điều cốt yếu. Điều cốt yếu là một con người đã để Thiên Chúa bước vào đến đâu, đã để tình yêu của Người thay đổi mình đến mức nào, và đã trao cho người khác điều gì từ cuộc gặp gỡ ấy. Các thánh không chỉ cho ta một điều để kính nhớ. Các ngài đánh thức một điều để sống. Và lời đánh thức ấy đôi khi rất dịu, nhưng cũng rất đau: con đang sống hết những ngày đời mình, hay chỉ đang đi qua chúng? Con có mặt trong căn nhà của con, trong cộng đoàn của con, trong công việc của con, nhưng trái tim con có thực sự ở đó không? Người sống cạnh con có cảm nhận được tình yêu, hay chỉ cảm nhận được sự bận rộn, sự khó tính, sự mệt mỏi và những đòi hỏi không bao giờ vơi?
Chúng ta đang sống trong một thời đại mà con người dễ bị cuốn đi đến mức không còn nhận ra mình đã đánh mất điều gì. Buổi sáng bắt đầu bằng một màn hình, buổi tối khép lại bằng một màn hình, và giữa hai khoảng ấy là vô số tiếng gọi, thông báo, công việc, dự tính, lo lắng. Ta biết rất nhanh một biến cố xảy ra ở nơi xa, nhưng có thể rất chậm nhận ra người thân trong nhà đang cô đơn. Ta cập nhật từng thay đổi của thế giới, nhưng không biết tâm hồn mình đã trở nên khô cứng từ lúc nào. Ta có thể trả lời hàng chục người trong một ngày, nhưng lại không đủ bình tâm để nghe một người nói hết nỗi buồn. Có khi mọi người tưởng ta đang sống đầy đủ vì lịch trình kín, vì công việc nhiều, vì trách nhiệm lớn, vì những gì ta làm xem ra hữu ích. Nhưng bên trong, ta đang sống một cuộc đời bị chia vụn. Tâm trí ở nơi này, thân xác ở nơi khác, trái tim mắc kẹt trong một chuyện cũ, còn tương lai thì đầy những điều đáng sợ. Ta làm việc mà không còn hiện diện trong việc mình làm. Ta cầu nguyện mà lòng vẫn chạy theo những chuyện chưa xong. Ta gặp người khác mà mắt vẫn hướng về điều tiếp theo. Rồi một ngày, sự mệt mỏi không còn chỉ ở cơ thể. Nó đi vào cách nhìn đời. Ta bắt đầu thấy ai cũng phiền, việc gì cũng nặng, lời đề nghị nào cũng là một gánh thêm. Chính lúc ấy, ta cần một cuộc trở về. Trở về để có thể sống những điều đang làm bằng một trái tim nguyên vẹn hơn. Trở về để người ta gặp không chỉ là một người hoàn thành bổn phận, mà là một con người còn biết rung động. Trở về để Thiên Chúa có chỗ trong đời mình, và từ chỗ ấy, những người khác cũng có chỗ.
Têrêsa Avila gợi cho chúng ta cuộc trở về với chiều sâu. Mỗi con người đều có một thế giới bên trong mà người ngoài không dễ thấy. Có những căn phòng đầy ký ức. Có những cánh cửa đã đóng từ một lần bị phản bội. Có những góc tối mang tên mặc cảm. Có những bức tường được dựng lên bằng tự ái. Có những nơi ta không muốn bước vào vì sợ gặp lại một vết thương. Ta đã quen sống ở phía ngoài tâm hồn mình, nơi có thể sắp xếp mọi thứ cho ngay ngắn, trình bày mọi chuyện cho hợp lý, giữ một hình ảnh đủ đẹp trước mắt người khác. Nhưng Chúa muốn gặp con người thật của ta. Người biết đằng sau lời nói mạnh mẽ có thể là một nỗi sợ. Đằng sau sự khó tính có thể là một trái tim từng bị xem thường. Đằng sau thói quen kiểm soát có thể là kinh nghiệm đã từng mất đi điều quý giá mà không thể ngăn được. Đằng sau việc không chịu xin lỗi có thể là một người chưa từng được dạy rằng nhận lỗi không làm mình mất phẩm giá. Nếu không đi vào nội tâm, ta rất dễ tiếp tục gây thương tích mà chỉ biết biện hộ cho hành vi của mình. Ta nói mình nóng vì người khác thiếu ý thức. Ta nói mình lạnh vì người khác không đáng tin. Ta nói mình khép kín vì cuộc đời chẳng có ai tốt. Nhưng có những điều cần được nhìn sâu hơn, dưới ánh sáng của Chúa, để ta nhận ra phần trách nhiệm của mình và tìm được lối sống mới. Cầu nguyện chân thành mở ra khả năng ấy. Ta đến với Chúa, mang theo tất cả những gì chưa được giải quyết, và xin Người giúp mình hiểu điều gì đang diễn ra trong lòng.
Có thể lần đầu thật sự ở yên trước Chúa, ta không cảm thấy bình an ngay. Ta chỉ thấy mình mệt, thấy đầu óc đầy tiếng động, thấy những chuyện tưởng đã quên bỗng quay về. Một khuôn mặt. Một câu nói. Một lần thất bại. Một điều hối tiếc. Một nỗi lo không muốn thừa nhận. Đó không nhất thiết là dấu hiệu cầu nguyện vô ích. Có thể tâm hồn đang bắt đầu được lắng nghe sau một thời gian dài bị bỏ quên. Giống như một người đã cố chịu đựng quá lâu, khi gặp được ai đáng tin thì mới bật khóc, lòng ta cũng có thể bắt đầu nói thật khi được ở trong sự hiện diện của Chúa. Có những giọt nước mắt không đến vì một biến cố mới, mà vì cuối cùng ta không còn phải gồng. Cuối cùng có thể thưa rằng con đang yếu. Cuối cùng có thể nhận rằng con đã sợ. Cuối cùng có thể nói con không biết phải làm sao. Chúa không đòi ta bắt đầu bằng một tâm hồn yên tĩnh hoàn hảo. Ta có thể bắt đầu bằng chính sự hỗn loạn đang có. Ta có thể thưa với Người bằng một lời rất ngắn: lạy Chúa, đây là con. Đây là con với điều tốt và điều chưa tốt. Đây là con với những cố gắng và những lần trốn tránh. Đây là con với lòng muốn yêu nhưng cũng với nỗi sợ bị đau thêm. Xin Chúa ở với con. Một lời thưa như thế có thể trở thành bước đầu của một hành trình dài. Và trong hành trình ấy, điều đầu tiên được chữa lành có thể là sự cô độc: ta nhận ra mình không còn phải tự mang mọi điều trong một khoảng tối không ai biết.
Cầu nguyện cũng dạy ta nhìn lại cách mình hiểu Thiên Chúa. Có người mang trong lòng hình ảnh một Thiên Chúa luôn khó hài lòng. Họ đến trước Người như một người làm công đến báo cáo, chỉ mong không bị khiển trách. Họ đếm những thiếu sót, so sánh mình với người khác, lo rằng mọi thử thách là dấu hiệu mình bị bỏ rơi. Có người khác chỉ tìm Chúa khi cần một việc được giải quyết, rồi đau khổ khi lời cầu xin chưa được đáp lại theo cách mình muốn. Có người tin rằng Chúa yêu mình, nhưng trong những lúc bất an lại sống như thể mình hoàn toàn một mình. Một tương quan cần thời gian để trở nên sâu. Tương quan với Chúa cũng vậy. Chúng ta cần ở lại, cần thưa thật, cần nghe Lời Người, cần để những kinh nghiệm sống được đặt lại trong lòng tin. Dần dần, có thể ta hiểu rằng Chúa không chỉ hiện diện trong một ngày mọi việc thuận lợi. Người cũng ở đó khi ta chưa thấy lối ra. Người ở trong sức mạnh giúp ta giữ một điều đúng giữa áp lực. Người ở trong một bàn tay đến nâng đỡ. Người ở trong lời mời gọi sửa điều mình đã làm sai. Người ở trong khả năng tha thứ đang lớn lên rất chậm. Có khi ta tìm một dấu hiệu lớn, trong khi Người đang âm thầm giúp ta sống thêm một ngày bằng lòng trung thành. Cầu nguyện làm mắt ta quen với sự hiện diện ấy. Nó giúp ta nhận ra những gì trước đây chỉ được gọi là tình cờ, bình thường hoặc không đáng kể, nhưng thực ra đang nuôi dưỡng đời mình.
Sự thinh lặng vì thế rất quý, nhất là đối với người đã quen sống giữa tiếng động. Nhưng thinh lặng không chỉ là ngoài tai không có âm thanh. Một căn phòng yên vẫn có thể chứa một tâm hồn đang tranh cãi dữ dội. Ta tranh cãi với người không có mặt. Ta giải thích lại những điều đã xảy ra. Ta dựng lên những cuộc đối thoại trong đó mình luôn đúng. Ta chuẩn bị những lời đáp trả cho một chuyện có thể chẳng bao giờ đến. Tâm hồn tiêu hao sức lực trong những cuộc chiến như thế. Bước vào thinh lặng với Chúa là học đặt xuống từng điều, dù không phải lúc nào cũng đặt xuống được ngay. Lạy Chúa, con xin trao cho Chúa chuyện này, vì con đã nghĩ về nó quá lâu mà chưa tìm được bình an. Con xin trao cho Chúa người này, vì con đang giữ họ trong lòng bằng sự giận dữ. Con xin trao cho Chúa điều con chưa hiểu, để con không tiếp tục ép đời sống phải trả lời ngay. Sự phó thác ấy cần được làm lại nhiều lần. Có chuyện vừa trao xong ta đã muốn lấy lại, vừa quyết định thôi nghĩ ta đã quay về. Nhưng mỗi lần quay về với Chúa vẫn có ý nghĩa. Ta đang tập cho lòng mình một hướng đi mới. Thay vì tự giam trong vòng lặp của lo âu và oán trách, ta học đưa điều đó vào một tương quan có hy vọng. Có thể hoàn cảnh chưa đổi, nhưng cách ta ở trong hoàn cảnh bắt đầu đổi. Ta bớt phản ứng từ nỗi sợ. Ta có thêm khoảng dừng trước một lời nói. Ta nhận ra mình có thể chọn điều tốt mà không cần mọi chuyện phải vừa ý.
Tình bạn với Chúa phải đi đến tận những quan hệ thật của đời sống. Một người có thể nói nhiều về đời sống thiêng liêng nhưng vẫn làm người khác khó thở vì cách mình cư xử. Điều ấy mời gọi ta xét mình rất nghiêm túc. Sau những giờ kinh, ta có dễ gần hơn không? Sau những lần suy niệm, ta có chịu nghe một ý kiến khác không? Khi người khác sai, ta có biết sửa với sự tôn trọng không? Khi chính mình sai, ta có nhận không? Người cùng sống với ta có được phép mệt, được phép buồn, được phép có giới hạn, hay họ luôn phải phù hợp với một khuôn mẫu ta đặt ra? Chúa có thể dùng những người gần nhất để cho ta thấy sự thật về lòng mình. Người khó tính làm lộ sự thiếu kiên nhẫn của ta. Người được khen làm lộ lòng ghen. Người xin giúp làm lộ sự tính toán. Người bất đồng làm lộ nhu cầu kiểm soát. Nếu ta chỉ tìm cách thay đổi tất cả những người ấy, đời sống sẽ thành một cuộc chiến không dứt. Nếu ta đưa những phản ứng của mình vào cầu nguyện, ta có thể bắt đầu một cuộc hoán cải. Có những điều cần được trao đổi thẳng thắn, có những giới hạn cần được xác lập, có những việc cần giải quyết công bằng. Nhưng tất cả có thể được làm từ một tâm hồn đang tìm điều đúng, thay vì từ một tâm hồn chỉ muốn chiến thắng. Một lần im lặng để nghe cho hết. Một lời sửa không làm nhục. Một quyết định không trả đũa. Những việc ấy cho thấy cầu nguyện đã bắt đầu chạm đến đời sống.
Cũng trong chiều sâu ấy, ta gặp tình yêu đối với Hội Thánh. Yêu Hội Thánh là sống một tương quan có trách nhiệm với gia đình đức tin mình thuộc về. Có lúc ta được nuôi dưỡng, được nâng đỡ, được chở che. Có lúc ta phải đối diện những điều làm mình đau, những giới hạn, những sai lầm, những cách hành xử khiến mình khó hiểu. Một tình yêu trưởng thành có thể nhìn nhận sự thật mà vẫn giữ lòng muốn xây dựng. Nó không cần che giấu điều cần được sửa. Nó cũng không biến mọi đau buồn thành sự cay đắng. Có những người đã chịu một tổn thương trong đời sống đạo rồi mang cả Hội Thánh vào hình ảnh của một người đã làm họ đau. Vết thương ấy cần được lắng nghe và chăm sóc. Có những người khác thấy một điều sai nhưng chỉ dừng lại ở việc bàn tán, để cuối cùng lòng mình đầy phẫn nộ mà chẳng có điều gì được chữa lành. Chúng ta cần sự khôn ngoan để phân định điều mình có trách nhiệm làm: nói sự thật nơi cần nói, bảo vệ người bị tổn thương, tìm cách sửa một việc cụ thể, cầu nguyện, giữ sự công bằng, và tiếp tục sống điều thiện. Hội Thánh cũng được xây bằng những người âm thầm giữ lòng trung tín, những người dạy một lớp giáo lý thật tận tâm, những người chăm một bệnh nhân, những người gìn giữ một cộng đoàn khỏi chia rẽ bằng lời nói có trách nhiệm. Mỗi người có một phần việc. Và phần việc ấy có thể nhỏ, nhưng cần được làm bằng cả lòng yêu mến.
Đến với Têrêsa Hài Đồng Giêsu, chúng ta gặp một niềm an ủi dành cho những người cảm thấy mình chẳng có gì lớn để trao. Có những ước mơ ta đã phải đặt xuống. Có những khả năng ta không có. Có những hoàn cảnh khiến đời mình thu hẹp hơn điều từng mong. Một người muốn đi xa nhưng phải ở lại chăm cha mẹ. Một người muốn học tiếp nhưng phải lo cho gia đình. Một người muốn phục vụ nhiều nhưng bệnh tật chỉ cho phép làm rất ít. Một người đã từng có trách nhiệm lớn, rồi tuổi già đến, và điều còn lại chỉ là những ngày sống chậm trong một căn phòng. Trong những hoàn cảnh ấy, con người dễ thấy mình mất giá trị. Ta đã quen đo đời sống bằng việc làm được bao nhiêu, được biết đến thế nào, có vị trí gì. Khi những điều ấy giảm đi, ta tưởng chính mình cũng giảm đi. Con đường bé nhỏ giúp ta nhìn lại: khả năng yêu vẫn có thể ở đó. Một người không còn đi xa vẫn có thể cầu nguyện cho người đi xa. Một người không còn làm nhiều vẫn có thể hiện diện bằng sự hiền lành. Một người phải nằm trên giường bệnh vẫn có thể trao một lời cảm ơn, đón nhận sự chăm sóc với lòng tin, hoặc chân thành nói về nỗi sợ để người khác biết cách giúp. Giá trị của con người sâu hơn năng suất của họ. Khi hiểu điều ấy, ta có thể thôi xem những giới hạn như một sự xóa bỏ toàn bộ đời mình.
Nhiều người đã mang mặc cảm bé nhỏ từ rất sớm. Khi còn nhỏ, họ nghe rằng mình chậm, mình vụng, mình không bằng người khác. Lớn lên, họ tiếp tục sống dưới ánh mắt so sánh. Làm một việc tốt rồi vẫn thấy chưa đủ. Được khen rồi vẫn sợ người ta sẽ phát hiện mình kém. Thành công rồi vẫn không yên vì có người thành công hơn. Họ mỏi mệt vì phải chứng minh mình đáng được yêu. Cái mệt ấy đi vào cả đời sống đức tin. Ta cố trở thành một người thật tốt, nhưng đằng sau có thể là nỗi sợ rằng nếu không tốt, Chúa sẽ không muốn nhìn mình. Linh đạo tín thác mời ta đặt nền đời sống nơi tình yêu đã được ban, rồi từ đó cố gắng đáp lại. Một đứa con được yêu có thể học, có thể sai, có thể được sửa, có thể làm lại. Nó không cần biến mỗi sai lầm thành một cuộc khủng hoảng về quyền được thuộc về gia đình. Trước mặt Chúa, ta cũng cần học sự tự do ấy. Ta có trách nhiệm với việc mình làm. Ta cần sám hối, cần thay đổi, cần sửa hậu quả khi có thể. Nhưng ta làm điều đó trong niềm tin rằng Người muốn cứu chữa mình. Sự nghiêm túc với đời sống và sự tín thác có thể lớn lên cùng nhau. Càng tin mình được yêu, ta càng có sức để nhìn nhận điều chưa tốt mà không phải che đậy. Càng được thương xót, ta càng có thể trở thành người thương xót.
Con đường bé nhỏ đưa tình yêu vào những việc thường ngày mà chúng ta dễ xem nhẹ. Một ngày sống có thể chứa hàng trăm cơ hội như thế. Rửa một chiếc ly mà mình không dùng. Để lại một chỗ sạch cho người đến sau. Trả lời một câu hỏi mà không làm người hỏi thấy mình ngu. Chờ một người lớn tuổi bước chậm. Nhường lời cho một người ít được nghe. Làm một phần việc kỹ lưỡng dù không ai kiểm tra. Không nói thêm một câu khi biết nó chỉ làm cuộc tranh cãi tệ hơn. Nhận rằng mình chưa hiểu. Hỏi một người đang im lặng xem họ có cần gì không. Những việc ấy quá nhỏ để được ghi vào thành tích, nhưng chúng tạo nên khí hậu của một căn nhà, một lớp học, một nơi làm việc, một cộng đoàn. Người ta có thể sống trong đó với sự bình an hơn, hoặc luôn phải đề phòng. Có những nơi không thiếu tài năng, nhưng thiếu sự dịu dàng nên ai cũng mệt. Có những gia đình đủ vật chất, nhưng lời nói làm mọi người co lại. Có những cộng đoàn làm nhiều việc lớn, nhưng người yếu không dám nói mình yếu. Khi một người bắt đầu sống ân cần hơn trong các việc nhỏ, họ góp phần thay đổi khí hậu ấy. Không phải mọi người sẽ thay đổi ngay. Nhưng sự hiện diện của họ tạo ra một chỗ có thể thở, một nơi người khác thấy mình được đối xử như một con người.
Tuy vậy, việc nhỏ vẫn có những thập giá riêng. Ta làm mà không được biết ơn. Ta giúp mà bị hiểu sai. Ta nhường mà người khác tưởng mình không có ý kiến. Ta tận tâm mà công sức bị xem là đương nhiên. Những lúc ấy, tự ái thức dậy rất mạnh. Nó hỏi tại sao mình phải tiếp tục. Nó muốn được nhìn thấy, được nhắc tên, được trả lại đúng điều đã trao. Nhu cầu được ghi nhận là một nhu cầu con người và cần được đối xử chân thành. Có những môi trường cần thay đổi để công bằng hơn, có những gánh nặng cần được chia sẻ rõ ràng hơn. Nhưng ngay cả khi phải lên tiếng, ta vẫn có thể xin Chúa gìn giữ trái tim khỏi sự cay đắng. Ta có thể nói mình cần giúp đỡ mà không phủ nhận mọi điều tốt đã làm. Có thể trao đổi về sự bất công mà không cố làm người khác nhục. Có thể nghỉ một phần việc vì sức mình có hạn mà vẫn giữ lòng yêu mến. Sự bé nhỏ trong Tin Mừng đi cùng sự thật. Một tình yêu trưởng thành biết trao đi, biết đón nhận, biết nói điều cần nói, biết giới hạn của mình. Nhờ vậy, việc phục vụ có thể bền hơn và tự do hơn. Ta làm điều tốt vì nhận ra nó đáng làm, đồng thời không phủ nhận rằng chính mình cũng là người cần được chăm sóc.
Có những việc nhỏ rất khó vì chúng chạm đến một lịch sử dài trong lòng. Nói lời cảm ơn có thể khó với người đã quen coi mọi sự là quyền của mình. Xin lỗi có thể khó với người sợ mất uy tín. Khen người khác có thể khó với người luôn cảm thấy mình bị bỏ quên. Nhờ giúp đỡ có thể khó với người từng bị từ chối. Tha thứ có thể khó với người còn đang chịu hậu quả của một tổn thương. Bởi vậy, ta cần kiên nhẫn với tiến trình của mình và của người khác. Một sự thay đổi chân thành có thể bắt đầu bằng những bước rất nhỏ, nhưng bên trong đòi hỏi một cố gắng lớn. Có người mất nhiều năm mới dám nói với cha mẹ rằng mình đã đau. Có người trải qua một hành trình dài mới có thể xin lỗi con. Có người lần đầu thừa nhận mình cần giúp đỡ và điều ấy đã là một bước can đảm. Khi nhìn đời bằng lòng thương xót, chúng ta bớt vội đánh giá những bước đi ấy. Ta không biết hết điều một người đang mang. Không biết để giữ được một lời nói hiền, họ đã phải chiến đấu thế nào. Không biết để có mặt hôm nay, họ đã phải vượt qua đêm qua ra sao. Tình yêu giúp ta nhìn sâu hơn bề ngoài. Nó để lại một khoảng rộng cho sự thật của người khác, cho những điều mình chưa biết, cho khả năng ân sủng đang hoạt động rất âm thầm.
Con đường bé nhỏ cũng mời ta đón nhận những ngày sống không có gì nổi bật. Chúng ta thường mong một biến cố lớn để thấy đời có ý nghĩa: một thành công, một cuộc gặp gỡ, một thay đổi, một dấu mốc đáng nhớ. Nhưng phần lớn đời người được làm nên bởi những ngày bình thường. Những ngày đi làm, nấu ăn, dọn dẹp, học hành, chăm sóc, chờ đợi, giải quyết những chuyện không tên. Nếu chỉ xem những ngày ấy là khoảng trống giữa các biến cố lớn, ta sẽ bỏ qua phần lớn đời mình. Mỗi ngày bình thường vẫn có một người cần được yêu, một bổn phận cần được làm, một sự thật cần được tôn trọng, một cơ hội để trở về với Chúa. Khi đặt lòng vào đó, ta có thể nhận ra đời sống đang có chiều sâu. Một bữa cơm trở thành nơi gặp nhau. Một công việc trở thành cách phục vụ. Một quãng đường trở thành thời gian cầu nguyện. Một cuộc chờ đợi trở thành cơ hội học kiên nhẫn. Không phải lúc nào cũng cảm thấy điều ấy. Có ngày mọi việc rất khô và rất nặng. Nhưng ta có thể tiếp tục trao phần mình với lòng tin. Sự trung thành được hình thành qua những ngày như vậy. Nó giống một rễ cây đi xuống rất chậm, không ai nhìn thấy, nhưng nhờ đó cây có thể đứng vững khi gió đến. Nhiều vẻ đẹp của một đời người được nuôi trong những ngày không được ai ghi nhớ.
Ở đây, chúng ta cũng phải nói đến sự thất bại. Có những người đã đọc nhiều, cầu nguyện nhiều, quyết tâm nhiều, nhưng vẫn ngã vào một thói quen cũ. Họ chán chính mình. Họ không còn tin những lời mình hứa. Mỗi lần bắt đầu lại đều có một tiếng nói mỉa mai bên trong: rồi cũng như trước thôi. Nếu chỉ dựa vào cảm giác mình đủ mạnh, ta rất dễ dừng lại. Nhưng tín thác giúp ta bắt đầu trong sự khiêm nhường hơn. Ta có thể nhìn rõ những hoàn cảnh làm mình yếu, tìm sự đồng hành, thay đổi một thói quen, tránh một dịp gây hại, xin sự giúp đỡ cần thiết. Ta không cần hứa rằng từ hôm nay sẽ không bao giờ khó khăn nữa. Ta có thể chọn trung thành với bước cụ thể của hôm nay. Có những cuộc đổi đời cần một thời gian dài, có sự hướng dẫn và những việc làm rất thực tế. Ơn Chúa không loại bỏ điều ấy; Người có thể nâng đỡ ta qua chính những phương tiện ấy. Sau một lần vấp ngã, điều cần làm là trở về, nhìn thật, nhận trách nhiệm và đi tiếp. Sự thất vọng không được quyền nói lời cuối cùng về một con người. Khi ta còn có thể xin giúp, còn có thể sám hối, còn có thể làm lại một việc đúng, cánh cửa vẫn đang mở. Và lòng thương xót giúp ta bước qua cánh cửa ấy mà không phải chờ đến khi tự mình trở nên hoàn hảo.
Rồi Têrêsa Calcutta đưa chúng ta đến một câu hỏi có sức làm thay đổi cả ngày sống: ai đang cần tôi? Ta có thể nghĩ mình quá bận để hỏi câu ấy, nhưng chính sự bận rộn khiến nó cần thiết. Bởi nếu không hỏi, ta dễ sống hết một ngày chỉ xoay quanh những gì thuộc về mình. Công việc của mình, kế hoạch của mình, nỗi lo của mình, sự mệt mỏi của mình, quyền lợi của mình. Những điều ấy có thật và cần được chăm sóc. Nhưng giữa chúng, vẫn có những con người đang cần một chỗ trong sự quan tâm của ta. Có người cần một bữa ăn. Có người cần được đưa đi khám. Có người cần một người chịu nghe. Có người cần được giải thích một việc mà họ chưa hiểu. Có người cần sự công bằng. Có người cần được bảo vệ khỏi một cách đối xử gây hại. Có người chỉ cần ta giữ lời hứa. Tình yêu bắt đầu khi ta nhận ra nhu cầu ấy và hỏi mình có thể làm gì. Có lúc câu trả lời rất nhỏ. Có lúc cần sự cộng tác của nhiều người. Có lúc ta phải thừa nhận mình không đủ khả năng và giúp họ tìm đúng nơi. Điều quan trọng là đừng để người ấy trở thành vô hình. Một xã hội có thể rất đông mà con người vẫn bị bỏ quên. Một cộng đoàn có thể rất nhiều sinh hoạt mà một người vẫn không có ai để gọi khi đau. Tình yêu làm ta chịu nhìn, chịu nghe, chịu nhận ra.
Có một khoảng cách đáng suy nghĩ giữa việc biết về nỗi khổ và việc đến gần một người đang khổ. Ta có thể đọc về đói nghèo, chia sẻ một câu chuyện cảm động, nói những lời đúng về bác ái, nhưng khi gặp một con người cụ thể, ta thấy ngại. Người ấy có thể làm ta khó chịu vì mùi, vì cách nói, vì sự vụng về, vì nhu cầu lặp lại. Họ có thể không biết cảm ơn theo cách mình chờ. Họ có thể không đáp ứng những dự tính ta dành cho họ. Nỗi khổ khi ở xa thường dễ làm ta xúc động; khi ở gần, nó đòi hỏi thời gian, sự kiên nhẫn và khả năng chấp nhận điều chưa được giải quyết. Chính ở đó tình yêu cần trưởng thành. Một người đau khổ không có bổn phận phải làm câu chuyện đời mình trở nên đẹp để ta muốn giúp. Họ đang sống một hoàn cảnh khó, với cả những giới hạn và những phản ứng phức tạp. Sự trợ giúp cần khôn ngoan, có giới hạn phù hợp, có sự tôn trọng, có trách nhiệm. Nhưng trong mọi trường hợp, ta vẫn có thể giữ một thái độ nhân hậu. Có thể từ chối một yêu cầu vượt khả năng mà không làm nhục người xin. Có thể nói rõ điều cần thiết mà không lạnh lùng. Có thể giúp một phần mà không dùng phần giúp ấy để chiếm quyền trên đời người khác.
Người nghèo cũng cần được nhìn như một con người có phẩm giá, có tiếng nói và có quyền được tôn trọng. Khi giúp đỡ, ta dễ chú ý đến thứ mình trao mà quên chú ý đến cách người ấy được nhận. Một món quà có thể cần thiết, nhưng lời nói đi kèm có thể làm đau. Một khoản hỗ trợ có thể giải quyết khó khăn, nhưng việc công khai câu chuyện có thể làm cả gia đình xấu hổ. Một hành động tưởng quảng đại có thể biến người nhận thành người phải biết ơn mãi. Tình yêu đòi ta kiểm tra động cơ và cách làm. Ta đang muốn người ấy được nâng đỡ, hay đang muốn được thấy mình là người tốt? Ta có nghe nhu cầu thật của họ không, hay chỉ làm điều mình nghĩ là đẹp? Ta có cho họ quyền nói, quyền chọn, quyền giữ sự riêng tư không? Những câu hỏi ấy giúp bác ái đi vào chiều sâu. Người được giúp có thể cảm nhận mình vẫn là một chủ thể, vẫn có giá trị, vẫn có khả năng tham gia vào việc giải quyết đời mình. Một lời hỏi ý kiến, một cách trao kín đáo, một sự chờ đợi kiên nhẫn có thể mang nhiều ý nghĩa. Tình yêu chân thành thường quan tâm đến cả điều sẽ ở lại trong lòng người sau khi món quà đã được dùng hết.
Có những người nghèo vì thiếu vật chất, và có những người đang chịu một cảnh nghèo khác: thiếu sự hiện diện. Một người già ngồi cả buổi bên cửa sổ, nhìn con đường quen, nghe tiếng xe, chờ một cuộc gọi. Một người mẹ đang chăm con nhỏ, ngày nào cũng bận mà không có ai hỏi bà đang chịu đựng thế nào. Một người cha vừa mất việc, cố giữ vẻ bình thường vì sợ gia đình lo. Một người trẻ mang một khủng hoảng mà không dám nói vì sợ bị đánh giá. Một người sống đời thánh hiến được nhiều người tìm đến nhưng không biết tìm đến ai với nỗi cô đơn của mình. Một người bệnh được hỏi về kết quả xét nghiệm nhưng ít được hỏi về nỗi sợ. Có những thiếu thốn chỉ hiện ra khi ta dành đủ thời gian. Hỏi một câu rồi vội đi, ta có thể chỉ nhận một câu trả lời xã giao. Ở lại thêm, lắng nghe thêm, tạo một khoảng an toàn, người kia mới có thể nói thật. Sự hiện diện ấy không cần những lời giải đáp lớn. Có khi điều quý nhất là được nghe mà không bị ngắt, được khóc mà không bị thúc phải mạnh, được nói mình chưa ổn mà không bị coi là thiếu đức tin. Chúng ta cần học một tình yêu biết ở lại. Một tình yêu không hoảng hốt trước nỗi buồn của người khác, không vội làm im nó, không lấy những câu quen thuộc để thay cho việc lắng nghe.
Trong gia đình, điều này càng cần thiết. Nhiều người biết rất rõ bổn phận phải lo cho nhau, nhưng chưa biết cách hiện diện với nhau. Ta đưa tiền, mua đồ, sắp xếp việc học, lo công việc, xử lý những nhu cầu. Tất cả đều cần. Nhưng một đứa trẻ còn cần được nhìn bằng ánh mắt quan tâm. Một người bạn đời còn cần được nghe như một con người đang sống một ngày có vui buồn riêng. Cha mẹ già còn cần cảm thấy mình có chỗ trong lòng con, chứ không chỉ trong lịch trình chăm sóc. Có những bữa cơm mọi người cùng ngồi mà chẳng thực sự gặp nhau. Mỗi người mang một màn hình, một mối bận tâm, một sự khó chịu. Ăn xong, ai về chỗ ấy. Ngày này qua ngày khác, gia đình có thể thành một nơi chung sống mà thiếu sự gần gũi. Tình yêu cần được chủ động gìn giữ. Một khoảng thời gian nghe nhau. Một lần hỏi mà không tra xét. Một lời cảm ơn cụ thể. Một sự quan tâm đến điều người kia đang trải qua. Một cách nói nhẹ hơn khi cả hai đều mệt. Có khi ta nghĩ những việc ấy nhỏ quá, nhưng chính chúng giữ cho lòng không xa nhau. Mối quan hệ thường được nuôi bằng sự chăm sóc đều đặn. Và cũng thường bị mài mòn bởi những lần coi thường nhỏ, những lời cộc lốc, những sự vắng mặt lặp lại mà không ai chịu nhìn nhận.
Một mái nhà có thể học từ cả ba con đường Têrêsa. Học dành một chỗ cho Chúa, để các thành viên không chỉ dựa vào sức mình khi đối diện khó khăn. Học sống việc nhỏ bằng lòng ân cần, để những công việc lặp lại không biến thành một gánh nặng cô độc trên vai một người. Học mở cửa cho nỗi đau bên ngoài, để gia đình lớn lên trong sự liên đới. Một lời kinh tối có thể đi cùng một cuộc hỏi thăm người hàng xóm đau yếu. Một ngày lễ có thể đi cùng một quyết định chia sẻ. Một lời dạy con về lòng tốt có thể đi cùng việc cha mẹ đối xử công bằng với người làm việc cho mình. Trẻ em học từ những điều chúng thấy. Chúng nhìn cách người lớn nói về người vắng mặt, cách gia đình tiếp một người nghèo, cách cha mẹ xử lý lỗi lầm, cách một người chịu xin lỗi. Nếu những điều ấy mang sự tôn trọng, đức tin dần có một hình hài sống động trong tâm hồn trẻ. Chúng hiểu Thiên Chúa được yêu mến qua cả cách người ta yêu nhau. Một gia đình có giới hạn, có tranh cãi, có những lúc vụng về vẫn có thể là một nơi thừa sai khi mọi người chịu trở về với điều tốt, chịu sửa, chịu đón nhận ơn Chúa và chịu mở lòng.
Đối với người phục vụ trong Hội Thánh, ba con đường ấy cũng là một lời mời chăm sóc gốc rễ của đời mình. Công việc mục vụ có thể rất nhiều, và những nhu cầu của con người không dễ có điểm dừng. Người phục vụ có thể thấy mình phải luôn sẵn, luôn mạnh, luôn biết trả lời. Dần dần, họ quên rằng mình cũng có thân xác, có cảm xúc, có những vết thương, có nhu cầu được nâng đỡ. Một linh mục có thể cử hành các bí tích, giảng dạy, thăm viếng, tổ chức, giải quyết công việc, nhưng bên trong đang thiếu một cuộc trò chuyện chân thành. Một tu sĩ có thể trung thành với sinh hoạt cộng đoàn nhưng mang một nỗi buồn không ai biết. Một giáo lý viên có thể nói về niềm vui Tin Mừng trong lúc lòng đang rất mệt. Những điều ấy cần được nhìn nhận với sự nhân hậu. Người phục vụ cần cầu nguyện, nghỉ ngơi, đồng hành, tình bạn lành mạnh và sự chia sẻ trách nhiệm. Khi được chăm sóc, họ có thể phục vụ từ một nguồn sống bền hơn. Họ bớt phải chứng minh mình không có giới hạn. Bớt phản ứng gay gắt vì kiệt sức. Bớt tìm sự bù đắp trong lời khen. Và khi gặp người đang yếu, họ có thể hiểu bằng chính kinh nghiệm mình đã được nâng dậy. Một mục tử biết mình cần lòng thương xót có thể trao lòng thương xót với sự dịu dàng rất thật.
Có một cám dỗ trong việc phục vụ là đồng hóa giá trị của mình với số lượng công việc. Làm càng nhiều, ta càng thấy mình cần thiết. Khi nghỉ, ta bất an. Khi người khác làm thay, ta khó chịu. Khi không được hỏi ý, ta thấy mình bị loại bỏ. Dưới vẻ tận tụy ấy có thể có một nỗi sợ: nếu tôi không làm, tôi còn là ai? Câu hỏi ấy cần được đưa vào cầu nguyện. Con người của ta sâu hơn vai trò đang đảm nhận. Tình yêu của Chúa dành cho ta không chờ đến cuối ngày mới được tính theo số việc hoàn thành. Hiểu điều đó giúp ta làm việc tự do hơn. Ta có thể cộng tác, trao trách nhiệm, vui vì người khác có khả năng, đón nhận một thời gian nghỉ hoặc một giai đoạn giảm sức. Ta có thể phục vụ mà không phải chiếm hết mọi chỗ. Có thể làm điều tốt mà không cần mọi người biết ai là người bắt đầu. Có thể nhìn công việc chung lớn lên trong tay người khác với lòng biết ơn. Sự tự do ấy rất đẹp, vì nó cho người khác được lớn. Một người lãnh đạo có tình yêu biết tạo chỗ cho khả năng của cộng sự. Một người mục tử có tình yêu biết giúp giáo dân trưởng thành trong trách nhiệm. Một người cha mẹ có tình yêu biết để con dần đứng bằng đôi chân của mình. Yêu cũng là học cách trao, để điều tốt tiếp tục sống ngoài bàn tay ta.
Ba vị thánh cũng đưa ta đến gần mầu nhiệm của sự trung thành trong khô khan. Có những ngày lòng không còn cảm thấy điều từng làm mình hăng hái. Cầu nguyện khó. Công việc nặng. Quan hệ mệt. Niềm vui ít. Một người có thể tự hỏi liệu mình đã mất tình yêu hay chưa. Cần có sự phân định chân thành, vì mệt mỏi có nhiều nguyên nhân và cần được chăm sóc đúng cách. Nhưng không nên chỉ đo tình yêu bằng cảm xúc. Tình yêu còn hiện diện trong một sự lựa chọn có ý thức: giữ điều tốt mình đã nhận ra, tìm sự trợ giúp cần thiết, không làm người khác đau chỉ vì mình đang đau, tiếp tục chăm sóc điều thuộc trách nhiệm mình trong khả năng thật. Người chăm bệnh có thể không cảm thấy vui khi thức dậy lần thứ ba trong đêm, nhưng vẫn có tình yêu trong cách họ nâng người bệnh. Người cha có thể đang lo và mệt, nhưng vẫn có tình yêu khi ông chọn nói với con bằng một giọng không làm con sợ. Người mẹ có thể cần nghỉ, nhưng vẫn có tình yêu khi bà chân thành xin gia đình chia sẻ thay vì âm thầm chịu đựng đến lúc bùng vỡ. Tình yêu trưởng thành biết vừa trao vừa chăm sóc nguồn lực để có thể tiếp tục trao. Nó học sống trong sự thật của thân phận con người.
Có những đêm tối sâu hơn sự mệt. Đó là lúc một người không hiểu vì sao lời cầu xin rất tha thiết lại đi cùng một mất mát. Vì sao người mình yêu vẫn ra đi. Vì sao bệnh không thuyên giảm. Vì sao một gia đình đã cố gắng vẫn đổ vỡ. Vì sao mình muốn sống tốt mà hoàn cảnh vẫn khó. Trong những lúc ấy, ta cần hết sức cẩn trọng với lời mình nói. Nỗi đau của một con người không phải là một bài toán để người đứng ngoài giải thật nhanh. Có những điều chỉ có thể được mang trong cầu nguyện, được đồng hành bằng sự hiện diện, được chăm sóc qua từng ngày. Người đau không cần bị buộc phải hiểu ngay. Họ cần được phép than thở với Chúa, được phép khóc, được phép nói mình không biết. Đức tin có thể ở trong một lời thưa rất yếu: lạy Chúa, con chưa hiểu, nhưng xin đừng để con một mình. Có thể ở trong một người bạn đến ngồi cạnh mà không giải thích. Có thể ở trong cộng đoàn vẫn nhớ tên người ấy, vẫn giúp những nhu cầu cụ thể, vẫn chờ họ hồi phục theo nhịp của họ. Tình yêu mang lấy một phần gánh nặng bằng những việc như vậy. Và đôi khi, sau một thời gian rất dài, người đau có thể nhận ra rằng giữa những điều đã mất, họ vẫn được giữ lại bằng một sự hiện diện bền bỉ.
Tha thứ là một nơi khác mà tình yêu phải đi rất sâu. Có những tổn thương không thể được giải quyết chỉ bằng một lời khuyên hãy bỏ qua. Người bị đau cần được nhìn nhận sự thật, cần được bảo vệ, cần có thời gian để hồi phục. Tha thứ không yêu cầu họ gọi điều sai là đúng, cũng không buộc họ tiếp tục ở trong một hoàn cảnh gây hại. Nhưng trong hành trình ấy, họ có thể dần xin Chúa giúp mình thoát khỏi sự giam hãm của oán hận. Bởi khi một vết thương trở thành trung tâm duy nhất của đời sống, người gây đau vẫn tiếp tục chiếm rất nhiều chỗ trong lòng, dù đã vắng mặt. Tha thứ có thể bắt đầu bằng việc đặt nỗi đau trước mặt Chúa, tìm người đồng hành, nói sự thật, giữ những giới hạn cần thiết, và xin Người giúp mình không để điều đã xảy ra quyết định mọi ngày còn lại. Có những bước rất chậm. Một ngày không nhắc lại chuyện ấy trong đầu nhiều như trước. Một lần có thể nghĩ đến người kia mà bớt muốn trả đũa. Một cơ hội vui được đón nhận mà không bị quá khứ dập tắt. Một chút bình an trở về. Ta không thể ép những bước ấy theo lịch của mình. Nhưng có thể tin rằng đời mình vẫn có khả năng được chữa. Tình yêu của Chúa đi vào những chỗ sâu ấy với sự kiên nhẫn mà con người nhiều khi chưa biết dành cho nhau.
Cũng cần nói đến sự thật, vì tình yêu thiếu sự thật dễ trở thành một cách chiều theo điều gây hại. Có những lời phải nói, những việc phải sửa, những người phải được bảo vệ. Một người cha mẹ yêu con cần giúp con nhận trách nhiệm. Một người lãnh đạo yêu cộng đoàn cần đối diện một sai phạm. Một người bạn yêu bạn cần có lúc nói rằng điều ấy đang làm hại bạn. Cách nói rất quan trọng. Ta có thể dùng sự thật như một vũ khí để làm người khác đau, hoặc trao sự thật như một điều cần thiết để họ có cơ hội lớn lên. Trước khi lên tiếng, ta cần hỏi lòng mình đang muốn gì. Muốn sửa một việc hay muốn thắng một người? Muốn bảo vệ điều tốt hay muốn trả một món nợ tự ái? Muốn giúp người kia thấy hay muốn khiến họ xấu hổ? Cầu nguyện có thể giúp thanh luyện động cơ. Sự bé nhỏ giúp ta nhớ mình cũng cần được sửa. Việc phục vụ giúp ta quan tâm đến hậu quả thật của lời nói. Khi ba điều ấy gặp nhau, ta có thể nói rõ mà vẫn tôn trọng. Có thể kiên quyết mà không tàn nhẫn. Có thể giữ một giới hạn mà không phủ nhận phẩm giá. Tình yêu có lúc rất dịu, có lúc rất mạnh, nhưng luôn cần hướng về sự sống của con người.
Tuổi già là một nơi để học lại nhiều điều về tình yêu. Khi sức giảm, khi công việc ít đi, khi bạn bè lần lượt ra đi, con người có thể cảm thấy mình đang bị đời sống đưa ra bên ngoài. Những điều từng tự làm nay phải nhờ. Những chuyện từng quyết định nay phải chờ người khác. Có người trở nên buồn, có người dễ giận, có người cố giữ quyền kiểm soát vì sợ mình không còn được coi trọng. Ta cần nhìn những phản ứng ấy với sự hiểu biết, đồng thời giúp người lớn tuổi có một chỗ thật trong gia đình và cộng đoàn. Họ cần được hỏi ý trong những điều phù hợp, được lắng nghe ký ức, được tôn trọng nhịp sống, được chăm sóc mà không bị đối xử như một gánh nặng. Và người lớn tuổi cũng có thể học một cách trao mới: trao lời chúc lành, trao kinh nghiệm bằng sự khiêm tốn, trao lời cầu nguyện, trao sự đón nhận. Có khi một người ông hiền làm cả nhà được yên hơn. Một người bà biết cảm ơn giúp con cháu thấy việc chăm sóc có ý nghĩa. Một người lớn tuổi biết kể về khó khăn đã đi qua với lòng tin có thể giúp người trẻ bớt hoảng trước thử thách. Sức lực thay đổi, nhưng tình yêu vẫn tìm được hình thức để sống.
Đối với người trẻ, ba con đường Têrêsa mời gọi một sự tự do giữa nhiều áp lực phải trở thành ai đó thật nhanh. Có những người còn rất trẻ mà đã thấy mình trễ. Trễ thành công, trễ ổn định, trễ có một cuộc đời đẹp như hình ảnh người khác đưa lên. Họ so sánh những ngày thật của mình với những khoảnh khắc được chọn của người khác, rồi thấy mình thiếu. Trong sự thiếu ấy, họ có thể vội, lo, tự ép, hoặc mất phương hướng. Cần một nơi để họ được nghe rằng đời sống có thể lớn lên theo một hành trình riêng, rằng việc học một nghề, sống trung thực, chăm một mối quan hệ, giữ một lời hứa, vượt qua một khó khăn đều có giá trị. Cần một đời sống nội tâm để nhận ra điều mình thực sự đang tìm. Cần lòng tín thác để không tuyệt vọng trước giới hạn. Cần sự phục vụ để bước ra khỏi vòng so sánh và gặp những con người thật. Khi giúp một người, ta có thể nhận ra mình có điều để trao ngay trong lúc chưa hoàn thành mọi dự định. Khi cầu nguyện, ta có thể nhận ra mình có giá trị sâu hơn cái nhìn của đám đông. Khi sống một việc nhỏ trung thành, ta bắt đầu xây một nền vững. Tương lai không chỉ được làm nên bởi những quyết định lớn, mà còn bởi cách ta sống những ngày đang có.
Và có lẽ tất cả chúng ta đều cần học lại việc sử dụng thời gian như một nơi tình yêu được trao. Ta dễ nói mình không có thời gian, nhưng thời gian thường cho thấy điều gì đang được đặt ở trung tâm. Có những việc bắt buộc, có những hoàn cảnh rất nặng, có những người thực sự bị quá tải. Sự thật ấy cần được tôn trọng. Nhưng cũng có những khoảng bị tiêu hao mà ta ít nhận ra: lướt vô thức, tranh cãi không cần thiết, lo đi lo lại về điều không thể kiểm soát, theo dõi đời người khác đến mức quên đời mình. Một phần thời gian được thu lại có thể trở thành một cuộc gặp gỡ. Mười phút nghe người thân. Một lời cầu nguyện không vội. Một cuộc gọi cho người đã lâu không được hỏi. Một việc làm đã trì hoãn. Có người không cần ta giải quyết cả cuộc đời họ; họ cần biết mình còn được nhớ. Một cuộc gọi ngắn có thể làm buổi chiều của người già khác đi. Một tin nhắn chân thành có thể giúp người đang khó khăn bớt cảm thấy bị bỏ. Một lần đến thăm có thể cho người bệnh sức để chịu thêm những ngày điều trị. Thời gian của ta hữu hạn, nên được trao một phần thời gian là được trao một phần đời sống. Khi hiểu điều đó, ta có thể dùng thời gian có ý thức hơn và nhận những khoảng người khác dành cho mình với lòng biết ơn sâu hơn.
Cái chết làm cho điều này trở nên rất rõ. Khi một người ra đi, những điều từng khiến ta khó chịu có thể bỗng trở thành điều ta nhớ. Một tiếng gọi trong nhà. Một câu hỏi lặp lại. Một bước chân chậm. Một thói quen mà ta từng cho là phiền. Lúc ấy, ta có thể đau vì nhận ra mình đã sống gần mà chưa đủ quan tâm. Đã có cơ hội nói nhưng cứ để sau. Đã thấy người ấy buồn nhưng nghĩ rồi sẽ qua. Đã định đến nhưng luôn có việc khác. Nỗi tiếc nuối ấy rất thật và cần được mang trong lòng thương xót. Nhưng khi còn có thể, chúng ta nên để ý hơn đến những người đang hiện diện. Không cần biến mỗi cuộc gặp thành một lời chia tay. Chỉ cần hiểu rằng sự hiện diện không phải là điều chắc chắn mãi. Người ta yêu hôm nay đang trao cho ta một cơ hội. Cơ hội để cảm ơn, để hiểu, để sửa, để dành thời gian, để bớt khắc nghiệt. Có những lời khi còn người nghe rất khó nói, nhưng khi người ấy đã đi thì không còn cách trao như trước. Tình yêu hôm nay vì thế có một vẻ khẩn thiết hiền lành. Nó mời ta đừng trì hoãn mãi điều trái tim đã biết là cần. Một lời nói thật lòng có thể đến trước khi quá muộn. Một bàn tay có thể được nắm khi còn ấm. Một khoảng cách có thể được thu lại khi cả hai còn có thể bước về phía nhau.
Khi nhìn lại một đời người, có thể điều quý nhất là những lần ta đã hiện diện đúng lúc. Lúc một người đang sợ, ta đã ở đó. Lúc một đứa trẻ cần được bảo vệ, ta đã lên tiếng. Lúc một người lầm lỗi cần một cơ hội sửa, ta đã giúp. Lúc một người già cần được nghe, ta đã ngồi xuống. Lúc một gia đình gặp khó, ta đã chia sẻ. Lúc một mối quan hệ đứng bên bờ đổ vỡ, ta đã chịu nhìn phần lỗi của mình. Những điều ấy không nhất thiết được nhiều người biết. Có khi chỉ một người nhớ. Có khi người ấy cũng không còn. Nhưng tình yêu đã được trao vẫn thuộc về sự thật của đời ta. Nó đã làm một ngày khác đi, một con người bớt đau, một hướng đi được mở, một sự sống được gìn giữ. Ta không biết hết những kết quả ấy. Một lời động viên hôm nay có thể ở lại trong lòng một người nhiều năm. Một sự tôn trọng có thể giúp họ tìm lại lòng tự trọng. Một lần được tha thứ có thể thay đổi cách họ đối xử với người khác. Tình yêu thường đi xa ngoài tầm mắt của người trao. Vì thế, đừng coi thường điều tốt nhỏ mình có thể làm. Khi được làm chân thành và khôn ngoan, nó có thể trở thành một hạt giống mà ta không bao giờ được thấy hết mùa gặt.
Ba vị thánh Têrêsa giúp ta nhìn sự thánh thiện gần với đời sống của mình hơn. Ta không cần có cùng hoàn cảnh, cùng khả năng, cùng sứ mạng với các ngài. Ta cần trung thành với tiếng gọi đang được trao trong đời mình. Có người được gọi đi xa. Có người được gọi ở lại. Có người được gọi đảm nhận một trách nhiệm lớn. Có người được gọi giữ một việc âm thầm. Có người đang ở một giai đoạn đầy hoạt động. Có người đang học đón nhận sự yếu đi. Trong mọi hoàn cảnh, vẫn có thể dành chỗ cho Chúa, sống một điều nhỏ với lòng tín thác và đáp lại một nhu cầu thật bằng tình yêu. Đó là những việc có thể bắt đầu hôm nay. Ta có thể mở một khoảng thinh lặng. Có thể xin lỗi một người. Có thể làm kỹ một bổn phận. Có thể hỏi thăm một người đang im lặng. Có thể tìm sự giúp đỡ cho một khó khăn đã giấu lâu. Có thể thôi kể một câu chuyện làm người khác bị tổn thương. Có thể chia sẻ điều mình đang có. Mỗi lựa chọn ấy cần được nối tiếp, được nuôi dưỡng, được làm lại khi thất bại. Một đời sống được đổi mới thường lớn lên như thế: qua những quyết định có thật, trong những ngày có thật, bằng một lòng tin đôi khi còn run nhưng vẫn muốn đi.
Có lẽ điều sâu nhất mà ba con đường ấy cùng đánh thức là khả năng đón nhận tình yêu trước khi trao tình yêu. Chúng ta dễ nghĩ đời sống đạo chỉ là phải làm gì, phải sửa gì, phải đạt đến đâu. Những điều ấy có chỗ của chúng. Nhưng nếu lòng không được nuôi bằng kinh nghiệm mình được Chúa yêu, mọi cố gắng có thể dần trở thành một gánh nặng. Ta cần được ở với Người, được nghe Lời Người, được đón nhận sự tha thứ, được nâng đỡ trong cộng đoàn, được nhớ rằng sự sống của mình là một điều quý. Từ đó, việc trao đi có thể trở nên tự do hơn. Ta không còn dùng người khác để lấp đầy giá trị của mình. Không cần được cảm ơn trong mọi chuyện mới tiếp tục làm điều tốt. Không cần luôn đúng mới thấy mình đứng vững. Không cần chiếm chỗ của người khác để có chỗ cho mình. Một trái tim được yêu có thể mở ra. Nó vẫn có giới hạn, vẫn có lúc yếu, vẫn cần học nhiều. Nhưng bên trong có một nền nâng đỡ: mình thuộc về Chúa, và vì thuộc về Người, mình được mời sống sao cho người khác cũng cảm nhận được họ có giá trị, được nhớ, được tôn trọng, được thương.
Lạy Chúa Giêsu, xin dẫn chúng con vào chiều sâu của lòng mình, nơi chúng con đã nhiều lần tránh né vì sợ nhìn thấy sự thật. Xin đến những nơi còn đầy giận dữ, mặc cảm, ghen tị và nỗi buồn. Xin ở trong những căn phòng ký ức mà chúng con đã đóng cửa. Xin cho chúng con đủ tin tưởng để thưa với Chúa điều thật, đủ khiêm nhường để nhận phần lỗi, đủ hy vọng để bắt đầu lại. Xin dạy chúng con cầu nguyện giữa những ngày bận rộn, giữa những lúc khô khan, giữa những điều chưa hiểu. Xin cho chúng con biết dành thời gian ở với Chúa, để tâm hồn được nuôi dưỡng và những người sống gần chúng con được hưởng sự bình an từ cuộc gặp gỡ ấy. Xin gìn giữ chúng con khỏi việc dùng lời đạo đức để che sự lạnh nhạt, khỏi việc làm nhiều mà không còn biết yêu, khỏi việc phục vụ nhưng chỉ muốn tìm mình. Xin cho chúng con biết lắng nghe một người đến hết câu, biết nhìn một khuôn mặt bằng sự quan tâm, biết sửa một điều sai bằng lòng tôn trọng. Khi chúng con thấy mình quá nhỏ, xin nhắc chúng con nhận ra điều thiện đang ở trong tầm tay. Khi chúng con nản vì đã ngã thêm lần nữa, xin nâng chúng con trở về với sự thật và lòng thương xót. Xin giúp chúng con đón nhận những phương tiện Chúa ban để đổi thay, đón nhận người đồng hành, đón nhận sự chăm sóc, đón nhận một bàn tay mà không xấu hổ.
Lạy Chúa, xin mở mắt chúng con trước người đang cần. Xin cho chúng con thấy người già đang chờ, người bệnh đang sợ, người trẻ đang hoang mang, người cha đang lo, người mẹ đang kiệt sức, người nghèo đang cần được tôn trọng, người phục vụ đang cô đơn, người lầm lỗi đang tìm đường trở lại. Xin đừng để chúng con đi ngang qua họ chỉ vì tâm trí còn bận những điều của mình. Xin dạy chúng con cách giúp đỡ có sự khôn ngoan, có trách nhiệm, có lòng kính trọng phẩm giá. Xin cho chúng con biết hỏi trước khi quyết định thay, biết giữ kín điều cần được giữ kín, biết trao mà không đòi chiếm hữu, biết ở lại mà không ép người khác phải mau chóng hồi phục. Xin chúc lành cho những người đang chăm sóc người thân, những người đang âm thầm làm việc để gia đình được sống, những người đang phục vụ trong Hội Thánh, những người đang giữ một bổn phận mà ít ai nhìn thấy. Xin cho họ được nâng đỡ, được nghỉ ngơi, được chia sẻ và được biết rằng đời họ có giá trị. Xin cho những mái nhà của chúng con có lời cảm ơn, có lời xin lỗi, có thời gian gặp nhau, có sự công bằng trong việc chia sẻ trách nhiệm, có chỗ cho người yếu và có cửa mở trước nỗi đau của người khác.
Và lạy Chúa, khi ngày sống của chúng con dần đi về chiều, khi sức lực không còn như trước, khi những điều từng nắm giữ phải được trao lại, xin cho chúng con vẫn biết yêu bằng điều mình còn có. Xin cho tuổi già được sống trong lòng tin, cho bệnh tật được nâng bằng sự chăm sóc, cho những mất mát được mang trong sự hiện diện của Chúa và của cộng đoàn. Xin giúp chúng con nói lời cần nói khi còn có thể, nắm một bàn tay khi còn ở gần, làm hòa trong những điều có thể làm hòa, sửa một việc khi còn cơ hội sửa. Xin đừng để chúng con sống mãi trong sự trì hoãn của lòng tốt. Hôm nay, xin cho chúng con biết trở về. Hôm nay, xin cho chúng con biết trao một điều nhỏ. Hôm nay, xin cho chúng con biết đến gần một người. Và khi đêm xuống, xin cho có ai đó được bớt cô đơn vì chúng con đã hiện diện, được bớt sợ vì chúng con đã lắng nghe, được thêm hy vọng vì chúng con đã giúp, được gìn giữ phẩm giá vì chúng con đã tôn trọng. Xin cho cuộc đời chúng con, với tất cả những giới hạn và những lần phải bắt đầu lại, dần trở thành một nơi tình yêu của Chúa được đón nhận và được trao đi. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.