THÁNH GIÔ-SA-PHÁT, GIÁM MỤC, TỬ ĐẠO https://youtu.be/G9k5bFyn5_E
THÁNH GIÔ-SA-PHÁT, GIÁM MỤC, TỬ ĐẠO https://youtu.be/ugoLLMaFLSs
BẢN TIN GIÁO HỘI CÔNG GIÁO VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI
Thứ Năm, ngày 12 tháng 11 năm 2026
Tổng hợp và biên soạn: Lm. Anmai, CSsR.
Phụng vụ Lời Chúa – Lời nguyện – Suy niệm (Youtube & bản văn) 12 tháng 11 – 2026 – Lm. Anmai, CSsR
THÁNH GIÔ-SA-PHÁT, GIÁM MỤC, TỬ ĐẠO
Lạy Chúa Giêsu, Đấng đã yêu thương chúng con đến cùng và hiến mạng sống để quy tụ con cái Thiên Chúa đang tản mác, trong ngày kính nhớ thánh Giô-sa-phát, giám mục, tử đạo, chúng con đến bên Chúa với niềm khao khát được sống trong tình yêu và sự hiệp nhất. Chúa biết những vết thương còn âm thầm trong Hội Thánh, những khoảng cách giữa các cộng đoàn, những bất hòa trong gia đình và cả những chia rẽ ngay trong lòng mỗi người chúng con. Xin thương chữa lành những nơi tình yêu đã nguội lạnh, những mối quan hệ đã đổ vỡ, những cuộc gặp gỡ chỉ còn sự nghi ngờ. Xin cho chúng con biết mở lòng đón nhận nhau, để giữa những khác biệt, chúng con vẫn nhận ra mình là anh chị em được cùng một Cha yêu thương.
Lạy Chúa, thánh Giô-sa-phát đã tận hiến đời mình cho việc phục vụ đoàn chiên và sự hiệp nhất của Hội Thánh, đã trung thành với Chúa ngay cả khi phải chịu đau khổ và đổ máu. Nhờ lời chuyển cầu của ngài, xin ban cho chúng con một đức tin vững vàng, một lòng mến khiêm nhu và sự can đảm sống theo Tin Mừng. Khi bảo vệ điều mình tin, xin giúp chúng con giữ được lòng kính trọng đối với người khác. Khi gặp những lời chống đối, xin gìn giữ chúng con khỏi sự cay nghiệt. Khi bị hiểu lầm, xin cho chúng con đủ bình an để lắng nghe, đủ sáng suốt để giải thích và đủ quảng đại để tha thứ. Xin cho sự trung thành của chúng con luôn được nuôi dưỡng bằng tình yêu Chúa.
Lạy Chúa Giêsu, chúng con thú nhận rằng nhiều khi chính mình đã làm tổn thương sự hiệp nhất. Chúng con dễ nhớ lỗi của người khác, nhưng lại dễ quên những thiếu sót của bản thân; muốn được cảm thông, nhưng ít chịu tìm hiểu nỗi lòng người bên cạnh. Có những lời chúng con nói trong lúc nóng giận đã để lại vết thương lâu dài; có những câu chuyện chưa được kiểm chứng, chúng con vẫn vội truyền đi; có những người chúng con đã xét đoán khi chưa một lần thật sự lắng nghe họ. Xin tha thứ cho chúng con. Xin thanh luyện lời nói, ánh nhìn và những ý nghĩ âm thầm trong lòng, để chúng con biết dùng lời nói mà xây dựng, dùng sự hiện diện mà nâng đỡ và dùng lòng chân thành mà nối lại những tình thân đang rạn nứt.
Lạy Chúa, xin thương gìn giữ Hội Thánh trong sự hiệp thông và bình an. Xin ban ánh sáng cùng sức mạnh cho Đức Giáo hoàng, các giám mục, linh mục, tu sĩ và mọi người đang phục vụ Dân Chúa. Xin cho các mục tử biết chăm sóc đoàn chiên bằng trái tim của Chúa, gần gũi người yếu đuối, kiên nhẫn với người lầm lạc và quan tâm đến những ai đang cảm thấy mình bị bỏ quên. Xin chúc lành cho những nỗ lực đối thoại giữa các Kitô hữu, để mọi người biết chân thành tìm kiếm sự thật, tôn trọng những truyền thống tốt đẹp của nhau và cùng làm chứng cho Tin Mừng. Xin cho lòng khát khao hiệp nhất trở thành lời cầu nguyện bền bỉ và những bước đi cụ thể trong đời sống chúng con.
Lạy Chúa, xin nhìn đến các gia đình đang phải sống trong căng thẳng, nơi những người từng yêu thương nhau nay khó nói được một lời dịu dàng. Xin giúp vợ chồng biết lắng nghe trước khi trách móc, cha mẹ biết gần gũi trước khi sửa dạy, con cái biết cảm thông với những nhọc nhằn của đấng sinh thành. Xin cho chúng con can đảm nói lời xin lỗi, kiên nhẫn gây dựng lại lòng tin và sẵn sàng tìm sự trợ giúp khi những tổn thương vượt quá sức mình. Xin sưởi ấm những bữa cơm vắng tiếng cười, những mái nhà lâu ngày thiếu lời cầu nguyện, những trái tim đang mỏi mệt vì phải mang nỗi buồn một mình.
Lạy Chúa Giêsu, xin nâng đỡ những người đang chịu bách hại vì đức tin, những người bị đe dọa, xúc phạm hoặc phải sống trong sợ hãi. Xin ban cho họ sức mạnh để trung thành, và cho những người gây đau khổ biết thức tỉnh lương tâm, từ bỏ bạo lực. Trong những thử thách hằng ngày của chúng con, xin giúp chúng con biết sống ngay thẳng, bảo vệ phẩm giá con người và kiên trì làm điều thiện. Khi sự ích kỷ thôi thúc chúng con khép lòng, xin nhắc chúng con nhớ đến tình yêu tự hiến của Chúa; khi lòng thù hận muốn giữ chúng con lại trong quá khứ, xin mở cho chúng con một con đường bước tới.
Lạy Chúa, nhờ lời chuyển cầu của thánh Giô-sa-phát, xin làm cho chúng con trở thành những người gieo bình an trong gia đình, giáo xứ và mọi nơi mình hiện diện. Xin cho người gặp chúng con cảm thấy được tôn trọng, người đau khổ tìm được sự cảm thông, người lầm lỗi có thêm hy vọng trở về. Xin dạy chúng con mỗi ngày biết bớt một lời gây chia rẽ, thêm một cử chỉ yêu thương, bớt một lần cố chấp, thêm một bước hòa giải. Và xin cho cả cuộc đời chúng con, giữa những giới hạn và yếu đuối, vẫn bền lòng hướng về Chúa, để được cùng anh chị em sống trong tình yêu hiệp nhất của Chúa đến muôn đời. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.
Ngày 12/11: Thánh Giô-sa-phát – Giám mục – Tử đạo (khoảng 1580-1623)
Ca nhập lễ
Vị thánh này đã chiến đấu đến chết vì lề luật Chúa, và không sợ hãi lời đe dọa của những kẻ gian ác, vì người đã được xây dựng trên tảng đá vững chắc.
Lời nguyện nhập lễ
Lạy Chúa, Chúa đã ban cho thánh giám mục Giô-sa-phát đầy tinh thần yêu mến khiến người hy sinh mạng sống vì đoàn chiên. Xin Chúa thương nhận lời thánh nhân chuyển cầu mà ban cho Giáo Hội cũng được đầy tinh thần yêu mến, và cho chúng con hằng biết noi gương người không ngại xả thân vì anh em. Chúng con cầu xin…
Bài đọc 1
Làm công việc phục vụ, là xây dựng thân thể Đức Ki-tô.
Bài trích thư của thánh Phao-lô tông đồ gửi tín hữu Ê-phê-xô.
1 Thưa anh em, tôi là người đang bị tù vì Chúa, tôi khuyên nhủ anh em hãy sống cho xứng với ơn kêu gọi mà Thiên Chúa đã ban cho anh em. 2 Anh em hãy ăn ở thật khiêm tốn, hiền từ và nhẫn nại ; hãy lấy tình bác ái mà chịu đựng lẫn nhau. 3 Anh em hãy thiết tha duy trì sự hiệp nhất mà Thần Khí đem lại, bằng cách ăn ở thuận hoà gắn bó với nhau. 4 Chỉ có một thân thể, một Thần Khí, cũng như anh em đã được kêu gọi để chia sẻ cùng một niềm hy vọng. 5 Chỉ có một Chúa, một niềm tin, một phép rửa. 6 Chỉ có một Thiên Chúa, Cha của mọi người, Đấng ngự trên mọi người, qua mọi người, và trong mọi người.
7 Nhưng mỗi người chúng ta đã nhận được ân sủng tuỳ theo mức độ Đức Ki-tô ban cho. 11 Và chính Người đã ban ơn cho kẻ này làm Tông Đồ, người nọ làm ngôn sứ, kẻ khác làm người loan báo Tin Mừng, kẻ khác nữa làm người coi sóc và dạy dỗ. 12 Nhờ đó, dân thánh được chuẩn bị để làm công việc phục vụ, là xây dựng thân thể Đức Ki-tô, 13 cho đến khi tất cả chúng ta đạt tới sự hiệp nhất trong đức tin và trong sự nhận biết Con Thiên Chúa, tới tình trạng con người trưởng thành, tới tầm vóc viên mãn của Đức Ki-tô.
Đáp ca
Đ.Phúc thay người vui thú với lề luật Chúa.
1Phúc thay người chẳng nghe theo lời bọn ác nhân,
chẳng bước vào đường quân tội lỗi,
không nhập bọn với phường ngạo mạn kiêu căng,2nhưng vui thú với lề luật Chúa,
nhẩm đi nhẩm lại suốt đêm ngày.
Đ.Phúc thay người vui thú với lề luật Chúa.
3Người ấy tựa cây trồng bên dòng nước,
cứ đúng mùa là hoa quả trổ sinh,
cành lá chẳng khi nào tàn tạ.
Người như thế làm chi cũng sẽ thành.
Đ.Phúc thay người vui thú với lề luật Chúa.
4Ác nhân đâu được vậy :
chúng khác nào vỏ trấu gió thổi bay.6Vì Chúa hằng che chở nẻo đường người công chính,
còn đường lối ác nhân đưa tới chỗ diệt vong.
Đ.Phúc thay người vui thú với lề luật Chúa.
Tung hô Tin Mừng
Ha-lê-lui-a. Ha-lê-lui-a. Chúa nói : “Anh em hãy ở lại trong tình thương của Thầy. Ai ở lại trong Thầy và Thầy ở lại trong người ấy, thì người ấy sinh nhiều hoa trái.” Ha-lê-lui-a.
Tin Mừng
Con muốn rằng con ở đâu, thì những người Cha đã ban cho con cũng ở đó với con.
✠Tin Mừng Chúa Giê-su Ki-tô theo thánh Gio-an.
20 Khi ấy, Đức Giê-su ngước mắt lên trời và cầu nguyện rằng : “Lạy Cha chí thánh, con không chỉ cầu nguyện cho những người này, nhưng còn cho những ai nhờ lời họ mà tin vào con, 21 để tất cả nên một, như Cha ở trong con và con ở trong Cha để họ cũng ở trong chúng ta. Như vậy, thế gian sẽ tin rằng Cha đã sai con. 22 Phần con, con đã ban cho họ vinh quang mà Cha đã ban cho con, để họ được nên một như chúng ta là một : 23 Con ở trong họ, và Cha ở trong con, để họ được hoàn toàn nên một ; như vậy, thế gian sẽ nhận biết là chính Cha đã sai con, và đã yêu thương họ như đã yêu thương con.
24 “Lạy Cha, con muốn rằng con ở đâu, thì những người Cha đã ban cho con cũng ở đó với con, để họ chiêm ngưỡng vinh quang của con, vinh quang mà Cha đã ban cho con, vì Cha đã yêu thương con trước khi thế gian được tạo thành. 25 Lạy Cha là Đấng công chính, thế gian đã không biết Cha, nhưng con, con đã biết Cha, và những người này đã biết là chính Cha đã sai con. 26 Con đã cho họ biết danh Cha, và sẽ còn cho họ biết nữa, để tình Cha đã yêu thương con, ở trong họ, và con cũng ở trong họ nữa.”
Lời nguyện tiến lễ
Lạy Thiên Chúa từ bi nhân hậu, xưa Chúa đã ban cho thánh Giô-sa-phát ơn đổ máu đào để minh chứng đức tin. Nay xin Chúa đổ tràn ơn phúc trên của lễ chúng con dâng và làm cho đức tin của chúng con thêm mạnh mẽ vững vàng. Chúng con cầu xin…
Lời Tiền Tụng các Thánh Tử Ðạo II
Công trình kỳ diệu của Thiên Chúa
Lạy Chúa là Cha chí thánh, là Thiên Chúa toàn năng hằng hữu, chúng con tạ ơn Chúa mọi nơi mọi lúc, thật là chính đáng, phải đạo và đem lại ơn cứu độ cho chúng con.
Vì Chúa được các thánh của Chúa dâng lời ca ngợi, và những gì liên quan tới cuộc khổ nạn của các ngài, đều là công trình kỳ diệu của quyền năng Chúa là Ðấng ban cho các ngài được cháy lửa đức tin, thôi thúc các ngài bền đỗ đến cùng, và ban tặng vinh thắng trong cuộc chiến của các ngài, nhờ Ðức Ki-tô, Chúa chúng con.
Bởi đó, mọi loài trên trời dưới đất hát bài ca mới thờ lạy Chúa, và cùng với toàn thể đạo binh các Thiên thần, chúng con không ngừng tung hô Chúa rằng:
Thánh! Thánh! Thánh!…
Ca hiệp lễ
Chúa phán: Nếu ai muốn theo Thầy, thì hãy từ bỏ mình đi, và vác thập giá mình mà theo Thầy.
Lời nguyện hiệp lễ
Lạy Chúa, Chúa đã cho chúng con tham dự bàn tiệc thiên quốc. Ước chi tiệc thánh này củng cố tinh thần chúng con, để chúng con vừa hiếu hoà, vừa can đảm. Nhờ thế, chúng con sẽ noi gương thánh Giô-sa-phát: sẵn lòng hy sinh ngay cả tính mạng để Hội Thánh luôn tiến triển trên con đường thánh thiện và hiệp nhất. Chúng con cầu xin..
ĐÔI MẮT ĐỨC TIN VÀ THÁI ĐỘ CỦA NGƯỜI ĐẦY TỚ TRUNG TÍN
Kính thưa quý ông bà và anh chị em,
Trong hành trình đức tin lữ thứ trần gian, cuộc đời của mỗi người tín hữu Kitô không chỉ được định hình bởi những gì chúng ta làm, mà còn và nhất là bởi cung cách, động lực và nhãn quan mà chúng ta đặt để đằng sau những hành động ấy. Khi bước vào sâu thẳm của mạc khải Kinh Thánh, chúng ta bắt gặp những lời dạy tưởng chừng như khắt khe, đầy tính nghịch lý từ chính kim ngôn của Đức Giêsu Kitô. Những dụ ngôn và huấn dụ của Ngài thường xuyên lật nhào những giá trị thực dụng thấp hèn của thế gian, để nâng tâm hồn chúng ta vươn lên tới chiều kích siêu nhiên vĩnh cửu. Đặt mình trước nhan thánh Chúa hôm nay, chúng ta được mời gọi để chiêm ngắm một trong những mầu nhiệm cốt lõi của đời sống thiêng liêng: nhãn quan đức tin đối diện với sự sống, cái chết, và thái độ khiêm tốn tuyệt đối của một người đầy tớ trung tín bước đi theo Thầy Chí Thánh.
Trước hết, chúng ta không thể hiểu được ý nghĩa của cuộc sống hiện tại nếu chúng ta không nhìn qua lăng kính của ơn trên và ánh sáng mặc khải. Sách Khôn Ngoan đã từng vang lên những lời đầy xác tín rằng Thiên Chúa đã dựng nên con người để họ được trường tồn, để họ mang lấy hình ảnh chính bản tính vĩnh cửu của Ngài. Thế nhưng, bởi sự ganh tị của ma quỷ, cái chết đã xâm nhập vào trần gian, và những kẻ thuộc về nó sẽ phải trải nghiệm sự ly tán ấy. Dưới cái nhìn của thế gian, dưới lăng kính hoàn toàn trần tục và nông cạn, cái chết của người công chính đôi khi bị xem là một tai họa, một sự tiêu vong hoàn toàn, một sự chấm dứt đau thương không lối thoát. Những đau khổ, những thử thách và những hy sinh của người lành thánh đôi khi bị coi là vô nghĩa, là những sự trừng phạt mang tính hủy diệt dẫn đến hư vô.
Nhưng, anh chị em thân mến, những ai nhìn mọi sự bằng đôi mắt của đức tin, bằng nhãn quan được chiếu sáng bởi ơn thánh Thần, lại nhìn thấy một thực tại hoàn toàn khác biệt. Đôi mắt đức tin không dừng lại ở lớp vỏ bọc bên ngoài của lịch sử, không bị đánh lừa bởi những đau khổ hay bóng tối tạm thời của trần thế. Dưới ánh sáng ấy, linh hồn của những người công chính hoàn toàn nằm trong tay Thiên Chúa, và không một cực hình hay quyền lực nào có thể chạm đến họ được nữa. Những gì trần gian gọi là mất mát, thì đức tin gọi là sự trở về bình an. Những gì trần gian xem là bất hạnh, thì trong chương trình của Thiên Chúa, lại là quá trình luyện lọc như vàng thử trong lửa, như lễ vật hy sinh thơm nức được Ngài đón nhận vào cung lòng từ mẫu bao la. Nhìn cuộc đời bằng đôi mắt đức tin nghĩa là chúng ta vượt qua được lớp sương mù của thực tại trần thế để nhận ra rằng cái chết không phải là dấu chấm hết, mà là ngưỡng cửa của sự sống bất diệt, là thời khắc mà tình yêu được kết hiệp trọn vẹn với Đấng Tạo Hóa.
Chính nhờ nhãn quan siêu nhiên này mà cách sống và cung cách làm việc của người Kitô hữu phải có một sắc thái hoàn toàn khác biệt so với những người không có niềm tin. Khi một người thấu triệt được rằng sinh, lão, bệnh, tử và mọi công khó nhọc nhằn dưới mặt trời này đều quy hướng về vinh quang của Thiên Chúa, họ không còn sống cho chính mình nữa. Họ không còn tìm kiếm sự ca tụng từ người đời, không còn đặt trọn vẹn tham vọng vào những phần thưởng chóng qua của thế gian. Mỗi công việc bổn phận hằng ngày, từ những việc nhỏ nhặt nhất trong gia đình cho đến những sứ mạng lớn lao ngoài xã hội, đều trở thành một cơ hội để dâng hiến tình yêu, để thanh luyện bản thân và để chuẩn bị cho cuộc hội ngộ vĩnh cửu với Thiên Chúa.
Để khắc họa sâu sắc hơn thái độ nội tâm này, Đức Giêsu đã đưa ra một hình ảnh dụ ngôn vô cùng ấn tượng và có phần gây sốc đối với tâm lý con người tự nhiên. Ngài đặt câu hỏi cho các môn đệ về hình ảnh của một người đầy tớ sau khi dọn mình ngoài đồng trở về, sau một ngày dài mệt nhọc cày bừa hoặc chăn dắt chiên cừu. Liệu có người chủ nào lại bảo người đầy tớ ấy rằng: “Hãy mau vào bàn mà dùng bữa đi” hay không? Câu trả lời hiển nhiên là không. Ngược lại, người chủ sẽ bảo: “Hãy dọn bữa cho ta ăn, thắt lưng mà hầu ta cho đến khi ta ăn uống xong, rồi sau đó anh mới được ăn uống”. Và rồi Đức Giêsu đúc kết một chân lý đạo đức làm chấn động những ai mang tinh thần công trạng: “Bộ chủ nhà phải mang ơn người đầy tớ ấy vì hắn đã làm theo lệnh truyền sao? Phần các con cũng vậy, khi đã làm mọi điều theo lệnh truyền, hãy nói rằng: Chúng ta là những đầy tớ vô dụng, chúng ta chỉ làm điều phải làm”.
Hình ảnh người đầy tớ vô dụng này thường gây ra sự hiểu lầm nếu chúng ta đọc nó với cái nhìn lệch lạc của xã hội loài người. Trong xã hội trần thế, người ta làm việc để đổi lấy tiền công, để mong nhận được sự ghi nhận, lời khen ngợi, sự tri ân và những phần thưởng xứng đáng. Nếu một người làm việc cật lực mà cuối cùng lại tự nhận mình là “vô dụng” thì điều đó thật bất công và phi lý theo tiêu chuẩn nhân loại. Thế nhưng, Đức Giêsu không hề hạ nhâm phẩm của con người hay phủ nhận giá trị lao động của chúng ta. Ngài đang muốn đập tan tận gốc rễ căn bệnh kiêu ngạo thiêng liêng — thứ căn bệnh âm thầm gặm nhấm biết bao tâm hồn tưởng chừng như đạo đức, khiến họ nghĩ rằng Thiên Chúa phải mang ơn họ vì họ đã đi lễ, đọc kinh, làm việc bác ái hay hy sinh phục vụ.
Thiên Chúa là Đấng Tạo Hóa toàn năng, là nguồn mạch mọi sự sống và ơn huệ. Tất cả những gì chúng ta có — từ hơi thở, sức khỏe, tài năng, thời gian cho đến ơn cứu độ — đều là nhưng không, đều là quà tặng bởi lòng thương xót hải hà của Ngài. Khi chúng ta chu toàn các giới răn, khi chúng ta dấn thân phục vụ anh chị em, khi chúng ta hy sinh vì Tin Mừng, thực chất chúng ta chỉ đang sử dụng chính những món quà, những năng lực và ơn huệ mà Thiên Chúa đã ban tặng cho chúng ta từ trước muôn đời. Nói cách khác, chúng ta không hề ban ơn cho Thiên Chúa bằng việc chúng ta giữ đạo hay làm việc lành. Ngược lại, chính việc được phép cộng tác vào công trình của Ngài, chính việc được ban ơn để làm điều thiện đã là một đặc ân cao cả vượt trên mọi công trạng tự nhiên của chúng ta rồi.
Thái độ “đầy tớ vô dụng” do đó không phải là sự tự ti mặc cảm, không phải là sự chối bỏ phẩm giá con người, mà là đỉnh cao của sự tự do thiêng liêng và lòng khiêm tốn chân thành. Một người đầy tớ trung tín là người làm việc hết lòng, tận tụy, say sưa và nhiệt thành không phải vì chờ đợi sự tung hô của thế gian hay vì muốn mua chuộc ơn huệ của Chúa, mà đơn thuần vì đó là bổn phận của tình yêu. Khi yêu thương, người ta không đòi hỏi sự trả ơn; khi phục vụ Thiên Chúa, người ta thấy hạnh phúc lớn nhất chính là được ở trong nhà Ngài và chu toàn thánh ý Ngài. Chính tâm tình này giúp chúng ta thoát khỏi cạm bẫy của sự tính toán thiệt hơn trong đời sống đạo. Biết bao người trong chúng ta đôi khi cảm thấy mệt mỏi, chán nản, thậm chí oán trách Chúa và tha nhân khi những việc lành của mình không được ghi nhận, không được đền đáp hoặc gặp phải những trái ý, thử thách. Sự mệt mỏi và oán trách ấy xuất phát từ việc chúng ta đang làm việc vì cái tôi, vì sự tự tôn và vì mong muốn được vinh danh, chứ chưa hoàn toàn vì vinh quang của một mình Thiên Chúa.
Khi đối diện với thực tế mong manh của kiếp người, việc giữ vững đôi mắt đức tin và tâm tình của người đầy tớ trung tín trở thành chiếc la bàn định hướng cho mọi suy nghĩ và hành động. Lịch sử Giáo Hội qua muôn thế hệ đã minh chứng cho chân lý này bằng cuộc đời của biết bao vị thánh nhân. Họ là những con người đã sống trọn vẹn ơn gọi của mình trong sự phó thác tuyệt đối vào bàn tay quan phòng của Thiên Chúa. Họ không sợ hãi trước những đớn đau hay cái chết, bởi vì họ biết rằng linh hồn họ nằm trong sự bảo bọc an toàn của Đấng Tối Cao. Nhìn vào các thánh nhân, chúng ta thấy một sự bình an nội tâm sâu thẳm, một niềm vui bất chấp mọi nghịch cảnh của hoàn cảnh trần thế.
Hãy suy ngẫm về cách mà chúng ta đang sử dụng thời gian và năng lực của mình hằng ngày. Cuộc sống ngắn ngủi này trôi qua rất nhanh, giống như ngọn cỏ đồng nội buổi sáng nở hoa, buổi chiều đã héo úa và bị ném vào lửa. Ngày mai là điều hoàn toàn bấp bênh mà không ai trong chúng ta có thể nắm giữ. Nếu chúng ta không chuẩn bị tâm hồn ngay từ hôm nay, nếu chúng ta cứ mãi mê bám víu vào những danh vọng ảo huyền, những hơn thua vụn vặt của cõi trần, thì khi giờ phút cuối cùng đến, chúng ta sẽ rơi vào sự hoảng sợ và tuyệt vọng. Ngược lại, người có đôi mắt đức tin luôn ý thức rằng mỗi khoảnh khắc trôi qua là một ơn huệ, là một nhịp đập tiến gần hơn về phía nhà Cha vĩnh hằng. Họ sống từng ngày với tâm thế sẵn sàng, tỉnh thức và đầy lòng cậy trông, noi gương các thánh nhân xưa, luôn biết chúc tụng ngợi khen Chúa trong mọi hoàn cảnh, dù là lúc thịnh đạt hay khi hoạn nạn gian nan.
Đời sống gia đình và cộng đoàn của chúng ta cũng rất cần đến tinh thần phục vụ khiêm tốn này. Trong đời sống chung, biết bao mâu thuẫn, giận hờn, chia rẽ và đau khổ nảy sinh chính vì mỗi người chúng ta đều muốn mình là trung tâm, muốn người khác phải phục vụ, phải hiểu và phải tôn trọng mình. Người chồng trách vợ, vợ trách chồng, cha mẹ trách con cái, hay những thành viên trong cộng đoàn trách móc lẫn nhau, phần lớn đều xuất phát từ việc chúng ta đong đo từng chút hy sinh của mình và đòi hỏi sự đền ơn tương xứng. Nếu mỗi người trong gia đình biết mặc lấy chiếc tạp dề của người đầy tớ, biết âm thầm hy sinh, yêu thương và phục vụ mà không cần tiếng tơ đồng khen ngợi, không cần phải đòi hỏi sự công nhận, thì bầu khí gia đình sẽ trở thành một thiên đàng hạ giới tràn ngập bình an và tình bác ái. Tình yêu chân thật không bao giờ tính toán; tình yêu đích thực luôn tìm kiếm hạnh phúc cho người mình yêu và cảm thấy mãn nguyện trong chính sự cho đi ấy.
Hơn thế nữa, thái độ của người đầy tớ trung tín còn được thể hiện qua cung cách đón nhận những thánh giá hằng ngày. Cuộc đời không thiếu những lúc chúng ta phải đối diện với bệnh tật, thất bại, hiểu lầm, cô đơn và những nỗi đau tang tóc. Dưới cái nhìn tự nhiên, những điều ấy là gánh nặng đè bẹp ý chí. Nhưng dưới ánh sáng đức tin, chúng ta nhận ra rằng đó là những nhát cuốc mà Người Chủ vĩ đại đang xới đất tâm hồn chúng ta, để từ đó trổ sinh những bông hoa nhân đức phong phú. Những đau khổ được kết hợp với cuộc khổ nạn của Đức Kitô sẽ không bao giờ là vô ích. Chúng trở thành những hạt giống mang lại sự sống đời đời, trở thành minh chứng cho một tình yêu trung kiên vượt lên trên mọi thử thách của thời gian.
Trong Bí tích Thánh Thể mà chúng ta sắp cử hành và lãnh nhận đây, chúng ta lại một lần nữa được chiêm ngắm mầu nhiệm tuyệt vời của sự phục vụ từ Thiên Chúa. Đức Giêsu Kitô, Đấng là Thiên Chúa toàn năng, đã không đến để được phục vụ, nhưng là để phục vụ và hiến mạng sống làm giá chuộc muôn người. Ngài đã cúi xuống rửa chân cho các môn đệ, Ngài đã tự nguyện trở thành tấm bánh bẻ ra để nuôi sống nhân loại. Và điều kỳ diệu hơn thế nữa, trong ngày tận thế, theo lời hứa của Ngài trong Tin Mừng, chính Người Chủ vĩ đại ấy sẽ thắt lưng, bắt các đầy tớ ngồi vào bàn ăn, và chính Ngài sẽ đi qua để phục vụ họ! Thật là một sự đảo ngược kỳ diệu của tình yêu! Những ai khiêm tốn chấp nhận làm đầy tớ vô dụng ở đời này vì tình yêu mến Chúa, sẽ được chính Thiên Chúa phục vụ và đãi yến trong tiệc cưới muôn đời trên thiên quốc.
Do đó, anh chị em thân mến, khi chúng ta bước ra khỏi ngôi thánh đường này để trở về với nhịp sống thường nhật của dòng đời, hãy xin Chúa ban cho chúng ta ơn gia tăng đức tin. Xin cho chúng ta có được đôi mắt của Đấng Tối Cao để nhìn thấu bản chất đích thực của vạn vật, không để những lo toan vật chất hay nỗi sợ hãi cái chết làm lu mờ niềm hy vọng vĩnh cửu. Xin cho chúng ta biết trân trọng từng phút giây hiện tại để sống đẹp lòng Chúa, chu toàn mọi bổn phận với cả tâm tình yêu mến và sự khiêm tốn thẳm sâu. Hãy để cuộc đời chúng ta trở thành một bài ca chúc tụng Thiên Chúa không ngừng, một nhịp cầu nối kết tình thương giữa con người với con người, và là một lời đáp trả vâng phục tuyệt đối trước tình thương bao la của Ngài.
Nguyện xin ơn thánh của Thiên Chúa tuôn đổ trên mỗi người chúng ta, để qua sự chuyển cầu của các thánh anh hào trong lịch sử Giáo Hội, chúng ta biết can đảm lướt thắng những cám dỗ của tinh thần tự phụ trần gian, luôn vững bước trên con đường hẹp của lòng khiêm tốn, và trung kiên phục vụ Chúa cho đến hơi thở cuối cùng. Để rồi, sau những năm tháng lao nhọc chiến đấu ở chốn lưu đày trần thế này, chúng ta được Người Chủ nhân ái mỉm cười đón nhận, âu yếm gọi tên, và dọn sẵn cho một chỗ ngồi vĩnh viễn bên bàn tiệc vinh quang của Ba Ngôi Thiên Chúa muôn đời chúc tụng và trị vì. Amen.
Lm. Anmai, CSsR
CHỮA LÀNH NHỮNG VẾT THƯƠNG TỪ TỘI LỖI VÀ SỰ CHIA RẼ: HÀNH TRÌNH KIẾN TẠO HIỆP NHẤT VÀ TÌNH YÊU TRONG THÂN THỂ MẦM NHIỆM CỦA CHÚA KI-TÔ
Trong hành trình đức tin lữ thứ trần gian, Giáo Hội của Đức Giê-su Ki-tô luôn được mời gọi trở thành dấu chỉ và khí cụ tuyệt vời của sự hiệp nhất, nơi Thiên Chúa quy tụ con cái Ngài lại từ muôn phương. Thế nhưng, lịch sử nhân loại cũng như lịch sử của chính Giáo Hội đôi khi lại vấy bẩn bởi những vết thương sâu sắc do chia rẽ, hận thù, và trên hết là do tội lỗi gây ra. Nhìn vào cuộc đời của thánh Gio-sa-phát (Josaphat), một vị mục tử nhân lành, một chứng nhân anh dũng cho sự hiệp nhất, chúng ta được mời gọi nhìn sâu vào thực trạng của cuộc sống cá nhân, gia đình, xã hội và cộng đoàn Giáo Hội để nhận ra ơn gọi thiết yếu của người tín hữu: hàn gắn những đổ vỡ và xây dựng nền văn hóa hòa giải.
Cuộc đời của thánh Gio-sa-phát là một bản anh hùng ca về lòng can đảm, tình yêu và sự hy sinh trọn vẹn. Ngài sinh trưởng trong một gia đình thuộc truyền thống Chính Thống giáo vào cuối thế kỷ XVI, thời điểm mà những rạn nứt Đông – Tây vẫn còn hằn sâu những vết thương nhức nhối trong lòng thế giới Ki-tô giáo. Khi trưởng thành, qua ánh sáng của ơn soi linh thánh và sự khao khát cháy bỏng về một Giáo Hội duy nhất theo đúng ý muốn của Thầy Chí Thánh, ngài đã quyết định gia nhập vào sự hiệp thông trọn vẹn với Tòa Thánh Rô-ma. Sự lựa chọn ấy không phải là một sự phản bội cội nguồn, mà là một bước nhảy vọt của đức tin nhằm tìm về cội nguồn nguyên tuyền của sự hiệp thông trọn vẹn. Trở thành một đan sĩ thuộc dòng thánh Ba-si-li-ô, rồi sau đó được hiến thánh làm tổng giám mục, thánh nhân đã đối diện với vô vàn thách đố, hiểu lầm, chống đối và thù hận từ chính những người đồng bào của mình.
Thay vì đáp trả bạo lực bằng bạo lực hay dùng quyền lực trần thế để áp đặt, thánh Gio-sa-phát chọn con đường của Tin Mừng: giáo dục tận tâm, canh tân hàng giáo sĩ bằng đời sống thánh thiện, và trên hết là làm gương sáng qua chính cung cách sống đượm đà tình bác ái. Nhờ lòng kiên trì và ơn Chúa trợ giúp, ngài đã thu phục được phần lớn tín hữu trong giáo phận trở về hiệp thông trọn vẹn với Rô-ma. Tuy nhiên, ngọn lửa của sự chia rẽ và lòng cố chấp chưa bao giờ nguội lạnh trong tâm hồn những kẻ chống đối. Họ đã mưu sát ngài vào năm 1623. Giữa tiếng hò hét cuồng nộ đòi giết hại vị chủ chăn, thánh nhân đã đổ máu đào để làm chứng cho tình hiệp nhất. Cái chết của ngài không phải là một thất bại, mà là hạt giống trổ sinh những bông hạt của sự hòa giải, được Giáo Hội tri ân tôn phong chân phước và hiển thánh, để rồi sau đó Đức Giáo Hoàng Pi-ô XI đã tôn vinh ngài là vị Thánh bảo trợ cho công cuộc tái lập hiệp nhất giữa các Giáo Hội.
Nhìn ngắm cuộc đời thánh Gio-sa-phát, chúng ta không thể không suy ngẫm về cấu trúc và bản chất của Giáo Hội. Trong Giáo Hội Công Giáo, Thiên Chúa bày tỏ sự phong phú vô biên qua một sự đa dạng thánh thiện, lành mạnh và tuyệt mỹ. Đa dạng không có nghĩa là chia rẽ; trái lại, sự phong phú về truyền thống văn hóa, phụng vụ, ngôn ngữ và các đặc sủng khác nhau của các dân tộc chính là những viên đá quý làm rực rỡ thêm nhan sắc của Hiền Thê Đức Ki-tô. Thiên Chúa không muốn một sự đồng hóa tẻ nhạt, nhưng ngài mong mỏi một bản giao hưởng tuyệt vời của lòng mến, nơi muôn người hòa chung một nhịp đập tin yêu. Sự đa dạng ấy được ban tặng cốt để xây dựng thân thể mầu nhiệm là Giáo Hội, chứ không phải để tạo ra những bức tường phân cách.
Thế nhưng, thực tế phũ phàng của trần gian cho thấy con người thường dễ dàng để cho những khác biệt về văn hóa, quan điểm chính trị, ý thức hệ và nhất là tội lỗi biến thành những hố sâu ngăn cách. Ngay trong đêm trước cuộc khổ nạn, khi đối mặt với cái chết cận kề, điều trăn tris lớn nhất của Đức Giê-su không phải là đau khổ của chính Ngài, mà là lời cầu nguyện thiết tha dâng lên Chúa Cha cho các môn đệ: “Xin cho họ nên một, như Cha ở trong Con và Con ở trong Cha, để thế gian tin rằng Cha đã sai Con”. Lời nguyện đó vẫn vang vọng xuyên qua không gian và thời gian, chạm đến tận đáy tâm hồn mỗi người chúng ta hôm nay. Sự hiệp nhất của các tín hữu không chỉ là một mục tiêu lý tưởng về mặt tổ chức, mà là điều kiện sống còn để thế giới nhận ra khuôn mặt đích thực của Thiên Chúa tình yêu.
Những vị Giáo hoàng trong thời đại chúng ta, từ Đức Bên-đích XVI đến Đức Phan-xicô, đã không ngừng nỗ lực, dấn thân và hy sinh để hàn gắn những vết thương chia rẽ giữa các Giáo Hội Ki-tô giáo trên toàn thế giới. Các ngài nhắc nhở chúng ta rằng, dẫu có muôn vàn khác biệt về hình thức biểu lộ đức tin, người Ki-tô hữu đích thực vẫn được mời gọi tuyên xưng một đức tin duy nhất, một Chúa duy nhất, một phép rửa duy nhất, trong một Giáo Hội duy nhất, thánh thiện, công giáo và tông truyền do chính Đức Ki-tô thiết lập. Sự hiệp nhất ấy không làm mất đi căn tính, mà ngược lại, làm cho căn tính ấy trở nên viên mãn trong tình yêu trọn vẹn của Thiên Chúa Ba Ngôi.
Nhìn ra rộng hơn ngoài khung trời của Giáo Hội toàn cầu, chúng ta thấy rõ những vết thương chia rẽ đang rỉ máu ngay trong chính quốc gia, xã hội và gia đình của chúng ta. Biết bao nhiêu gia đình đổ vỡ vì thiếu vắng sự tha thứ; biết bao nhiêu người thân bị ghẻ lạnh, xa cách chỉ vì lòng kiêu hãnh và sự ích kỷ cá nhân; biết bao nhiêu cộng đoàn bị xé nát bởi những lời ghen tị, chia rẽ và tỵ hiềm. Đáng buồn hơn cả là sự chia rẽ nằm sâu thẳm trong tâm hồn mỗi con người, nơi con người tự đặt mình ra khỏi tình trạng ân sủng, tự cắt đứt mối dây liên kết mật thiết với Thiên Chúa qua những sa ngã tội lỗi. Khi con người đánh mất sự bình an với Thiên Chúa, họ cũng đánh mất khả năng sống hòa thuận với tha nhân.
Chính vì thế, sứ vụ của người Ki-tô hữu trong thời đại hôm nay mang tính cấp bách hơn bao giờ hết: chúng ta phải trở thành những người kiến tạo hòa bình, những thợ gặt tận tụy trong cánh đồng chữa lành những vết thương do tội lỗi và chia rẽ gây ra. Công cuộc chữa lành này không thể đạt được bằng những giải pháp hời hợt mang tính ngoại giao nhân sự hay dựa vào sức mạnh trần thế. Mọi sự chia rẽ trong gia đình, cộng đồng, quốc gia, Giáo Hội hay sâu kín trong cõi lòng con người đều chỉ có thể được chữa lành tận gốc rễ nhờ ơn trợ giúp của Thiên Chúa và qua sự hoán cải tâm hồn không ngừng nghỉ.
Hành trình ấy đòi hỏi mỗi người chúng ta phải có một thái độ khiêm nhường sâu thẳm, biết dẹp bỏ cái tôi ích kỷ, sẵn sàng lắng nghe, thấu hiểu và tha thứ cho nhau. Tha thứ không phải là sự yếu đuối, mà là đỉnh cao của sức mạnh tình yêu phát xuất từ Thập Giá Chúa Ki-tô. Khi chúng ta tha thứ cho người khác, chúng ta đang mở ra cánh cửa cho lòng thương xót của Thiên Chúa tràn vào những góc tối tăm nhất của nhân loại. Khi chúng ta nỗ lực xây dựng nhịp cầu thông cảm thay vì dựng lên những bức tường hận thù, chúng ta đang tiếp nối sứ mạng của thánh Gio-sa-phát và bước đi theo dấu chân của vị Mục Tử nhân lành.
Thánh Gio-sa-phát đã hiến dâng cả cuộc đời và đổ máu mình ra để minh chứng cho tình yêu hiệp nhất. Ngài đã không chùn bước trước hiểm nguy, không thỏa hiệp với sự bất công hay sự chia rẽ mang tính hủy diệt. Gương sáng ngời của ngài phải trở thành nguồn cảm hứng mạnh mẽ cho mỗi người chúng ta trong cuộc sống hằng ngày. Chúng ta được mời gọi dùng chính lời nói hiền hòa, hành động bác ái, đời sống thánh thiện và lời cầu nguyện sốt sắng để xoa dịu những nỗi đau, hàn gắn những rạn nứt quanh mình.
Ước gì qua lời chuyển cầu của thánh Gio-sa-phát tử đạo, Thiên Chúa ban cho mỗi người chúng ta ơn can đảm để từ bỏ con đường của ích kỷ và chia rẽ. Xin cho chúng ta biết dùng trọn cuộc đời mình để phụng sự vinh quang Thiên Chúa, làm rạng danh Giáo Hội qua sự hiệp thông huynh đệ, và đem lại ơn cứu độ cho muôn người, để qua đời sống hiệp nhất của chúng ta, thế giới nhận biết rằng Thiên Chúa thực sự đang hiện diện và yêu thương nhân loại đến cùng.
Lm. Anmai, CSsR
QUYỀN LỰC LÀ SỰ PHỤC VỤ VÀ GÁNH NẶNG CỦA LƯƠNG TÂM TRƯỚC MẶT THIÊN CHÚA
Trong hành trình đức tin Kitô giáo, định nghĩa về quyền lực và địa vị luôn đảo lộn hoàn toàn so với những tiêu chuẩn thông thường của thế gian. Nếu như xã hội trần thế thường nhìn nhận quyền lực là đỉnh cao của sự tư lợi, là đặc quyền để sai khiến, hưởng thụ và đặt bản thân lên trên hết, thì Tin Mừng lại mạc khải một chân lý hoàn toàn đối lập: quyền lực chân chính là sự tự hạ, là trách nhiệm phục vụ và là gánh nặng lớn lao trước tôn nhan Thiên Chúa. Nhìn vào lịch sử cứu độ, đặc biệt qua lăng kính Lời Chúa và gương sáng của các bậc thánh nhân như Thánh Giôsaphát, chúng ta được mời gọi để suy ngẫm một cách sâu sắc về ý nghĩa đích thực của uy quyền, trách nhiệm lãnh đạo và thái độ phục vụ trong tinh thầnêm ái của Tin Mừng.
Sách Khôn Ngoan từng đưa ra một lời cảnh tỉnh đanh thép dành cho những ai nắm giữ quyền bính nhưng lại lầm lạc trong cách hành xử: “Dù các ngươi là thừa tướng vương quốc Người, các ngươi đã không xét xử cho đúng đắn, đã không tuân giữ luật pháp, và đã không sống theo ý muốn của Thiên Chúa. Người sẽ đến phạt các ngươi một cách bất ngờ và khốc liệt, vì những ai ở hàng quyền cao chức trọng sẽ phải chịu phán xét nghiêm ngặt hơn” (x. Kn 6, 5-6). Đoạn kinh thánh này không chỉ nhắm đến những nhà cầm quyền chính trị trong lịch sử, mà còn là một tiếng chuông cảnh tỉnh cho bất kỳ ai đang nắm giữ bất kỳ hình thức quyền lực nào trong gia đình, trong xã hội, hay trong cộng đoàn Giáo Hội. Thật vậy, việc mưu cầu quyền lực — dù là quyền lực chính trị, tài chính, quân sự hay xã hội — mà lại phục vụ cho tư lợi cá nhân thay vì mưu ích chung và tuân hành thánh ý Thiên Chúa, thì đó không phải là sự khôn ngoan, mà thực chất chỉ là sự ngu muội và lầm lạc tận cùng.
Trong thực tế đời sống thường ngày, chúng ta dễ dàng nhận thấy một quy luật mang tính nhân bản sâu sắc: ai được ban phó nhiều thì sẽ bị đòi hỏi nhiều. Điều này hiển nhiên đến mức bất cứ ai, dẫu có hay không có niềm tin tôn giáo, hay chưa từng mở Kinh Thánh đọc bao giờ, cũng đều cảm nhận được qua những đòi hỏi của cộng đồng đối với các nhà lãnh đạo của họ. Người ta kỳ vọng rất nhiều nơi những người cầm quyền, và ngược lại, họ khinh miệt, oán ghét những kẻ dùng quyền lực để mưu cầu vinh thân phì gia, biến chức vụ thành công cụ bòn rút quyền lợi riêng. Sự căm phẫn ấy của con người phản ánh phần nào tiêu chuẩn công lý ngặt nghèo mà Thiên Chúa đặt ra cho những kẻ làm đầu.
Trái ngược với thứ quyền lực vị kỷ ấy, Đức Giêsu Kitô – Đấng mà các tín hữu tôn thờ – đã khẳng định một phong cách lãnh đạo hoàn toàn cách mạng: “Con Người đến không phải để được phục vụ, mà là để phục vụ và hiến dâng mạng sống làm giá chuộc muôn người.” Ngài không bám víu vào địa vị thần linh nhưng đã tự hủy mình ra không, mặc lấy bản tính nô lệ. Không những thế, Thiên Chúa toàn năng còn trao phó mọi thẩm quyền trên trời dưới đất cho một con người, là “Đấng đồng hình đồng dạng với chúng ta trong mọi sự ngoại trừ tội lỗi” (x. Dt 4, 15). Sự đảo lộn giá trị này đặt ra một thách đố lớn cho toàn thể nhân loại: lãnh đạo không phải là ngồi trên đỉnh cao để ra lệnh, mà là cúi xuống để rửa chân cho anh em.
Bài học ấy từng để lại dấu ấn không phai mờ trong tâm khảm của nhiều thế hệ môn đệ. Có những kỷ niệm nhỏ bé nhưng mang ý nghĩa lớn lao. Chẳng hạn, câu chuyện về một người sinh viên thủa nào từng ngỡ ngàng khi chứng kiến vị bề trên – người nắm giữ quyền hành tối cao và trách nhiệm đào tạo của cộng đoàn – lại tự tay xách bình nước đi từ bàn ăn này sang bàn ăn khác để châm nước cho từng học viên. Đáng lẽ ra, những người trẻ khỏe mạnh hoàn toàn có thể tự làm lấy việc đó, và chẳng ai dám mong đợi một vị có thẩm quyền cao nhất lại đi đảm nhận công việc thấp kém nhất ấy. Thế nhưng, chính hình ảnh người lãnh đạo tự nguyện gánh vác phần việc khiêm hạ nhất đã minh họa rõ nét nhất tinh thần của Tin Mừng. Trải qua bao năm tháng thăng trầm, hình ảnh ấy vẫn là một ngọn hải đăng soi sáng cho con đường thực thi quyền lực: quyền lực càng lớn, sự khiêm tốn và tinh thần phục vụ càng phải sâu sắc bấy nhiêu.
Chính vì thế, Thiên Chúa có những lời lẽ vô cùng nghiêm khắc đối với những kẻ lạm dụng quyền bính. Khi chứng kiến cảnh những nhà lãnh đạo cậy thế uy quyền để áp bức kẻ yếu, bóc lột người nghèo và mưu cầu lợi lộc riêng tư, Kinh Thánh không ngần ngại loan báo một án phạt khốc liệt: “Người sẽ đến phạt các ngươi một cách bất ngờ và khốc liệt!” Lời cảnh cáo này nhắc nhở chúng ta rằng, khi tham gia vào đời sống xã hội, khi cầm lá phiếu bầu chọn những người đại diện cho mình ở các cấp chính quyền – từ hành pháp, lập pháp cho đến tư pháp – chúng ta không thể dửng dưng hoặc chỉ nhìn vào năng lực chuyên môn bề ngoài. Hơn thế nữa, chúng ta phải cầu nguyện thật chân thành cho phần rỗi linh hồn của họ. Đồng thời, cộng đồng xã hội cũng có trách nhiệm lên án và cảnh cáo những kẻ có xu hướng biến quyền lực công thành đặc quyền tư, bởi vì công lý của Thiên Chúa dành cho những kẻ cậy quyền cậy thế bao giờ cũng vô cùng nghiêm ngặt.
Quyền lực, tự bản chất của nó, không phải là một điều xấu xa. Thiên Chúa ban quyền bính cho con người để thiết lập trật tự, bảo vệ công lý và mưu cầu hạnh phúc cho cộng đồng. Tuy nhiên, bàn tay con người rất dễ bị bẻ cong trước sức cám dỗ ngọt ngào của địa vị, danh vọng và tiền tài. Khi một người nắm giữ quyền lực mà quên mất cội nguồn của uy quyền xuất phát từ Thiên Chúa, họ sẽ nhanh chóng rơi vào chiếc bẫy của sự kiêu ngạo. Họ bắt đầu nhìn những người dưới quyền như những công cụ để phục vụ cho tham vọng cá nhân thay vì là những con người có phẩm giá cần được che chở và tôn trọng. Sự trượt dã đạo đức này diễn ra rất tinh vi, bắt đầu từ những châm chước nhỏ cho bản thân, dần dần biến thành sự độc tài tư tưởng và cuối cùng là sự cai trị bạo ngược.
Đối diện với thực trạng ấy, lịch sử Giáo Hội đã sản sinh ra những chứng nhân kiên trung, những vị mục tử sẵn sàng đổ máu đào để bảo vệ sự hiệp nhất của Giáo Hội và quyền tự do chân chính của tâm hồn con người trước các áp lực ngoại lai. Các ngài không màng đến danh vọng trần thế, không run sợ trước gươm giáo hay quyền lực chính trị bạo tàn. Đối với các ngài, quyền lực duy nhất đáng để tôn thờ và vâng phục chính là chân lý của Tin Mừng và tình yêu của Thiên Chúa. Cái chết vì đạo của các thánh nhân chính là một lời quở trách hùng hồn nhất đối với thứ quyền lực dùng bạo lực để khuất phục lương tâm, đồng thời là một lời ca tụng tuyệt vời về phẩm giá cao quý của con người được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa.
Thiết tưởng cũng cần nhấn mạnh rằng, suy tư về quyền lực không chỉ bó hẹp trong phạm vi của các giáo hoàng, giám mục, linh mục hay các nhà lãnh đạo quốc gia. Nó còn hiện diện trong từng ngóc ngách nhỏ nhất của đời sống xã hội: trong gia đình, nơi người cha người mẹ nắm giữ quyền uy đối với con cái; trong môi trường công sở, nơi người quản lý điều hành nhân viên; hay thậm chí trong các hội đoàn tông đồ, nơi mỗi cá nhân được trao phó một trách nhiệm nhất định. Nếu người gia trưởng dùng uy quyền gia đình để áp đặt, bạo hành tinh thần hoặc thể xác đối với vợ con, thì đó là sự phản bội lại tình yêu Thiên Chúa. Nếu người chủ doanh nghiệp coi nhân viên như cỗ máy để vắt kiệt sức lao động mà không màng đến công bằng xã hội và nhân phẩm của họ, thì sớm muộn gì công lý của Đấng Tối Cao cũng sẽ đòi lại sự công bình cho những người bị áp bức. Quyền lực gia đình hay xã hội tựu trung lại chỉ là chiếc khăn lau chân và chiếc chậu thau rửa tội mà Thiên Chúa trao vào tay chúng ta để phục vụ anh chị em mình.
Một khía cạnh khác vô cùng quan trọng trong việc thực thi quyền lực chính là thái độ đối với những người bé mọn, yếu thế trong xã hội. Sách Khôn Ngoan đã chỉ rõ: “Kẻ hèn mọn thì được thương xót tha thứ, nhưng kẻ quyền thế sẽ bị khảo nghiệm ngặt nghèo.” Xã hội loài người thường có xu hướng dung thứ, thậm chí tâng bốc những kẻ giàu sang, quyền lực khi họ lầm lỡ, trong khi lại khắt khe và sẵn sàng trừng phạt nặng nề những con người bần cùng, yếu thế vì những lỗi lầm nhỏ nhặt. Ngược lại, Thiên Chúa mang một định chuẩn công lý hoàn toàn khác biệt. Ngài bênh vực kẻ khó nghèo, lắng nghe tiếng kêu của người cô thế, và đặt ra những tiêu chuẩn khắt khe nhất đối với những ai được ban phát nhiều ơn huệ. Do đó, một người lãnh đạo chân chính phải là người đứng về phía những kẻ không có tiếng nói, biến quyền lực của mình thành chiếc khiên che chở cho người yếu thế chứ không phải là thanh gươm chém đứt hy vọng của họ.
Khi bàn về vấn đề ngôn ngữ và cách xưng hô đối với Thiên Chúa, một vài xu hướng hiện đại có xu hướng tìm kiếm những từ ngữ mang tính trung tính về giới tính để gọi Thiên Chúa, nhằm tạo cảm giác bình đẳng và hiện đại. Tuy nhiên, như kinh nghiệm của nhiều nhà suy tư tâm linh đã chỉ ra, việc cố gắng thay đổi ngôn ngữ truyền thống này đôi khi lại làm mất đi tính thân mật, gần gũi và sức sống biểu cảm của đức tin. Khi Chúa Giêsu dạy chúng ta gọi Thiên Chúa là “Abba” – nghĩa là “Cha ơi”, Ngài đã mở ra một mối tương quan mật thiết, chan chứa tình phụ tử ấm áp. Ngôn ngữ Kinh Thánh không câu nệ vào những khuôn mẫu chính trị khô khan, mà bắt nguồn từ kinh nghiệm sống động của một trái tim cảm nhận được tình yêu thương hải hà của người Cha trên trời. Việc giữ gìn ngôn ngữ truyền thống ấy không phải là sự cố chấp bảo thủ, mà là cách để bảo vệ sự ấm áp, sống động trong đời sống cầu nguyện và phụng vụ của cộng đoàn.
Nhìn sâu vào lịch sử nhân loại, không khó để nhận ra rằng mọi đế chế hùng mạnh đều từng vươn lên đỉnh cao quyền lực, dùng sức mạnh quân sự và kinh tế để thống trị thiên hạ, rồi cuối cùng cũng sụp đổ trong tro tàn của sự kiêu ngạo và tham nhũng. Từ Đế quốc Rôma cổ đại cho đến các thế lực phong kiến trung cổ và các hình thức độc tài hiện đại, quy luật sụp đổ của quyền lực vị kỷ vẫn luôn đúng. Chỉ có vương quốc của tình yêu thương, của sự khiêm nhường và phục vụ đích thực mới trường tồn vĩnh cửu. Đức Giêsu Kitô không lập vương quốc của Ngài bằng gươm giáo hay bạo lực chính trị, nhưng bằng cây thập giá – biểu tượng của sự tự hiến tột cùng. Chính trên cây thập giá ấy, sự yếu đuối xem ra của Thiên Chúa lại trở thành sức mạnh cứu độ, và sự hủy mình ra không lại là chiến thắng vĩ đại nhất trước ách thống trị của tội lỗi và sự chết.
Trở lại với bối cảnh đời sống thiêng liêng của mỗi người Kitô hữu hôm nay, câu hỏi đặt ra là: chúng ta đang thực thi quyền lực và trách nhiệm của mình như thế nào trong môi trường sống cụ thể? Liệu chúng ta có đang tìm kiếm sự nể trọng hình thức, ham muốn quyền bính để sai khiến người khác, hay chúng ta đang sống tinh thần của hạt lúa mì chịu mục nát để sinh nhiều bông hạt? Đời sống gia đình cần những người cha người mẹ biết dùng uy quyền để xây dựng sự hòa hợp, yêu thương thay vì dùng quyền uy để khủng bố tinh thần con cái. Đời sống giáo xứ và các hội đoàn cần những người chịu trách nhiệm biết noi gương Thầy Chí Thánh, sẵn sàng gánh vác những công việc nặng nhọc nhất, khuất tất nhất mà không cần ai ngợi khen hay ca tụng.
Hơn thế nữa, việc canh tân đời sống nội tâm đòi hỏi chúng ta phải thường xuyên thanh luyện ý hướng của mình trước mặt Thiên Chúa. Mỗi buổi tối trước khi gác tay lên trán suy ngẫm về một ngày đã qua, chúng ta cần tự hỏi: ngày hôm nay, mình đã dùng lời nói, hành động và vị trí của mình để nâng đỡ ai, hay đã vô tình hay hữu ý dùng quyền lực cỏn con của mình để đè bẹp, tổn thương người khác? Sự khiêm nhường không phải là sự tự ti, yếu đuối, mà là sự nhận thức rõ ràng rằng mọi khả năng, tài năng, trí tuệ và địa vị chúng ta đang có đều là hồng ân của Thiên Chúa ban tặng để quản lý, chứ không phải là tài sản riêng để khoe khoang hay trục lợi. Người thực sự khiêm nhường là người biết mạnh mẽ đứng lên bảo vệ chân lý và công lý, nhưng đồng thời cũng sẵn sàng quỳ xuống để phục vụ tha nhân bằng cả trái tim bác ái.
Con đường theo Chúa Giêsu đòi hỏi sự từ bỏ tận căn, một sự hoán cải liên lúcvề cách nhìn nhận giá trị đích thực của cuộc sống. Thế gian dạy chúng ta phải vươn lên bằng mọi giá, phải bước lên vai kẻ khác để nắm lấy quyền cao chức trọng. Nhưng Tin Mừng lại thì thầm vào tai chúng ta một chân lý ngược đời: “Ai muốn làm lớn giữa anh em, thì phải làm người phục vụ anh em.” Lời dạy này không phải là một khẩu hiệu sáo rỗng, mà là một nguyên tắc sinh tử cho bình an nội tâm và hạnh phúc vĩnh cửu. Khi chúng ta phục vụ tha nhân với tất cả tình yêu thương và sự chân thành, chúng ta không hề bị giảm sút phẩm giá, trái lại, chúng ta đang được nâng lên ngang hàng với chính Con Thiên Chúa, Đấng đã đến để phục vụ chứ không phải để được phục vụ.
Trong bầu không khí tĩnh lặng của những giờ phút chiêm niệm, khi hướng tâm hồn về các bậc thánh nhân – những người đã hy sinh cả mạng sống để bảo vệ đức tin và sự hiệp nhất – chúng ta cảm nhận sâu sắc rằng máu của các tử đạo chính là hạt giống sinh ra những người Kitô hữu đích thực. Các ngài đã không tiếc thân mình khi đối mặt với những bạo chúa đầy quyền lực thế gian, bởi vì các ngài nhìn thấy phía sau ngai vàng lấp lánh kia chỉ là sự mong manh của cát bụi, trong khi ngai tòa vĩnh cửu của Thiên Chúa mới là cùng đích tuyệt đối của đời người. Sự kiên vững của các thánh nhân là nguồn cảm hứng mạnh mẽ để mỗi chúng ta hôm nay không chùn bước trước những bất công xã hội, không thỏa hiệp với cái ác và sự gian dối, đồng thời luôn kiên trì bước đi trên con đường hẹp của lòng trung tín và tình bác ái.
Hãy nhìn ngắm thế giới chung quanh chúng ta hôm nay, nơi vẫn còn biết bao nhiêu đau thương do sự lạm dụng quyền lực gây ra: những cuộc chiến tranh phi nghĩa do tham vọng của những kẻ cầm quyền, sự bất công kinh tế đẩy hàng triệu người vào cảnh bần cùng, và sự suy đồi đạo đức lan rộng trong nhiều tầng lớp xã hội. Giữa một thế giới đầy dẫy những vết thương ấy, mỗi người Kitô hữu được mời gọi trở thành một dấu chỉ của lòng thương xót và công lý. Chúng ta không thể thay đổi toàn bộ thế giới ngay lập tức, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể bắt đầu từ việc thay đổi chính môi trường sống nhỏ bé của mình: gia đình, khu xóm, nơi làm việc và cộng đoàn giáo xứ. Bằng cách từ bỏ thói ích kỷ, từ bỏ ham muốn thống trị, và thay thế vào đó là thái độ lắng nghe, thấu cảm và sẵn sàng hy sinh phục vụ, chúng ta đang gieo rắc những hạt giống của Nước Trời xuống lòng đất mẹ nhân gian.
Hơn bao giờ hết, lời cảnh tỉnh từ Sách Khôn Ngoan vẫn vang vọng như một hồi chuông thức tỉnh cho lương tâm nhân loại thời đại mới: quyền lực gắn liền với trách nhiệm khổng lồ, và sự phán xét của Thiên Chúa dành cho những kẻ cầm quyền bao giờ cũng vô cùng nghiêm ngặt. Do đó, thay vì mải mê tranh giành những chiếc ghế quyền lực bấp bênh của trần thế, hãy khôn ngoan vun trồng một quyền lực duy nhất có giá trị trước mặt Thiên Chúa: quyền lực của một tình yêu thương vô điều kiện, quyền lực của sự tha thứ và quyền lực của sự khiêm nhường phục vụ. Đó chính là con đường duy nhất dẫn đưa con người vượt qua mọi giông bão của lịch sử để bước vào cõi vĩnh hằng bình an, nơi Thiên Chúa sẽ lau sạch mọi nước mắt và trao ban triều thiên vinh hiển cho những ai đã trung kiên phục vụ Ngài đến cùng trong hình hài nhỏ bé của những người anh chị em kém may mắn nhất.
Lm. Anmai, CSsR
SỨ VỤ HIỆP NHẤT VÀ GIÁ TRỊ CỦA LÒNG TRUNG HIẾU THÁNH THIỆN TRONG ĐỜI SỐNG KITÔ HỮU
Trong hành trình đức tin của Giáo Hội Công Giáo, lịch sử cứu độ không chỉ được viết bằng những trang mực của thời gian mà còn bằng mồ hôi, nước mắt và máu của các chứng nhân anh dũng. Các thánh nhân luôn là những ngọn hải đăng soi sáng cho con đường lữ hành của Dân Chúa, là hiện thân sống động của Tin Mừng giữa lòng nhân loại đầy biến động. Khiêm tốn nhìn lại dòng chảy lịch sử, chúng ta bắt gặp những nhân vật phi thường, những con người đã dám hiến dâng trọn vẹn cuộc đời để bảo vệ và vun đắp cho sự hiệp nhất của Nhiệm Thể Chúa Kitô. Một trong những tấm gương sáng ngời và mãnh liệt nhất chính là thánh Giô-xa-phát Kun-xê-vích (Josaphat Kuntsevych), vị giám mục và tử đạo, người đã lấy chính máu đào của mình để ký kết tình yêu và sự gắn bó khăng khít với Hội Thánh duy nhất, thánh thiện, công giáo và tông truyền. Cuộc đời và cái chết của ngài không chỉ là một dấu ấn lịch sử của một thời đại đau thương, mà còn là một bài học sâu sắc, trường tồn cho mọi Kitô hữu về ơn gọi xây dựng sự hiệp thông, lòng can đảm phi thường và một đời sống kết hợp mật thiết với Thiên Chúa.
Đức Giê-su Kitô trước khi bước vào cuộc khổ nạn đã dâng lên Chúa Cha lời nguyện xin thiết tha: “Xin cho tất cả nên một, như Cha ở trong Con và Con ở trong Cha để họ cũng ở trong chúng ta, để thế gian tin rằng Cha đã sai Con” (Ga 17,21). Lời nguyện cao cả này chính là tâm điểm, là kim chỉ nam và là sứ mệnh cốt lõi của mọi người tin. Hiệp nhất không phải là một sự đồng bộ máy móc về hình thức, cũng không phải là kết quả của những toan tính ngoại giao hay quyền lực trần thế, nhưng là mộtân ban thiêng liêng xuất phát từ chính mầu nhiệm Thiên Chúa Ba Ngôi. Tuy nhiên, trong thực tế lịch sử của nhân loại và của Hội Thánh, sự hiệp nhất ấy thường xuyên bị đe dọa, xé rách bởi những chia rẽ, hiểu lầm, ích kỷ và kiêu hãnh của con người. Thánh Giô-xa-phát đã sinh trưởng và sống trong một bối cảnh lịch sử đầy những giằng xé và phân hóa như thế. Ngài đã thấu hiểu nỗi đau của một Hội Thánh bị chia rẽ, một đoàn chiên thiếu vắng sự hòa hợp trọn vẹn. Chính nỗi đau thao thức ấy đã hun đúc trong lòng ngài một khát vọng cháy bỏng là quy tụ tất cả về một mối tình yêu thương duy nhất trong sự hiệp thông với đấng kế vị thánh Phê-rô, theo đúng ý muốn của Thầy Chí Thánh.
Cuộc đời của thánh Giô-xa-phát khởi đầu từ một tâm hồn nhạy bén trước tình yêu Thiên Chúa. Ngay từ thủa nhỏ, ánh lửa từ lòng mến thánh giá và cuộc khổ nạn của Chúa Giê-su đã chạm đến sâu thẳm tâm can ngài, biến ngài thành một con người của cầu nguyện và chiêm niệm. Sự thánh thiện của ngài không phải là kết quả của những đặc ân ngoạiordinaires ban phát tức thời, mà là hoa trái của một quá trình chiến đấu thiêng liêng không mệt mỏi, của việc chết đi cho con người cũ mỗi ngày qua sự hãm mình, ăn chay, cầu nguyện và suy gặm Lời Chúa. Khi quyết định bước vào đời tu dâng hiến trong dòng tu thánh Ba-si-li-ô Cả, ngài đã chọn cho mình con đường thẳm sâu của sự thinh lặng nội tâm và phục vụ quên mình. Tại đây, ngài không tìm kiếm danh vọng hay địa vị cao sang, nhưng chỉ khao khát được nên đồng hình đồng dạng với Đức Kitô khó nghèo, khiêm nhường và vâng phục cho đến chết.
Sự trỗi dậy của thánh Giô-xa-phát trong sứ vụ mục tử là một minh chứng hùng hồn cho thấy một vị lãnh đạo tinh thần đích thực không bao giờ hành động dựa trên tinh thần thế tục, mà hoàn toàn được thúc đẩy bởi lòng nhiệt thành cứu các linh hồn. Khi được hiến thánh làm giám mục tại miền Pô-lốt-skơ (Polotsk), ngài đã đối mặt với muôn vàn khó khăn, thử thách và cả những chống đối khốc liệt từ nhiều phía. Thế nhưng, giữa một xã hội đầy những định kiến và bất ổn, ngài không chùn bước. Ngài chọn con đường của mục tử nhân lành: tận tụy chăm sóc đoàn chiên, đặc biệt là những người nghèo khổ, bệnh tật, tù nhân và những ai bị gạt ra bên lề xã hội. Ngài cải tổ đời sống tu trì, nâng cao trình độ và đạo đức cho hàng giáo sĩ, biên soạn các sách giáo lý để nuôi dưỡng đức tin cho dân chúng. Đối với ngài, quyền lực mục tử không phải là để thống trị hay áp đặt, nhưng là để hiến dâng, để phục vụ và để quy tụ mọi người về với tình yêu của Thiên Chúa.
Một trong những nét nổi bật nhất trong sứ vụ của thánh nhân chính là sự kiên định không lay chuyển trong việc gìn giữ và củng cố sự hiệp thông trọn vẹn với Tông Tòa Rô-ma, đồng thời vẫn hết sức trân trọng, gìn giữ và phát huy gia tài phụng vụ Đông phương cao quý. Ngài từng tuyên bố một cách mạnh mẽ rằng ngài là một giám mục của nghi lễ Đông phương và sẽ sống chết với nghi lễ ấy, đồng thời gìn giữ mối giây hiệp nhất bền chặt với Hội Thánh hoàn vũ. Trong bối cảnh lịch sử bấy giờ, công cuộc tái lập sự hiệp nhất (thường được gọi là Liên kết Brê-xtơ) vấp phải nhiều sự phản kháng mãnh liệt từ những người bảo thủ hoặc những thế lực chính trị muốn duy trì sự chia rẽ. Thánh Giô-xa-phát đã trở thành mục tiêu của những lời vu khống, căm hận và những mưu toan ám hại.
Tuy nhiên, điều kỳ diệu làm nên sự vĩ đại của một vị thánh không phải là việc ngài chiến thắng kẻ thù bằng gươm giáo hay quyền lực trần thế, mà là cách ngài đối diện với cái chết trong sự bình an và tha thứ tuyệt đối. Khi đám đông bạo loạn tràn vào dinh thự của ngài tại Vi-tép-xê (Vitebsk) vào ngày 12 tháng 11 năm 1623, thánh Giô-xa-phát không hề tìm cách trốn chạy hay chuẩn bị vũ khí chống trả. Người ta tìm thấy ngài đang quỳ gối cầu nguyện, làm những điều ngài vẫn hằng làm trong suốt cả cuộc đời mình. Nhát búa định mệnh đã kết thúc sinh mạng trần thế của ngài, và thân xác ngài bị ném xuống dòng sông Đơ-vi-na (Dvina). Nhưng cái chết ấy không phải là sự chấm hết; trái lại, đó chính là hạt giống trổ sinh hoa trái cứu độ. Máu của các tử đạo từ ngàn xưa vẫn luôn là hạt giống sinh ra các tín hữu anh dũng cho Hội Thánh. Ngay sau cái chết của ngài, chính những kẻ từng căm ghét, phỉ báng và ra tay sát hại ngài đã phải hồi tâm chuyển ý trước sự bình an siêu nhiên và lòng nhân hậu của vị mục tử, để rồi quay về với đức tin chân chính và sự hiệp thông thánh thiện.
Nhìn vào cuộc đời của thánh Giô-xa-phát Kun-xê-vích hôm nay, mỗi người chúng ta được mời gọi nhìn lại chính đời sống đức tin của mình trong bối cảnh của xã hội hiện đại. Thế giới hôm nay, dẫu có những tiến bộ vượt bậc về khoa học kỹ thuật và thông tin liên lạc, vẫn đang bị xé rách bởi vô số những cuộc chia rẽ trầm trọng. Sự chia rẽ không chỉ tồn tại giữa các quốc gia, các ý thức hệ, các tôn giáo lớn, mà còn len lỏi vào tận trong lòng xã hội, trong các gia đình, và ngay cả trong chính các cộng đoàn giáo xứ, hội đoàn và Hội Thánh của Chúa. Chúng ta dễ dàng bị chia rẽ bởi những định kiến nhỏ nhen, bởi sự thiếu thông cảm, bởi lòng kiêu ngạo muốn khẳng định cái tôi cá nhân thay vì tìm kiếm ý muốn chung trong tinh thần bác ái.
Sự chia rẽ là một vết thương sâu thẳm làm nghẹn thở sức sống của Tin Mừng. Khi chúng ta sống ích kỷ, ghen tương, chỉ biết quy vị về bản thân và loại trừ những ai không cùng quan điểm, chúng ta đang làm tổn thương chính Nhiệm Thể của Đức Ki-tô. Thánh Giô-xa-phát nhắc nhở chúng ta rằng sự hiệp nhất không tự nhiên mà có; nó đòi hỏi sự hy sinh, đòi hỏi một trái tim biết bao dung, biết tha thứ và biết đặt tình yêu thương lên trên tất cả mọi hiềm khích cá nhân. Để xây dựng sự hiệp nhất, trước hết chúng ta phải là những con người của cầu nguyện. Một tâm hồn thiếu vắng sự kết hợp mật thiết với Thiên Chúa sẽ chỉ sinh ra những cay đắng, chia rẽ và hận thù. Chỉ khi chìm đắm trong dòng suối tình yêu của Thiên Chúa, chúng ta mới có đủ sức mạnh để yêu thương cả những kẻ chống đối mình, để ôm lấy những người khác biệt với mình bằng một trái tim rộng mở và bao dung.
Hơn thế nữa, bài học từ vị thánh tử đạo còn mời gọi chúng ta can đảm sống và làm chứng cho sự thật trong tình bác ái. Trong một thế giới đôi khi xem nhẹ chân lý, coi chân lý chỉ là điều tương đối tùy thuộc vào sở thích hay lợi ích cá nhân, gương sáng của thánh Giô-xa-phát khẳng định rằng chân lý là ơn ban thiêng liêng cao quý mà chúng ta có trách nhiệm gìn giữ và loan truyền. Tuy nhiên, việc bảo vệ chân lý không bao giờ được phép đi ngược lại với tinh thần bác ái Tin Mừng. Chân lý và tình yêu luôn phải đi đôi với nhau: nói sự thật trong tình bác ái chính là cách thức duy nhất để xây dựng cộng đoàn hiệp thông vững chắc. Khi chúng ta đối diện với những hiểu lầm, chống đối hay bắt bớ vì niềm tin và công lý, chúng ta được mời gọi noi gương các thánh nhân: không trả thù, không nuôi dưỡng oán hờn, nhưng phó thác trọn vẹn trong tay Thiên Chúa và kiên vững làm chứng cho Tin Mừng bằng chính đời sống thánh thiện của mình.
Đời sống của một Kitô hữu đích thực không thể tách rời khỏi tinh thần tự hiến. Đức Giê-su đã dạy rằng hạt lúa mì nếu không rơi xuống đất và thối đi, thì nó trơ trọi một mình; còn nếu thối đi, nó mới sinh ra nhiều bông hạt. Sự hy sinh của thánh Giô-xa-phát không phải là sự uổng phí của một sinh mạng, mà là sự dâng hiến trọn vẹn để tiếng kêu xin hiệp nhất của Chúa Kitô được vang vọng mạnh mẽ hơn trong dòng lịch sử. Mỗi người chúng ta trong bậc sống của mình – dù là linh mục, tu sĩ, hay giáo dân trong các gia đình và môi trường lao động – đều được mời gọi trở nên những “nhà kiến tạo hòa bình” và những “sứ giả của sự hiệp nhất”. Chúng ta có thể bắt đầu từ những việc làm nhỏ bé hằng ngày: một lời xin lỗi chân thành khi có sự va chạm, một cử chỉ tha thiết nhường nhịn trong gia đình, một sự lắng nghe thấu cảm với người đồng nghiệp đang gặp khó khăn, hay một lời cầu nguyện âm thầm cho những ai đang sống trong chia rẽ và bất hòa.
Khi cử hành kính nhớ thánh Giô-xa-phát Kun-xê-vích, chúng ta không chỉ dừng lại ở việc ôn lại một trang sử quá khứ, mà là để để cho hồng ân của Chúa biến đổi tâm hồn chúng ta ngay trong hiện tại. Xin cho các ơn trạch linh thiêng từ trời cao tuôn đổ xuống trên mỗi người chúng ta, để qua lời chuyển cầu thiết tha của thánh nhân, Thiên Chúa ban cho chúng ta một đức tin kiên vững, một tình yêu mến thiết tha đối với Hội Thánh và một nhiệt huyết không mệt mỏi trong sứ mạng xây dựng hòa bình và hiệp thông. Xin cho mỗi người chúng ta biết noi gương ngài, sẵn sàng lướt thắng cái tôi ích kỷ để trở nên những khí cụ bình an của Chúa, đem tình yêu thương vào nơi oán thù, đem sự tha thứ vào nơi lăng mạ, và đem sự hiệp nhất vào nơi chia rẽ, để qua cuộc đời chúng ta, danh Chúa được cả sáng và muôn người nhận biết Ngài là Cha chung đầy lòng trắc ẩn và thương xót muôn đời.
Lm. Anmai, CSsR
QUYỀN LỰC LÀ PHỤC VỤ VÀ SỰ KHÔN NGOAN CỦA THẬP GIÁ
Trong hành trình đức tin Kitô giáo, một trong những nghịch lý lớn nhất và đồng thời cũng là chân lý rực rỡ nhất mà Chúa Giêsu Kitô đã mặc khải cho nhân loại chính là căn tính và bản chất của quyền lực. Thế gian thường đo lường sức mạnh và địa vị bằng thước đo của sự thống trị, của khả năng sai khiến kẻ khác, của những đặc quyền, đặc lợi và sự phục tùng tuyệt đối từ những người yếu thế hơn. Từ chính trường cho đến thương trường, từ các cấu trúc xã hội cho đến những góc khuất nhỏ bé trong các mối quan hệ con người, quyền lực hầu như luôn bị cám dỗ đồng hóa với sự kiêu ngạo, tự mãn và mưu cầu lợi ích cá nhân. Con người từ ngàn xưa đến nay dễ dàng rơi vào cái bẫy tưởng rằng có quyền trong tay là để được phục vụ, để được nâng lên cao, và để ép người khác phải cúi đầu.
Tuy nhiên, Lời Chúa trong Kinh Thánh và tấm gương sống động của các thánh nhân đã minh chứng một cuộc cách mạng triệt để trong quan niệm về quyền lực. Đỉnh cao của sự phản chiếu ấy nằm ở chính vị Thầy chân lý, Đấng đã tuyên bố một câu nói định mệnh làm đảo lộn mọi giá trị trần thế: “Con Người đến không phải để được phục vụ, mà là để phục vụ và hiến mạng sống làm giá chuộc muôn người.” Quyền lực đích thực trong nhãn quan của Thiên Chúa không bao giờ là thứ quyền lực đè bẹp, bóc lột hay mưu cầu vinh thân phì gia, mà là quyền lực của tình yêu tự hiến, quyền lực của chiếc khăn lau chân và chậu nước trong bữa Tiệc Ly, quyền lực của sự khiêm hạ tuyệt đối trên đỉnh Calvariô.
Khi suy gẫm về những văn bản Kinh Thánh và các bài đọc phụng vụ nhắc nhở chúng ta về trách nhiệm của những kẻ cầm quyền, sách Khôn Ngoan đã đưa ra một lời cảnh tỉnh đanh thép và đầy sức nặng đối với những ai đang nắm giữ quyền bính: những kẻ thực thi quyền lực mà không theo đường lối của Thiên Chúa, không tìm kiếm công lý và công ích, mà chỉ lo vun vén cho lợi ích riêng tư thì thực chất đang hành động một cách vô cùng dại dột. Đó không phải là sự khôn ngoan, mà là sự tối tăm của tâm hồn. Thiên Chúa là Đấng công minh, Ngài không thiên vị bất cứ ai, dù là người thấp cổ bé họng hay kẻ quyền thế ngút trời. Thực tế, phán quyết dành cho những kẻ ở vị trí cao sang sẽ vô cùng nghiêm khắc, bởi vì “ai được ban cho nhiều thì sẽ bị đòi hỏi nhiều”. Kẻ mạnh và người có quyền lực sẽ phải trải qua những cuộc thử thách cam go trước tòa án của sự thật tối cao, nơi mọi chiếc mặt nạ quyền uy giả tạo bị lột trần.
Sự dại dột của việc lạm dụng quyền lực xuất phát từ một căn bệnh trầm kha của bản tính con người sa ngã: sự kiêu ngạo. Khi con người nắm giữ quyền hành chính trị, tài chính, quân sự hay thậm chí là uy tín xã hội, họ rất dễ bị lú lẫn bởi ánh hào quang giả tạo do quyền lực mang lại. Họ quên mất nguồn cội của mọi quyền bính trên trời dưới đất đều phát xuất từ Thiên Chúa. Họ tưởng rằng chiếc ghế họ đang ngồi, quyền bính họ đang cầm trong tay là vĩnh cửu và thuộc về họ do tài năng xuất chúng của chính họ. Sự lầm tưởng tai hại này biến họ thành những kẻ độc tài ích kỷ, những kẻ bóp nghẹt công lý, đạp đổ lẽ phải để phục vụ cho cái tôi tham lam vô đáy. Lịch sử nhân loại qua mọi thời đại đã chứng kiến không biết bao nhiêu đế chế hùng mạnh, bao nhiêu nhà cầm quyền kiêu hãnh tưởng chừng có thể thâu tóm cả càn khôn, cuối cùng đều sụp đổ tan tành trong tro bụi của lịch sử chính vì sự bất công và lòng tham không đáy ấy. Lời Kinh Thánh đã vang lên như một tiếng sét đánh thức lương tâm con người: sự trừng phạt đối với những kẻ lạm dụng quyền lực sẽ đến một cách vô cùng bất ngờ, dữ dội và nhanh chóng.
Trái ngược hoàn toàn với mô hình quyền lực bạo ngược và vị kỷ ấy, mô hình quyền lực mà Chúa Giêsu thiết lập và trao truyền lại cho Hội Thánh cùng nhân loại chính là mô hình của sự phục vụ khiêm tốn. Thiên Chúa toàn năng, Đấng tạo dựng nên trời đất muôn vật, Đấng mà quyền uy vượt trên mọi thần linh, lại chọn cách hạ mình xuống mức thấp nhất của con người. Ngài đã phó thác toàn bộ quyền bính trong trời đất cho Con Một của Ngài, một con người bằng xương bằng thịt, “giống chúng ta mọi sự ngoại trừ tội lỗi”, để qua sự vâng phục cho đến chết trên thập giá, Ngài cứu chuộc nhân loại. Sự nghịch lý này dạy chúng ta một bài học sâu sắc: trong vương quốc của Thiên Chúa, con đường duy nhất để được tôn vinh là con đường của sự tự hạ; con đường duy nhất để trở nên lớn lao là làm đầy tớ cho mọi người.
Hình ảnh về sự lãnh đạo đích thực này từng được thể hiện qua những trải nghiệm rất đỗi bình dị nhưng lay động tâm can trong đời sống cộng đoàn tu trì và giáo hội. Có những vị bề trên, những nhà lãnh đạo tinh thần lớn lao, những người nắm giữ trọng trách đào tạo và gìn giữ cộng đoàn, lại không ngần ngại bước đến từng bàn ăn để rót nước, để phục vụ những người em út, những học viên dưới quyền. Hành động nhỏ bé ấy phản ánh trọn vẹn tinh thần của Tin Mừng. Khi một người ở vị trí cao nhất mà tự nguyện làm công việc của người thấp kém nhất, họ không hề làm mất đi phẩm giá hay uy quyền của mình, trái lại, họ đang tỏa sáng thứ uy quyền đích thực nhất: uy quyền của tình yêu và sự tôn trọng từ đáy lòng. Sự lãnh đạo vĩ đại không bao giờ đến từ mệnh lệnh thét ra lửa hay thái độ bề trên hách dịch, mà xuất phát từ trái tim biết đồng cảm, biết xót thương và sẵn sàng rửa chân cho anh chị em mình.
Bài học này không chỉ dành riêng cho những tu sĩ trong các tu viện hay các vị chủ chăn trong Giáo Hội, mà còn vang vọng mãnh liệt đến mọi người Kitô hữu đang sống giữa lòng thế giới, đặc biệt là những ai đang gánh vác trách nhiệm trong các cơ quan công quyền, trong xã hội và trong gia đình. Mỗi khi công dân cầm lá phiếu trong tay để bầu chọn ra những đại diện cho mình ở cấp trung ương hay địa phương, từ những nhà lập pháp, hành pháp cho đến các thẩm phán, trách nhiệm đạo đức đặt lên vai chúng ta không chỉ dừng lại ở việc phân tích các chính sách kinh tế hay chương trình hành động. Trách nhiệm thiêng liêng hơn hết là phải cầu nguyện thật thành tâm cho tâm hồn và định hướng của những người sắp nắm quyền bính. Chúng ta phải cầu xin Chúa ban cho họ sự khôn ngoan đích thực, để họ biết kính sợ Thiên Chúa và tôn trọng quyền lợi của những người yếu thế. Đồng thời, cộng đồng xã hội cũng cần có thái độ tỉnh thức, dũng cảm lên tiếng cảnh cáo những kẻ đang có dấu hiệu mưu cầu tư lợi trên xương máu của nhân dân. Sự phán xét của Thiên Chúa đối với những nhà lãnh đạo bất lương chắc chắn sẽ rất nghiêm khắc, bởi vì quyền lực được trao cho họ là để xây dựng nền văn minh tình thương và công lý, chứ không phải để tàn phá và trục lợi.
Nhìn lại lịch sử Giáo Hội và dòng chảy của ơn gọi Kitô hữu, chúng ta thấy biết bao tấm gương anh dũng đã đổ máu đào để bảo vệ chân lý, bảo vệ sự hiệp nhất và quyền lợi thiêng liêng của đoàn chiều Chúa. Đó là những vị mục tử nhân lành sẵn sàng hiến mạng sống mình vì đoàn chiê. Các ngài đã không chùn bước trước sức mạnh của bạo quyền, không khuất phục trước những sức ép chính trị hay sự đe dọa của gươm giáo. Các ngài hiểu rằng trung thành với Thiên Chúa quan trọng hơn việc làm hài lòng thế gian. Quyền lực của các ngài không nằm ở gươm giáo hay tiền tài, mà nằm ở sức mạnh của ơn Thánh Thần và lòng can đảm của một đức tin tinh tuyền. Sự tử đạo của các ngài chính là lời khẳng định đanh thép nhất rằng bạo lực và sự bất công chỉ có sức mạnh tạm thời, trong khi chân lý và tình yêu của Thiên Chúa mới là thực tại tồn tại đến muôn đời.
Trong bối cảnh xã hội hiện đại hôm nay, khi con người ngày càng chìm đắm trong chủ nghĩa cá nhân, trong cuộc chạy đua khốc liệt về quyền lực, danh vọng và tiền tài, thông điệp về sự phục vụ khiêm tốn càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Chúng ta dễ dàng nhận thấy sự mệt mỏi của thế giới khi phải chứng kiến quá nhiều sự tranh giành ảnh hưởng, những cuộc chiến tranh vô nghĩa, những vụ tham nhũng quyền lực làm điêu đứng bao mảnh đời nghèo đói. Con người thời đại đang khao khát biết bao những mẫu gương lãnh đạo thực tâm vì dân vì nước, những người dám hy sinh cái tôi ích kỷ để mưu cầu hạnh phúc cho cộng đồng. Đối mặt với thực trạng đó, mỗi người Kitô hữu được mời gọi trở thành một chứng nhân của Tin Mừng thông qua phong cách sống phục vụ nơi gia đình, nơi công sở và trong môi trường xã hội mà mình đang sinh sống.
Sự phục vụ trong đời sống gia đình đòi hỏi người làm cha mẹ, người chồng người vợ phải biết từ bỏ cái tôi hiếu thắng. Gia đình không phải là tòa án để phân định ai đúng ai sai bằng những trận cãi vã sát phạt, cũng không phải là nơi để người có quyền kinh tế áp đặt ý chí lên các thành viên khác. Gia đình là tổ ấm của tình yêu, nơi quyền lực đích thực thể hiện qua sự hy sinh thầm lặng, qua việc chăm sóc, lắng nghe và thấu hiểu. Khi một người cha hay người mẹ biết hạ mình xin lỗi con cái khi sai, biết gác lại những mệt mỏi lo toan bên ngoài để trọn vẹn lắng nghe những tâm tư của con trẻ, đó chính là lúc họ đang thực thi quyền làm cha mẹ theo đúng mô hình của Thiên Chúa: một quyền lực đầy ắp tình mẫu tử, phụ tử và lòng xót thương.
Trong môi trường công việc và xã hội, những ai nắm giữ các chức vụ quản lý, giám đốc hay trưởng bộ phận cũng phải đối diện với bài thử thách lớn lao về đạo đức quyền lực. Sức cám dỗ của đồng tiền và quyền hành rất dễ làm mờ mắt con người, biến họ thành những kẻ áp bức cấp dưới, bóc lột sức lao động hoặc quy chụp công trạng về cho bản thân. Một nhà quản lý khôn ngoan theo tinh thần Tin Mừng sẽ là người biết tạo điều kiện để cấp dưới phát triển, biết bảo vệ quyền lợi chính đáng cho những người yếu thế trong công ty, và xem chức vụ của mình là một cơ hội để nâng đỡ, đào tạo và phục vụ người khác. Khi chúng ta coi nhân viên hay đồng nghiệp là anh chị em chứ không phải là công cụ để sai khiến, môi trường làm việc sẽ trở nên nhân văn hơn, tràn đầy sức sống và bình an.
Hơn thế nữa, đời sống thiêng liêng của mỗi người chúng ta cũng cần phải được thanh luyện liên tục qua bí tích Thà Sám Hối và đời sống cầu nguyện. Chúng ta thường dễ nhận ra thói hư tật xấu và sự lạm dụng quyền lực ở những người lãnh đạo ngoài xã hội, nhưng lại hay quên mất rằng trong không gian nhỏ hẹp của tâm hồn mình, chúng ta đôi khi cũng đang tìm cách cai trị người khác theo ý riêng. Chúng ta muốn chồng con phải theo ý mình, muốn bạn bè phải chiều chuộng mình, muốn người khác phải phục tùng những tiêu chuẩn khắt khe mà chúng ta đặt ra. Sự độc đoán nhỏ nhen ấy cũng chính là một hình thức lạm dụng quyền lực xuất phát từ cái tôi kiêu ngạo chưa được thuần hóa bởi ơn Chúa. Do đó, việc khiêm tốn bước vào sự thinh lặng để nhìn nhận sự bất toàn của bản thân là bước đầu tiên để chúng ta hoán cải và trở về với con đường của sự phục vụ khiêm hạ.
Chúa Giêsu Kitô qua cuộc đời, cái chết và sự phục sinh của Ngài đã mở ra cho nhân loại một chân trời mới, nơi quyền lực được định nghĩa lại hoàn toàn bằng tình yêu và sự hiến dâng. Sống theo tinh thần này không có nghĩa là chúng ta trở thành những kẻ yếu đuối, nhút nhát hay thiếu chính kiến trước những bất công của xã hội. Trái lại, sự khiêm tốn và tinh thần phục vụ đòi hỏi một bản lĩnh phi thường, một sức mạnh nội tâm vô song được nuôi dưỡng bởi ơn sủng của Thiên Chúa. Chỉ có những ai thực sự mạnh mẽ trong đức tin mới dám dấn thân phục vụ mà không sợ bị thiệt thòi, mới dám yêu thương kẻ thù và tha thứ cho những kẻ lăng mục mình, mới dám đứng về phía chân lý dẫu phải đối diện với sự bách hại và hiểu lầm.
Khi suy ngắm về hình ảnh các thánh nhân, những mục tử đã đổ máu để bảo vệ đoàn chiên, chúng ta nhận ra rằng cái chết của các ngài không phải là một sự thất bại trước bạo quyền, mà là chiến thắng vinh quang của tình yêu tột độ. Giống như hạt lúa mì rơi xuống đất và chấp nhận thối đi thì mới sinh nhiều hạt kết quả, sự hy sinh của các chứng nhân đức tin đã trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho bao thế hệ Kitô hữu tiếp bước trên con đường phụng sự Chúa và tha nhân. Các ngài đã minh chứng cho thế giới thấy rằng bạo lực có thể hủy diệt thân xác con người, nhưng không bao giờ có thể dập tắt được ngọn lửa của chân lý và tình yêu phát xuất từ Thiên Chúa.
Nhìn về tương lai của nhân loại và của Hội Thánh, chúng ta được mời gọi tiếp tục thắp lên ngọn lửa hy vọng và tình liên đới. Mỗi người trong chúng ta, dù ở bất cứ bậc sống nào, dù nắm giữ bất kỳ vai trò lớn nhỏ nào trong xã hội, đều có thể góp phần xây dựng một thế giới nhân ái hơn bằng cách chọn lựa con đường phục vụ thay vì thống trị, chọn sự khiêm hạ thay cho sự kiêu ngạo, và chọn tình yêu tha thứ thay cho lòng hận thù ích kỷ. Khi chúng ta biết đem một chút hơi ấm của lòng trắc ẩn vào trong những mối quan hệ gia đình, khi chúng ta biết dùng quyền hạn nhỏ bé của mình để bảo vệ kẻ nghèo hèn và mang lại công lý cho người bị áp bức, đó chính là lúc chúng ta đang làm cho Nước Thiên Chúa hiện diện ngay giữa trần gian này.
Nguyện xin Thiên Chúa là Cha toàn năng ban ơn phước, soi sáng và canh tân lòng trí mỗi người chúng ta. Xin cho chúng ta luôn biết ơn những hồng ân mà Ngài đã ban tặng, đặc biệt là ơn gọi được trở thành con cái Chúa và là tôi tớ cho anh chị em đồng loại. Xin cho chúng ta biết noi gương Chúa Giêsu Kitô, Đấng đã không đến để được phục vụ nhưng là để phục vụ và hiến mạng sống mình vì nhân loại, để qua cuộc sống hằng ngày, chúng ta biết đem tình yêu, sự khiêm nhường và ánh sáng chân lý đến cho mọi người xung quanh, làm cho danh Chúa được cả sáng trên cõi đời này và muôn muôn đời sau.
Lm. Anmai, CSsR
CHỨNG NHÂN HIỆP NHẤT VÀ TÌNH YÊU THẬP GIÁ: CUỘC ĐỜI, SỨ MỆNH VÀ BÀI HỌC TỪ THÁNH JOSAPHAT KUNTSEVYCH
Trong lịch sử cứu độ của Hội Thánh, Thiên Chúa chưa bao giờ bỏ rơi dân Ngài, nhưng luôn khơi nguồn trong lòng nhân thế những ngọn hải đăng rực rỡ để soi lối dẫn đường giữa muôn vàn giông bão của chia rẽ, lầm lạc và bách hại. Khi nhìn vào bức tranh toàn cảnh của Giáo Hội qua các thời đại, chúng ta không khỏi bùi ngùi nhận ra rằng vết thương của sự chia rẽ, bất hòa và ích kỷ nhân loại vẫn luôn rỉ máu trên Nhiệm Thể Chúa Kitô. Chính trong bối cảnh đau thương ấy, Thiên Chúa đã dấy lên những vị mục tử anh dũng, những con người dám xả thân vì chân lý, lấy chính dòng máu của mình làm hạt giống trổ sinh hoa trái hiệp nhất. Một trong những chứng nhân vĩ đại nhất, một tượng đài bất tử cho tình yêu thương và sự hiệp thông trọn vẹn chính là Thánh Josaphat Kuntsevych – vị Tổng Giám mục Polotsk, nhà vô địch của sự hiệp nhất Giáo Hội. Cuộc đời ngài không chỉ là một thiên anh hùng ca về lòng can đảm, mà còn là một bài giảng sống động, sâu sắc và đầy tính thời sự cho mỗi người chúng ta hôm nay, khi mà thế giới và ngay cả nội bộ cộng đoàn đức tin vẫn đang phải đối mặt với muôn vàn hố ngăn cách của lòng hận thù, dửng dưng và chia rẽ.
Hành trình cuộc đời của Thánh Josaphat bắt đầu từ một thời kỳ đầy rẫy những biến động tôn giáo và chính trị phức tạp tại Đông Âu, nơi mà biên giới giữa truyền thống Đông phương và Tây phương không chỉ là sự khác biệt về văn hóa hay phụng vụ, mà đã trở thành những chiến tuyến đầy cay đắng và thù hận. Sinh ra trong một gia đình tín hữu Kitô giáo truyền thống thuộc Giáo hội Đông phương, ngài đã sớm thụ hưởng bầu khí đạo đức, lòng kính sợ Thiên Chúa và niềm khao khát tìm kiếm cội nguồn thiêng liêng. Thế nhưng, điều làm nên sự khác biệt lớn lao nơi cậu thiếu niên Josaphat chính là một tâm hồn siêu thoát, một nhạy cảm đặc biệt trước những nỗi đau của Hội Thánh bị xé rách. Ngay từ thủa thiếu thời, khi đối diện với những cuộc tranh chấp, chia rẽ giữa những người anh em cùng chung một niềm tin vào Đức Kitô, trái tim ngài đã thổn thức những nhịp đập của sự xót xa. Ngài hiểu rằng, bất cứ sự chia rẽ nào trong Hội Thánh cũng chính là một nhát dao đâm vào trái tim chí thánh của Chúa Giêsu, Đấng đã khẩn thiết cầu xin trước cuộc khổ nạn: “Xin cho tất cả nên một, như Cha ở trong Con và Con ở trong Cha để họ cũng ở trong Chúng Ta” (Ga 17,21). Từ cội rễ của nỗi trăn trở ấy, một ơn gọi cao cả đã âm thầm nảy mầm và lớn lên trong tâm hồn ngài: dâng hiến trọn vẹn cuộc đời để hàn gắn vết thương chia rẽ, đưa đoàn chiên về chung một ràn dưới sự hướng dẫn của vị Chủ chăn tối cao là Đấng kế vị Thánh Phêrô.
Để bước đi trên con đường đó, Thánh Josaphat đã chọn cho mình một nẻo về triệt để: con đường của sự hoán cải nội tâm, của đời sống cầu nguyện thâm sâu và hy sinh khổ chế. Ngài quyết định từ bỏ những cạm bẫy của thế gian, gia nhập dòng tu Thánh Basil (Basilian) và thụ phong linh mục theo nghi lễ Byzantine. Trong tu viện, ngài không tìm kiếm sự an nhàn hay danh vọng, mà tìm kiếm chính nhan thánh Chúa qua từng giờ kinh nguyện, qua việc suy gẫm Lời Chúa và qua những việc đền tội âm thầm. Ngài hiểu rằng, một tông đồ muốn chữa lành những chia rẽ bên ngoài trước hết phải là một con người đã đạt tới sự hiệp nhất nội tâm sâu xa trong tình yêu của Thiên Chúa. Sức mạnh của Thánh Josaphat không đến từ tài hùng biện chính trị, không đến từ những toan tính ngoại giao khôn khéo của trần gian, nhưng xuất phát từ một cõi lòng chìm đắm hoàn toàn trong ân sủng. Ngài đã để cho ngọn lửa mến Chúa yêu người thiêu rụi mọi ý hệ ích kỷ, tôi luyện ý chí ngài trở nên kiên vững như kim cương trước mọi thử thách. Sự thánh thiện của ngài không phải là một lý thuyết khô khan, mà là một sức hút mãnh liệt biến đổi từ cung cách sinh hoạt hằng ngày, từ lòng trắc ẩn khôn nguôi đối với những người nghèo khổ, bệnh tật và lầm lạc.
Khi được hiến thánh làm Giám mục giáo phận Polotsk, trách nhiệm trên vai ngài càng trở nên nặng nề gấp bội. Giáo phận của ngài đang chìm đắm trong một bầu khí khủng hoảng trầm trọng: kỷ luật hàng giáo sĩ suy đồi, đời sống đạo đức của giáo dân nguội lạnh, và trên hết là ngọn lửa tranh chấp giáo quyền giữa Công giáo Rôma và Chính thống giáo đang thiêu rụi tình bác ái huynh đệ. Một nhà lãnh đạo tầm thường có lẽ sẽ chọn giải pháp thỏa hiệp, dĩ hòa vi quý để tránh né những va chạm nguy hiểm, hoặc dùng quyền lực áp đặt để dập tắt bất đồng. Nhưng Thánh Josaphat không chọn con đường dễ dãi ấy. Với lòng nhiệt thành của một mục tử nhân lành sẵn sàng hiến mạng sống vì đoàn chiên, ngài đã dấn thân vào công cuộc canh tân triệt để từ trong ra ngoài. Ngài bắt đầu bằng chính cuộc đời mình: giữ vững nếp sống đạm bạc, khó nghèo, chuyên chăm cầu nguyện và thức thâu đêm để nài xin ơn ơn ích cho đoàn chiên. Tiếp đến, ngài tiến hành cải tổ hàng giáo sĩ, kiên quyết loại bỏ những lạm dụng, nâng cao trình độ tri thức và đời sống thiêng liêng cho các linh mục, bởi ngài biết rằng linh mục có thánh thiện thì đoàn chiên mới vững vàng trong đức tin. Ngài cũng tận tụy đi khắp các xóm làng, tự mình giảng dạy giáo lý, tiếp cận từng người dân bằng tất cả sự dịu hiền, kiên nhẫn và khiêm tốn.
Tuy nhiên, công cuộc của sự thật và hiệp nhất chưa bao giờ là con đường rải hoa hồng. Trái lại, ánh sáng của sự thật thường làm chói mắt những kẻ đang quen sống trong bóng tối của định kiến, quyền lợi ích kỷ và sự chia rẽ. Khi Thánh Josaphat kiên quyết thực hiện sứ mạng tái lập sự hiệp thông trọn vẹn với Tòa Thánh Rôma, đồng thời chấn chỉnh lại những lệch lạc trong đời sống tôn giáo, ngài đã lập tức trở thành cái gai trong mắt của các thế lực chống đối. Những kẻ chủ mưu lợi dụng sự bất ổn chính trị và những khác biệt tôn giáo để kích động quần chúng, tung ra biết bao chiến dịch bôi nhọ, vu khống, xuyên tạc uy tín và nhân cách của vị mục tử. Họ vẽ nên hình ảnh ngài như một kẻ phản bội truyền thống, một bạo chúa áp bức lương tâm con người. Đối mặt với những làn sóng thù hận dâng cao ngùn ngụt ấy, phản ứng của Thánh Josaphat hoàn toàn trái ngược với thói đời. Ngài không hề trả thù, không dùng gươm giáo hay bạo lực để tự vệ, cũng chẳng thốt lên những lời oán trách cay đắng. Ngài đón nhận mọi sự bách hại với một sự bình an thẳm sâu của người đã phó thác trọn vẹn cuộc đời trong tay Thiên Chúa. Ngài xem những sỉ nhục, đe dọa đó là hồng ân cao quý được chia sẻ chén đắng khổ nạn với Đức Giêsu Kitô trên đồi Canvê. Ngài tiếp tục yêu thương những kẻ chống đối mình, cầu nguyện cho họ bằng những giọt nước mắt xót thương và sẵn sàng mở rộng vòng tay tha thứ bất cứ lúc nào họ quay về.
Đỉnh điểm của cuộc đời chứng nhân ấy diễn ra vào một ngày định mệnh tại Vitebsk vào năm 1623. Một đám đông quá khích, bị kích động bởi lòng căm thù và những luận điệu sai trái, đã bao vây dinh thự của vị Giám mục. Thay vì trốn chạy để bảo toàn mạng sống, Thánh Josaphat đã bước ra với thái độ bình thản, đầy lòng nhân hậu để đối diện với họ. Ngài chỉ mong được nói một lời cuối cùng để làm dịu đi cơn cuồng nộ, để nhắc nhở họ về mối tình huynh đệ trong Chúa Kitô. Nhưng cơn thịnh nộ của bạo lực mù quáng đã không chừa chỗ cho tình người. Ngài bị tấn công tàn nhẫn, bị sát hại dã man và thi thể bị ném xuống dòng sông Tây Dvina lạnh lẽo. Trái tim của vị mục tử đã ngừng đập, nhưng chính cái chết đẫm máu ấy lại trở thành ngọn đuốc thiêng liêng bừng sáng trong đêm tối của lịch sử. Hạt lúa mì chịu chấp nhận rơi xuống lòng đất và thối đi đã không chịu chết vô ích, trái lại, nó đã trổ sinh một mùa gặt dồi dào những hoa trái thánh thiện. Ngay cả những kẻ từng sát hại ngài, sau khi chứng kiến sự bình thản phi thường trong giờ phút cuối cùng cùng với những dấu chỉ ơn thiêng sau đó, đã cúi đầu ăn năn hoán cải. Cái chết của Thánh Josaphat đã đánh thức lương tâm của hàng ngàn con người, trở thành biểu tượng chói lọi của lòng trung kiên và tinh thần hiệp nhất đích thực.
Khi suy ngẫm về cuộc đời của Thánh Josaphat Kuntsevych, chúng ta không chỉ đọc lại một trang sử quá khứ của một vị thánh tử đạo xa xôi, mà đang soi mình vào một tấm gương phản chiếu trực diện những thách đố của Hội Thánh và xã hội hôm nay. Thế giới hiện đại của chúng ta, dẫu văn minh và tiến bộ hơn về mặt khoa học kỹ thuật, lại đang chìm ngập trong những hình thức chia rẽ mới vô cùng tinh vi và sâu sắc. Sự chia rẽ không chỉ tồn tại giữa các giáo hội và cộng đoàn Kitô giáo khác nhau, mà còn lan tràn ngay trong từng gia đình, từng giáo xứ, từng cộng đoàn tu trì và xã hội dân sự. Chúng ta dễ dàng chia rẽ nhau vì những quan điểm chính trị khác biệt, vì những bất đồng ý kiến trong cách quản trị, vì lòng tự ái tổn thương, sự đố kỵ nhỏ nhen hay thái độ phán xét cay nghiệt. Nhiều khi, chúng ta dùng danh nghĩa của chân lý để bảo vệ cái tôi kiêu ngạo của mình, vô tình đánh rơi mất tình bác ái huynh đệ – nhân đức cốt lõi mà Đức Giêsu đã để lại như dấu chỉ duy nhất nhận biết các môn đệ của Ngài.
Thánh Josaphat đến như một lời quở trách dịu dàng nhưng kiên định đối với thái độ dửng dưng hoặc hiếu chiến của chúng ta trước những đổ vỡ trong Hội Thánh. Ngài dạy chúng ta rằng, sự hiệp nhất không thể đạt được bằng sự thỏa hiệp lỏng lẻo hay bằng sự im lặng đồng lõa trước sai lầm, nhưng cũng chẳng bao giờ được xây đắp trên nền tảng của bạo lực, chỉ trích hay loại trừ. Hiệp nhất đích thực đòi hỏi một giá trả đắt giá: giá của sự khiêm nhường tột độ, của lòng hy sinh quên mình và trên hết là tình yêu sẵn sàng tha thứ đến cùng. Một người muốn trở thành sứ giả của sự hòa giải trước hết phải chấp nhận từ bỏ cái tôi ích kỷ của mình. Khi chúng ta khăng khăng giữ lấy phần thắng về mình, khi chúng ta nuôi dưỡng sự bất hòa và từ chối bước đi một bước để hàn gắn vết thương, chúng ta đang tiếp tục đóng đinh Chúa Kitô vào thập giá của sự chia rẽ. Ngược lại, mỗi lần chúng ta chọn nhường nhịn để giữ gìn bình an, mỗi lần chúng ta cầu nguyện cho người xúc phạm mình và mở lòng ra để thấu hiểu tha nhân, chúng ta đang tiếp nối sứ mạng vĩ đại của Thánh Josaphat trên trần gian này.
Hơn thế nữa, cuộc đời của Thánh Josaphat còn là một bài học lớn về lòng can đảm tuyên xưng đức tin giữa một thế giới đang dần tục hóa và khước từ các giá trị Tin Mừng. Ngày nay, việc giữ đạo đôi khi không đòi hỏi chúng ta phải đổ máu như các vị tử đạo thuở xưa, nhưng lại đòi hỏi một thứ “tử đạo trắng” đầy cam go trong đời sống thường nhật: đó là sự kiên trì sống theo các nguyên lý luân lý Tin Mừng giữa một dòng đời chạy theo chủ nghĩa thực dụng, hưởng thụ và vô cảm. Biết bao lần chúng ta chọn cách im lặng trước bất công vì sợ bị trù dập, biết bao lần chúng ta thỏa hiệp với tội lỗi vì sợ bị cô lập giữa đám đông. Thánh Josaphat nhắc nhở chúng ta rằng, một người môn đệ chân chính của Chúa Kitô không được phép thỏa hiệp với sự dữ hay bán rẻ chân lý để đổi lấy sự bình yên giả tạo. Sức mạnh của đức tin không nằm ở số đông hay ở quyền lực thế gian, nhưng nằm ở sự gắn kết mật thiết với Thiên Chúa, Đấng là nguồn mạch mọi sự thật và tình yêu.
Nhìn ngắm tượng đài tinh thần của Thánh Josaphat, chúng ta cũng được mời gọi hướng về sứ mạng truyền giáo và hiệp nhất của Giáo Hội địa phương cũng như hoàn vũ hôm nay. Đức Thánh Cha Phanxicô không ngừng nhắc nhở chúng ta về “văn hóa gặp gỡ” và con đường “hiệp hành” (synodality) – nghĩa là cùng nhau bước đi, lắng nghe nhau, lắng nghe Chúa Thánh Thần để nhận ra ý định của Thiên Chúa cho thời đại chúng ta. Con đường hiệp hành ấy không có chỗ cho sự chia rẽ bè phái, sự ích kỷ cục bộ hay tinh thần loại trừ. Để xây dựng một cộng đoàn hiệp nhất, mỗi người chúng ta phải bắt đầu từ việc thanh luyện tâm hồn mình, từ bỏ những định kiến, gạt bỏ những nghi kỵ và tập nhìn tha nhân bằng ánh mắt từ bi của Chúa Giêsu. Hãy tự hỏi chính mình: Tôi đã đóng góp gì cho sự hiệp nhất trong gia đình, trong xứ đạo và trong môi trường làm việc của tôi? Hay chính những lời nói thiếu bác ái, những thái độ ghen tị, ích kỷ và lòng kiêu ngạo của tôi lại đang vô tình khoét sâu thêm những hố ngăn cách giữa tôi và những người xung quanh?
Lễ kính Thánh Josaphat Kuntsevych không chỉ là dịp để chúng ta tri ân một vị thánh vĩ đại đã hiến dâng cả cuộc đời và dòng máu cho sự hiệp thông của Hội Thánh, mà còn là lời mời gọi khẩn thiết hãy canh tân đời sống đức tin của chính mình. Xin cho tấm gương kiên trung, lòng nhiệt thành tông đồ và tình yêu tột đỉnh đến mức hiến mạng sống của ngài trở thành ngọn lửa soi đường cho bước chân chúng ta đi. Xin cho chúng ta, dẫu phải đối diện với muôn vàn khó khăn, thử thách và hiểu lầm trong cuộc sống hằng ngày, vẫn luôn giữ được sự bình an trong tâm hồn, lòng kiên định trong chân lý và một trái tim rộng mở chan chứa tình bác ái. Ước gì qua lời chuyển cầu mạnh mẽ của Thánh Josaphat, Thiên Chúa ban xuống trên mỗi người chúng ta ơn gọi trở thành những chứng nhân đích thực của sự hiệp nhất, những nhịp cầu nối kết tình người, để qua đời sống hằng ngày của chúng ta, danh Chúa được cả sáng và mọi người nhận ra chúng ta là môn đệ của Ngài nhờ tình yêu thương mà chúng ta dành cho nhau. Amen.
Lm. Anmai, CSsR
SỐNG VÀ CHẾT CHO SỰ HIỆP NHẤT CỦA HỘI THÁNH: HÀNH TRÌNH ĐỨC TIN VÀ LÒNG YÊU MẾN CỦA THÁNH JOSAPHAT
Trong bức tranh toàn cảnh của lịch sử cứu độ, Hội Thánh của Đức Giê-su Ki-tô luôn được ví như một thân thể mầu nhiệm, nơi mà mầu nhiệm hiệp nhất không chỉ là một đặc tính cao cả mà còn là dấu chỉ cốt lõi để nhận ra các môn đệ đích thực của Chúa. Đức Ki-tô trước khi bước vào cuộc khổ nạn đau thương đã dâng lên Chúa Cha lời nguyện xin thiết tha và đầy trăn trở: “Xin cho tất cả nên một, như Cha ở trong Con và Con ở trong Cha để thế gian tin rằng Cha đã sai Con”. Lời nguyện ấy vang vọng qua không gian và thời gian, trở thành tiếng gọithôi thúc bao tâm hồn quảng đại hy sinh dấn thân cho vườn nho của Chúa. Giữa dòng chảy lịch sử đầy những biến động, chia rẽ và thương tổn do con người gây ra, Thiên Chúa luôn thương xót và dấy lên những vị mục tử như ngọn hải đăng soi sáng, những chứng nhân anh dũng dám đổ máu đào để bảo vệ gia sản đức tin và hàn gắn những vết thương chia rẽ trong Nhiệm Thể. Một trong những chứng nhân vĩ đại và tiêu biểu nhất cho sứ mạng cao cả này chính là Thánh Josaphat Kuntsevych, vị Tổng Giám mục Polotsk, nhà vô địch của sự hiệp nhất và là người con ưu tú của Giáo hội Đông phương hiệp thông với Tòa Thánh Rô-ma. Cuộc đời, sự nghiệp và cái chết đẫm máu của ngài là một bài giảng sống động, sâu sắc và mãnh liệt nhất về giá trị của chân lý, lòng trung kiên và tình yêu thương hy sinh đến cùng.
DẪN NHẬP: TIẾNG GỌI HIỆP NHẤT VÀ THÁCH ĐỐ CỦA THỜI ĐẠI
Nhìn lại bối cảnh lịch sử thế kỷ XVI và XVII tại vùng đất Đông Âu, đặc biệt là Giáo hội tại Ukraine và Belarus ngày nay, chúng ta thấy một bức tranh đượm buồn của sự phân rã và xung đột tôn giáo sâu sắc. Những bất đồng về thần học, những ranh giới chính trị phức tạp, cùng với sự chia rẽ lâu đời giữa Giáo hội Đông phương và Giáo hội Tây phương (Rô-ma) đã tạo ra những hố sâu ngăn cách giữa những người cùng tin vào một Thiên Chúa, cùng chịu một phép rửa và cùng tôn thờ một Đức Ki-tô phục sinh. Trong hoàn cảnh đầy giông bão ấy, ơn gọi Kitô hữu không thể là sự dửng dưng, vô cảm hay buông xuôi theo chiều gió của thế gian, nhưng đòi hỏi phải có một thái độ dấn thân triệt để, một cái nhìn đức tin siêu nhiên và một lòng can đảm phi thường để xây dựng lại nhịp cầu thông thương giữa các anh em trong một nhà.
Thánh Josaphat sinh ra trong một gia đình thuộc truyền thống Chính Thống giáo với tên khai sinh là John. Ngay từ thủa thiếu thời, ngọn lửa tình yêu Thiên Chúa đã được nhen nhóm và bùng cháy trong tâm hồn ngài một cách kỳ diệu. Truyền thống kể lại rằng khi còn là một cậu bé, khi chiêm ngắm hình ảnh Chúa chịu nạn trên thập giá, John cảm thấy như có một tia lửa từ vết thương cạnh sườn của Đức Giê-su bay thẳng vào trái tim mình, thiêu rụi mọi vướng bận trần tục và đổ đầy vào đó một niềm khát khao cháy bỏng được phụng sự Thiên Chúa và chịu đau khổ vì Ngài. Trải nghiệm thiêng liêng cao cả này đã định hình toàn bộ quỹ đạo cuộc đời ngài. Nó biến một thanh niên bình thường thành một con người của cầu nguyện, của sự thinh lặng thánh thiêng và của lòng nhiệt thành không mệt mỏi đối với sứ mạng cứu rỗi các linh hồn.
Khi trưởng thành, dù đứng trước những áp lực của gia đình và xã hội trong việc mưu cầu danh vọng trần thế qua con đường buôn bán hay sự nghiệp thế tục, ngài đã dứt khoát khước từ tất cả để bước theo tiếng gọi thẳm sâu của ơn gọi tu trì. Ngài gia nhập dòng thánh Basilius tại Vilnius, khoác lên mình tu phục nghèo khó và chọn cho mình cái tên dòng là Josaphat. Trong tu viện, ngài không tìm kiếm sự an nhàn hay vinh quang chóng qua, nhưng tìm kiếm Đức Ki-tô trong kinh nguyện miên mật, trong việc ăn chay hãm mình, và trong việc nghiên cứu cẩn trọng các văn bản phụng vụ cũng như các trước tác của các Giáo phụ. Chính nơi đây, trong sự tĩnh lặng của tu viện và chiều sâu của đời sống kết hiệp với Thiên Chúa, ngài đã thấu hiểu một cách sâu sắc nỗi đau của sự chia rẽ trong Hội Thánh và nhận thức rõ ràng sứ mạng mà Thiên Chúa đang đặt lên đôi vai mình: khôi phục lại sự hiệp thông trọn vẹn giữa Giáo hội Đông phương và Tòa Thánh Phê-rô.
SỨ MỤNG MỤC TỬ VÀ LÒNG NHIỆT THÀNH CẢI TỔ HỘI THÁNH
Khi được hiến thánh làm Giám mục rồi sau đó là Tổng Giám mục Polotsk, Thánh Josaphat không xem chức vị cao trọng ấy là một thứ danh hiệu để hưởng thụ quyền lực hay sự kính trọng của người đời, nhưng ngài coi đó là một gánh nặng thánh thiện, một lời mời gọi để trở thành hiện thân của vị Mục Tử nhân lành, Đấng sẵn sàng hy sinh mạng sống vì đoàn chiên. Tình hình giáo phận mà ngài tiếp quản vô cùng hỗn loạn và ngổn ngang trăm mối. Đời sống đạo đức của hàng giáo sĩ lúc bấy giờ đã suy đồi trầm trọng do ảnh hưởng của thế tục hóa, sự thiếu hụt về kiến thức giáo lý căn bản và sự lơ là trong việc chăm sóc mục vụ. Giáo dân thì chìm đắm trong sự dốt nát về tôn giáo, bị chia rẽ bởi các phe phái và chịu nhiều áp lực từ các thế lực chính trị thù địch muốn lợi dụng tôn giáo cho mục đích phân rẽ.
Đối mặt với thực tế phũ phàng đó, một kẻ yếu bóng vía có thể sẽ chọn cách thỏa hiệp, nhắm mắt làm ngơ hoặc rút lui vào sự an toàn của bản thân. Nhưng Thánh Josaphat với ngọn lửa Thánh Thần thiêu đốt trong lòng đã trỗi dậy với một sức mạnh phi thường. Ngài bắt tay ngay vào công cuộc cải tổ giáo phận một cách triệt để nhưng đầy lòng nhân ái. Trước hết, ngài cải tổ chính bản thân mình bằng một đời sống khắc khổ, thức khuya dậy sớm để cầu nguyện, hãm mình đền tội và liên lỉ dâng lời cầu bầu cho đoàn chiên. Ngài tự tay chăm sóc những người nghèo khổ, bệnh tật và bị bỏ rơi trong xã hội, xem khuôn mặt đau khổ của họ chính là khuôn mặt của Đức Ki-tô chịu nạn.
Đối với hàng giáo sĩ, ngài không quản ngại khó khăn để đến tận nơi gặp gỡ, huấn luyện và nâng cao trình độ tri thức cũng như đời sống thiêng liêng cho các linh mục. Ngài kiên nhẫn dạy bảo họ cách cử hành các thánh lễ và các bí tích cách số sắng, nhắc nhở họ về phẩm giá cao quý của chức thánh và đòi hỏi họ phải sống xứng đáng với ơn gọi làm muối cho đời, làm ánh sáng cho trần gian. Ngài ban hành các quy định mục vụ rõ ràng, cương quyết loại bỏ những thói hư tật xấu và sự lơ là trong phụng vụ, đồng thời làm gương sáng đi đầu trong mọi nhân đức. Nhờ lòng kiên trì và tình yêu thương chân thành, ngài dần dần cảm hóa được nhiều linh mục, biến những kẻ từng buông thả trở thành những mục tử nhiệt thành, tận tụy với đoàn chiên của Chúa.
Đối với đoàn dân Chúa, Thánh Josaphat dành hết tâm huyết cho công cuộc giáo lý hóa. Ngài hiểu rằng sự dốt nát về đức tin chính là mảnh đất màu mỡ cho sự chia rẽ và lạc giáo nảy nở. Ngài biên soạn các tài liệu giáo lý dễ hiểu, trực tiếp đi đến các làng mạc xa xôi, giảng dạy cho người nghèo, trẻ em và những người chưa nhận biết Chúa. Tiếng nói của ngài vang lên không phải bằng sự dữ dội của quyền lực hay sự đe dọa của luật lệ, nhưng bằng sức mạnh của sự thật được diễn tả qua lòng bác ái dịu hiền. Ngài đối xử với tất cả mọi người, kể cả những kẻ chống đối ngài cực đoan nhất, bằng một thái độ nhẫn nhục, tôn trọng và yêu thương vô bờ bến.
NHÀ VÔ ĐỊCH CỦA SỰ HIỆP NHẤT VÀ NỖI ĐAU CỦA THẬP GIÁ
Điểm nổi bật nhất trong sứ mạng mục vụ của Thánh Josaphat chính là nỗ lực không mệt mỏi nhằm hàn gắn vết thương chia rẽ giữa Giáo hội Đông phương và Tòa Thánh Rô-ma thông qua Liên kết Brest năm 1596. Ngài xác tín một cách mạnh mẽ rằng ý muốn tối cao của Đức Giê-su Ki-tô là tất cả các tín hữu phải nên một trong cùng một đức tin, dưới sự dẫn dắt của đấng kế vị thánh Phê-rô. Tuy nhiên, công cuộc hiệp nhất này đã vấp phải sự chống đối vô cùng quyết liệt từ phía những người theo Chính Thống giáo đối lập, cũng như từ các thế lực chính trị ngoại bang muốn duy trì sự chia rẽ để dễ bề thao túng và cai trị.
Họ tung ra vô số lời vu khống gian ác, xuyên tạc ý định tốt đẹp của ngài, gọi ngài là kẻ phản bội truyền thống cha ông, là kẻ bán mình cho ngoại bang. Họ kích động quần chúng, tạo ra những đám đông phẫn nộ tìm cách hãm hại ngài. Thế nhưng, giữa muôn vàn sóng gió và hiểm nguy rình rập từng ngày, Thánh Josaphat vẫn hiên ngang đứng vững như một cột trụ không hề nao núng. Ngài không bao giờ đáp trả sự thù hận bằng thù hận, cũng không dùng bạo lực để chống lại bạo lực. Vũ khí duy nhất của ngài là lời kinh nguyện dâng lên Thiên Chúa ban đêm, là những giọt nước mắt xót xa cho sự cứng cỏi của lòng người, và là tình yêu sẵn sàng tha thứ cho kẻ thù.
Có lần, khi đối diện trực tiếp với một đám đông quá khích đang la hét đòi giết ngài, Thánh Josaphat đã không hề trốn chạy hay run sợ. Ngài nhẹ nhàng cởi chiếc mũ giám mục, mỉm cười đón nhận và nói với họ những lời đầy tình huynh đệ: “Các con yêu quý, nếu các con khát máu của ta, ta đây sẵn sàng hiến dâng mạng sống này. Nhưng xin các con đừng làm tổn thương đến bất kỳ ai trong giáo dân của ta, đừng đổ máu vô tội. Hãy trút giận lên một mình ta thôi”. Sự can đảm to lớn dựa trên nền tảng tình yêu hy sinh ấy đã làm chấn động tâm can nhiều người trong đám đông lúc bấy giờ, khiến họ phải chững lại vì hổ thẹn. Tuy nhiên, ngọn lửa thù hận do những kẻ chủ mưu kích động vẫn tiếp tục âm ỉ và chờ đợi cơ hội để bùng cháy.
MÀU HOA ĐỎ TỬ ĐẠO: ĐỈNH CAO CỦA TÌNH YÊU HÒA GIẢI
Đỉnh cao trong cuộc đời của vị mục tử nhân lành Thánh Josaphat diễn ra vào tháng 11 năm 1623 tại thành phố Vitebsk. Nắm bắt thời cơ khi ngài đang đến đây để thực hiện chuyến kinh lý mục vụ và xoa dịu những căng thẳng tại địa phương, một nhóm kẻ cực đoan đã bịa đặt thêm nhiều điều gian dối, kích động một đám đông cuồng nộ bao vây dinh thự của ngài vào sáng sớm ngày 12 tháng 11.
Khi tiếng la hét vang lên rợp trời và cánh cửa bị phá tung, Thánh Josaphat đang chìm đắm trong giờ kinh phụng vụ sớm. Ngài bình tĩnh ra hiệu cho những người hầu cận không được chống trả, rồi bước ra hiên nhà với dáng vẻ điềm tĩnh và khuôn mặt ngời sáng niềm bình an nội tâm. Một tên trong đám đông lao tới giáng một nhát búa chí mạng vào đầu ngài, tiếp theo là những nhát gươm đâm thấu ngực. Ngài ngã xuống trong vũng máu, trên môi thốt lên những lời tha thiết cuối cùng phó thác linh hồn trong tay Thiên Chúa và xin Ngài tha thứ cho những kẻ sát nhân: “Lạy Chúa, xin tha cho họ vì họ không biết việc họ làm…”. Thi hài của ngài sau đó bị đám đông hung hãn nhục mạ và ném xuống dòng sông Tây Dvna băng giá.
Cái chết bi thảm và đầy đau thương ấy thoạt nhìn có vẻ là một sự thất bại thảm hại của người đi tiên phong trong công cuộc hiệp nhất. Thế nhưng, theo quy luật mầu nhiệm của hạt lúa mì chịu chết đi để sinh nhiều bông hạt, máu của các tử đạo chính là hạt giống sinh ra những người Kitô hữu đích thực. Ngay sau cái chết của ngài, một phép lạ tinh thần vĩ đại đã diễn ra. Dòng nước sông nơi thi hài ngài được vớt lên đã phát ra những luồng ánh sáng kỳ diệu ban đêm. Quan trọng hơn rất nhiều, chính cái chết đầy anh dũng và tình yêu tha thứ của Thánh Josaphat đã làm thức tỉnh lương tâm của biết bao nhiêu con người từng căm hận ngài.
Nhiều kẻ từng tham gia vào vụ mạo sát, khi chứng kiến sự bình thản đến khó tin và cái chết thánh thiện của ngài, đã ngậm ngùi ăn năn sám hối. Thậm chí, một trong những linh mục chủ mưu chống đối ngài kịch liệt nhất sau đó đã hoán cải tận căn, gia nhập Giáo hội hiệp thông và dành phần đời còn lại để tiếp tục công cuộc xây dựng sự hiệp nhất mà ngài đã bỏ dở. Cuối cùng, chính những kẻ từng thù ghét ngài lại trở thành những người đầu tiên tôn kính ngài như một vị thánh, một vị tông đồ vĩ đại của sự hòa giải. Tòa Thánh Rô-ma sau đó đã chính thức tuyên thánh cho ngài, công nhận ngài là vị thánh đầu tiên của Giáo hội Đông phương hiệp thông được tôn phong hiển thánh theo đúng luật lệ chung của Hội Thánh toàn cầu.
BÀI HỌC CHO HỘI THÁNH VÀ MỖI KITÔ HỮU TRONG THỜI ĐẠI HÔM NAY
Suy niệm về cuộc đời và cái chết của Thánh Josaphat, mỗi chúng ta, những người đang lữ hành trên trần gian trong thế kỷ XXI này, được mời gọi dừng lại để suy ngẫm sâu sắc về ơn gọi Kitô hữu của chính mình. Thế giới hôm nay, dẫu đã tiến những bước dài về khoa học kỹ thuật và văn minh vật chất, vẫn đang oằn mình gánh chịu biết bao nhiêu vết thương của sự chia rẽ, phân rẽ và thù hận. Sự chia rẽ không chỉ tồn tại giữa các giáo hội hay các tôn giáo lớn trên thế giới, mà còn len lỏi vào ngay trong từng gia đình, từng giáo xứ, từng cộng đoàn tu trì và từng nhóm hội đoàn nhỏ bé. Chúng ta dễ dàng bất hòa với nhau vì những bất đồng nhỏ nhặt trong quan điểm sống, vì sự ganh tị, ích kỷ, lòng tự ái tổn thương hay vì những toan tính lợi ích vật chất tầm thường.
Thánh Josaphat qua chứng tá sống động của ngài đang thì thầm vào tai mỗi chúng ta rằng: Sự hiệp nhất không bao giờ là một sản phẩm dễ dãi có sẵn được dọn ra trên mâm bạc, cũng không phải là kết quả của những thỏa hiệp chính trị ngoại giao hời hợt, nhưng là một ân huệ cao cả từ trời đòi hỏi cái giá phải trả bằng sự dấn thân triệt để, lòng khiêm nhường sâu thẳm và sự hy sinh quên mình. Để có thể trở thành những sứ giả của hòa bình và hiệp nhất trong gia đình và xã hội hôm nay, trước hết mỗi người phải biết dẹp bỏ cái tôi ích kỷ, cái tôi kiêu ngạo luôn muốn bắt người khác phải theo ý mình. Chúng ta cần phải có một trái tim rộng mở, biết lắng nghe với lòng cảm thông và sẵn sàng tha thiết cầu nguyện cho những ai bất đồng hay lầm lỗi với chúng ta.
Bên cạnh đó, bài học về lòng trung kiên giữ vững đức tin của Thánh Josaphat cũng là một lời cảnh tỉnh mạnh mẽ trước cạm bẫy của tinh thần thế tục hóa đang lan rộng. Trong một xã hội mà người ta dễ dàng châm chước, thỏa hiệp với chân lý, xem nhẹ các giá trị luân lý Tin Mừng để chạy theo sự dễ dãi, hưởng thụ hoặc để được lòng người đời, Thánh Josaphat nhắc nhở chúng ta rằng đức tin Kitô giáo đòi hỏi sự kiên vững đến cùng. Chân lý không thể bị bẻ cong theo thời thế. Sống theo chân lý đôi khi phải trả giá bằng sự cô lập, bằng sự hiểu lầm, chế giễu hay thiệt thòi về quyền lợi vật chất. Nhưng chính qua thập giá của sự kiên trung ấy, ánh sáng phục sinh của Chúa mới có thể chiếu tỏa rạng ngời qua cuộc đời chúng ta.
Đồng thời, lòng nhiệt thành cải tổ bản thân trước khi muốn thay đổi người khác của ngài cũng là một kim chỉ nam vô giá cho công cuộc tông đồ hiện đại. Đôi khi chúng ta rất nhanh nhẩu trong việc chỉ trích những sai lầm, yếu kém của người khác, của cộng đoàn hay của Giáo hội, nhưng lại rất chậm chạp trong việc nhìn lại chính tâm hồn mình. Thánh Josaphat dạy rằng một mục tử chân chính, một người tông đồ hiệu quả là người bắt đầu bằng việc thanh luyện chính con tim mình trong lò lửa của cầu nguyện và sám hối. Chỉ khi nào chúng ta thực sự để cho ơn thánh biến đổi nội tâm, để cho tình yêu của Đức Ki-tô thấm đẫm từng suy nghĩ và hành động, thì lời nói và việc làm của chúng ta mới có sức mạnh cảm hóa và thu hút những người xung quanh bước về với cội nguồn sự thật.
KẾT LUẬN: LÊN ĐƯỜNG VỚI LÒNG CAN ĐẢM CỦA MỘT TỬ ĐẠO
Khép lại trang sử hào hùng và đẫm máu nhưng ngập tràn ánh sáng thiêng liêng của Thánh Josaphat Kuntsevych, tâm hồn chúng ta không khỏi dâng lên niềm cảm phục sâu xa và lời tạ ơn Thiên Chúa vì Ngài đã ban cho Hội Thánh một người con ưu tú, một vị mục tử anh dũng không tiếc máu xương để bảo vệ sự vẹn toàn của đức tin và sự hiệp nhất của Nhiệm Thể. Ngài đã sống trọn vẹn từng ngày đời mình như một bài ca ngợi khen Thiên Chúa, một khúc tráng ca đẹp đẽ về lòng yêu mến Giáo hội đến tận cùng hơi thở. Cái chết của ngài không phải là dấu chấm hết trong nỗi buồn tủi vô vọng, nhưng là một nốt son chói lọi mở ra kỷ nguyên mới của sự hòa giải, chứng minh cho chân lý vĩnh cửu rằng tình yêu thì mạnh hơn sự chết và sự thật sẽ luôn đứng vững qua mọi giông tố bão bùng của lịch sử nhân loại.
Ngước nhìn lên tấm gương ngời sáng của vị thánh tử đạo vì sự hiệp nhất, ước gì mỗi người Kitô hữu chúng ta hôm nay, dẫu đang đối diện với bất cứ hoàn cảnh khó khăn, thử thách hay chia rẽ nào trong đời sống thường ngày, cũng biết dũng cảm thưa hai tiếng xin vâng với Thiên Chúa. Xin cho chúng ta biết dùng lời kinh nguyện chân thành, đời sống khiêm nhu bác ái và lòng can đảm kiên trung để làm nhịp cầu nối kết những con tim đang xa cách, hàn gắn những đổ vỡ trong gia đình và cộng đoàn. Xin cho ngọn lửa tình yêu mà Thánh Josaphat từng đón nhận từ vết thương cạnh sườn Đức Ki-tô tiếp tục được thắp sáng trong tâm hồn mỗi người chúng ta, để qua từng lời nói, từng việc làm nhỏ bé hằng ngày, chúng ta cũng trở thành những chứng nhân sống động cho niềm hy vọng, sự bình an và tình hiệp nhất trọn vẹn trong đại gia đình của Thiên Chúa. Xin Thánh Josaphat, vị mục tử hiên ngang và nhân hậu, hằng bầu cử cùng Thiên Chúa cho Giáo hội Người trên toàn thế giới, để tất cả mọi người con Chúa đều được quy tụ về một đoàn chiên dưới một chủ chăn duy nhất muôn đời muôn thuở.
Lm. Anmai, CSsR