BẢN TIN GIÁO HỘI THỨ TƯ, NGÀY 14 THÁNG 10 NĂM 2026 – Lm. Anmai, CSsR
BẢN TIN GIÁO HỘI
THỨ TƯ, NGÀY 14 THÁNG 10 NĂM 2026
Lm. Anmai, CSsR tổng hợp
BẢN TIN GIÁO HỘI THỨ TƯ, NGÀY 14 THÁNG 10 NĂM 2026 Linh mục Anmai, CSsR tổng hợp
ĐỨC MẸ NÚI CÚI Lịch sử thần học và đời sống hành hương tại Giáo phận Xuân Lộc Lm. Anmai, CSsR.
suy niệm thứ tư tuần 28 thường niên ĐỪNG ĐẾM TỪNG LÁ BẠC HÀ MÀ QUÊN MỘT CON NGƯỜI – Lm. Anmai, CSsR
suy niệm thứ tư tuần 28 thường niên KHI LỜI CHÚA LÀM TA KHÓ CHỊU – Lm. Anmai, CSsR
LỜI NGUYỆN SÁNG
Theo Tin Mừng Lc 11,42–46
Lạy Chúa Giêsu,
Trong ánh sáng của ngày mới, con đến trước Chúa với lòng biết ơn. Cảm tạ Chúa đã gìn giữ con qua đêm và ban cho con thêm một ngày để sống, để yêu thương, để sửa lại những điều còn thiếu sót. Xin cho con bắt đầu ngày hôm nay bằng một tâm hồn biết lắng nghe.
Lời Chúa hôm nay mời con nhìn lại lòng mình. Có những lúc con chăm chút việc đạo đức bên ngoài nhưng lại thiếu công bằng với người bên cạnh. Con đọc kinh sốt sắng mà vẫn dễ nói lời cay nghiệt; con muốn làm đẹp lòng Chúa nhưng còn thờ ơ trước nỗi buồn của người khác. Xin Chúa tha thứ và giúp con thay đổi từ những việc nhỏ bé hằng ngày.
Xin cho lời kinh buổi sáng đi vào cách con sống. Khi làm việc, xin cho con trung thực. Khi đối xử với mọi người, xin cho con công bằng. Khi phải quyết định, xin cho con nhớ đến những người yếu thế. Đừng để con vì thuận lợi cho mình mà làm người khác chịu thiệt thòi, vì giữ thể diện mà né tránh một lời xin lỗi.
Lạy Chúa, Chúa biết trong con vẫn có lòng ham được coi trọng. Con dễ vui khi được khen và dễ buồn khi bị quên lãng. Đôi khi, ngay trong việc phục vụ, con vẫn mong người khác nhìn nhận công sức của mình. Xin thanh luyện lòng con, để con biết làm điều tốt với sự chân thành và tìm thấy niềm vui trong việc giúp ích cho người khác.
Xin cho con biết lắng nghe mà không vội phán xét, biết nhận lỗi mà không chống chế, biết nhường chỗ mà không cảm thấy mình mất giá trị. Xin giúp con nhớ rằng tình yêu Chúa dành cho con là nền tảng để con sống bình an, dù hôm nay con được chú ý hay âm thầm làm việc.
Chúa đã trách những người chất gánh nặng lên vai người khác mà không đưa tay nâng đỡ. Xin giữ con khỏi sự khắt khe ấy. Trước khi khuyên một người phải cố gắng hơn, xin cho con hiểu họ đã mệt đến mức nào. Trước khi trách một người chậm chạp, xin cho con nhận ra những khó khăn họ đang mang. Khi cần sửa lỗi, xin cho lời con rõ ràng, hiền hòa và giữ gìn phẩm giá của họ.
Hôm nay, xin cho con sẵn lòng đưa tay giúp đỡ: chia sẻ một công việc, dành thời gian lắng nghe, kiên nhẫn với một người đang yếu đuối. Xin cho con biết nhìn thấy nỗi đau mà người khác chưa thể nói thành lời, và đủ tế nhị để ở bên họ mà không hỏi dồn, không làm họ thêm nặng lòng.
Con dâng Chúa những người bước vào ngày mới trong lo âu: người đau bệnh, người thiếu thốn, người chịu oan ức, người đang cô đơn. Xin ban cho họ sức mạnh và những sự nâng đỡ cần thiết. Nếu con có thể giúp họ điều gì, xin cho con nhận ra và quảng đại thực hiện.
Con cũng trao cho Chúa những lo lắng của chính mình. Xin giúp con biết đón nhận sự trợ giúp, biết nghỉ ngơi khi cần, để những mệt mỏi trong lòng không trở thành lời nóng giận trút xuống người bên cạnh.
Lạy Chúa Giêsu, xin đồng hành với con suốt ngày hôm nay. Xin giữ lòng con ngay thẳng, lời con chân thành, đôi tay con sẵn sàng phục vụ. Để khi chiều xuống, con có thể tạ ơn Chúa vì đã sống công bằng hơn, yêu thương hơn, và giúp một người vơi đi gánh nặng.
Amen.
Ca nhập lễ
Lạy Chúa, lạy Chúa, nếu Chúa nhớ hoài sự lỗi, nào ai chịu nổi được ư? Vì lạy Thiên Chúa Is-ra-el, Chúa thường rộng lượng thứ tha.
Lời nguyện nhập lễ
Lạy Thiên Chúa toàn năng ước gì ân sủng Chúa vừa mở đường cho chúng con đi, vừa đồng hành với chúng con luôn mãi, để chúng con sốt sắng thực hành những điều Chúa truyền dạy, Chúng con cầu xin…
Bài Ðọc : Gl 5, 18-25
“Những ai thuộc về Ðức Kitô, thì đóng đinh xác thịt cùng với các dục vọng vào thập giá”.
Trích thư Thánh Phaolô Tông đồ gửi tín hữu Galata.
Anh em thân mến, nếu anh em được Thánh Thần hướng dẫn, anh em không còn ở dưới chế độ lề luật nữa. Vả chăng người ta thừa hiểu sự nghiệp của xác thịt là: tà dâm, ô uế, phóng đãng, buông tuồng, thờ lạy thần tượng, phù phép, thù hằn, kình địch, ghen tương, giận dữ, cãi lẫy, bất bình, bè phái, giết người, say sưa, mê ăn uống, và những điều khác giống như vậy. Tôi bảo trước cho anh em hay, như tôi đã từng nói rằng: hễ những ai phạm các điều lỗi đó, sẽ không được thừa hưởng Nước Thiên Chúa.
Còn hoa quả của Thánh Thần là: yêu thương, vui mừng, bình an, nhẫn nại, nhân từ, hiền lành, khoan dung, dịu hiền, trung trực, đức hạnh, tiết độ, trinh khiết. Lề luật không chống lại các điều ấy. Vả chăng, những ai thuộc về Ðức Kitô, thì đã đóng đinh xác thịt cùng với các dục vọng và đam mê vào thập giá. Nếu chúng ta sống nhờ Thánh Thần, chúng ta cũng hãy ăn ở theo Thánh Thần.
Ðó là lời Chúa.
Ðáp Ca: Tv 1, 1-2. 3. 4 và 6
Ðáp: Lạy Chúa, ai theo Chúa sẽ được ánh sáng ban sự sống (c. Jo 8,12).
Xướng: Phúc cho ai không theo mưu toan kẻ gian ác, không đứng trong đường lối những tội nhân, không ngồi chung với những quân nhạo báng, nhưng vui thoả trong lề luật Chúa, và suy ngắm luật Chúa đêm ngày.
Xướng: Họ như cây trồng bên suối nước, trổ sinh hoa trái đúng mùa; lá cây không bao giờ tàn úa. Tất cả công việc họ làm đều thịnh đạt.
Xướng: Kẻ gian ác không được như vậy, họ như vỏ trấu bị gió cuốn đi; vì Chúa canh giữ đường lối người công chính, và đường kẻ gian ác dẫn tới diệt vong.
Alleluia: Mt 4, 4b
Alleluia, alleluia! – Người ta sống không nguyên bởi bánh, nhưng bởi mọi lời do miệng Thiên Chúa phán ra. – Alleluia.
Phúc Âm: Lc 11, 42-46
“Khốn cho các ngươi, hỡi những người biệt phái, và khốn cho các ngươi, hỡi những tiến sĩ luật”.
Tin Mừng Chúa Giêsu Kitô theo Thánh Luca.
Khi ấy, Chúa phán rằng: “Khốn cho các ngươi, hỡi những người biệt phái! Vì các ngươi nộp thuế thập phân, bạc hà, vân hương, và các thứ rau, mà lại bỏ qua đức công bình và lòng yêu mến Thiên Chúa: Phải thi hành những điều này, và không được bỏ những điều kia. Khốn cho các ngươi, hỡi những người biệt phái! Vì các ngươi ưa thích ngồi ghế nhất trong các hội đường, và ưa thích được chào hỏi ngoài phố chợ. Khốn cho các ngươi, vì các ngươi giống những mồ mả không rõ rệt, người ta bước đi ở trên mà không hay biết!”
Có một tiến sĩ luật trả lời Người rằng: “Thưa Thầy, Thầy nói như thế là Thầy sỉ nhục cả chúng tôi nữa”. Người đáp lại rằng: “Hỡi những tiến sĩ luật, khốn cho các ngươi nữa! Vì các ngươi chất lên người ta những gánh nặng không thể vác được, mà chính các ngươi dù một ngón tay cũng không động tới”.
Ðó là lời Chúa.
Lời nguyện tiến lễ
Lạy Chúa, xin chấp nhận những lời cầu xin và lễ vật chúng con dâng tiến, để làm cho thánh lễ chúng con đang sốt sắng cử hành mở đường dẫn chúng con tới quê trời vinh hiển. Chúng con cầu xin…
Ca hiệp lễ
Bọn giàu sang đã sa cơ nghèo đói; nhưng người tìm Chúa chẳng thiếu chi thiện hảo.
Hoặc đọc:
Khi Chúa tỏ mình ra, thì chúng ta sẽ giống như Người, vì Người thế nào, chúng ta sẽ thấy như vậy.
Lời nguyện hiệp lễ
Lạy Thiên Chúa toàn năng cao cả. Chúa đã lấy Mình và Máu Ðức Kitô làm của ăn nuôi dưỡng chúng con; chúng con nài xin Chúa cho chúng con được chia sẻ chức vị làm con Chúa với Người, Người hằng sống và hiển trị muôn đời…
ĐỪNG ĐỂ LÒNG ĐẠO ĐỨC ĐI QUA MÀ KHÔNG CHẠM ĐẾN MỘT CON NGƯỜI
Có một điều khiến chúng ta phải dừng lại rất lâu trước mặt Thiên Chúa: người ta có thể sống nhiều năm trong những sinh hoạt tôn giáo mà trái tim vẫn chưa thật sự được biến đổi. Có thể thuộc rất nhiều kinh, biết rõ lịch phụng vụ, nhớ chính xác những ngày phải giữ chay, tham dự đều đặn các buổi cử hành, nhiệt tình góp mặt trong các hội đoàn, nhưng lại không biết người đang sống bên cạnh mình đã khóc bao nhiêu đêm. Có thể rất cẩn thận khi bước vào nhà thờ, nhưng vô cùng bất cẩn khi bước vào nỗi đau của một người khác. Có thể sợ một động tác thiếu trang nghiêm trước bàn thờ, nhưng không sợ một lời nói thiếu nhân ái làm đổ vỡ lòng tự trọng của người thân. Có thể lo cho một nghi thức diễn ra thật hoàn hảo, nhưng không nhận ra người đang phục vụ cùng mình đã bị đối xử như một công cụ. Những điều ấy không có nghĩa là kinh nguyện, phụng vụ và các hình thức đạo đức không cần thiết. Trái lại, chính vì những điều ấy thánh thiêng và cần thiết, chúng ta càng phải để chúng dẫn mình đến cuộc gặp gỡ thật sự với Thiên Chúa, để cuộc gặp gỡ ấy thay đổi cách mình nhìn người, nghe người, nói với người và sống cùng người. Một đời sống đạo đức chỉ mới dừng ở sự đúng đắn bên ngoài vẫn còn là một đời sống đang cần được chữa lành từ bên trong. Và điều đáng lo nhất không phải là chúng ta chưa hoàn thiện, nhưng là chúng ta tưởng mình đã đủ tốt đến mức không còn cần được hoán cải.
Tin Mừng thứ tư tuần XXVIII mùa Thường Niên đặt chúng ta trước một cuộc xét mình sâu xa về công bình, lòng yêu mến Thiên Chúa, sự ham muốn được tôn vinh và trách nhiệm đối với những gánh nặng của người khác. Đây không phải là một trang Tin Mừng để chúng ta đọc xong rồi nghĩ đến những người đạo đức giả ở đâu đó. Nếu chỉ đọc với ý định tìm người để phê phán, chúng ta sẽ bỏ qua điều cần thiết nhất: để ánh sáng của Chúa chiếu vào chính mình. Những người xuất hiện trong câu chuyện là những con người cụ thể trong một hoàn cảnh cụ thể; không thể vì những lời cảnh tỉnh dành cho họ mà quy kết cả một dân tộc hay một truyền thống tôn giáo. Điều chúng ta cần nhận ra là những cám dỗ được phơi bày ở đây có thể xuất hiện trong bất cứ con người nào, trong bất cứ thời đại nào, và đặc biệt trong chính người đang tin rằng mình rất gần Thiên Chúa. Cám dỗ ấy có thể mang tên chu toàn bổn phận, gìn giữ truyền thống, bảo vệ kỷ luật, bảo vệ uy tín hay lo cho việc chung. Nhưng bên dưới những tên gọi có vẻ tốt đẹp, đôi khi vẫn là một cái tôi không muốn bị đụng tới, một trái tim không muốn yêu thêm và một ý chí không muốn cúi xuống phục vụ.
Chúng ta thường dễ chú ý đến những điều có thể đo đếm. Đóng góp bao nhiêu, tham dự bao nhiêu lần, đọc bao nhiêu kinh, làm bao nhiêu việc, tổ chức bao nhiêu chương trình, hoàn thành bao nhiêu nhiệm vụ. Những con số đem lại cảm giác rõ ràng. Chúng giúp chúng ta biết mình đã làm gì, đã đạt điều gì, đã thiếu điều gì. Nhưng không phải mọi điều quan trọng đều có thể được đếm. Không ai đo được chính xác sự kiên nhẫn của một người mẹ đang chăm đứa con bệnh lâu ngày. Không ai lập được bảng thống kê đầy đủ những lần một người chồng đã im lặng đúng lúc để tránh làm tổn thương vợ. Không ai nhìn thấy hết sự trung thành của một người con mỗi tối vẫn gọi điện cho cha mẹ già, dù bản thân đã mệt sau một ngày lao động. Không ai dễ dàng ghi nhận một người chủ đã từ chối khoản lợi nhuận lớn vì không muốn trả lương bất công cho người làm. Những điều ấy ít ồn ào, ít được tuyên dương, nhưng lại chạm rất sâu đến sự thật của đời sống đức tin. Nếu chúng ta chỉ giữ lại những gì có thể đem ra báo cáo, lòng đạo đức sẽ dần trở thành một hồ sơ đẹp, trong khi con người thật phía sau hồ sơ ấy có thể đang ngày càng khô cứng.
Có những thiếu sót xảy ra vì chúng ta chưa biết. Nhưng cũng có những thiếu sót xảy ra vì chúng ta biết mà không muốn để điều mình biết làm thay đổi cuộc sống. Chúng ta biết một nhân viên đang thiếu tiền mua thuốc cho con, nhưng vẫn trì hoãn tiền lương vì muốn giữ dòng tiền thuận lợi cho mình. Chúng ta biết cha mẹ già cần được thăm hỏi, nhưng luôn tìm được một việc khác để giải thích cho sự vắng mặt. Chúng ta biết người bạn đời đang kiệt sức, nhưng vẫn coi việc họ chịu đựng là chuyện đương nhiên. Chúng ta biết một người bị hiểu lầm, nhưng giữ im lặng vì đứng ra bênh vực họ có thể làm mình mất lòng một người có ảnh hưởng. Trong những hoàn cảnh ấy, vấn đề không nằm ở chỗ thiếu kiến thức đạo đức. Vấn đề nằm ở chỗ chúng ta không muốn trả giá để sống điều mình biết là đúng. Một lời cầu nguyện chân thành sẽ đưa chúng ta đến chỗ nhận ra sự thật này, bởi càng gần Thiên Chúa, chúng ta càng khó bình an với những bất công do chính mình tạo ra hoặc cố tình bỏ mặc.
Công bình là một đòi hỏi rất cụ thể. Đó là trả lại cho người khác điều thuộc về họ: tiền lương thuộc về người lao động, sự thật thuộc về người bị vu khống, sự tôn trọng thuộc về người yếu thế, sự chăm sóc thuộc về người được trao cho mình, và trách nhiệm thuộc về người đã gây ra thiệt hại. Chúng ta đôi khi thích làm một việc bác ái lớn hơn là sửa một việc bất công nhỏ, bởi việc bác ái có thể làm hình ảnh của mình đẹp lên, còn việc sửa bất công buộc mình phải nhận rằng đã có lúc mình sai. Đem một khoản tiền giúp người xa lạ có thể dễ hơn trả món nợ mình đã khất quá lâu. Tham gia một chuyến thiện nguyện có thể dễ hơn xin lỗi người giúp việc bị mình quát mắng. Đóng góp cho một công trình có thể dễ hơn thừa nhận rằng mình đã chiếm công của người khác. Nhưng tình yêu không thể lớn lên trên nền đất của sự bất công được cố tình che giấu. Điều chúng ta trao đi hôm nay không xóa được trách nhiệm đối với điều mình đã lấy mất hôm qua. Thiên Chúa đón nhận lòng quảng đại của chúng ta, đồng thời mời gọi chúng ta can đảm trả lại những gì cần được trả, sửa lại những gì cần được sửa và chịu trách nhiệm về những gì chính mình đã làm.
Lòng yêu mến Thiên Chúa cũng cần được đưa ra khỏi những lời khẳng định quen thuộc để đi vào những lựa chọn cụ thể. Chúng ta có thể nói mình yêu Chúa, nhưng điều gì xảy ra khi ý muốn của Chúa làm gián đoạn một dự tính có lợi cho mình? Điều gì xảy ra khi sống ngay thẳng khiến mình mất một cơ hội thăng tiến? Điều gì xảy ra khi giữ lòng trung tín đòi mình từ bỏ một mối quan hệ đang đem lại cảm giác dễ chịu nhưng phá hoại gia đình? Điều gì xảy ra khi tha thứ buộc mình ngừng nhắc lại lỗi của người khác để giữ lợi thế trong mỗi cuộc tranh luận? Tình yêu được bộc lộ rõ nhất khi nó phải đi qua một sự từ bỏ. Không phải sự từ bỏ nào cũng lớn lao hay có thể kể thành một câu chuyện cảm động. Nhiều khi đó chỉ là đóng điện thoại xuống để nghe người thân, dừng một câu mỉa mai đang chuẩn bị bật ra, nhận phần lỗi của mình trong một cuộc cãi vã, hoặc làm một việc cần thiết mà sẽ chẳng có ai biết đến. Những lựa chọn nhỏ ấy tạo nên con người chúng ta. Qua từng ngày, chúng có thể làm trái tim mềm lại hoặc cứng thêm, rộng ra hoặc khép kín hơn.
Chúng ta cần đặc biệt cẩn thận trước sự dễ dàng của một lòng đạo đức không đụng đến quyền lợi của mình. Khi việc giữ đạo chỉ gồm những điều đã quen, nằm trong thời gian thuận tiện, không ảnh hưởng đến tiền bạc, uy tín và thói quen, chúng ta có thể cảm thấy mình rất sốt sắng. Nhưng khi phải thay đổi cách làm ăn, sửa cách sử dụng quyền lực, bớt một thú vui làm người thân tổn thương, hoặc dành thời gian cho một người không đem lại lợi ích gì, lòng sốt sắng ấy bỗng gặp giới hạn. Khi đó, chúng ta mới nhận ra có những vùng trong cuộc đời mình vẫn còn khóa cửa trước Thiên Chúa. Chúng ta cho Người hiện diện trong giờ kinh, nhưng chưa để Người đi vào cách tính lợi nhuận. Chúng ta đón Người trong thánh lễ, nhưng chưa để Người chạm đến sự nóng giận. Chúng ta xin Người ban bình an, nhưng chưa muốn bỏ thứ oán hận đang làm tâm hồn mất bình an. Chúng ta xin Người gìn giữ gia đình, nhưng chưa muốn sửa cách cư xử đang khiến gia đình bị rạn nứt. Hoán cải bắt đầu khi chúng ta ngừng chia cuộc đời thành những phần cho Chúa và những phần chỉ thuộc về mình.
Một cám dỗ khác âm thầm đi vào đời sống đạo là nhu cầu được nhìn nhận. Ai cũng cần được tôn trọng; ai cũng có thể buồn khi công sức bị bỏ quên. Điều đó rất con người. Tuy nhiên, khi nhu cầu ấy trở thành điều kiện để phục vụ, chúng ta bắt đầu đánh mất tự do. Có người chỉ nhiệt tình khi tên mình được nhắc đến. Có người chỉ tiếp tục đóng góp khi ý kiến mình được chấp thuận. Có người sẵn sàng làm việc rất nhiều, nhưng không chịu nổi việc một người khác được giao trách nhiệm. Có người ngoài miệng nói mọi sự vì Chúa, nhưng trong lòng lại đếm từng lần mình được cảm ơn, từng vị trí mình được xếp, từng ánh mắt người khác dành cho mình. Một sơ suất trong cách giới thiệu có thể khiến họ giận nhiều tháng. Một chiếc ghế không đúng ý có thể khiến họ bỏ một công việc đã theo đuổi nhiều năm. Khi ấy, điều làm chúng ta đau không hoàn toàn là sự bất công của người khác; đôi khi chính là cái tôi đã đặt quá nhiều trọng lượng lên sự tôn vinh. Cần một sự thành thật lớn để nhận ra điều này, bởi chúng ta thường có rất nhiều lý lẽ để bảo vệ sự tự ái mà không gọi nó bằng đúng tên.
Thật buồn khi những việc vốn được làm để phục vụ lại trở thành nơi tranh giành. Một hội đoàn được thành lập để nâng đỡ đời sống đức tin có thể bị chia rẽ vì chức danh. Một ca đoàn được quy tụ để giúp cộng đoàn cầu nguyện có thể mệt mỏi vì người này muốn nổi bật hơn người kia. Một chương trình bác ái có thể mất sự trong sáng khi người ta quan tâm đến hình ảnh người trao hơn hoàn cảnh người nhận. Một công việc chung có thể bị đình trệ chỉ vì không ai muốn làm phần âm thầm. Trong những hoàn cảnh ấy, chúng ta cần trở về với câu hỏi rất đơn giản: người đang cần được phục vụ có thật sự được đặt ở trung tâm không? Nếu một người nghèo phải chờ lâu hơn vì chúng ta còn tranh luận ai sẽ đứng trao quà, nếu một người mới đến phải chịu lạnh nhạt vì họ chưa quen đúng người, nếu một người trẻ bị đẩy ra ngoài vì không biết làm đẹp lòng người có trách nhiệm, thì chúng ta phải xét lại cách mình phục vụ. Việc thánh cần một trái tim đang được thánh hóa. Chỉ mang danh nghĩa tốt đẹp chưa đủ để mọi cách hành xử bên trong trở nên tốt đẹp.
Sự khiêm nhường không đòi chúng ta phủ nhận những khả năng Chúa ban hoặc làm như mình không có trách nhiệm. Một người lãnh đạo cần quyết đoán; một người giảng dạy cần hiểu biết; một người tổ chức cần có năng lực; một người được trao công việc phải làm việc đến nơi đến chốn. Nhưng sự khiêm nhường giúp họ biết rằng khả năng không đem lại quyền khinh thường người kém khả năng hơn. Chức vụ không làm tiếng nói của người khác trở nên vô giá trị. Kinh nghiệm lâu năm không cho phép mình ngừng học hỏi. Công lao quá khứ không miễn trừ mình khỏi việc nhận lỗi trong hiện tại. Một người có thể làm được rất nhiều việc mà vẫn cần được góp ý. Một người có thể đã hy sinh rất nhiều mà vẫn có lúc cư xử thiếu công bình. Một người có thể thật lòng yêu Giáo Hội mà vẫn cần sửa cách mình đối xử với các thành viên trong Giáo Hội. Khiêm nhường là có đủ can đảm để giữ hai sự thật ấy cùng lúc: mình đã được ban nhiều điều tốt đẹp, và mình vẫn cần được biến đổi mỗi ngày.
Hình ảnh ngôi mộ không có dấu báo trong Tin Mừng gợi lên một điều đáng suy nghĩ: có những ảnh hưởng xấu không dễ nhận ra ngay từ đầu. Một thái độ lạnh lùng có thể được che bằng vẻ nghiêm trang. Một cách cai quản độc đoán có thể được giải thích bằng nhu cầu giữ trật tự. Một sự thiên vị có thể được che dưới tên gọi tin tưởng người quen. Một cách nói làm nhục người khác có thể được gọi là sửa dạy thẳng thắn. Khi sự tổn thương mang những tên gọi có vẻ hợp lý, người chịu tổn thương dễ tự trách mình. Họ nghĩ mình quá nhạy cảm, quá yếu đuối, quá thiếu tinh thần hy sinh. Họ có thể tiếp tục chịu đựng mà không biết cách tìm sự giúp đỡ. Vì thế, người có trách nhiệm cần xét mình về những điều người khác không dám nói trước mặt mình. Sự im lặng của họ chưa chắc là đồng thuận. Nụ cười của họ chưa chắc là bình an. Việc họ vẫn đến làm công việc được giao chưa chắc có nghĩa là cách mình đối xử không gây thương tích. Có những người rất trung thành, và chính sự trung thành ấy khiến họ âm thầm chịu đựng lâu hơn chúng ta tưởng.
Ảnh hưởng của chúng ta đối với người khác lớn hơn điều chúng ta nhìn thấy. Một em nhỏ có thể hình thành cảm nhận đầu tiên về Thiên Chúa qua cách cha mẹ sống đạo. Nếu mỗi giờ kinh đi kèm với tiếng quát, nếu mỗi lần đi lễ trở thành một cuộc ép buộc đầy cay đắng, nếu cha mẹ nói nhiều về tình thương nhưng thường xuyên làm nhục nhau, đứa trẻ có thể lớn lên với một cảm giác lẫn lộn: tôn giáo được gọi là yêu thương, nhưng điều nó trải nghiệm lại là sợ hãi. Một người trẻ có thể mất lòng tin vào cộng đoàn sau nhiều lần chứng kiến người yếu bị bỏ qua, người có tiền được ưu tiên và những câu hỏi chân thành bị coi là chống đối. Một người đang muốn trở về có thể ngừng bước vì một ánh mắt khinh miệt. Chúng ta không thể kiểm soát toàn bộ hành trình đức tin của người khác, cũng không phải chịu trách nhiệm thay cho mọi lựa chọn của họ. Nhưng chúng ta phải chịu trách nhiệm về cách mình góp phần làm con đường ấy sáng hơn hay tối hơn. Có những lời chúng ta nói chỉ trong vài giây, nhưng người nghe phải mang theo nhiều năm.
Trong gia đình, gánh nặng thường được đặt lên vai nhau bằng những câu rất quen. Người cha đòi con thành đạt nhưng không bao giờ hỏi con có đang kiệt sức không. Người mẹ mong con ngoan ngoãn nhưng không cho con cơ hội trình bày điều khiến nó lo sợ. Người chồng muốn vợ dịu dàng nhưng lại khiến vợ phải gánh một mình quá nhiều việc. Người vợ muốn chồng vững vàng nhưng không cho chồng được thừa nhận những ngày yếu lòng. Con cái mong cha mẹ luôn hiểu mình nhưng lại không chịu dành thời gian hiểu sự già đi, bệnh tật và cô đơn của cha mẹ. Chúng ta đặt ra những đòi hỏi bằng lời, trong khi không đóng góp đủ bằng hành động để người khác có thể đáp ứng. Rồi khi họ không làm được, chúng ta kết luận họ thiếu yêu thương. Một cuộc xét mình chân thành phải hỏi: điều mình đang đòi ở người này có đi kèm với sự nâng đỡ nào từ phía mình? Mình có đòi họ bình tĩnh trong khi liên tục gây áp lực? Có đòi họ tin tưởng trong khi giấu giếm? Có đòi họ tha thứ trong khi chưa ngừng làm tổn thương? Có đòi họ hy sinh trong khi luôn giữ phần dễ cho bản thân?
Đồng hành với một người khác đòi nhiều hơn việc đưa ra lời khuyên. Lời khuyên có thể đúng mà vẫn không giúp được gì nếu nó không chạm đến hoàn cảnh thật. Một người đang thiếu tiền mua thức ăn cho con cần được nghe về lòng tín thác, nhưng cũng cần một sự giúp đỡ cụ thể để đi qua tuần lễ trước mắt. Một người đang bị bạo lực cần được nâng đỡ trong đức tin, đồng thời cần được bảo vệ và hỗ trợ để thoát khỏi sự nguy hiểm. Một người đang kiệt sức cần được khuyến khích cầu nguyện, nhưng cũng có thể cần nghỉ ngơi, điều trị và được người khác chia sẻ công việc. Một người đang mắc nợ cần học sống có trách nhiệm, đồng thời có thể cần ai đó cùng họ sắp xếp lại những khoản phải trả. Nếu chúng ta chỉ đưa ra những lời cao đẹp rồi để người khác một mình đối diện với hoàn cảnh, sự cao đẹp ấy có thể trở thành một gánh nặng thêm. Lòng thương xót đòi chúng ta tìm hiểu xem người trước mặt đang cần điều gì, mình có thể làm được điều gì, và đâu là sự giúp đỡ phù hợp mà mình nên tìm thêm cho họ.
Điều này không làm nhẹ đi đòi hỏi của Tin Mừng. Sự thật vẫn cần được nói rõ. Điều sai vẫn cần được sửa. Trách nhiệm vẫn phải được thực hiện. Nhưng có một khác biệt rất lớn giữa việc dẫn một người đến trách nhiệm và việc đè trách nhiệm lên họ để mình được đứng ngoài. Người thật sự muốn giúp sẽ kiên nhẫn tìm cách để điều đúng có thể được thực hiện. Họ biết phân biệt điều cấp thiết với điều có thể tiến từng bước. Họ biết đặt câu hỏi trước khi kết luận. Họ không biến một lần vấp ngã thành căn tính cố định của người khác. Họ không lấy hoàn cảnh khó khăn làm lý do để bỏ hết những nguyên tắc, nhưng cũng không dùng nguyên tắc để từ chối nhìn thấy con người. Nhiều khi, sự trưởng thành mục vụ được thể hiện ở khả năng vừa giữ lòng trung thành với điều thiện vừa đủ kiên nhẫn với một người đang học sống điều thiện ấy. Cây non cần được nâng đỡ để đứng vững. Nếu chỉ kéo nó lên cho nhanh, chúng ta có thể làm đứt rễ rồi ngạc nhiên vì sao nó không lớn được.
Đối với người được trao trách nhiệm trong cộng đoàn, trang Tin Mừng này đặc biệt đòi hỏi sự thành thật. Người càng có tiếng nói càng cần ý thức về sức nặng lời mình nói. Một lời nhận xét tùy tiện của người bình thường có thể gây buồn; cùng lời ấy từ người có trách nhiệm có thể khiến một người mất hết can đảm. Một yêu cầu thiếu cân nhắc có thể buộc nhiều người phải hy sinh sức khỏe, thời gian gia đình và công việc mưu sinh. Một sự ưu ái công khai có thể tạo ra cảm giác bị loại trừ nơi những người đã phục vụ âm thầm. Vì vậy, trách nhiệm không chỉ là đưa ra quyết định đúng về công việc, mà còn là hiểu quyết định ấy sẽ được mang trên vai những con người cụ thể như thế nào. Trước khi thêm một buổi họp, có thể cần nghĩ đến những người phải đi làm từ sáng sớm. Trước khi giao thêm một nhiệm vụ, có thể cần hỏi người ấy đang gánh bao nhiêu việc. Trước khi trách một người đến muộn, có thể cần biết họ vừa chăm ai trong bệnh viện. Sự tìm hiểu ấy không phá vỡ kỷ luật; nó giúp kỷ luật phục vụ con người một cách công bình hơn.
Có những người rất giỏi nhận diện sai sót của người khác nhưng ít khi nhận diện giới hạn của mình. Họ nhìn ra ngay chỗ chưa hoàn chỉnh của một chương trình, một bài hát, một bài giảng, một cách tổ chức; nhưng lại không nhận ra lời góp ý của mình đã làm người khác mất động lực. Sự chính xác cần thiết trong công việc không tự động đem lại sự trưởng thành trong tương quan. Chúng ta có thể nói điều đúng bằng một thái độ sai. Có thể sửa một lỗi nhỏ bằng cách gây một tổn thương lớn. Có thể làm một người hiểu vấn đề rõ hơn nhưng lại khiến họ tin rằng mình không còn được yêu thương. Bởi vậy, trước khi sửa ai, chúng ta cần xét xem mình có thật sự mong người ấy tốt lên hay chỉ đang muốn giải tỏa sự bực bội. Mình có sẵn sàng giúp họ sửa không, hay chỉ muốn chứng minh mình nhìn thấy lỗi? Mình có chọn thời điểm và cách nói phù hợp không? Mình có giữ phẩm giá của họ không? Một lời góp ý tốt cần mở ra khả năng thay đổi, và người nói cũng cần sẵn sàng bước vào công việc thay đổi ấy bằng sự hỗ trợ của mình.
Tuy nhiên, giữ phẩm giá cho người khác không có nghĩa là để sự thật bị chôn vùi hoặc để người yếu tiếp tục chịu thiệt. Khi có hành vi gây hại, việc lên tiếng với người có trách nhiệm, tìm sự bảo vệ và trình bày sự việc trung thực có thể là bổn phận cần thiết. Có những im lặng khiến một người chịu đau thêm, và có những lời nói giúp chặn lại sự tổn thương. Điều cần xét là sự thật, mục đích, người cần được biết và cách chúng ta trình bày. Chúng ta phải tránh biến nỗi đau của người khác thành câu chuyện để giải trí, nhưng không được dùng danh nghĩa giữ hòa khí để buộc người bị tổn thương phải im lặng. Chúng ta phải tránh kết án vội vàng, đồng thời phải nghiêm túc trước lời cầu cứu. Chúng ta phải bảo vệ danh dự, đồng thời phải bảo vệ sự an toàn và quyền lợi chính đáng. Lòng bác ái trưởng thành đòi một sự phân định cẩn trọng như thế. Nó không bằng lòng với những giải pháp có vẻ êm đẹp bên ngoài trong khi bên trong một người vẫn đang bị bỏ mặc.
Một căn bệnh khác của đời sống đạo là sự so sánh. Chúng ta cảm thấy mình tốt vì thấy một người khác tệ hơn. Mình đi lễ đều hơn người này, sống đứng đắn hơn người kia, đóng góp nhiều hơn người nọ, hiểu giáo lý hơn một người mới học đạo. Những so sánh ấy có thể đem lại cảm giác an tâm tạm thời, nhưng chúng không đưa chúng ta đến chiều sâu. Một người có thể đứng cao hơn người khác ở một điểm mà vẫn đang thụt lùi trong lòng yêu mến. Một người có thể nhìn thấy lỗi của người khác rất rõ mà không thấy sự kiêu ngạo của mình. Hơn nữa, chúng ta không biết đầy đủ hành trình của người mình đang so sánh. Không biết họ đã trải qua điều gì, đã phải chống chọi với những khó khăn nào, đã âm thầm cố gắng ra sao. Có người đến nhà thờ muộn một lần nhưng đã vượt qua một cuộc giằng co lớn để có mặt. Có người cầu nguyện còn vụng về nhưng đang mở lòng sau nhiều năm xa cách. Có người chỉ giúp được một việc nhỏ nhưng đã trao phần thời gian cuối cùng còn lại trong một ngày vất vả. Cái nhìn công bình cần đủ khiêm nhường để thừa nhận rằng mình chỉ thấy một phần.
Khi biết mình chỉ thấy một phần, chúng ta sẽ học lắng nghe. Lắng nghe một người cho đến khi họ nói hết điều muốn nói. Lắng nghe mà chưa vội chuẩn bị lời phản bác. Lắng nghe cả sự ngập ngừng, khoảng im lặng và điều họ chưa đủ can đảm để diễn tả. Trong nhiều gia đình, người ta sống gần nhau rất lâu nhưng hiếm khi nghe nhau thật sự. Một người bắt đầu kể đã bị người khác sửa ngay. Một người bày tỏ nỗi buồn đã được nhắc rằng người khác còn khổ hơn. Một đứa trẻ nói mình sợ đã bị bảo phải mạnh mẽ. Một người lớn nói mình mệt đã bị trách là yếu đuối. Dần dần, người ta không kể nữa. Họ vẫn ăn cùng bàn, vẫn ở cùng nhà, vẫn có mặt trong những ngày lễ, nhưng thế giới bên trong ngày càng xa nhau. Lòng đạo đức cần giúp chúng ta làm sống lại khả năng nghe ấy. Bởi nếu chúng ta dành thời gian thưa chuyện với Thiên Chúa mà không học được sự kiên nhẫn để nghe người Người trao cho mình, chúng ta vẫn còn cần để lời cầu nguyện đi sâu hơn vào đời sống.
Một dấu hiệu của sự hoán cải là khả năng nhận lỗi cụ thể. Có những lời nhận lỗi rất chung chung, nghe có vẻ khiêm tốn nhưng không đụng đến điều gì: ai cũng yếu đuối, ai cũng có thiếu sót, không ai hoàn hảo. Những điều ấy đúng, nhưng đôi khi được sử dụng để né tránh việc gọi tên hành vi của mình. Người bị tổn thương không chỉ cần nghe rằng chúng ta là con người bất toàn. Họ cần biết chúng ta đã hiểu điều mình làm gây ra hậu quả thế nào. Một lời xin lỗi có sức chữa lành khi nó thành thật: mình đã nói điều không đúng; mình đã làm bạn mất mặt; mình đã không giữ lời; mình đã để bạn gánh việc đáng lẽ mình phải làm; mình đã lấy sự bận rộn làm lý do để bỏ mặc bạn. Sau lời nhận lỗi là sự sửa đổi. Nếu có thiệt hại cần bồi hoàn, hãy bồi hoàn. Nếu có sự thật cần làm rõ, hãy làm rõ. Nếu có thói quen cần thay, hãy bắt đầu thay. Sự thống hối không dừng ở cảm giác buồn về bản thân; nó mở đường cho một cách sống khác.
Chúng ta cũng cần học nhận sự góp ý mà không lập tức biến mình thành người bị xúc phạm. Có những lúc người khác nói chưa khéo, chọn thời điểm chưa tốt hoặc diễn tả quá mạnh. Nhưng ngay trong một lời góp ý còn vụng về vẫn có thể có một sự thật cần được lắng nghe. Nếu chỉ tập trung vào cách họ nói, chúng ta dễ bỏ qua điều mình cần sửa. Một người thân nói rằng mình ít quan tâm, chúng ta lập tức kể hết những gì đã làm cho gia đình. Một người cộng tác nói rằng mình khó làm việc chung, chúng ta lập tức nhắc đến sự thiếu chuyên nghiệp của họ. Một người góp ý về thái độ, chúng ta lập tức cho rằng họ không biết tôn trọng. Cơ chế tự vệ ấy bảo vệ hình ảnh của mình rất nhanh, nhưng có thể khóa lại cánh cửa trưởng thành. Đôi khi, câu trả lời cần thiết nhất là xin người ấy nói rõ hơn, rồi cho bản thân thời gian suy nghĩ. Chúng ta không phải đồng ý với mọi lời phê bình; nhưng cần đủ bình tĩnh để tìm xem điều gì trong đó có thể giúp mình sống công bình và yêu thương hơn.
Đời sống cầu nguyện là nơi chúng ta tập sự bình tĩnh ấy. Trước Thiên Chúa, chúng ta có thể thôi diễn vai một người luôn đúng. Có thể thừa nhận mình ghen tị, thích được khen, sợ mất ảnh hưởng, khó tha thứ, thiếu kiên nhẫn, và nhiều lần lấy việc tốt để tránh nhìn một điều chưa tốt. Việc gọi tên những điều ấy không làm chúng ta mất phẩm giá. Nó đưa chúng ta đến sự thật, nơi ân sủng có thể bắt đầu hoạt động trong những phần lâu nay được che kín. Thiên Chúa không cần một bản báo cáo chỉ gồm thành tích. Người muốn đón nhận con người thật của chúng ta, với khả năng, giới hạn, lòng quảng đại và cả những mâu thuẫn. Khi thành thật trước Người, chúng ta dần bớt cần phải tạo dựng một hình ảnh hoàn hảo trước người khác. Có thể nói mình chưa biết. Có thể nhận mình cần giúp. Có thể vui khi người khác làm tốt hơn. Có thể phục vụ mà không phải liên tục tìm bằng chứng rằng mình được đánh giá cao. Đó là một sự tự do rất đẹp, và cũng là một ơn cần được xin mỗi ngày.
Thánh lễ đưa chúng ta vào trường học của sự trao ban. Chúng ta đến với những bận tâm, dự tính và vết thương của mình, rồi được mời gọi mở lòng để đón nhận sự sống của Chúa. Khi trở về, cuộc sống vẫn còn những người khó thương, những công việc nặng, những vấn đề chưa giải quyết và những trách nhiệm không thể bỏ. Nhưng chúng ta được mời gọi bước vào tất cả những điều ấy với một trái tim đang được nuôi dưỡng. Sự hiệp thông phải có một lối đi từ bàn thờ đến bàn ăn gia đình, từ lời kinh đến cách sử dụng tiền bạc, từ sự bình an được cầu xin đến cách giải quyết bất đồng. Nếu vừa tham dự thánh lễ chúng ta đã làm nhục người phục vụ, vừa cầu nguyện cho người nghèo chúng ta đã trì hoãn khoản lương họ cần, vừa xin ơn hiệp nhất chúng ta đã khơi lại chuyện chia rẽ, thì điều cần thiết là dừng lại và xét mình. Các bí tích là nguồn ân sủng, và chúng ta cần cộng tác với ân sủng ấy bằng những lựa chọn thật. Sự hiện diện trong một nghi thức thánh cần đi cùng với sự sẵn lòng để đời sống được thánh hóa.
Có thể bắt đầu rất nhỏ. Ngày hôm nay, đừng nói thêm một lời làm người khác mất danh dự. Nếu đã nói sai, hãy sửa lời mình đã nói. Đừng giữ một khoản tiền đã đến lúc phải trả. Nếu không đủ khả năng trả ngay, hãy thành thật trình bày và có kế hoạch rõ ràng. Đừng giao thêm việc cho một người trước khi biết họ đang mang những gì. Đừng bỏ qua lời chào của một người chỉ vì họ không quan trọng đối với công việc của mình. Đừng đọc nỗi đau của người thân như một sự phiền phức. Đừng biến mỗi cuộc nói chuyện thành nơi mình phải thắng. Đừng chỉ hỏi một việc có đúng quy trình không mà còn hỏi người trong việc ấy có được đối xử công bình không. Những điều này không tạo ra một sự thay đổi ngoạn mục ngay lập tức. Nhưng chúng làm cho lòng yêu mến có chỗ đứng trong từng ngày. Một gia đình có thể trở nên dễ thở hơn từ một người chịu ngừng quát. Một cộng đoàn có thể trở nên ấm hơn từ một người chịu nghe. Một môi trường làm việc có thể bớt bất công từ một người có trách nhiệm chịu sửa cách quyết định.
Điều đáng hy vọng là chúng ta không phải chờ đến khi mình hoàn thiện mới có thể bắt đầu yêu thương. Có thể bắt đầu khi vẫn còn nhiều yếu đuối. Một người nóng tính có thể tập dừng lại trước khi nói. Một người thích được chú ý có thể nhận một công việc âm thầm. Một người hay phán xét có thể tập hỏi thêm trước khi kết luận. Một người từng gây tổn thương có thể bước đến xin lỗi. Một người quá bận có thể dành lại một khoảng thời gian thật sự cho gia đình. Có thể thất bại rồi bắt đầu lại. Có thể vừa sửa được một điều đã nhận ra điều khác cần sửa. Hoán cải là một hành trình, và sự bền bỉ có giá trị rất lớn trong hành trình ấy. Chúng ta cần tránh cả sự tự mãn lẫn sự tuyệt vọng. Tự mãn làm mình nghĩ không cần thay đổi; tuyệt vọng làm mình nghĩ thay đổi cũng vô ích. Lòng tín thác giúp chúng ta nhận lỗi mà vẫn đứng dậy, thấy giới hạn mà vẫn cố gắng, chấp nhận tiến chậm mà không ngừng bước.
Đến cuối ngày, có lẽ chúng ta nên dành vài phút để nhìn lại những con người mình đã gặp. Ai đã được nhẹ lòng hơn vì sự hiện diện của mình? Ai có thể đã bị nặng lòng thêm vì cách mình nói? Có điều gì mình đã làm đúng nhưng thiếu yêu thương? Có điều gì mình tưởng là bác ái nhưng thật ra chỉ làm cho mình cảm thấy tốt? Có ai đã cố nói với mình một điều quan trọng mà mình không chịu nghe? Có việc công bình nào mình vẫn đang trì hoãn? Có phần trách nhiệm nào mình đã đẩy sang người khác? Những câu hỏi ấy cần được đặt trong sự bình an trước Thiên Chúa, để chúng dẫn đến hành động chứ không chỉ dẫn đến cảm giác có lỗi. Nếu nhận ra một người cần được gọi điện, hãy gọi. Nếu nhận ra một món nợ cần được giải quyết, hãy bắt đầu giải quyết. Nếu nhận ra một thái độ cần thay, hãy chọn một cách thực hiện cụ thể cho ngày mai. Mỗi cuộc xét mình có thể trở thành một cuộc trở về, khi nó giúp chúng ta bước gần hơn đến sự thật và gần hơn đến con người.
Một đời sống đạo trưởng thành sẽ làm chúng ta ngày càng có khả năng trao cho người khác những điều rất bình thường nhưng rất cần: một lời nói đáng tin, một sự hiện diện không gây sợ hãi, một quyết định công bình, một sự giúp đỡ đúng lúc, một khoảng lặng để họ được nói, một lời xin lỗi không quanh co. Những điều ấy không thay thế cầu nguyện, phụng vụ và các bổn phận tôn giáo. Chúng là nơi những gì chúng ta lãnh nhận được sinh hoa trái. Khi một đứa trẻ cảm thấy được yêu ngay cả lúc mắc lỗi, khi một người già biết mình không bị bỏ quên, khi một người làm công được trả công đúng và được tôn trọng, khi một người yếu đuối được giúp đứng dậy mà không bị làm nhục, khi một người phục vụ âm thầm không bị coi như chuyện đương nhiên, thì lòng đạo đức đã đi vào cuộc sống. Khi ấy, người ta không chỉ nghe chúng ta nói về Thiên Chúa; họ còn gặp được nơi chúng ta một dấu chỉ nhỏ bé của sự chăm sóc, công bình và lòng thương xót.
Lạy Chúa Giêsu, xin giúp chúng con nhìn lại đời sống mình với sự thành thật. Xin cho chúng con biết quý trọng những việc đạo đức và chu toàn chúng bằng một trái tim yêu mến. Xin đừng để chúng con yên tâm quá sớm vì đã làm đúng một số điều, trong khi vẫn bỏ qua một con người cần được quan tâm. Xin soi sáng những vùng chúng con còn muốn giữ riêng: cách dùng tiền, cách sử dụng quyền hành, cách nói về người khác, cách sống trong gia đình và cách phục vụ cộng đoàn. Xin giúp chúng con can đảm sửa những bất công mình đã gây ra, trả lại những gì thuộc về người khác, nhận lỗi về những lời đã làm tổn thương và chịu trách nhiệm về những việc mình đã làm. Khi được trao một công việc, xin cho chúng con biết làm hết lòng mà không bắt người khác phải nuôi dưỡng sự tự ái của mình. Khi được góp ý, xin cho chúng con biết nghe. Khi cần sửa dạy, xin cho chúng con biết giữ phẩm giá của người được sửa. Khi thấy một người đang gánh nặng, xin cho chúng con đừng dừng lại ở những lời khuyên dễ nói, nhưng biết tìm cách chia sẻ bằng việc làm cụ thể.
Lạy Chúa, xin cho người sống bên cạnh chúng con cảm thấy được tôn trọng. Xin cho cha mẹ, vợ chồng, con cái, anh chị em, người cộng tác và những người chúng con gặp trong đời có thể tìm thấy nơi chúng con một sự hiện diện đáng tin. Xin chữa lành thói quen vội vàng phán xét, nhu cầu luôn phải thắng và sự lạnh lùng được che bằng những lý lẽ có vẻ đúng. Xin dạy chúng con yêu thương trong những việc nhỏ: biết chờ, biết nghe, biết hỏi, biết cảm ơn, biết xin lỗi, biết giúp một tay và biết nhường một phần thuận lợi cho người đang khó khăn hơn. Xin cho mỗi lời kinh mở lòng chúng con thêm một chút, mỗi thánh lễ đưa chúng con đến một bước đổi mới, mỗi lần xét mình dẫn chúng con tới một hành động sửa chữa. Và khi một ngày sống kết thúc, xin cho chúng con có thể khiêm tốn đặt trước Chúa những cố gắng còn vụng về, với niềm tín thác rằng Chúa vẫn đang nâng đỡ chúng con trên đường trở thành người biết yêu. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.
KHI LÒNG ĐẠO CẦN ĐƯỢC ĐÁNH THỨC
Có những buổi sáng, chúng ta bước vào nhà thờ với một tâm hồn rất bình an vì nghĩ rằng mình đã sống khá tốt. Chúng ta vẫn giữ giờ kinh, vẫn tham dự Thánh lễ, vẫn góp phần vào công việc chung, vẫn tránh được những lỗi lầm khiến người khác dễ dàng lên án. Chúng ta biết mình thuộc về một cộng đoàn, biết những lời kinh cần đọc, biết cách đứng, ngồi, quỳ, biết những điều người có đạo nên làm. Nhưng có thể ngay trong sự bình an ấy, một điều quan trọng đang bị bỏ quên: lòng chúng ta đã thực sự thuộc về Thiên Chúa hay chỉ thuộc về hình ảnh tốt đẹp mà chúng ta muốn giữ trước mặt mọi người? Chúng ta có thể rất cẩn thận để không bỏ một việc đạo đức, nhưng lại không nhận ra mình đã bỏ quên một con người. Chúng ta có thể buồn vì một nghi thức chưa được thực hiện đúng, nhưng không hề buồn khi một người nghèo bị đối xử lạnh nhạt. Chúng ta có thể khó chịu trước một thiếu sót nhỏ trong sinh hoạt nhà thờ, nhưng lại thản nhiên trước sự bất công đang diễn ra trong chính gia đình mình. Bởi vậy, có những lúc điều chúng ta cần nhất không phải là thêm một việc làm bên ngoài, mà là để ánh sáng của Chúa chiếu vào bên trong. Ánh sáng ấy có thể khiến chúng ta đau, vì nó làm lộ ra điều lâu nay chúng ta che giấu ngay cả với chính mình. Nhưng đó là nỗi đau có khả năng cứu chữa. Một người còn biết đau trước sự thật về mình vẫn còn có thể thay đổi. Điều đáng sợ hơn là sống lâu trong những thói quen đạo đức đến mức không còn nghe thấy tiếng lương tâm, không còn nhận ra sự chai cứng của trái tim, không còn cảm thấy có gì bất ổn khi miệng hướng về Chúa mà đời sống lại quay lưng với anh em.
Trong đoạn Tin Mừng của ngày hôm nay, Đức Giêsu đặt chúng ta trước một cuộc xét mình rất sâu. Người không để chúng ta dừng lại ở câu hỏi đã làm bao nhiêu việc, giữ được bao nhiêu điều, hoàn thành bao nhiêu bổn phận. Người đưa chúng ta đến câu hỏi căn bản hơn: tất cả những điều ấy đang được thực hiện bằng một trái tim như thế nào? Một đời sống đạo đức có thể rất đầy đặn về hình thức nhưng lại nghèo nàn về lòng yêu mến. Một người có thể biết rất rõ những điều phải làm nhưng vẫn không biết cách yêu thương người đang đứng trước mặt mình. Khi ấy, đức tin dễ trở thành một hệ thống để chúng ta tự đánh giá mình là tốt, thay vì một cuộc gặp gỡ khiến chúng ta được biến đổi. Chúng ta dùng những điều mình đã giữ để xác nhận sự ngay lành của mình, rồi dần dần không còn để Chúa chất vấn. Nhưng Chúa không chỉ muốn hiện diện trong những phần đời đã được chúng ta thu xếp gọn gàng. Người còn muốn bước vào sự nóng nảy, tính hơn thua, nỗi sợ bị coi thường, lòng ham được công nhận, cách chúng ta sử dụng tiền bạc, cách chúng ta nói về một người vắng mặt, cách chúng ta cư xử với người không có gì để đáp trả. Chính ở những nơi ấy, đức tin phải trở thành sự sống. Nếu Chúa chỉ có chỗ trong giờ kinh mà không có chỗ trong cách chúng ta trả lương, chỉ có chỗ trong ngày lễ mà không có chỗ trong cách chúng ta tha thứ, chỉ có chỗ trên bàn thờ mà không có chỗ ở bàn ăn gia đình, thì chúng ta vẫn còn đang giữ Người ở ngoài rất nhiều cánh cửa của đời mình.
Một cám dỗ rất kín đáo của đời sống thiêng liêng là lấy sự chính xác trong những điều nhỏ để bù đắp cho sự thiếu trung thành trong những điều lớn. Điều nhỏ thường dễ nhận ra, dễ kiểm tra, dễ hoàn tất. Chúng ta biết mình đã đọc xong một chuỗi kinh, đã đóng góp một khoản tiền, đã có mặt trong một buổi sinh hoạt. Nhưng công bình và lòng yêu mến không thể được hoàn tất bằng một dấu đánh dấu trong danh sách công việc. Công bình đòi chúng ta đối diện với quyền lợi của người khác, kể cả khi điều ấy làm giảm phần lợi của mình. Lòng yêu mến đòi chúng ta ra khỏi sự thoải mái, kể cả khi không ai nhìn thấy và không ai biết ơn. Vì thế, có lúc chúng ta vô thức chọn điều dễ đo lường để tránh điều khó thay đổi. Ta có thể rất nghiêm túc với một khoản đóng góp, nhưng không chịu trả lại món nợ đã để kéo dài. Ta có thể sẵn lòng giúp một chương trình bác ái, nhưng lại tìm cách bớt xén quyền lợi của người đang làm việc cho mình. Ta có thể giữ một ngày chay cách chu đáo, nhưng suốt ngày ấy vẫn dùng lời nói để làm người khác tổn thương. Những việc đạo đức vốn tốt đẹp không có lỗi. Điều cần được sửa chữa là sự tách rời giữa việc làm và trái tim, giữa nghi lễ và cách sống, giữa điều chúng ta tuyên xưng và điều chúng ta thực hiện. Một việc đạo đức càng chân thành thì càng phải mở đường cho sự hoán cải. Sau khi cầu nguyện, chúng ta cần dễ lắng nghe hơn. Sau khi tham dự Thánh lễ, chúng ta cần có thêm sức để làm điều ngay thẳng. Sau khi lãnh nhận lòng thương xót, chúng ta cần bớt khắc nghiệt với những người đang vấp ngã.
Công bình bắt đầu từ việc nhìn nhận người khác là một con người có phẩm giá, có những nhu cầu chính đáng, có quyền được tôn trọng. Người làm công không chỉ là một khoản chi phí. Người giúp việc không chỉ là người phải có mặt bất cứ lúc nào chúng ta cần. Người nghèo không chỉ là một hoàn cảnh để chúng ta thực hiện lòng tốt. Người lớn tuổi không chỉ là một trách nhiệm khiến chúng ta mất thời gian. Một đứa trẻ không chỉ là nơi cha mẹ đặt kỳ vọng về danh dự gia đình. Khi nhìn người khác chỉ theo điều họ có thể đem lại cho mình, chúng ta rất dễ trở nên bất công mà không nhận ra. Chúng ta đòi hỏi họ phục vụ, nhưng ít quan tâm họ có mệt không. Chúng ta muốn họ hiểu hoàn cảnh của mình, nhưng không muốn tìm hiểu hoàn cảnh của họ. Chúng ta mong họ thông cảm cho sự chậm trễ của mình, nhưng lại không chấp nhận một thiếu sót nhỏ của họ. Công bình đặt lại sự ngay thẳng trong những tương quan ấy. Nó đòi chúng ta biết trả điều phải trả, giữ điều đã hứa, nhận lỗi khi đã làm sai, tôn trọng giới hạn của người khác, không lợi dụng sự yếu thế của họ. Có những người không đủ khả năng lên tiếng bảo vệ mình; sự im lặng của họ không cho phép chúng ta muốn làm gì thì làm. Có những người vẫn mỉm cười vì sợ mất việc; nụ cười ấy không chứng minh rằng họ đang được đối xử tử tế. Có những người không phản đối vì kính trọng chúng ta; sự kính trọng ấy càng làm trách nhiệm của chúng ta lớn hơn. Một trái tim kính sợ Chúa sẽ biết tự dừng lại trước khi người khác buộc mình phải dừng.
Trong gia đình, công bình có một khuôn mặt rất gần gũi. Đó là sự quan tâm đến công sức mà mỗi người đang bỏ ra để mái nhà tồn tại. Có thể một người mang tiền về, nhưng người kia dành cả ngày chăm sóc con nhỏ, theo dõi cha mẹ già, lo từng bữa ăn, từng lần bệnh, từng chuyện học hành. Nếu chỉ lấy thu nhập làm thước đo giá trị, chúng ta sẽ không nhìn thấy nhiều hy sinh âm thầm. Có những người mẹ không bao giờ được nghỉ trọn vẹn, vì ngay cả lúc ngồi xuống vẫn phải nhớ hàng chục việc chưa xong. Có những người cha ít nói, nhưng mang trong lòng nỗi lo không biết tháng tới có đủ tiền cho gia đình hay không. Có những người con đang cố gắng rất nhiều, nhưng chỉ nghe được những lời so sánh. Có những người già đau nhất không phải vì bệnh tật, mà vì cảm thấy mình đã trở thành một gánh nặng không ai muốn nhắc tới. Công bình trong gia đình không phải là ngồi tính từng việc để đòi phần bằng nhau, nhưng là nhìn nhận đúng những gì người khác đang mang và sẵn lòng chia sẻ. Một người không thể nhận hết quyền quyết định rồi để người kia nhận hết trách nhiệm. Một người không thể đòi mọi người thông cảm cho áp lực của mình, trong khi coi mệt mỏi của người khác là chuyện nhỏ. Khi gia đình có công bình, mọi người có thể nói thật về nhu cầu của mình mà không sợ bị khinh thường. Khi gia đình có lòng yêu mến, những nhu cầu ấy được đón nhận bằng sự quan tâm, thay vì bị đem ra xét xử.
Lòng yêu mến Thiên Chúa làm cho công bình có chiều sâu và có sức bền. Nếu chỉ dựa vào cảm xúc, chúng ta dễ tử tế với người làm mình vui và lạnh lùng với người làm mình khó chịu. Nhưng khi yêu Chúa, chúng ta học nhìn người khác trong mối liên hệ với Người. Người đang khiến chúng ta bực bội vẫn là một người được Chúa yêu. Người đã làm chúng ta thất vọng vẫn có phẩm giá mà lỗi lầm của họ không xóa bỏ. Người không cùng suy nghĩ với chúng ta vẫn có quyền được lắng nghe. Điều ấy không có nghĩa mọi hành vi đều đúng, mọi sai lầm đều được bỏ qua, mọi tổn thương đều phải chịu đựng trong im lặng. Yêu thương cũng cần sự thật, giới hạn và trách nhiệm. Nhưng ngay cả khi phải sửa lỗi, chúng ta vẫn có thể tránh làm nhục. Ngay cả khi phải nói không, chúng ta vẫn có thể nói bằng thái độ tôn trọng. Ngay cả khi không thể tiếp tục một sự cộng tác, chúng ta vẫn không cần phủ nhận mọi điều tốt đẹp của người kia. Lòng yêu mến Thiên Chúa giữ chúng ta khỏi việc biến một bất đồng thành sự thù ghét, biến một lỗi lầm thành bản án cho toàn bộ con người. Nó nhắc rằng chúng ta cũng đang sống nhờ lòng thương xót, cũng có những điều cần được tha thứ, cũng có những ngày yếu đuối không muốn ai dùng để định nghĩa cả cuộc đời mình.
Tuy nhiên, có một trở ngại khiến công bình và lòng yêu mến khó lớn lên: chúng ta quá quan tâm đến vị trí của mình. Con người cần được nhìn nhận, cần biết những cố gắng của mình có ý nghĩa. Nhu cầu ấy không xấu. Nhưng khi sự công nhận trở thành điều kiện để chúng ta làm việc tốt, lòng phục vụ bắt đầu mất tự do. Chúng ta giúp đỡ nhưng chờ được nhắc tên. Chúng ta đóng góp nhưng chờ được hỏi ý kiến trong mọi việc. Chúng ta hy sinh nhưng chờ người khác ghi nhớ lâu dài. Nếu không được đáp ứng, chúng ta cảm thấy bị xúc phạm, rồi những việc từng được gọi là phục vụ trở thành lý do để trách móc. Có những nỗi buồn cần được lắng nghe vì người phục vụ thật sự bị bỏ quên, bị đối xử thiếu công bằng. Nhưng cũng có những nỗi buồn cho thấy chúng ta đã đặt quá nhiều bản thân vào công việc của Chúa. Muốn phân biệt, cần một sự thành thật sâu xa. Ta có còn vui khi một việc tốt được thực hiện mà không có tên mình không? Ta có còn sẵn lòng cộng tác khi người khác được tín nhiệm hơn không? Ta có thể chúc mừng một người vừa làm tốt điều trước đây mình phụ trách không? Ta có thể lui lại để một người trẻ được trưởng thành không? Những câu hỏi ấy chạm đến một phần rất nhạy cảm của trái tim. Chính tại đó, chúng ta cần để Chúa giải thoát mình khỏi việc phải luôn được ở giữa sự chú ý.
Trong cộng đoàn, việc dành sự kính trọng cho những người có trách nhiệm là điều tốt. Lòng biết ơn đối với người phục vụ cũng là điều tốt. Nhưng sự kính trọng chỉ có ý nghĩa khi giúp tương quan trở nên chân thành và giúp người có trách nhiệm phục vụ tốt hơn. Nếu nó làm người ta sợ nói sự thật, sợ trình bày khó khăn, sợ góp ý trước một điều chưa đúng, thì cộng đoàn cần nhìn lại. Người lãnh đạo có thể quen được thuận theo đến mức không nhận ra người chung quanh đang im lặng vì e ngại. Một người có thể luôn nghe lời khen, nhưng không có ai đủ an tâm để nói rằng cách cư xử của mình đang làm người khác tổn thương. Đây là một sự cô độc nguy hiểm: chung quanh có nhiều người nhưng thiếu những tiếng nói chân thật. Bởi vậy, người có trách nhiệm cần tạo điều kiện để người yếu thế có thể lên tiếng, để một ý kiến khác không bị coi là chống đối, để một câu hỏi không bị xem là thiếu kính trọng. Uy tín có chiều sâu được xây dựng bằng sự ngay thẳng, khả năng lắng nghe và cách nhận trách nhiệm. Khi người lãnh đạo biết nhận một lỗi lầm, cộng đoàn học được rằng sự thật quan trọng hơn thể diện. Khi người lãnh đạo biết xin lỗi, những người dưới quyền có thêm can đảm sửa mình. Khi người lãnh đạo biết chia sẻ khó khăn, người khác hiểu rằng trách nhiệm không phải là quyền được đứng trên mọi người, mà là sự sẵn lòng mang thêm phần việc vì mọi người.
Một nguy cơ khác của đời sống đạo là làm người khác mất niềm tin bằng những mâu thuẫn mà chúng ta không chịu sửa. Người ta nghe chúng ta nói về lòng thương xót, nhưng lại gặp nơi chúng ta sự lạnh lùng. Người ta nghe chúng ta nói về sự thật, nhưng lại thấy chúng ta che đậy một điều sai để giữ danh tiếng. Người ta nghe chúng ta nói về tình huynh đệ, nhưng lại thấy sự phân biệt giữa người giàu và người nghèo, giữa người có ảnh hưởng và người không có tiếng nói. Một người đang tìm đường đến với Chúa có thể không biết phải giải thích những điều ấy như thế nào. Họ có thể kết luận rằng điều chúng ta tin không đủ sức làm chúng ta sống tốt hơn. Không ai trong chúng ta có thể sống hoàn toàn không lỗi. Một cộng đoàn cũng không thể tránh được mọi giới hạn. Nhưng sự yếu đuối được nhìn nhận và sự giả dối được duy trì gây ra những hậu quả rất khác nhau. Một người yếu đuối nhưng thật lòng sám hối có thể giúp người khác thấy sức mạnh của lòng thương xót. Một người sai nhưng dám nhận trách nhiệm có thể giúp người khác tin vào khả năng đổi mới. Ngược lại, khi chúng ta dùng lòng đạo để bảo vệ mình khỏi mọi chất vấn, khi chúng ta đòi người khác im lặng vì sợ mang tiếng cho cộng đoàn, chúng ta làm cho vết thương sâu hơn. Điều giữ được niềm tin không phải là vẻ ngoài không tì vết, mà là sự chân thật trong cách đối diện với những gì cần sửa chữa.
Chúng ta cần nhớ rằng những lời cảnh tỉnh trong Tin Mừng phải trở về với chính người đang nghe. Thật dễ đọc một đoạn nghiêm khắc rồi lập tức nghĩ đến ai đó. Ta nghĩ đến một người hay khoe khoang, một người thích chức quyền, một người quá khắt khe, một người nói nhiều nhưng làm ít. Có thể những nhận xét ấy không hoàn toàn sai. Nhưng nếu dừng ở đó, ta đã tránh được điều đáng lẽ phải xảy ra trong lòng mình. Lời Chúa trở thành phương tiện giúp ta phát hiện lỗi người khác, trong khi bản thân vẫn nguyên vẹn phía sau sự phê phán. Có lúc chúng ta còn dùng sự khó chịu trước thói đạo đức giả để nuôi một dạng tự mãn mới: ta cho rằng mình chân thành hơn, sáng suốt hơn, ít hình thức hơn những người khác. Nhưng sự tự mãn ấy cũng cần được chữa. Một người có thể tự hào vì giữ đạo rất nghiêm, và một người khác có thể tự hào vì mình không giống những người giữ đạo rất nghiêm. Trong cả hai trường hợp, cái tôi vẫn có thể đứng ở trung tâm. Vì thế, xét mình cần trở nên cụ thể. Hôm nay tôi đã thiếu công bình với ai? Tôi đã làm một việc tốt với động cơ nào? Tôi đã nói về một người khác bằng sự tôn trọng hay bằng niềm vui kín đáo khi làm họ xấu đi? Tôi đã phản ứng thế nào khi không được nhìn nhận? Tôi có điều gì cần trả lại, cần xin lỗi, cần ngừng làm ngay? Những câu hỏi ấy giúp sự hoán cải đi vào đời sống thực, thay vì chỉ tồn tại trong những ý nghĩ về sự hoán cải của người khác.
Một phần khác của cuộc xét mình hôm nay liên quan đến những gánh nặng chúng ta đặt lên vai người khác. Có những lời khuyên nghe rất đúng nhưng được nói quá dễ dàng, vì người nói không phải sống trong hoàn cảnh của người nghe. Ta có thể bảo một người đang kiệt sức hãy cố gắng hơn, nhưng không biết họ đã cố gắng đến mức nào. Ta có thể bảo một gia đình hãy dành thêm thời gian cho nhau, nhưng không quan tâm cả hai vợ chồng đang làm việc nhiều giờ để đủ tiền thuê nhà. Ta có thể bảo một người đang đau khổ hãy tin tưởng, nhưng không chịu ngồi lại đủ lâu để nghe điều họ đang sợ. Những lời tốt đẹp không tự động trở thành sự nâng đỡ. Chúng cần được trao bằng sự hiểu biết, kiên nhẫn và tình thương. Có những người trước hết cần một bữa ăn, một khoản trợ giúp, một người trông con, một sự hướng dẫn rõ ràng, một cuộc điện thoại hỏi thăm. Khi nhu cầu cụ thể bị bỏ qua, lời khuyên dễ trở thành một nghĩa vụ nữa mà người đau khổ cảm thấy mình chưa làm được. Họ đã buồn vì hoàn cảnh, rồi lại buồn thêm vì nghĩ mình thiếu đức tin, thiếu cố gắng, thiếu tốt lành. Người đồng hành cần cẩn thận để không làm họ mang thêm sự xấu hổ. Chúng ta không thể giải quyết mọi khó khăn, nhưng có thể bắt đầu bằng việc không xem nhẹ khó khăn ấy. Chúng ta không thể mang thay toàn bộ gánh nặng, nhưng có thể chia sẻ một phần thật sự.
Trong việc giáo dục con cái, điều ấy càng rõ. Cha mẹ muốn con chăm chỉ, trung thực, biết cầu nguyện, biết kính trọng, biết chịu trách nhiệm. Đó là những mong muốn tốt. Nhưng những điều ấy cần được nâng đỡ bằng chính đời sống của cha mẹ. Nếu người lớn thường xuyên nói dối để tránh phiền phức, việc đòi trẻ trung thực sẽ trở nên khó hiểu. Nếu người lớn dùng lời xúc phạm mỗi khi nóng giận, việc đòi trẻ lễ phép sẽ thiếu sức thuyết phục. Nếu người lớn luôn cầm điện thoại khi con muốn nói chuyện, việc trách trẻ không biết gắn bó với gia đình sẽ khó làm trẻ mở lòng. Cha mẹ không cần phải hoàn hảo mới có thể giáo dục. Nhưng cha mẹ cần cho con thấy mình cũng đang học, cũng biết nhận lỗi, cũng chịu sửa điều chưa tốt. Một lời xin lỗi chân thành của người lớn có thể dạy trẻ về trách nhiệm sâu hơn nhiều lời răn dạy. Một sự kiên nhẫn trong lúc trẻ thất bại có thể giúp trẻ tin rằng giá trị của mình không chỉ nằm ở kết quả. Một giờ cầu nguyện có sự hiện diện bình an có thể giúp trẻ cảm nhận Thiên Chúa gần gũi hơn một giờ kinh đầy căng thẳng và trách phạt. Con cái cần những giới hạn, nhưng giới hạn cần được giải thích và thực hiện nhất quán. Con cái cần được sửa lỗi, nhưng việc sửa lỗi phải giúp chúng lớn lên, không làm chúng nghĩ rằng mình không đáng được yêu.
Trong đời sống giáo xứ, chúng ta cũng có thể vô tình chất thêm gánh nặng bằng cách tổ chức mọi việc theo hoàn cảnh của những người có nhiều thời gian, nhiều phương tiện và nhiều khả năng. Một chương trình có thể tốt, nhưng lịch trình khiến người làm ca không thể tham gia. Một yêu cầu có thể hợp lý, nhưng cách thông báo làm người nghèo cảm thấy xấu hổ vì không đủ khả năng đáp ứng. Một sinh hoạt có thể hữu ích, nhưng quá nhiều hoạt động nối tiếp làm những gia đình có con nhỏ kiệt sức. Khi ấy, lòng nhiệt thành cần đi cùng sự phân định. Cộng đoàn không chỉ hỏi có thể làm thêm điều gì, mà còn cần hỏi những người đang tham gia có đang được nâng đỡ không. Có người không vắng mặt vì thờ ơ; họ vắng vì đang chăm người bệnh. Có người không đóng góp như mong đợi vì đang nợ tiền thuốc. Có người không nhận một trách nhiệm vì đã nhiều tháng không có ngày nghỉ. Biết hoàn cảnh ấy giúp chúng ta tránh những kết luận vội vàng. Một lời hỏi thăm kín đáo có thể mở ra sự thật mà một lời trách công khai chỉ làm người ta giấu đi. Cộng đoàn có lòng thương xót sẽ biết mời gọi, hướng dẫn và tạo điều kiện. Cộng đoàn có công bình sẽ không để một số ít người liên tục mang mọi trách nhiệm trong khi người khác chỉ đứng ngoài nhận xét. Và cộng đoàn có sự khiêm nhường sẽ biết điều chỉnh một cách làm khi nhận ra nó đang gây khó khăn không cần thiết.
Việc giữ các bổn phận tôn giáo vẫn rất quan trọng. Một trái tim yêu mến cần những cách diễn tả cụ thể. Cầu nguyện đều đặn giúp chúng ta trở về với Chúa giữa những bận rộn. Thánh lễ nuôi dưỡng sự hiệp thông và làm chúng ta nhớ mình sống nhờ ân sủng. Việc chay tịnh giúp chúng ta học tự chủ. Những hy sinh nhỏ rèn luyện lòng trung thành. Nếu chỉ nói mình yêu Chúa mà không dành thời gian cho Người, lòng yêu ấy dễ trở thành một cảm tưởng mơ hồ. Nếu chỉ nói mình thương người nghèo mà không chia sẻ điều gì, tình thương ấy chưa đi xa khỏi ý nghĩ. Bởi vậy, điều cần làm là đem sự sống vào những bổn phận mình đang giữ. Khi đọc kinh, hãy cho những lời ấy chạm đến sự thật của đời mình. Khi xin tha thứ, hãy nghĩ đến người mình đang từ chối tha thứ. Khi cầu xin bình an, hãy nhìn lại những cuộc tranh cãi mình liên tục gây ra. Khi dâng lễ, hãy đem theo cả những trách nhiệm chưa hoàn thành và xin sức để sống ngay thẳng. Khi làm bác ái, hãy quan tâm người nhận có được tôn trọng không. Một hành vi đạo đức được thực hiện như thế sẽ dần thay đổi cách chúng ta hiện diện giữa đời. Nó giúp chúng ta biết yêu trong những việc nhỏ, và những việc nhỏ trở thành nơi lòng yêu mến được lớn lên mỗi ngày.
Hoán cải đòi hỏi chúng ta chấp nhận mất đi một số điều mà trước đây mình rất bám víu. Nếu sống công bình hơn, có thể ta phải từ bỏ một phần lợi nhuận. Nếu sống chân thật hơn, có thể ta phải nhận một lỗi khiến mình mất mặt. Nếu sống khiêm nhường hơn, có thể ta phải nhường một vai trò mình đã quen. Nếu sống yêu thương hơn, có thể ta phải dành thời gian mà mình muốn giữ cho riêng mình. Không có cuộc đổi mới sâu xa nào chỉ gồm những cảm xúc dễ chịu. Có lúc chúng ta muốn được bình an mà không muốn thay đổi cách sống đang gây bất an cho người khác. Chúng ta muốn được Chúa tha thứ nhưng chưa muốn đối diện với hậu quả của việc mình làm. Chúng ta muốn có trái tim quảng đại nhưng vẫn giữ mọi điều kiện để không bị thiệt thòi. Khi ấy, lời cầu nguyện cần trở nên rất thật. Chúng ta có thể thưa với Chúa rằng mình biết điều phải làm nhưng còn sợ, biết cần xin lỗi nhưng vẫn tự ái, biết cần chia sẻ nhưng vẫn lo thiếu, biết cần nhường bước nhưng vẫn muốn được coi trọng. Sự thật ấy không làm Chúa xa chúng ta. Nó giúp chúng ta thôi đóng vai một người đã tốt đủ để bắt đầu sống như một người đang cần được cứu chữa. Ân sủng có thể hoạt động trong một trái tim yếu đuối nhưng mở cửa. Điều khiến chúng ta đứng yên lâu nhất thường là thái độ nhất quyết không nhìn nhận mình cần thay đổi.
Có những bước hoán cải rất nhỏ nhưng rất thật. Trước khi phê bình một người, ta dừng lại để hỏi mình có biết đủ hoàn cảnh của họ chưa. Trước khi quyết định một việc trong gia đình, ta hỏi người sẽ chịu ảnh hưởng nhiều nhất. Trước khi nói lời khiến người khác xấu hổ, ta chọn một cách góp ý kín đáo hơn. Trước khi tiêu một khoản tiền chỉ để gây ấn tượng, ta nghĩ đến một trách nhiệm đang bị trì hoãn. Khi thấy người khác được khen, ta tập chúc mừng mà không chen thêm điều làm giảm giá trị của họ. Khi không được nhắc tên, ta tập giữ sự bình an và tiếp tục làm điều tốt. Khi đã sai, ta nhận lỗi mà không lập tức kể lỗi của người kia. Khi đã hứa, ta làm điều đã hứa hoặc thành thật giải thích vì sao mình chưa làm được. Những bước ấy không gây chú ý, nhưng chúng làm cho đời sống có sự nhất quán. Dần dần, người khác cảm thấy có thể tin vào lời chúng ta, có thể trình bày một khó khăn mà không sợ bị coi thường, có thể ở gần chúng ta mà không phải liên tục phòng thủ. Đó là một hoa trái quý giá của đức tin: sự hiện diện của chúng ta làm người khác dễ sống trong sự thật hơn. Họ không phải tô đẹp mình để được chấp nhận, cũng không phải che giấu mọi yếu đuối vì sợ bị phán xét. Họ nhận được một sự nâng đỡ có khả năng giúp họ trưởng thành.
Đức tin trưởng thành còn giúp chúng ta phân biệt lòng khiêm nhường với sự tự hạ làm mất phẩm giá. Một người sống khiêm nhường vẫn có thể nói rõ điều mình cần, bảo vệ quyền lợi chính đáng, đặt giới hạn trước cách đối xử gây tổn thương. Người ấy không cần coi mình vô giá trị để chứng minh lòng đạo. Thiên Chúa yêu thương con người và mời gọi con người sống trong sự thật; vì thế, chúng ta cũng cần sống công bình với chính mình. Có người luôn nhận hết việc vì sợ làm người khác thất vọng, rồi dần trở nên kiệt sức và cay đắng. Có người luôn im lặng vì nghĩ nói ra là thiếu đức ái, nhưng sự im lặng khiến một cách cư xử sai tiếp tục kéo dài. Có người không dám tìm sự trợ giúp vì cho rằng người có đức tin phải tự chịu đựng được. Những điều ấy cần được phân định. Chúng ta có thể phục vụ quảng đại và vẫn biết nghỉ ngơi. Chúng ta có thể tha thứ và vẫn yêu cầu người gây hại chịu trách nhiệm. Chúng ta có thể kính trọng người có chức vụ và vẫn trình bày một điều chưa đúng. Khi lòng đạo được sống trong sự thật, nó không buộc con người phải giả vờ rằng mình không đau, không mệt, không cần được chăm sóc. Nó giúp chúng ta đem cả những giới hạn ấy đến với Chúa, rồi tìm cách sống có trách nhiệm với bản thân và với những người Chúa trao cho mình.
Trong một thế giới thích đo giá trị bằng mức độ được chú ý, người Kitô hữu cần học lại niềm vui của việc tốt âm thầm. Một người chăm sóc cha mẹ già trong nhiều năm có thể chẳng được ai ca ngợi. Một người vợ cố giữ sự bình an trong gia đình bằng những cuộc đối thoại kiên nhẫn có thể không bao giờ được biết tới. Một người cha từ chối một lợi ích thiếu ngay thẳng có thể phải chấp nhận khó khăn mà ít ai hiểu. Một người trẻ dám nói thật, dám nhận trách nhiệm, dám từ chối việc làm tổn thương bạn bè có thể bị coi là yếu thế. Những sự trung thành ấy vẫn có giá trị, ngay cả khi không được công bố. Chúng ta cần nhớ điều đó để khỏi biến đời sống thành một cuộc trình diễn liên tục. Có những việc tốt cần được chia sẻ nhằm khích lệ và giúp nhiều người cùng cộng tác. Nhưng cũng cần có những điều chỉ được giữ trong sự kín đáo giữa ta với Chúa, như một cách bảo vệ lòng tự do. Nếu mọi việc tốt đều phải có người chứng kiến, chúng ta dễ quên mất niềm vui đơn sơ của việc yêu thương. Khi có thể phục vụ mà không cần được nhìn thấy, chúng ta khám phá rằng mình không mất đi giá trị. Trái lại, chúng ta được nhẹ lòng hơn vì không phải kiểm soát cách người khác đánh giá mình. Ta có thể làm điều đúng rồi trao hoa trái cho Chúa.
Cuối cùng, cuộc xét mình này dẫn chúng ta đến một câu hỏi rất cụ thể: người khác đang nhận được điều gì từ đức tin của chúng ta? Những người trong gia đình có cảm thấy được tôn trọng hơn vì chúng ta cầu nguyện không? Những người làm việc với chúng ta có được đối xử ngay thẳng hơn vì chúng ta tin vào Chúa không? Người yếu thế có dễ tìm đến chúng ta hơn không? Người đã phạm lỗi có tìm được một sự hướng dẫn giúp họ đứng dậy không? Cộng đoàn có thêm bình an nhờ cách chúng ta hiện diện không? Chúng ta không cần trả lời bằng những thành tích lớn. Có thể chỉ là một người đang bớt sợ khi nói chuyện với ta, một đứa trẻ đang dám kể thật điều nó đã làm, một người già đang cảm thấy mình còn được yêu, một người làm công đang được nhận đủ tiền đúng hẹn, một người từng bị xúc phạm đang nhận được lời xin lỗi. Những điều ấy là nơi lòng yêu mến trở nên hữu hình. Đời sống đức tin không chỉ được nhận ra lúc chúng ta đứng trong nhà thờ, mà còn lúc chúng ta bước ra, gặp người khác, làm việc, tranh luận, chọn lựa, thất bại và bắt đầu lại. Mỗi hoàn cảnh đều có thể trở thành nơi chúng ta sống điều mình đã cầu nguyện. Mỗi tương quan đều có thể trở thành nơi công bình và lòng yêu mến được thử thách, được thanh luyện và được lớn lên.
Lạy Chúa, xin cho con đủ can đảm để nhìn vào chính mình mà không trốn tránh. Con có những việc đạo đức đã giữ rất đều, nhưng cũng có những bổn phận yêu thương đã trì hoãn quá lâu. Con có những lời nói về sự thật, nhưng vẫn có lúc chọn điều có lợi cho mình hơn điều ngay thẳng. Con có những lần phục vụ, nhưng vẫn buồn và tự ái khi không được công nhận. Con có những lời khuyên dành cho người khác, nhưng chưa luôn sẵn lòng bước bên họ trong khó khăn. Xin cho con biết trở về với Chúa bằng một trái tim thật. Xin dạy con sửa điều đã làm sai, trả điều còn mắc nợ, xin lỗi người đã bị con làm tổn thương, lắng nghe người lâu nay con không muốn nghe. Xin cho giờ cầu nguyện của con làm cách cư xử của con dịu dàng hơn; xin cho Thánh lễ con tham dự làm đời sống con ngay thẳng hơn; xin cho lòng thương xót con lãnh nhận trở thành sự kiên nhẫn con trao cho người khác. Khi con có trách nhiệm, xin giữ con khỏi sự kiêu căng. Khi con được kính trọng, xin giúp con phục vụ tốt hơn. Khi con phải sửa lỗi, xin cho con biết giữ phẩm giá của người được sửa. Khi con gặp người đang mang gánh nặng, xin cho con biết làm một điều cụ thể để họ bớt cô đơn. Và mỗi ngày, xin giúp con trung thành trong những việc nhỏ, để công bình và lòng yêu mến không chỉ là những điều con biết, mà trở thành cách con sống, cách con làm việc, cách con hiện diện và cách con thuộc về Chúa. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.
KHI LÒNG TA CÒN CHẬT, CHÚA SẼ Ở ĐÂU?
Có những ngôi nhà rất rộng nhưng người sống trong đó lại không tìm được một chỗ để nghỉ ngơi trong bình an. Có những căn phòng được sắp xếp cẩn thận, mọi vật đều nằm đúng vị trí, nhưng giữa những người trong nhà lại thiếu một lời hỏi han, một ánh mắt cảm thông, một bàn tay biết nâng đỡ. Cũng có những tâm hồn rất đầy: đầy kế hoạch, đầy trách nhiệm, đầy kiến thức, đầy những việc đạo đức, đầy những điều phải giữ, những bổn phận phải chu toàn, những hình ảnh phải bảo vệ; nhưng chính vì quá đầy nên không còn khoảng trống cho Thiên Chúa bước vào. Người ta vẫn có thể nói về Chúa mỗi ngày mà ít khi thật sự lắng nghe Chúa. Người ta vẫn có thể làm nhiều việc cho nhà thờ mà để người thân trong nhà sống trong cô đơn. Người ta vẫn có thể thuộc rất nhiều điều phải làm mà không nhận ra có một người đang đau khổ ngay bên cạnh mình. Cái đáng sợ không phải lúc nào cũng là sự chống đối công khai đối với đức tin. Đôi khi, điều đáng sợ hơn là một đời sống tôn giáo vận hành đều đặn đến mức người ta không còn thấy cần hoán cải. Mọi sự bên ngoài vẫn diễn ra như thường lệ, nhưng bên trong, tình yêu đã nguội lạnh từ lâu. Ta quen với việc mình là người có đạo, quen với việc mình biết đạo, quen với việc mình giữ đạo, rồi dần dần quên rằng đức tin là một cuộc gặp gỡ có khả năng thay đổi cách ta sống, cách ta nhìn người khác và cách ta sử dụng những gì mình đang có. Tin Mừng hôm nay đưa ta đến trước một câu hỏi không thể né tránh: giữa bao nhiêu điều ta đang nắm giữ, liệu lòng ta còn chỗ cho Chúa, và giữa bao nhiêu điều ta đang thực hiện, liệu cuộc đời ta còn dành được chỗ cho con người?
Những lời nghiêm khắc của Đức Giêsu đối với người Pharisêu và những nhà thông luật có thể khiến ta cảm thấy khó chịu. Ta thường thích hình dung một Đức Giêsu dịu dàng, đón nhận, chữa lành, an ủi; vì thế, khi gặp những lời cảnh tỉnh mạnh mẽ, ta dễ muốn đi nhanh qua đoạn Tin Mừng ấy để tìm một đoạn khác nhẹ nhàng hơn. Nhưng tình yêu đích thực không chỉ xoa dịu. Tình yêu cũng đánh thức. Một người mẹ thấy con mình đang đi về phía vực sâu sẽ không tiếp tục nói bằng giọng bình thản chỉ để giữ cho đứa trẻ cảm thấy dễ chịu. Một người thầy thật sự thương học trò sẽ không làm ngơ trước thói quen đang phá hỏng tương lai của em. Một người bạn trung thành đôi khi phải nói điều khiến ta buồn để giúp ta thoát khỏi điều đang khiến ta hư mất. Sự nghiêm khắc của Đức Giêsu cần được đón nhận trong chiều sâu ấy. Người không hạ nhục con người để chứng tỏ mình cao hơn. Người vạch ra một căn bệnh đang làm cho con người đánh mất sự thật về chính mình. Đó là căn bệnh tưởng rằng mình đang đến gần Thiên Chúa trong khi thực tế lại đang dùng những việc liên quan đến Thiên Chúa để dựng lên một nơi trú ẩn cho cái tôi. Đó là căn bệnh làm cho người ta rất nhạy cảm trước lỗi của người khác nhưng lại rất chậm nhận ra sự chai cứng của lòng mình. Đó là căn bệnh có thể phát triển âm thầm trong bất cứ ai, kể cả những người đã phục vụ nhiều năm, đã hy sinh nhiều điều, đã được cộng đoàn tin tưởng. Bởi vậy, đọc Tin Mừng này, điều đầu tiên ta cần làm không phải là tìm xem lời ấy đang nhắm đến ai trong giáo xứ, trong gia đình hay trong xã hội. Điều đầu tiên là để cho ánh sáng ấy đi vào chính mình.
Con người thường dễ an tâm với những việc có thể nhìn thấy và đếm được. Ta biết hôm nay mình đã đọc bao nhiêu kinh, tham dự bao nhiêu buổi cầu nguyện, đóng góp bao nhiêu tiền, hoàn thành bao nhiêu công việc. Những việc ấy có giá trị và cần được thực hiện với lòng trung thành. Nhưng sự trưởng thành của một tâm hồn không thể được đo chỉ bằng những con số. Có những điều rất khó thống kê mà lại quyết định phẩm chất của đời sống Kitô hữu: ta đã đối xử thế nào với người làm mình khó chịu; ta có trả công công bằng cho người làm việc với mình không; ta có nói sự thật khi sự thật khiến mình thiệt thòi không; ta có biết dừng lại trước nỗi đau của một người không đem lại lợi ích gì cho mình không; ta có dùng quyền hạn để nâng đỡ hay để buộc người khác phải sợ mình. Một người có thể rất cẩn thận trong những khoản đóng góp đạo đức nhưng lại thiếu công bằng trong việc buôn bán. Một người có thể sẵn lòng hỗ trợ một chương trình bác ái lớn nhưng không chịu trả món nợ nhỏ đã kéo dài nhiều tháng. Một người có thể quan tâm đến vẻ trang nghiêm của một buổi lễ nhưng lại làm cho người phụ giúp buổi lễ ấy cảm thấy mình bị coi thường. Khi ấy, điều cần sửa không phải là bỏ những việc đạo đức đang làm. Điều cần sửa là đưa những việc ấy trở lại với nguồn sống của chúng, để lòng yêu mến Thiên Chúa đi vào cách ta cư xử và để sự công bằng trở thành một phần thật sự của lời cầu nguyện. Đôi tay chắp lại trước bàn thờ cần trở thành đôi tay ngay thẳng khi bước vào công việc. Đôi môi thưa lời sốt sắng trong nhà thờ cần biết giữ sự thật khi trở về giữa đời thường.
Có một sự chia cắt âm thầm mà nhiều người không nhận ra: ta dành một phần đời sống cho Chúa, còn những phần khác thì tự mình quyết định mà không muốn Người can dự. Ta muốn Chúa hiện diện trong giờ kinh, nhưng không muốn Người chạm đến cách mình sử dụng tiền. Ta muốn Chúa nâng đỡ khi đau bệnh, nhưng không muốn Người đặt lại câu hỏi về những lời cay nghiệt mình thường nói. Ta muốn Chúa ban bình an cho gia đình, nhưng không muốn từ bỏ nhu cầu phải luôn thắng trong mọi cuộc tranh luận. Ta muốn Chúa giúp công việc thành công, nhưng lại né tránh những đòi hỏi của sự công bằng khi thành công ấy có thể phải trả bằng thiệt thòi của người khác. Dần dần, Thiên Chúa chỉ còn được mời vào những nơi ta cho phép. Ta giữ chìa khóa của tâm hồn, chọn căn phòng nào được mở, chọn góc tối nào phải tiếp tục khóa kín. Tuy nhiên, một cuộc gặp gỡ thật sự với Chúa không thể mãi dừng lại ở phần đời sống đã được ta trang trí đẹp đẽ. Người muốn đến cả nơi ta đang che giấu sự ganh tị, nơi ta nuôi một mối hận, nơi ta không chịu nhận trách nhiệm, nơi ta vẫn tự bào chữa cho một điều sai. Người đến đó không phải để phá hủy ta, nhưng để cứu ta khỏi những gì đang làm ta mất tự do. Chỉ khi để Chúa bước vào những nơi khó mở nhất, ta mới bắt đầu hiểu rằng hoán cải không đơn thuần là làm thêm vài việc tốt, mà là cho phép tình yêu của Người thay đổi cả cách ta hiện diện trong cuộc đời.
Một trong những nơi khó mở nhất ấy là nhu cầu được người khác nhìn nhận. Ai cũng muốn được trân trọng. Một người làm việc vất vả cần được biết rằng công sức của mình có ý nghĩa. Một người âm thầm hy sinh cũng có lúc cần một lời biết ơn. Điều đó rất con người, và không cần phải giả vờ rằng mình hoàn toàn không mong được ai hiểu. Nhưng nhu cầu được trân trọng có thể dần dần biến thành một đòi hỏi chi phối mọi hành động. Ta bắt đầu làm điều tốt với một ánh mắt luôn hướng về phản ứng của người khác. Ta để ý xem mình có được nhắc tên không, có được mời lên không, có được xếp ở vị trí xứng đáng không, có được cảm ơn công khai không. Một lời giới thiệu thiếu tên mình có thể làm ta mất bình an cả ngày. Một người khác được trao trách nhiệm có thể khiến ta âm thầm rút lui. Một việc tốt không được ghi nhận có thể trở thành lý do để ta ngừng làm việc tốt. Khi ấy, ta không còn hoàn toàn tự do trong việc phục vụ. Ta phải chờ người khác xác nhận giá trị của mình mới thấy việc mình làm đáng tiếp tục. Một tâm hồn như thế rất dễ mệt mỏi, bởi không cộng đoàn nào có thể đáp ứng đầy đủ mọi mong đợi của từng người. Sẽ luôn có lúc người khác quên, không hiểu, không khéo léo, hoặc đánh giá khác ta. Nếu giá trị của đời mình được đặt trọn trong những phản ứng ấy, ta sẽ sống trong một cuộc chờ đợi không có điểm dừng. Cầu nguyện giúp ta trở về với một sự thật sâu hơn: trước khi làm được bất cứ điều gì nổi bật, ta đã được Thiên Chúa yêu thương; trước khi được cộng đoàn gọi tên, ta đã có một chỗ trong trái tim Người.
Sự thật ấy không làm cho ta thờ ơ với công việc, nhưng giúp ta làm việc với lòng trong sáng hơn. Một người biết mình được Chúa yêu có thể nhận một trách nhiệm lớn mà không cần dùng trách nhiệm ấy để chứng minh mình hơn người. Người ấy cũng có thể nhận một công việc nhỏ mà không cảm thấy phẩm giá của mình bị giảm xuống. Người ấy biết vui khi người khác làm tốt, biết nhường phần việc khi cần, biết lắng nghe một ý kiến khác, biết tiếp tục âm thầm khi không ai khen. Điều này không dễ. Cái tôi của ta thường phản ứng rất nhanh, đặc biệt khi ta đã bỏ nhiều công sức. Ta dễ nghĩ rằng vì mình hy sinh nhiều nên mình có quyền quyết định nhiều, vì mình đóng góp nhiều nên tiếng nói của mình phải nặng hơn, vì mình có kinh nghiệm nên người khác phải làm theo. Nhưng công sức đã trao tặng sẽ mất đi phần nào vẻ đẹp của nó nếu sau đó được dùng để buộc người khác phải lệ thuộc. Một món quà chân thành cần có sự tự do. Một sự phục vụ chân thành cần mở ra cơ hội cho người được phục vụ lớn lên. Nếu sau nhiều năm làm việc, điều ta để lại chủ yếu là nỗi sợ nơi người khác, thì ta cần dừng lại để hỏi xem cách phục vụ của mình đã bị biến dạng ở đâu. Người khác có thể kính trọng chức vụ của ta mà vẫn không cảm thấy được yêu thương bởi ta. Họ có thể làm theo lời ta mà vẫn không dám nói thật với ta. Một cộng đoàn chỉ yên lặng vì sợ hãi chưa chắc là một cộng đoàn có bình an.
Trong gia đình, điều này hiện ra rất rõ. Người cha có thể làm việc ngày đêm để nuôi con, nhưng sự vất vả ấy không tự động làm cho mọi cách nói năng của ông trở nên đúng. Người mẹ có thể hy sinh cả đời cho gia đình, nhưng tình thương ấy vẫn cần được thanh luyện nếu nó khiến con cái không có quyền trưởng thành và lựa chọn có trách nhiệm. Người chồng có thể chu toàn nhiều bổn phận mà vẫn cần học cách lắng nghe vợ. Người vợ có thể chăm lo rất chu đáo mà vẫn cần nhìn lại những lời nói khiến chồng cảm thấy bị xem thường. Không ai phải phủ nhận sự hy sinh của mình để nhận một lỗi lầm. Nhận lỗi không xóa đi điều tốt đã làm; nhận lỗi giúp điều tốt ấy được tiếp tục trong sự thật. Có những mái nhà thiếu bình an vì mỗi người đều mang một bản kê khai những gì mình đã chịu đựng và chờ người kia công nhận trước khi mình chịu thay đổi. Cả hai đều có nỗi đau, cả hai đều có lý do, cả hai đều có những hy sinh thật, nhưng cuộc đối thoại bị mắc kẹt trong nhu cầu phải được minh oan. Có lẽ điều cần nhất lúc ấy là một người đủ can đảm để mở một lối đi khác: bình tĩnh nghe điều người kia đang nói, nhận phần trách nhiệm của mình, và bắt đầu sửa một điều cụ thể. Một lời xin lỗi không kèm theo lời buộc tội có thể trở thành khoảng trống đầu tiên để ân sủng đi vào một gia đình đã quá chật vì tự ái.
Tin Mừng cũng khiến ta nhìn lại cách mình hiểu sự công bằng. Ta thường nghĩ đến công bằng khi bị đối xử bất lợi. Ta thấy rất nhanh khi quyền lợi của mình bị giảm, khi công sức của mình bị bỏ qua, khi người khác không giữ lời với mình. Nhưng ta có nhìn thấy sự bất công khi chính mình đang hưởng lợi không? Ta có nhận ra người làm thuê đang phải gánh một điều kiện quá nặng nề không? Ta có để ý người yếu thế không dám lên tiếng không? Ta có hiểu rằng một lời đồn mình chia sẻ có thể làm tổn thương danh dự của một người suốt nhiều năm không? Ta có nghĩ đến hậu quả khi dùng quan hệ để lấy phần thuận lợi mà người khác đáng được nhận không? Công bằng đòi hỏi ta bước ra khỏi vị trí quen thuộc của mình để nhìn cuộc sống từ chỗ đứng của người khác. Một quyết định có thể thuận tiện cho ta mà lại rất nặng nề đối với họ. Một cách tổ chức có thể nhanh gọn với người có sức khỏe, có phương tiện, có thời gian, nhưng gây khó khăn lớn cho người già, người nghèo, người đang chăm sóc con nhỏ. Yêu thương không chỉ là cảm động trước một cảnh khổ. Yêu thương còn là suy nghĩ kỹ trước khi hành động, để việc mình làm không tạo thêm một gánh nặng có thể tránh được. Đôi khi, một thay đổi nhỏ trong cách làm việc đã có thể đem lại nhiều nhẹ nhõm: thông báo sớm hơn, giải thích rõ hơn, trả tiền đúng hạn, tiếp nhận một lời góp ý, dành thời gian cho người chưa hiểu, không bắt người yếu phải xoay xở một mình.
Giữa đời sống cộng đoàn, người ta có thể vô tình làm cho những người đang cần Chúa nhất cảm thấy khó đến gần. Một người đã lâu không đi lễ bước vào nhà thờ và gặp một ánh mắt dò xét. Một gia đình đang rạn nứt tìm sự nâng đỡ nhưng chỉ nhận được những câu hỏi khiến họ xấu hổ. Một người trẻ đang băn khoăn về đức tin muốn được lắng nghe nhưng lại bị vội vàng kết luận là thiếu lòng đạo. Một người nghèo đến xin giúp đỡ phải kể đi kể lại hoàn cảnh đau buồn của mình trước nhiều người, như thể phải trình bày đủ nỗi khổ mới xứng đáng được thương. Ta có thể nghĩ mình chỉ đang giữ trật tự, bảo vệ sự nghiêm túc, làm đúng quy trình. Tuy nhiên, quy trình cũng cần được thực hiện với sự tôn trọng. Sự rõ ràng cần đi cùng sự kín đáo. Việc hướng dẫn cần đi cùng lòng kiên nhẫn. Một người đang yếu đuối không phải lúc nào cũng có thể trình bày mạch lạc, phản ứng đúng mực hay đón nhận ngay điều ta giải thích. Có người đến trong bối rối, có người đến trong mặc cảm, có người đến với một lịch sử bị từ chối quá nhiều lần. Nếu ta chỉ thấy cách cư xử chưa đẹp mà không nhìn thấy nỗi sợ đang nằm phía sau, ta sẽ dễ đóng một cánh cửa mà lẽ ra mình được trao trách nhiệm mở ra. Cộng đoàn Kitô hữu cần có những người biết giữ cửa bằng lòng hiếu khách: giúp người khác tìm được chỗ đứng, được hướng dẫn, được sửa chữa trong sự tôn trọng và được tin rằng họ vẫn có thể bắt đầu lại.
Điều đó càng quan trọng đối với những người có trách nhiệm hướng dẫn. Một lời khuyên đúng vẫn có thể được nói bằng cách làm người nghe tổn thương không cần thiết. Một đòi hỏi chính đáng vẫn có thể được trình bày như một gánh nặng lạnh lùng. Một nguyên tắc cần bảo vệ vẫn có thể bị sử dụng để chấm dứt đối thoại quá sớm. Người hướng dẫn cần nhớ rằng mình đang gặp một con người, với sức lực có giới hạn, với một hoàn cảnh cụ thể, với những điều chưa thể tháo gỡ trong một ngày. Lắng nghe không làm cho chân lý trở nên yếu đi. Lắng nghe giúp ta hiểu người ấy đang ở đâu để đồng hành cách có ích. Không phải mọi sự chậm trễ đều do thiếu thiện chí. Không phải mọi lần vấp ngã đều cho thấy người ấy không muốn thay đổi. Có người đang cố gắng nhiều hơn ta biết, nhưng bước chân của họ còn run rẩy. Có người đã bắt đầu làm một điều nhỏ mà đối với họ là một cuộc chiến rất lớn. Nếu chỉ nhìn vào khoảng cách họ còn phải đi, ta có thể không nhận ra quãng đường họ đã vượt qua. Người hướng dẫn tốt biết nói rõ điều cần hướng tới, đồng thời biết nâng đỡ bước chân đang mệt. Người ấy không hứa một con đường dễ dàng, nhưng cũng không để người khác phải bước đi trong cảm giác mình hoàn toàn bị bỏ mặc.
Chúng ta cũng cần cẩn thận với một kiểu nhiệt thành làm hao mòn người khác. Ta có thể yêu một công việc đến mức quên rằng những người cộng tác với mình cần nghỉ ngơi. Ta có thể mong một chương trình đạt kết quả tốt đến mức xem mọi giới hạn của người khác là thiếu hy sinh. Ta có thể muốn mọi sự hoàn hảo đến mức biến mỗi cuộc chuẩn bị thành một thời gian căng thẳng. Dần dần, người ta làm việc với ta bằng sự chịu đựng nhiều hơn bằng niềm vui. Sau một buổi sinh hoạt thành công, ta rất hài lòng với kết quả, nhưng không biết có người đã về nhà trong nước mắt. Sau một công trình hoàn tất, ta vui vì mọi sự đúng kế hoạch, nhưng không nhận ra một số mối quan hệ đã bị tổn thương. Kết quả tốt cần được đi cùng cách làm tốt. Trong việc phục vụ Chúa, con người không thể bị coi như vật liệu để dựng nên thành tích. Một người tình nguyện không phải là người luôn sẵn sàng vào bất cứ giờ nào. Một người cộng tác không phải là người không được có ý kiến khác. Một người đã nhận trách nhiệm không phải là người không được mệt. Có những lúc, điều đẹp lòng Chúa nhất là giảm bớt một yêu cầu, chấp nhận một thiếu sót nhỏ, cho người khác một ngày nghỉ, hoặc nói với họ rằng sức khỏe và gia đình của họ cũng đáng được quan tâm. Khi biết tôn trọng giới hạn, ta đang phục vụ sự sống mà Thiên Chúa đã trao, và chính công việc cũng có cơ hội được thực hiện bền vững hơn.
Hình ảnh về sự nguy hiểm không dễ nhận ra trong đoạn Tin Mừng đưa ta đến một vấn đề sâu hơn: ảnh hưởng của đời sống ta trên người khác. Không ai sống hoàn toàn riêng lẻ. Cách ta cư xử âm thầm tạo ra một bầu khí. Một người hay mỉa mai khiến những người chung quanh dần mất can đảm nói thật. Một người luôn nghi ngờ khiến cộng đoàn trở nên dè chừng. Một người thường xuyên kể lỗi người khác khiến các cuộc gặp gỡ dễ biến thành những cuộc xét xử vắng mặt. Một người nóng nảy nhưng không bao giờ nhận lỗi có thể khiến trẻ nhỏ hiểu rằng người mạnh được quyền làm tổn thương người yếu. Những điều ấy không phải lúc nào cũng gây hậu quả ngay lập tức. Chúng thấm dần vào đời sống như một thói quen. Rồi đến một ngày, ta thấy trong gia đình ai cũng dễ nổi giận, trong nhóm phục vụ ai cũng sợ bị chê, trong cộng đoàn ai cũng giữ khoảng cách, nhưng lại không biết bầu khí ấy đã được hình thành từ những lời nói nào. Vì thế, xét mình cần đi xa hơn câu hỏi mình có phạm một lỗi rõ ràng hay không. Ta còn phải hỏi sự hiện diện của mình đang làm cho người khác lớn lên thế nào. Người ta có thấy dễ nói sự thật trước mặt mình không? Người ta có được tôn trọng ngay cả khi mắc lỗi không? Người ta có cảm thấy được khích lệ để tiếp tục điều tốt không? Sau một cuộc gặp với mình, họ có thêm hy vọng hay chỉ mang thêm một nỗi lo? Những câu hỏi ấy có thể không dễ chịu, nhưng chúng giúp ta nhìn thấy trách nhiệm rất thật của mình đối với sự sống chung.
Đôi khi, điều cản trở sự thay đổi chính là phản ứng tự vệ. Khi nghe một lời góp ý, ta chưa kịp hiểu nội dung đã vội tìm lý do để bác bỏ. Ta nhớ ngay khuyết điểm của người nói. Ta nhắc lại những điều mình đã làm tốt. Ta kể hoàn cảnh để chứng minh rằng mình không thể làm khác. Ta cho rằng lời góp ý ấy thiếu kính trọng, thiếu biết ơn hoặc không phù hợp. Dĩ nhiên, có những lời phê bình không công bằng, và ta có quyền làm sáng tỏ sự thật. Nhưng ngay cả trong một lời góp ý chưa khéo, đôi khi vẫn có một phần điều ta cần nghe. Nếu ta đòi người khác phải diễn đạt hoàn hảo rồi mới chịu nhìn lại mình, có thể ta sẽ bỏ lỡ rất nhiều cơ hội trưởng thành. Khiêm nhường giúp ta tách hai điều ra: cách người khác nói có thể còn thiếu sót, nhưng điều họ chỉ ra vẫn có thể đúng. Ta có thể bình tĩnh trao đổi về cách nói mà không phủ nhận phần trách nhiệm của mình. Ta có thể cần thời gian để hiểu, nhưng không nhất thiết phải dựng ngay một bức tường. Một tâm hồn trưởng thành không phải là tâm hồn không bao giờ bị chạm tự ái. Đó là tâm hồn, sau khi bị chạm tự ái, vẫn biết trở lại với sự thật. Người ấy dám hỏi mình có điều gì cần sửa, rồi thực hiện việc sửa ấy bằng hành động. Sự bình an có thể bắt đầu từ lúc ta thôi phải bảo vệ mọi điều nơi mình.
Tuy nhiên, nhận ra những điều ấy không có nghĩa là ta phải sống trong sự nghi ngờ thường trực đối với bản thân. Chúa không muốn biến đời ta thành một cuộc tự xét xử không ngừng. Có những người đã rất dễ mặc cảm; khi nghe lời cảnh tỉnh, họ chỉ thấy thêm lý do để cho rằng mình không có giá trị. Cần phân biệt giữa lòng thống hối và sự tự khinh miệt. Lòng thống hối nhìn nhận điều sai để trở về với Thiên Chúa và tìm đường sửa chữa. Sự tự khinh miệt khiến người ta bị giữ lại trong cảm giác mình không thể thay đổi. Lòng thống hối còn thấy một tương lai. Sự tự khinh miệt chỉ lặp lại quá khứ. Khi để Tin Mừng soi sáng, ta có thể đau vì những gì mình nhận ra, nhưng vẫn được mời gọi tin rằng ân sủng đang hoạt động. Chúa chỉ ra một vết thương để chữa lành. Chúa đánh thức lương tâm để ta có thể lựa chọn lại. Người không đồng hóa toàn bộ con người ta với lỗi lầm ta đã phạm. Bởi vậy, một lời thú nhận chân thành cần được nối tiếp bằng lòng tin. Ta đã sai, nhưng vẫn có thể xin tha thứ. Ta đã làm người khác buồn, nhưng vẫn có thể bắt đầu sửa chữa. Ta đã phục vụ bằng một lòng chưa trong sáng, nhưng vẫn có thể học lại cách phục vụ. Đôi khi, sự đổi mới không bắt đầu bằng một cảm xúc mạnh mẽ. Nó bắt đầu bằng một quyết định nhỏ được thực hiện nghiêm túc và kiên trì.
Có lẽ ta cần học lại cách dành thời gian cho Chúa mà không lập tức lấp đầy thời gian ấy bằng lời nói. Ta quen đến cầu nguyện với một danh sách những điều muốn xin, những người muốn nhớ, những việc muốn giải quyết. Những lời cầu xin ấy có giá trị. Nhưng cũng cần có lúc ta ngồi lại, thở chậm, đặt xuống những toan tính, và để mình hiện diện trước Chúa với đúng con người đang có. Ta không cần tạo ra một hình ảnh sốt sắng. Ta không cần chọn những lời thật đẹp để che sự mệt mỏi. Ta có thể nhìn nhận mình đang buồn, đang ganh tị, đang giận, đang sợ bị quên, đang không muốn tha thứ. Đem những điều ấy vào cầu nguyện đã là một bước quan trọng, bởi ta thôi giấu chúng khỏi ánh sáng. Trong sự thinh lặng ấy, ta có thể nhận ra mình đã quá vội, đã nói quá nhiều, đã dành quá ít thời gian cho một người cần được nghe. Ta có thể thấy một công việc vẫn đang chiếm trọn tâm trí mình và một người thân đã nhiều lần đợi mình quay về. Cầu nguyện không luôn cho ta một câu trả lời ngay lập tức, nhưng giúp ta thay đổi nhịp sống để có thể nghe điều trước đó bị tiếng ồn che khuất. Một tâm hồn biết dừng lại sẽ dễ nhận ra tiếng gọi của tình yêu hơn một tâm hồn luôn phải chạy để duy trì hình ảnh của mình.
Từ sự thinh lặng ấy, ta cần trở về với những việc cụ thể. Nếu còn một khoản nợ có thể trả, hãy bắt đầu trả. Nếu đã nói sai về một người, hãy tìm cách đính chính ở nơi lời nói sai đã được lan truyền. Nếu đã dùng một lời cay nghiệt với người thân, hãy xin lỗi rõ ràng và sửa cách nói trong những lần sau. Nếu có một người cộng tác luôn phải gánh phần việc nặng nhất, hãy xem lại sự phân chia trách nhiệm. Nếu lâu nay chỉ liên hệ với ai đó khi cần nhờ việc, hãy dành cho họ một cuộc hỏi thăm không kèm theo yêu cầu. Nếu đã quá lâu không lắng nghe con cái, hãy tạo một thời gian thật sự có mặt, đặt điện thoại xuống và nghe mà không vội giảng giải. Nếu đang giữ một trách nhiệm, hãy mời những người liên quan góp ý và chuẩn bị lòng để đón nhận điều mình chưa muốn nghe. Những việc ấy có thể không gây chú ý, nhưng chúng làm cho hoán cải trở nên thật. Một tâm tình đạo đức chỉ ở lại trong lòng chưa đủ để chữa những tổn thương đã xảy ra bên ngoài. Cần có sự sửa chữa tương xứng, trong mức độ có thể, và cần chấp nhận rằng người đã bị tổn thương có thể chưa tin ngay. Lời xin lỗi là một khởi đầu; sự trung thành trong cách cư xử mới giúp niềm tin có cơ hội trở lại. Kiên nhẫn với tiến trình ấy cũng là một phần của lòng thống hối.
Ta cũng cần học cách làm một điều tốt mà không giữ lại nó như một chứng từ để sử dụng về sau. Có những sự giúp đỡ được nhắc đi nhắc lại đến mức người nhận không còn thấy mình được thương, chỉ thấy mình mắc nợ. Có những hy sinh đã xảy ra nhiều năm nhưng vẫn được đem ra mỗi khi có bất đồng. Có những đóng góp trở thành lý do để người ta đòi một quyền ưu tiên lâu dài. Buông bỏ nhu cầu ấy là một việc khó, vì ta sợ điều tốt của mình bị quên. Nhưng khi đã trao tặng bằng tình yêu, ta có thể để điều tốt ấy sống trong cuộc đời người khác mà không buộc nó tiếp tục phục vụ hình ảnh của mình. Điều này không phủ nhận lòng biết ơn và cũng không khuyến khích sự vô tâm. Người nhận cần biết trân trọng, người trao cũng cần được đối xử công bằng. Tuy nhiên, tâm hồn ta sẽ nhẹ hơn khi không liên tục thu gom bằng chứng cho giá trị của mình. Ta có thể vui vì một người đã vượt qua khó khăn, ngay cả khi họ không còn thường xuyên nhắc đến sự giúp đỡ của ta. Ta có thể thấy một công việc phát triển, ngay cả khi người tiếp tục công việc ấy thực hiện theo một cách khác. Ta có thể rời một trách nhiệm với lòng bình an, vì điều mình mong là cộng đoàn được sống, được lớn lên và được phục vụ tốt. Sự tự do ấy cho thấy tình yêu đã bắt đầu đi xa hơn nhu cầu sở hữu.
Trong đời sống đức tin, kiên trì với những việc nhỏ vẫn rất cần thiết. Ta không thể nói mình coi trọng tình yêu rồi xem nhẹ mọi bổn phận cụ thể. Người thân cần tình thương được diễn tả bằng sự có mặt, bằng trách nhiệm, bằng những lời hứa được giữ. Cộng đoàn cần những người đến đúng giờ, làm việc cẩn thận, tôn trọng điều đã thống nhất. Người nghèo cần sự giúp đỡ thật, chứ không chỉ cần những cảm xúc thương xót. Cầu nguyện cần một sự trung thành có thể đi qua những ngày khô khan. Vấn đề nằm ở chỗ những việc ấy phải được đặt trong một đời sống có chiều sâu. Một người đến đúng giờ mà luôn khinh thường người khác vẫn cần hoán cải. Một người làm việc rất giỏi mà không cho ai được học hỏi vẫn cần thay đổi. Một người giữ mọi quy định nhưng cố tình làm khó người yếu vẫn cần để lòng thương xót thanh luyện mình. Ta cần cả sự trung thành trong việc nhỏ lẫn sự quảng đại trong điều lớn. Ta cần sự ngay thẳng của nguyên tắc và sự tinh tế khi gặp hoàn cảnh con người. Ta cần biết thực hiện điều phải làm, đồng thời nhớ vì sao điều ấy đáng làm. Khi tình yêu hiện diện, những bổn phận thường ngày có thể trở thành nơi gặp gỡ Chúa. Khi tình yêu bị đánh mất, ngay cả những việc rất trang trọng cũng có thể trở nên nặng nề và trống rỗng.
Đối với người đang mệt mỏi vì đã cố gắng sống tốt mà vẫn chưa được hiểu, lời mời gọi hôm nay còn đem lại một sự nâng đỡ. Chúa biết những điều không xuất hiện trong lời khen của người đời. Người biết một người mẹ đã thức dậy bao nhiêu lần trong đêm để chăm con bệnh. Người biết một người cha đang lặng lẽ chịu áp lực để giữ sự ngay thẳng trong công việc. Người biết một người trẻ đã chống lại một lời mời gọi sai trái dù phải chịu cô lập. Người biết một người phục vụ đang làm phần việc không ai để ý. Người biết một người bệnh đã rất khó khăn mới giữ được một lời nói dịu dàng. Những điều ấy không cần được biến thành câu chuyện nổi bật mới có giá trị. Chúng có giá trị vì trong đó, tình yêu đã được lựa chọn giữa những giới hạn thật. Ta có thể chưa thấy kết quả, có thể vẫn đau vì bị hiểu lầm, có thể vẫn cần người khác giúp đỡ; nhưng sự trung thành ấy không bị mất đi trước mặt Chúa. Nhận ra điều này giúp ta tiếp tục mà không trở nên cay đắng. Ta có thể nói rõ nhu cầu của mình, tìm sự nâng đỡ, nghỉ ngơi khi cần, và vẫn giữ được lòng trong sáng. Chúa không đòi ta phải biến mình thành người không có giới hạn. Người mời ta sống giới hạn ấy trong sự thật, trong tình yêu và trong lòng cậy trông.
Cuối cùng, dành chỗ cho Chúa là để Người giúp ta sắp xếp lại những điều đang chiếm chỗ trong lòng. Có điều cần được giữ, có điều cần giảm bớt, có điều phải từ bỏ. Một trách nhiệm cần tiếp tục, nhưng sự tự ái gắn với trách nhiệm ấy cần được thanh luyện. Một công việc cần hoàn thành, nhưng thói quen dùng lời nặng nề để thúc ép người khác cần dừng lại. Một nỗi đau cần được chăm sóc, nhưng việc nuôi dưỡng ý muốn làm người khác đau lại cần được chữa lành. Một nhu cầu được hiểu là chính đáng, nhưng đòi mọi người phải luôn nhìn nhận mình như mình mong muốn sẽ khiến tâm hồn ngày càng chật hẹp. Khi Chúa có chỗ trong lòng, người khác cũng dần có chỗ. Ta nghe được một câu chuyện khác với câu chuyện của mình. Ta chịu được việc người khác có khả năng mình chưa có. Ta nhìn thấy phẩm giá nơi một người đang yếu đuối. Ta có thể đón nhận một sự thật không thuận lợi mà không lập tức chống trả. Ta có thể sống một ngày bình thường mà vẫn nhận ra có nhiều cơ hội để yêu thương. Khi ấy, đức tin không chỉ hiện diện trong những thời khắc riêng biệt. Đức tin thấm vào việc ta ngồi xuống bên một người, hoàn thành một lời hứa, sửa một sai lầm, giữ một lời nói, chia một phần cơm, trao một sự tha thứ và thực hiện một bổn phận với lòng chân thành.
Lạy Chúa, có những lúc con tưởng lòng mình đang rộng mở, nhưng thật ra con chỉ đón nhận những người biết làm con hài lòng. Có những lúc con tưởng mình đang phục vụ, nhưng con vẫn chờ một lời khen để thấy sự phục vụ ấy có ý nghĩa. Có những lúc con rất cẩn thận trong việc đạo đức mà lại thiếu kiên nhẫn với người đang sống bên con. Xin cho con đủ can đảm nhìn nhận những điều ấy mà không trốn tránh và đủ lòng tin để bắt đầu lại. Xin giúp con nghe được tiếng nói của người đã bị con làm tổn thương, nhận ra phần trách nhiệm con còn né tránh, và thực hiện việc sửa chữa con đã trì hoãn. Xin thanh luyện cách con sử dụng thời gian, tiền bạc, lời nói và quyền hạn. Xin đừng để sự bận rộn làm con quên người cần được lắng nghe, đừng để sự quen thuộc với những việc thánh làm con đánh mất lòng kính trọng đối với con người. Xin cho lời cầu nguyện đi vào cách con sống, cho lòng yêu mến Chúa trở thành sự công bằng trong công việc, sự dịu dàng trong gia đình và sự chân thành trong cộng đoàn. Khi con bị chạm tự ái, xin giúp con tìm sự thật. Khi con mệt mỏi, xin giúp con biết nghỉ ngơi trong tình yêu Chúa. Khi con thất bại, xin giữ con khỏi tuyệt vọng. Khi con làm được điều tốt, xin giữ lòng con tự do. Và mỗi ngày, xin mở trong tâm hồn con một khoảng trống đủ yên để nghe Chúa, đủ sáng để nhận ra mình, đủ rộng để đón người khác, để từ những việc nhỏ bé nhất, cuộc đời con có thể trở thành một nơi người ta tìm được sự tôn trọng, lòng thương xót và niềm hy vọng. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.
KHI TRÁI TIM KHÔNG CÒN CẦN MỘT CHIẾC MẶT NẠ
Có những căn nhà nhìn từ ngoài rất đẹp, cánh cửa sáng bóng, hàng cây được cắt tỉa ngay ngắn, phòng khách luôn sẵn sàng để đón người đến thăm, nhưng càng đi sâu vào bên trong, người ta càng nhận ra những góc tối chưa bao giờ được dọn dẹp. Đời sống con người cũng có thể như thế. Chúng ta biết chăm chút phần mà người khác nhìn thấy, biết lựa lời để được đánh giá là khôn ngoan, biết giữ dáng vẻ để được coi là đạo đức, biết thực hiện những điều làm cho hình ảnh của mình trở nên đáng kính. Tuy nhiên, ở nơi chỉ Thiên Chúa và chính mình biết, có thể vẫn còn những bất công chưa chịu sửa, những ganh tị chưa chịu nhận, những tham vọng chưa chịu buông, những tổn thương của người khác mà mình cố tình không nghĩ tới. Điều đáng sợ không phải chỉ là sự khác biệt giữa bên ngoài và bên trong. Điều đáng sợ hơn là chúng ta sống với sự khác biệt ấy lâu đến mức không còn nhận thấy nó. Một người có thể quen với việc được gọi là tốt mà không còn hỏi mình có thật sự sống tốt hay không. Một người có thể quen với những công việc đạo đức mà không còn để cho Thiên Chúa chạm vào cách mình đối xử với người bên cạnh. Và rồi, ngay giữa một đời sống có nhiều hoạt động tôn giáo, trái tim lại âm thầm xa Chúa. Tin Mừng thứ tư tuần XXVIII mùa Thường Niên đưa chúng ta vào cuộc gặp gỡ không dễ chịu nhưng cần thiết ấy: cuộc gặp gỡ giữa ánh sáng của Thiên Chúa và những điều con người thường che giấu trong lòng mình.
Khi nghe Đức Giêsu cảnh tỉnh những người Pharisêu và những nhà thông luật, chúng ta dễ nghĩ đến một nhóm người đã sống cách đây rất lâu, mang những tập quán khác chúng ta, tranh luận những chuyện không còn liên quan đến cuộc sống hôm nay. Cách nghe ấy làm cho lòng mình nhẹ nhàng, bởi người bị chất vấn là người khác. Nhưng nếu để Tin Mừng đi vào sâu hơn, chúng ta sẽ nhận ra có những thái độ rất gần gũi với chính mình. Đó là khi ta dễ dàng nhận ra sai sót nhỏ của người khác nhưng khó nhận ra một sự thiếu yêu thương lớn trong bản thân. Đó là khi ta bận tâm người ta có chào mình hay không hơn là bận tâm người ta đang đau khổ thế nào. Đó là khi ta rất nghiêm với điều người khác phải làm, trong khi luôn tìm được lý do để giải thích cho điều mình chưa làm. Đó là khi ta dùng sự hiểu biết để đứng cao hơn người khác, dùng việc phục vụ để đòi một vị trí, dùng lòng đạo để bảo vệ cái tôi. Những thái độ ấy không thuộc riêng một thời đại hay một nhóm người. Chúng có thể mọc lên trong bất cứ trái tim nào, kể cả trái tim đã từng yêu Chúa rất chân thành. Vì thế, nghe lời cảnh tỉnh của Đức Giêsu là để nhận diện sự chia rẽ trong chính đời mình, để thấy khoảng cách giữa điều mình tuyên xưng và điều mình đang sống, rồi cho phép Người dẫn mình trở về.
Trong đời sống đức tin, chúng ta cần những việc cụ thể. Cần thời giờ cầu nguyện, cần tham dự phụng vụ, cần những hy sinh nhỏ, cần sự trung thành với bổn phận, cần đóng góp cho cộng đoàn, cần những hình thức giúp lòng mình được nâng đỡ và được đào luyện. Một tình yêu không bao giờ trở thành hành động sẽ rất dễ chỉ còn là một ý nghĩ đẹp. Tuy nhiên, hành động cũng có thể trở thành chiếc vỏ nếu con người không còn nhớ mình làm vì điều gì. Có thể giữ đúng giờ kinh mà vẫn không chịu nghe một người thân đang cần được lắng nghe. Có thể rất cẩn thận với những quy định trong một buổi sinh hoạt mà lại tùy tiện với danh dự của người vắng mặt. Có thể dành nhiều công sức cho một lễ lớn nhưng để người cộng tác ra về với cảm giác mình bị coi thường. Có thể dâng một khoản tiền đáng kể mà không chịu trả một món nợ đã đến hạn. Khi ấy, vấn đề không nằm ở chỗ những việc đạo đức là vô ích, nhưng ở chỗ chúng chưa thấm vào toàn bộ đời sống. Điều tốt chúng ta thực hiện cần mở đường cho những điều tốt khác. Cầu nguyện cần làm cho mình biết lắng nghe hơn. Tham dự Thánh lễ cần làm cho mình sống ngay thẳng hơn. Hy sinh cần làm cho mình bớt đòi hỏi hơn. Nếu những việc ấy chỉ giúp ta yên tâm về bản thân mà không giúp ta đổi mới, chúng ta cần dừng lại để xét xem trái tim mình đang đi đâu.
Một trong những sự lệch lạc tinh vi nhất là chăm chút những điều dễ đo đếm và bỏ qua những điều cần sự can đảm để thực hiện. Một khoản đóng góp có thể ghi vào sổ. Một buổi tham dự có thể đánh dấu trong danh sách. Một công việc hoàn thành có thể chụp hình để lưu lại. Nhưng sự công bằng trong cách đối xử với người làm thuê, lòng trung thực khi buôn bán, sự dịu dàng khi người thân làm mình thất vọng, sự tôn trọng đối với người không có khả năng mang lại lợi ích cho mình, những điều ấy thường không có một bản tổng kết rõ ràng. Chúng đòi hỏi chúng ta sống thật ở những nơi không có ai kiểm tra. Vì vậy, con người rất dễ chọn phần mà mình có thể chứng minh và né tránh phần mà mình phải hoán cải. Ta có thể đếm những lần mình đi lễ nhưng không muốn nhớ những lần mình làm người khác bật khóc. Ta có thể nhớ những món quà đã trao nhưng quên những lời độc địa đã nói. Ta có thể biết mình đã phục vụ cộng đoàn bao nhiêu năm nhưng không nhận ra bao nhiêu người đã rời xa mình vì cách mình cư xử. Lời Chúa giúp chúng ta nhìn lại toàn bộ đời sống, để những điều được ghi nhận không che khuất những điều đang cần được chữa lành.
Công bình bắt đầu từ việc nhìn nhận người khác có phẩm giá và có những quyền lợi mình phải tôn trọng. Người làm công không phải chỉ là một khoản chi phí. Người nghèo không phải chỉ là đối tượng của lòng thương hại. Người trẻ không phải chỉ là người phải vâng lời. Người già không phải chỉ là một gánh nặng phải sắp xếp. Người có lỗi không phải chỉ là một hồ sơ để kết án. Mỗi người đều có một đời sống bên trong, có những nỗi lo mình chưa biết, có những giới hạn mình chưa hiểu, có những điều quý giá không thể bị xóa đi bởi một thất bại. Khi sống công bình, chúng ta không lấy sự thuận tiện của mình làm thước đo duy nhất. Ta không vì muốn xong việc mà đẩy phần khó cho người yếu thế. Ta không vì muốn giữ thể diện mà bắt người khác chịu trách nhiệm thay. Ta không vì một mối quan hệ riêng mà bỏ qua điều đúng. Ta không dùng lòng quảng đại ở một nơi để bù trừ cho sự bất công ở nơi khác. Một người có thể rất hào phóng trong việc chung nhưng vẫn cần sửa cách tính lương cho người làm việc với mình. Một người có thể được khen là nhiệt tình trong giáo xứ nhưng vẫn cần xin lỗi người trong gia đình. Đời sống trước mặt Chúa là một đời sống thống nhất; không có một khu vực đạo đức nào được phép trở thành nơi trú ẩn cho những điều chưa ngay thẳng ở khu vực khác.
Lòng yêu mến Thiên Chúa cũng cần được nhận ra trong cách chúng ta sống những giờ phút bình thường. Có những lúc ta xúc động sâu xa khi cầu nguyện, khi nghe một bài thánh ca, khi đứng trước một cảnh đẹp, khi tham dự một cử hành trang trọng. Những xúc động ấy có thể là ân huệ đáng quý. Nhưng tình yêu còn cần đi qua những lúc lòng mình khô khan, những ngày thân xác mệt mỏi, những cuộc gặp gỡ không đem lại niềm vui, những bổn phận không ai tán thưởng. Một người yêu Chúa sẽ học đặt công việc của mình dưới ánh sáng của Chúa, kể cả khi công việc ấy rất nhỏ. Người ấy tập làm điều đúng khi điều đúng khiến mình chịu thiệt. Người ấy tập giữ lời khi sự trung thành trở nên khó khăn. Người ấy tập cư xử tử tế khi không nhận được sự tử tế tương xứng. Người ấy tập nhận lỗi khi không còn cách nào bảo vệ hình ảnh đẹp của mình ngoài việc bóp méo sự thật. Chính trong những lựa chọn ấy, tình yêu được đào sâu. Chúng ta không thể luôn kiểm soát cảm xúc, nhưng có thể dần dần tập hướng tự do của mình về phía Thiên Chúa. Và khi một người trung thành bước đi như thế, đời sống của họ bắt đầu có một sự vững vàng mà những lời khen bên ngoài không thể tạo ra.
Lòng ngay thẳng đòi hỏi chúng ta nhìn vào động lực của mình. Có những việc nhìn bên ngoài giống nhau nhưng bên trong rất khác. Hai người cùng góp sức cho một công việc, một người mong công việc đem lại ích lợi cho cộng đoàn, người kia mong mình được nhắc tên. Hai người cùng khuyên bảo một người lầm lỗi, một người muốn người ấy đứng dậy, người kia muốn chứng minh mình cao hơn. Hai người cùng trao một món quà, một người quan tâm nhu cầu của người nhận, người kia mong tạo ra một món nợ biết ơn. Sự khác biệt ấy có thể không ai nhìn thấy ngay, nhưng nó sẽ dần xuất hiện trong cách chúng ta phản ứng. Nếu không được nhắc tên mà lòng mình nổi giận, nếu người được giúp không làm theo ý mình mà ta cảm thấy bị phản bội, nếu lời khuyên không được tiếp nhận mà ta muốn làm người khác xấu hổ, đó là những dấu hiệu cần được đem vào cầu nguyện. Chúng không nhất thiết có nghĩa mọi điều mình đã làm đều vô giá trị. Chúng cho thấy tình yêu trong mình còn pha trộn với những đòi hỏi của cái tôi. Nhận ra sự pha trộn ấy là một bước tiến trong đời sống thiêng liêng, bởi từ đó ta có thể xin Chúa thanh luyện những điều đang làm mình thiếu tự do.
Không phải ai cũng bắt đầu một việc tốt với một trái tim hoàn toàn trong sạch. Có người đến với việc phục vụ vì muốn có bạn bè, vì muốn được nhìn nhận, vì cảm thấy cô đơn, vì mong tìm một chỗ đứng. Có người giúp đỡ người khác bằng lòng thương thật, đồng thời vẫn muốn được cảm ơn. Có người làm việc rất tận tâm, nhưng khó chịu khi công sức của mình không được nhận ra. Nếu chỉ đợi đến khi không còn một chút động lực pha tạp nào mới hành động, chúng ta có thể không bao giờ bắt đầu. Điều cần thiết là tiếp tục làm điều tốt và tiếp tục để Chúa sửa mình. Hãy giúp người đang cần được giúp, rồi tập buông bớt đòi hỏi phải được đáp lại. Hãy chu toàn bổn phận, rồi tập đón nhận việc người khác cũng được khen. Hãy góp một ý kiến chân thành, rồi tập chấp nhận công việc có thể được thực hiện theo một cách khác với cách mình thích. Hãy nhận trách nhiệm, rồi tập nhìn người cộng tác như những người cùng phục vụ, có tiếng nói và có phẩm giá. Qua những bước rất cụ thể ấy, ý hướng của chúng ta dần trở nên ngay thẳng hơn. Sự thánh thiện lớn lên trong một con người biết mở lòng cho ân sủng và kiên trì sửa những điều chưa tốt.
Khát vọng được nhìn nhận là một nhu cầu rất người. Ai cũng muốn công sức của mình không bị quên, muốn sự hiện diện của mình có ý nghĩa, muốn mình được đối xử với sự kính trọng. Một lời cảm ơn đúng lúc có thể giúp một người vượt qua mệt mỏi. Một sự ghi nhận chân thành có thể nâng đỡ người đã phục vụ âm thầm trong nhiều năm. Vì thế, chúng ta cần biết quý trọng nhau. Tuy nhiên, khi nhu cầu được nhìn nhận trở thành điều quyết định mọi hành động, trái tim bắt đầu mất tự do. Ta chọn công việc có thể làm mình nổi bật và tránh việc chẳng ai thấy. Ta vui khi được đặt ở vị trí quan trọng và khó chịu khi phải làm một phần nhỏ. Ta xem thành công của người khác như một đe dọa. Ta không còn nghe rõ nhu cầu của cộng đoàn vì quá bận nghe xem người ta đang nói gì về mình. Một chỗ ngồi, một cách xưng hô, một thứ tự giới thiệu, một tên được ghi trên tấm bảng, những điều ấy có thể chiếm một chỗ quá lớn trong lòng. Và có khi một người đã làm nhiều việc đáng quý lại không hưởng được niềm vui của việc mình làm, bởi luôn lo lắng mình có được đánh giá đúng hay không.
Tự do nội tâm được tập luyện qua việc đón nhận những hoàn cảnh nhỏ như thế. Có thể bắt đầu bằng việc làm một điều tốt mà không tìm cách để người khác biết. Có thể bắt đầu bằng việc vui mừng thật lòng khi một người cộng tác được khen. Có thể bắt đầu bằng việc nhận một nhiệm vụ âm thầm và thực hiện nó cẩn thận. Có thể bắt đầu bằng việc ngưng kể đi kể lại những hy sinh của mình để đòi sự biết ơn. Dĩ nhiên, nếu bị đối xử bất công, chúng ta có quyền lên tiếng, và cộng đoàn cần học cách ghi nhận công sức của mọi người. Lòng khiêm nhường không buộc một người phải để mình bị khai thác hay bị xúc phạm. Nhưng ngay cả khi cần trình bày điều bất công, ta vẫn có thể giữ lòng hướng về sự thật và ích lợi chung. Ta có thể nói rõ điều cần sửa mà không biến cả cộng đoàn thành nơi xét xử danh dự của mình. Ta có thể bảo vệ quyền lợi chính đáng mà không hạ thấp phẩm giá của người khác. Đó là một sự trưởng thành cần nhiều cầu nguyện, bởi rất dễ để một điều đúng bị thực hiện với sự cay đắng, và rất dễ để nỗi đau của mình trở thành lý do gây thêm nỗi đau.
Đời sống hôm nay có nhiều cơ hội để con người chăm chút hình ảnh. Một việc vừa làm xong đã có thể được đăng lên. Một chuyến thăm người nghèo, một giờ phục vụ, một cử chỉ quảng đại có thể nhanh chóng trở thành điều được nhiều người biết. Việc chia sẻ những điều tốt có thể khích lệ cộng đoàn, tạo sự minh bạch và mời gọi thêm người tham gia. Nhưng cũng cần một sự tế nhị sâu xa. Người được giúp có thể đang đau khổ, đang xấu hổ, đang cần được bảo vệ sự riêng tư. Họ không phải là phương tiện để câu chuyện của chúng ta trở nên cảm động. Trước khi công bố một hình ảnh, hãy nghĩ đến cảm giác của người có mặt trong đó. Trước khi kể một hoàn cảnh, hãy nghĩ đến danh dự của gia đình ấy. Trước khi nói về sự quảng đại của mình, hãy nghĩ xem điều ấy có làm người nhận phải mang một món nợ công khai hay không. Lòng ngay thẳng giúp chúng ta dùng các phương tiện truyền thông với sự tôn trọng. Nó cũng cho phép chúng ta có một phần đời sống tốt đẹp không cần xuất hiện ở đâu cả: một lời cầu nguyện kín đáo, một khoản giúp đỡ âm thầm, một cuộc thăm viếng không có máy ảnh, một công việc hoàn thành mà chỉ người được nâng đỡ biết.
Hình ảnh những ngôi mộ không có dấu nhận biết đặt trước chúng ta một sự thật đau đớn: một đời sống có vẻ đáng tin vẫn có thể gây tổn thương cho người đến gần. Người ta có thể bước vào một cộng đoàn vì hy vọng gặp được lòng nhân hậu, nhưng lại gặp những lời xét đoán khiến họ không dám trở lại. Một người trẻ có thể tìm đến người lớn để xin hướng dẫn, nhưng lại bị làm nhục trước đám đông. Một người có hoàn cảnh gia đình khó khăn có thể mong được lắng nghe, nhưng chưa kịp nói đã bị gắn một nhãn hiệu. Một người nghèo có thể xin giúp đỡ và nhận được chút vật chất, nhưng phải ra về với danh dự bị tổn thương. Những vết thương ấy đôi khi không được nhìn thấy ngay. Người gây ra chúng vẫn tiếp tục công việc, vẫn giữ vị trí, vẫn được gọi là nhiệt thành, trong khi người bị tổn thương lặng lẽ mang nỗi buồn về nhà. Vì vậy, chúng ta cần xét mình về ảnh hưởng của cách sống mình. Khi người khác đến gần tôi, họ có được tôn trọng không? Khi họ bộc lộ sự yếu đuối, tôi có giữ gìn điều họ đã tin tưởng trao cho mình không? Khi họ sai, tôi có giúp họ nhận ra con đường sửa đổi không? Sự hiện diện của tôi có làm người khác dễ tìm đến Chúa hơn không?
Những câu hỏi ấy đặc biệt cần thiết đối với người có trách nhiệm hướng dẫn. Người cha, người mẹ, người giáo lý viên, người phụ trách hội đoàn, người lãnh đạo cộng đoàn đều có thể dùng ảnh hưởng của mình để nâng đỡ hoặc để gây thêm sức nặng. Có khi chúng ta đưa ra những yêu cầu rất dễ dàng vì không phải chính mình thực hiện chúng. Ta yêu cầu người khác dành thêm thời gian nhưng không biết họ đang chăm sóc một người bệnh. Ta yêu cầu họ đóng góp nhiều hơn nhưng không biết họ vừa mất việc. Ta trách họ ít tham gia nhưng không biết họ đang kiệt sức vì những bổn phận không thể bỏ. Ta đòi họ phải bình tĩnh trong một cơn khủng hoảng nhưng không chịu ngồi bên họ đủ lâu để nghe nỗi đau. Sự thiếu hiểu biết ấy không phải lúc nào cũng do ác ý. Nhiều khi nó đến từ việc quá quen đứng ở vị trí ra yêu cầu. Để tránh làm người khác nặng lòng, chúng ta cần học hỏi hoàn cảnh, học lắng nghe, học cân nhắc và học cùng làm. Một yêu cầu có thể vẫn đúng, nhưng cách giúp người ta đi tới điều đúng ấy cần mang sự kiên nhẫn và tình thương. Người đang yếu cần được nâng đỡ để bước đi, và người hướng dẫn cần quan tâm xem mình đã thực sự góp phần nâng đỡ hay chưa.
Trong gia đình, những gánh nặng thường được trao cho nhau dưới hình thức những lời rất quen. Cha mẹ muốn con cái ngoan ngoãn nhưng không giải thích cho con hiểu. Con cái muốn cha mẹ thông cảm nhưng không chịu nói thật về điều mình đang trải qua. Vợ mong chồng nhận ra sự mệt mỏi của mình, chồng mong vợ hiểu những áp lực mình chịu, nhưng cả hai có thể quá đau vì những điều chưa được hiểu mà không còn đủ kiên nhẫn để nghe nhau. Một người làm nhiều việc và âm thầm tích lũy sự tủi thân; một người khác tưởng mọi chuyện vẫn ổn vì chưa bao giờ được nghe một lời trình bày bình tĩnh. Lòng ngay thẳng trong gia đình bao gồm việc nói thật với tình thương, nhận phần trách nhiệm của mình và cùng điều chỉnh cách sống. Người chồng cần nhận ra công việc trong nhà có giá trị và có sức nặng. Người vợ cần có cơ hội nói về những điều mình cần mà không sợ bị xem là phiền phức. Cha mẹ cần xin lỗi khi cách dạy con đã vượt quá sự công bằng. Con cái cần học biết những hy sinh của cha mẹ và tập góp phần vào đời sống chung. Một gia đình có thể chưa tránh được mọi xung đột, nhưng khi mọi người biết nhìn lại mình, ngôi nhà sẽ có thêm chỗ cho sự chữa lành.
Giáo xứ cũng cần sự ngay thẳng ấy trong những việc rất cụ thể. Một chương trình có thể được chuẩn bị chu đáo, một lễ hội có thể diễn ra đẹp đẽ, một công trình có thể được hoàn thành, nhưng người phục vụ có thể đã chịu nhiều căng thẳng, bị nói nặng, bị bỏ quên hoặc bị phân chia thành những nhóm đối nghịch. Thành quả bên ngoài cần được đặt bên cạnh tình trạng của những con người đã làm nên thành quả ấy. Người cộng tác có được nghỉ ngơi không? Người ít khả năng có được trao một nhiệm vụ phù hợp không? Người có ý kiến khác có được nghe không? Người đóng góp nhỏ có được tôn trọng như người đóng góp lớn không? Những điều ấy không làm chậm đời sống mục vụ một cách vô ích; chúng giúp công việc chung giữ được ý nghĩa của nó. Cộng đoàn được xây dựng khi con người học sống với nhau trong sự thật, trong trách nhiệm và trong tình thương. Một công việc nhỏ được thực hiện với sự hiệp nhất có thể đem lại hoa trái sâu xa. Và một cộng đoàn biết sửa cách làm việc của mình sẽ giúp nhiều người cảm nhận được rằng họ thực sự thuộc về, rằng sự hiện diện của họ được quý trọng, rằng họ có thể phục vụ với niềm vui.
Những lời nghiêm khắc của Đức Giêsu còn giúp chúng ta nhận diện cách mình tiếp nhận sự sửa dạy. Khi nghe một điều chạm đến lỗi của mình, ta thường muốn giải thích ngay. Có thể ta nhắc lại những công lao đã có, đưa ra lỗi của người góp ý, nói về hoàn cảnh khó khăn, hoặc tìm một lý do để chứng minh người ấy không có quyền nói như thế. Đôi khi sự góp ý quả thật thiếu tế nhị, đôi khi người góp ý hiểu chưa đầy đủ, và chúng ta có thể cần trao đổi thêm. Tuy nhiên, giữa tất cả những điều đó, vẫn cần một khoảng lặng để hỏi xem mình có điều gì phải sửa. Một lời được nói vụng về vẫn có thể chỉ ra một sự thật. Một người chưa hoàn hảo vẫn có thể giúp mình nhận ra một thiếu sót. Nếu đòi mọi lời góp ý phải đến từ người hoàn hảo, bằng cách hoàn hảo, vào đúng lúc mình hoàn toàn sẵn sàng, chúng ta sẽ rất khó trưởng thành. Lòng khiêm nhường giúp mình nhận lấy phần sự thật, đồng thời biết trao đổi về điều chưa đúng. Người có thể nói rằng mình đã sai, mình đã hiểu thiếu, mình đã làm người khác đau, là người đang mở một con đường cho sự bình an.
Để sống ngay thẳng, chúng ta cần những giờ cầu nguyện thật. Có khi một người cầu nguyện rất nhiều nhưng chỉ đem đến trước Chúa những điều đã được sắp xếp cho đẹp. Họ nói về lòng nhiệt thành mà không nói về sự ganh tị. Họ nói về nỗi đau của mình mà không nói về nỗi đau mình đã gây ra. Họ xin người khác thay đổi mà không xin mình biết lắng nghe. Họ mong được Chúa an ủi nhưng không muốn được Chúa sửa dạy. Cầu nguyện thật cho phép chúng ta đặt cả những điều ấy dưới ánh sáng của Người. Ta có thể thưa rằng mình đang khó chịu vì người khác được khen, đang muốn trả đũa một người đã xúc phạm mình, đang tìm cách bảo vệ hình ảnh hơn là bảo vệ sự thật, đang mệt đến mức không còn muốn yêu thương. Thiên Chúa không cần một bản trình bày được trau chuốt để biết lòng ta. Chính chúng ta cần nói thật để thôi chạy trốn. Khi đứng trước Chúa với sự chân thành, ta bắt đầu nhận ra mình được yêu ngay trong lúc cần được sửa đổi. Từ đó, sự hoán cải có thể lớn lên trong niềm tin tưởng, thay vì chỉ trong nỗi sợ bị phát hiện.
Việc xét mình cũng cần đi vào những hoàn cảnh cụ thể. Sau một ngày, có thể nhớ lại người mình đã gặp và cách mình đã đối xử với họ. Có thể nhìn lại một cuộc nói chuyện khiến mình khó chịu, một cơ hội giúp đỡ mình đã bỏ qua, một lời mình nói để nâng đỡ hay để làm người khác mất mặt. Có thể tự hỏi mình đã giữ lời với ai, đã thiếu công bằng với ai, đã dùng trách nhiệm để phục vụ hay để áp đặt. Nhưng cũng cần nhận ra những ân huệ đã nhận được và những điều tốt đã thực hiện. Có thể hôm nay ta đã kiềm chế được một lời cay nghiệt, đã chịu lắng nghe lâu hơn, đã làm một việc nhỏ với lòng tận tụy, đã xin lỗi dù rất khó. Hãy tạ ơn Chúa về những bước ấy. Một đời sống thiêng liêng khỏe mạnh cần cả sự chân thật về tội lỗi lẫn lòng biết ơn về ân sủng. Nếu chỉ nhìn vào lỗi, chúng ta có thể mất hy vọng. Nếu chỉ nhìn vào điều tốt, chúng ta có thể tự mãn. Khi biết nhận ra cả hai trước mặt Chúa, ta có thể bước tiếp với sự khiêm nhường và can đảm.
Bí tích Hòa Giải là một nơi quý giá để con người tập sống thật. Ở đó, ta không cần chứng minh mình đáng kính, không cần kể công để cân bằng với lỗi lầm, không cần tìm một cách nói khiến tội trở nên nhẹ hơn thực tế. Ta có thể nhận trách nhiệm về những gì đã làm, về những điều đáng lẽ phải làm mà đã bỏ qua, rồi đón nhận lòng thương xót của Chúa. Sự chân thành ấy cần tiếp tục sau khi bước ra khỏi tòa giải tội. Nếu đã làm tổn thương danh dự của ai, hãy tìm cách sửa lại điều mình đã nói. Nếu đã gây thiệt hại, hãy bồi hoàn theo khả năng và trách nhiệm. Nếu đã dùng quyền để làm người khác sợ, hãy thay đổi cách cư xử. Nếu đã để một mối quan hệ rạn nứt vì kiêu ngạo, hãy tìm một cơ hội thích hợp để nói lời xin lỗi. Có những hậu quả không thể được giải quyết ngay, có những người chưa sẵn sàng đón nhận, có những vết thương cần nhiều thời gian. Tuy nhiên, lòng sám hối chân thành sẽ thúc đẩy chúng ta bắt đầu những bước có thể làm, kiên trì thực hiện chúng và tôn trọng tiến trình chữa lành của người bị tổn thương.
Thánh Thể mời gọi chúng ta đem tất cả đời sống vào cuộc gặp gỡ với Chúa. Những bàn tay đón nhận ân sủng cũng là những bàn tay sẽ làm việc, trao tiền, chăm sóc người bệnh, chuẩn bị bữa ăn và nâng đỡ người yếu. Đôi môi cầu nguyện cũng là đôi môi sẽ nói với người thân, với đồng nghiệp, với người làm mình khó chịu. Trái tim được nuôi dưỡng bởi sự hiện diện của Chúa cần được mở rộng trong những tương quan ấy. Vì vậy, sau Thánh lễ, chúng ta có thể chọn một hành động cụ thể để sống điều đã lãnh nhận. Có thể là trả lời một người bằng sự dịu dàng hơn. Có thể là hoàn thành một trách nhiệm đã trì hoãn. Có thể là đến thăm người mình đã quên. Có thể là ngưng một câu chuyện đang làm hại người vắng mặt. Có thể là sửa một cách làm việc thiếu công bằng. Những hành động ấy nhỏ bé nhưng có thật. Qua chúng, việc thờ phượng đi vào đời sống, và đời sống được dâng lên Thiên Chúa với tất cả sự vất vả, những quyết định và những cố gắng của một con người đang học yêu thương.
Một ý hướng ngay thẳng còn giúp chúng ta làm việc tốt cách khôn ngoan hơn. Có thể rất muốn giúp mà chưa hiểu điều người khác cần. Có thể nhiệt tình nhưng thiếu chuẩn bị. Có thể thương người mà vô tình làm họ lệ thuộc. Có thể muốn bảo vệ đức tin nhưng dùng những lời khiến người khác đóng lòng. Bởi vậy, lòng tốt cần đi cùng sự học hỏi, khả năng lắng nghe và sự sẵn sàng điều chỉnh. Nếu một cách làm đang gây tổn thương, chúng ta cần can đảm thay đổi, dù ban đầu đã làm với ý tốt. Nếu người được giúp trình bày một nhu cầu khác với điều ta tưởng, hãy tôn trọng tiếng nói của họ. Nếu người cộng tác chỉ ra một thiếu sót, hãy xét xem điều ấy có thể làm công việc tốt hơn không. Lòng ngay thẳng không làm chúng ta bám chặt vào cách riêng của mình; nó giúp chúng ta quan tâm hơn đến kết quả thật đối với con người. Một người phục vụ chân thành có thể nhận rằng mình cần học thêm. Một người lãnh đạo chân thành có thể thay đổi quyết định khi có những dữ kiện mới. Một người có trách nhiệm chân thành có thể tìm sự trợ giúp khi việc vượt quá khả năng. Sự khiêm nhường ấy bảo vệ cộng đoàn khỏi nhiều tổn thương có thể tránh được.
Cũng cần phân biệt sự ngay thẳng với thói quen nghi ngờ chính mình đến mức tê liệt. Có người sau khi nghe lời cảnh tỉnh lại bắt đầu xem mọi việc mình làm đều là giả hình. Họ sợ niềm vui khi được khen, sợ cảm giác hài lòng khi hoàn thành việc tốt, sợ bất cứ một nhu cầu được yêu thương nào trong lòng. Những nỗi sợ ấy có thể làm đời sống trở nên căng thẳng và thu hẹp. Thiên Chúa đã tạo dựng chúng ta với khả năng vui, khả năng gắn bó, khả năng nhận và trao tình thương. Ta được phép vui khi công việc đem lại ích lợi. Ta được phép đón nhận một lời cảm ơn. Ta được phép thấy mình được nâng đỡ bởi sự quý mến của người khác. Điều cần học là giữ những điều ấy ở vị trí thích hợp, để chúng giúp ta bước tiếp mà không trở thành mục đích chi phối mọi lựa chọn. Khi phát hiện động lực chưa trong sáng, hãy đem nó đến trước Chúa, rồi tiếp tục sống điều tốt với sự bình an. Một trái tim đang được thanh luyện vẫn có thể yêu thương thật. Một con người còn yếu đuối vẫn có thể trở thành người nâng đỡ người khác. Ân sủng làm việc trong chính đời sống đang lớn lên ấy.
Sự hoán cải thường tiến triển qua những quyết định nhỏ được thực hiện đều đặn. Hôm nay, ta chịu nghe hết câu trước khi trả lời. Hôm nay, ta không nhắc đến một lỗi cũ để thắng một cuộc tranh luận. Hôm nay, ta trả đúng điều mình đã hứa. Hôm nay, ta cám ơn một người vẫn thường bị bỏ quên. Hôm nay, ta nhận phần khó về mình thay vì tự động đẩy cho người khác. Hôm nay, ta sửa một lời đã nói sai. Hôm nay, ta cầu nguyện cho người mình đang ghen tị và tập nhìn nhận điều tốt nơi họ. Những bước ấy có thể không tạo ra một cảm giác thay đổi lớn lao ngay lập tức, nhưng chúng dần hình thành một cách sống. Trái tim trở nên mềm hơn vì đã nhiều lần chọn lòng nhân hậu. Lương tâm trở nên sáng hơn vì đã nhiều lần chọn sự thật. Cái tôi trở nên bớt nặng nề vì đã nhiều lần nhường chỗ cho người khác. Rồi đến một lúc, ta nhận ra mình có thể phục vụ với niềm vui hơn, có thể đón nhận sự sửa dạy với bình an hơn, có thể đứng ở một vị trí bình thường mà vẫn biết đời mình có ý nghĩa.
Một người sống như thế đem lại sự an tâm cho những người ở gần. Người thân biết rằng họ có thể nói thật mà không lập tức bị kết án. Người cộng tác biết rằng lỗi lầm có thể được nhìn nhận và sửa chữa. Người yếu thế biết rằng tiếng nói của mình có giá trị. Người được giúp biết rằng danh dự của mình được giữ gìn. Sự an tâm ấy không đến từ việc người ấy luôn đúng hay luôn có câu trả lời. Nó đến từ việc người ấy chân thành, có trách nhiệm và biết nhận lỗi. Trong một thế giới đầy những cách xây dựng hình ảnh, sự chân thành có sức nâng đỡ rất lớn. Một người dám sống thật giúp người khác bớt phải giả vờ. Một người dám xin lỗi giúp người khác thấy rằng sửa sai là điều có thể. Một người không cần hạ ai xuống để giữ vị trí của mình giúp cộng đoàn có thêm sự bình an. Và một người biết đặt lòng mình trước Chúa mỗi ngày sẽ dần học được cách nhìn người khác bằng sự cảm thông, bởi họ hiểu chính mình cũng đang được thương xót và dẫn dắt.
Lời cảnh tỉnh của Tin Mừng hôm nay vì thế cần được đón nhận với lòng biết ơn. Có những điều chúng ta không tự nhìn thấy, có những thói quen đã được bao bọc bởi lý lẽ quá lâu, có những tổn thương người khác không dám nói ra. Khi ánh sáng của Chúa soi tới, lòng mình có thể đau, có thể xấu hổ, có thể muốn tránh đi. Hãy ở lại thêm một chút trong ánh sáng ấy. Hãy để sự thật được gọi đúng tên. Hãy để một lời xin lỗi được hình thành. Hãy để một quyết định sửa đổi trở nên cụ thể. Chúa đang mời gọi chúng ta sống một đời sống có thể đứng vững trong sự thật, một đời sống mà việc đạo đức và cách đối xử với con người nâng đỡ nhau, một đời sống mà lời nói và hành động dần trở nên thống nhất. Đó là một hành trình cần sự kiên trì. Có thể ngày mai ta lại thấy mình muốn được hơn người, lại khó chịu vì không được ghi nhận, lại nói một lời thiếu bác ái. Nhưng ta có thể trở về, có thể nhận lỗi, có thể xin ơn và bắt đầu lại. Mỗi lần trở về chân thành đều mở thêm một khoảng trong lòng cho Thiên Chúa hoạt động.
Lạy Chúa Giêsu, xin cho chúng con đủ can đảm để nhìn vào đời mình dưới ánh sáng của Chúa. Xin giúp chúng con nhận ra những nơi chúng con đã chu toàn hình thức mà còn thiếu tình thương, những nơi chúng con đã đòi hỏi người khác mà chưa chịu góp phần, những nơi chúng con đã tìm sự kính trọng mà quên tôn trọng người ở bên cạnh. Xin chữa lành nỗi sợ bị coi thường, để chúng con không phải dùng công việc phục vụ làm phương tiện bảo vệ giá trị của mình. Xin cho chúng con biết đón nhận tình yêu Chúa, biết rằng mình được Chúa gọi tên, được Chúa thương xót và được Chúa mời bước đi mỗi ngày. Xin thanh luyện những ý hướng còn pha tạp trong chúng con. Khi chúng con vui vì được khen, xin giúp chúng con tạ ơn và tiếp tục phục vụ. Khi chúng con buồn vì bị quên, xin giúp chúng con trình bày điều cần thiết với sự bình tĩnh và giữ lòng khỏi cay đắng. Khi chúng con được trao trách nhiệm, xin cho chúng con biết lắng nghe. Khi chúng con nhận ra mình đã sai, xin cho chúng con biết xin lỗi và sửa đổi. Xin làm cho giờ cầu nguyện của chúng con đi vào cách chúng con sống, làm cho việc tham dự Thánh lễ sinh hoa trái trong gia đình, làm cho sự hiểu biết trở thành khả năng nâng đỡ, làm cho lòng nhiệt thành được kết hợp với sự dịu dàng. Xin gìn giữ những người đến gần chúng con, để họ được tôn trọng, được lắng nghe và được giúp đỡ cách chân thành. Xin dẫn chúng con đi tới một đời sống ngày càng trong sáng, để trong những điều bình thường nhất, chúng con có thể yêu mến Chúa và sống công bình với anh chị em mình. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.
ĐỪNG ĐỂ LÒNG MÌNH VẮNG CHÚA GIỮA MỘT ĐỜI ĐẦY VIỆC ĐẠO
Có một điều khiến chúng ta phải dừng lại thật lâu khi nhìn vào đời sống đức tin của mình: người ta có thể dành rất nhiều thời giờ cho những việc liên quan đến Thiên Chúa mà vẫn ít dành chỗ cho chính Thiên Chúa trong lòng. Có thể đi lễ đều đặn, đọc kinh sốt sắng, tham gia hội đoàn, đóng góp xây dựng nhà thờ, thuộc nhiều lời cầu nguyện, biết nhiều quy định, giữ nhiều thói quen đạo đức, nhưng khi trở về nhà lại làm cho người thân sợ hãi vì sự nóng nảy của mình. Có thể rất nhạy cảm trước một thiếu sót nhỏ trong nghi thức mà gần như không còn cảm thấy đau trước nước mắt của một người bị tổn thương. Có thể nhớ chính xác ngày chầu lượt, ngày bổn mạng, ngày hành hương, nhưng không nhớ lần cuối mình thật lòng hỏi thăm người cha già, người mẹ bệnh, người vợ kiệt sức, người chồng đang âm thầm chịu áp lực, người con đã nhiều tháng không còn muốn nói chuyện với mình. Điều đáng sợ không phải chỉ là bỏ quên một việc đạo đức. Điều đáng sợ hơn là tiếp tục làm những việc đạo đức trong khi trái tim ngày càng xa tình yêu. Bởi khi bỏ một việc, ta còn có thể nhận ra mình thiếu; nhưng khi làm rất nhiều việc, ta dễ tin rằng mình đã đủ. Chính sự tự mãn ấy có thể đóng kín cánh cửa mà ân sủng đang muốn mở. Tin Mừng hôm nay đặt chúng ta trước một cuộc xét mình sâu hơn chuyện đã làm hay chưa làm: trong tất cả những việc đã làm, trái tim chúng ta đang thuộc về ai, đang hướng về điều gì, và người khác có được hưởng một chút bình an từ đời sống đạo của chúng ta hay không?
Những lời nghiêm khắc của Đức Giêsu đối với lối sống đạo hình thức không phát xuất từ sự khinh miệt con người. Người nhìn thấy một căn bệnh đang làm tổn thương linh hồn, và Người muốn chữa lành. Một trái tim quen bảo vệ hình ảnh của mình thường không dễ chấp nhận lời nhắc nhẹ nhàng. Nó có thể biến mọi lời góp ý thành chuyện người khác thiếu tế nhị, thiếu hiểu biết hoặc thiếu tôn trọng. Nó có thể tìm được hàng chục lý do để chứng minh mình đúng, trong khi không chịu dành một phút để nhận ra người bên cạnh đang đau. Vì thế, có lúc tình yêu phải trở nên mạnh mẽ. Có lúc sự thật phải làm cho chúng ta bối rối để kéo chúng ta ra khỏi một sự yên ổn giả tạo. Người bệnh không được cứu bằng cách che kết quả khám bệnh. Người lạc đường không được giúp bằng cách khen rằng con đường nào họ chọn cũng tốt. Và một linh hồn đang đánh mất lòng thương xót không được chữa bằng những lời tán thưởng sự nhiệt thành bên ngoài. Đức Giêsu chạm đến những chỗ chúng ta ngại chạm đến: lòng ham được nhìn nhận, thói thích kiểm soát, sự lạnh lùng được che bằng lý lẽ, tính ích kỷ được mặc áo trách nhiệm, sự kiêu ngạo được trang điểm bằng vẻ nghiêm túc. Người không muốn chúng ta sống mãi trong một căn nhà sạch mặt tiền nhưng bên trong đầy bụi bặm. Người đến để cả ngôi nhà được mở ra cho ánh sáng, để mọi căn phòng của tâm hồn đều có thể đón nhận sự hiện diện của Thiên Chúa.
Muốn nghe được lời ấy, trước hết chúng ta phải thôi dùng Tin Mừng như một chiếc đèn chỉ chiếu vào người khác. Khi nghe nói đến giả hình, ta dễ nghĩ ngay đến một người trong giáo xứ, một người trong gia đình, một người có chức vụ, một người từng làm mình thất vọng. Ta có thể nhớ rất rõ những lần họ cư xử không phù hợp với điều họ tuyên xưng. Nhưng Tin Mừng không được trao cho chúng ta trước hết để lập hồ sơ sai phạm của người bên cạnh. Tin Mừng được trao để cứu chính chúng ta. Nếu mỗi lần nghe một lời cảnh tỉnh, ta chỉ tìm được người khác cần phải nghe, thì có lẽ ta đang đứng rất xa tư thế của người môn đệ. Người môn đệ thật sự biết đặt mình dưới ánh sáng ấy. Họ không phủ nhận những điều sai trái ngoài xã hội hay trong cộng đoàn, nhưng họ hiểu rằng sự hoán cải mà mình có trách nhiệm trực tiếp nhất chính là sự hoán cải của bản thân. Ta không thể lấy lỗi của người khác làm lý do để trì hoãn việc sửa mình. Ta cũng không thể dùng sự yếu đuối của một người trong Hội Thánh để biện minh cho một trái tim đang trở nên cay đắng. Có những người dành cả đời phê bình sự giả hình, rồi cuối cùng bị chính sự tự cho mình là trong sạch làm cho mù quáng. Họ nhìn thấy mọi vết bẩn ngoại trừ vết bẩn trên bàn tay mình. Bước đầu của đời sống chân thật là biết thưa với Chúa rằng mình cũng có thể sai, mình cũng có thể tự lừa dối, mình cũng cần được cứu khỏi những điều chưa đủ can đảm gọi tên.
Một trong những nơi dễ nhận ra chất lượng thật của đời sống đức tin là gia đình. Ở nhà, chúng ta không thể giữ mãi vẻ đẹp đã chuẩn bị cho những cuộc gặp gỡ bên ngoài. Những người sống gần biết giọng nói của ta lúc mệt, biết nét mặt của ta khi không được như ý, biết cách ta phản ứng trước một chén cơm chưa vừa, một căn phòng chưa gọn, một đứa trẻ làm đổ nước, một người già hỏi lại cùng một câu. Chính trong những tình huống nhỏ ấy, lòng đạo đức được thử bằng một thứ lửa rất thật. Một người có thể kiên nhẫn nghe người ngoài kể chuyện suốt một giờ, nhưng không chịu nghe người thân nói hết năm phút. Có thể dịu dàng với trẻ em ở nhà thờ, nhưng về nhà lại làm cho con mình sợ từng bước chân. Có thể sẵn sàng nhận một nhiệm vụ lớn trong cộng đoàn, nhưng không muốn rửa một cái chén vì cho rằng đó là việc của người khác. Có thể khuyên người ta tha thứ, nhưng trong nhà vẫn nhắc đi nhắc lại một sai lầm từ nhiều năm trước. Những khoảng cách ấy cần được nhìn nhận cách thành thật. Không phải để chúng ta kết luận rằng mọi việc đạo đức của mình đều vô ích, nhưng để hiểu rằng ân sủng còn cần đi sâu hơn. Đức tin phải đi từ nhà thờ về tới bàn ăn, từ lời kinh vào giọng nói, từ điều đã nghe đến cách đang đối xử. Nếu những người thân cận chưa được hưởng sự dịu dàng mà ta luôn dành cho người ngoài, chúng ta còn có một cánh cửa rất quan trọng cần mở cho Chúa.
Đặc biệt, trong đời sống vợ chồng, sự ngay thẳng của trái tim không chỉ được biểu lộ bằng việc không phản bội nhau. Nó còn được biểu lộ bằng cách nhìn nhận công sức, tôn trọng phẩm giá, chia sẻ gánh nặng và bảo vệ sự bình an của nhau. Có những người nghĩ mình đã làm tròn bổn phận vì đem tiền về nhà, rồi cho phép mình không cần lắng nghe, không cần hỏi han, không cần xin lỗi. Có những người cho rằng mình hy sinh nhiều nên đương nhiên có quyền nói lời gây tổn thương. Có những người giữ gia đình trong một trật tự có vẻ chặt chẽ, nhưng trật tự ấy được xây trên sự sợ hãi của những người còn lại. Một mái nhà có thể không có tiếng cãi lớn mà vẫn thiếu bình an, vì ai cũng phải nuốt lời xuống để tránh một cơn giận. Một gia đình có thể đọc kinh chung mà vẫn có những thành viên không dám bày tỏ sự mệt mỏi. Chúng ta cần can đảm hỏi: lời kinh chung có giúp mọi người gần nhau hơn không; sau khi cầu nguyện, ta có dễ xin lỗi hơn không; sau khi rước lễ, ta có biết bớt một lời cay nghiệt không; sau khi xin Chúa thương xót mình, ta có để cho người bạn đời được bắt đầu lại không? Việc đạo không thể trở thành tấm màn che những hành vi gây hại. Khi có bạo lực, đe dọa hoặc làm nhục, tình yêu đòi phải bảo vệ người bị tổn thương, tìm sự trợ giúp thích hợp và chấm dứt điều sai trái. Không ai được dùng danh nghĩa hy sinh hay nhẫn nhịn để bắt người khác tiếp tục sống trong nguy hiểm. Một trái tim có Chúa phải biết vừa yêu thương vừa chịu trách nhiệm về cách mình yêu thương.
Trong tương quan với con cái, cha mẹ cũng cần phân biệt giữa việc dạy con sống đức tin và việc dùng đức tin để bảo vệ uy quyền của mình. Nếu mỗi lần nhắc đến Chúa là mỗi lần đứa trẻ bị đe dọa, nếu mỗi lỗi lầm đều được gắn với một hình phạt thiêng liêng, nếu mọi câu hỏi đều bị xem là chống đối, thì trong trí nhớ của con, tôn giáo có thể dần trở thành một nơi đáng sợ. Trẻ em cần được học sự nghiêm túc của đời sống luân lý, nhưng cũng cần cảm nhận rằng mình có thể trở về khi sai. Chúng cần biết điều thiện phải được chọn, điều xấu phải được tránh, đồng thời cần thấy cha mẹ biết nhận lỗi, biết sửa mình, biết đối xử công bằng. Một người cha thừa nhận đã nổi nóng vô lý có thể dạy con về sự thật sâu hơn nhiều bài giảng dài. Một người mẹ không đem chuyện yếu đuối của con kể khắp nơi có thể giúp con hiểu lòng thương xót bằng kinh nghiệm cụ thể. Cha mẹ không cần giả vờ hoàn hảo để trở thành chứng nhân. Họ cần sống đủ chân thật để con nhận ra rằng người lớn cũng đặt mình dưới ánh sáng của Chúa. Đứa trẻ học được rất nhiều từ cách cha mẹ đối xử với người phục vụ, người nghèo, người không cùng quan điểm, người gây phiền phức cho gia đình. Khi cha mẹ dạy con kính trọng mọi người rồi chính mình lại khinh miệt một người lao động vì họ ít học, bài học bằng lời sẽ bị bài học bằng hành vi phủ nhận. Gia đình chỉ có thể gieo đức tin bền vững khi điều được dạy có một chỗ đứng thật trong đời sống hằng ngày.
Ở bình diện rộng hơn, công bình là nơi lòng mến phải mang lấy hình hài cụ thể. Không thể gọi là yêu thương nếu ta chỉ dịu dàng trong lời nói mà vẫn giữ lại tiền công người khác đáng được nhận. Không thể nói mình có lòng bác ái nếu ta giúp đỡ một người để được khen, nhưng lại làm ăn thiếu ngay thẳng với những người không có khả năng tự bảo vệ. Có những khoản đóng góp được mọi người biết đến, trong khi phía sau là những món nợ bị cố tình trì hoãn. Có những việc từ thiện rất đẹp trong hình ảnh, nhưng người làm công vẫn phải chịu sự quát tháo, coi thường và bóc lột. Có những lời cầu nguyện cho người nghèo rất cảm động, nhưng cách mua bán của ta lại tận dụng sự túng quẫn của họ để ép giá quá mức. Những điều ấy buộc chúng ta xét lại cách hiểu của mình về việc sống đạo. Lòng mến không chỉ là xúc động trước cảnh khổ. Lòng mến còn là không tạo thêm cảnh khổ bằng sự bất công của mình. Bác ái không thay thế việc trả lại điều thuộc về người khác. Một món quà không xóa trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Một việc tốt công khai không làm cho một hành vi gian dối âm thầm trở nên vô hại. Nếu thực sự muốn đến gần Chúa, ta phải để Người bước vào sổ sách, hợp đồng, cách sử dụng tiền bạc, thái độ đối với nhân viên, cách chia tài sản trong gia đình, cách đối xử với người đang lệ thuộc vào quyết định của mình. Có những cuộc hoán cải bắt đầu rất đơn giản: trả một món nợ, sửa một con số, trả đủ tiền công, ngừng một sự gian lận, nói thật về một thiệt hại mình đã gây ra.
Một cám dỗ khác âm thầm len vào đời sống đạo là mong được nhìn nhận. Chúng ta đều có nhu cầu được yêu thương, được trân trọng, được biết rằng công sức của mình có ý nghĩa. Nhu cầu ấy tự nó không xấu. Nhưng khi sự nhìn nhận trở thành lý do quyết định cho việc phục vụ, trái tim sẽ dễ bị tổn thương và dễ làm tổn thương người khác. Ta bắt đầu buồn vì tên mình không được nhắc đến, giận vì một người khác được cảm ơn nhiều hơn, khó chịu vì ý kiến của mình không được chọn. Một công việc vốn nhằm giúp cộng đoàn có thể dần biến thành nơi chứng minh tầm quan trọng của bản thân. Khi đó, ta vẫn phục vụ, nhưng khó còn phục vụ với sự tự do. Ta có thể nhận rất nhiều việc, nhưng mỗi việc lại mang theo một đòi hỏi âm thầm rằng người khác phải nhớ ơn. Ta có thể nói mình làm cho Chúa, nhưng chỉ một thiếu sót trong lời cảm ơn cũng đủ khiến mình muốn bỏ tất cả. Chúa không khinh thường nỗi buồn ấy. Người biết con người cần được nâng đỡ. Nhưng Người muốn giúp chúng ta nhận ra rằng giá trị của mình không nằm trong số lần được xướng tên. Một việc tốt không mất giá trị vì người khác không biết ai đã làm. Một lời cầu nguyện không ít được lắng nghe vì không ai thấy ta cầu nguyện. Một sự hy sinh không trở nên vô nghĩa vì người được giúp chưa đủ tế nhị để nhận ra. Khi tin rằng mình được Chúa biết đến, chúng ta có thể tiếp tục làm điều thiện mà không phải luôn bảo vệ danh tiếng của mình.
Tuy nhiên, cũng phải giữ một sự phân định tế nhị: phục vụ âm thầm không có nghĩa là để người khác tùy tiện khai thác mình, và khiêm nhường không có nghĩa là không được nói lên một bất công. Một người có thể cần nghỉ ngơi, cần chia sẻ công việc, cần đề nghị cộng đoàn thay đổi một cách tổ chức thiếu hợp lý. Nói ra nhu cầu thật của mình không nhất thiết là ích kỷ. Từ chối một việc vượt quá khả năng không nhất thiết là thiếu quảng đại. Chính sự chân thật giúp chúng ta phục vụ lâu dài mà không tích tụ cay đắng. Có người nhận hết mọi việc vì sợ mất hình ảnh tốt, rồi trong lòng trách mọi người vô tâm. Có người không bao giờ nói mình mệt, nhưng lại dùng sự mệt mỏi để làm cho người khác cảm thấy có lỗi. Có người đồng ý bên ngoài mà phản kháng bên trong, rồi cuối cùng sự bất mãn bùng ra thành lời nặng nề. Một trái tim được thanh luyện cần học cách cho đi và học cách nói thật. Ta có thể quảng đại mà vẫn biết giới hạn của mình. Ta có thể tận tụy mà vẫn cần cộng tác. Ta có thể yêu cộng đoàn mà vẫn chỉ ra một điều cần sửa. Điều quan trọng là cách nói có nhằm xây dựng hay chỉ nhằm trả đũa, có tôn trọng người khác hay chỉ muốn họ phải chịu cảm giác mà mình đã chịu. Chúa muốn chúng ta trở nên những người phục vụ có nội tâm bình an, có trách nhiệm và có khả năng nâng đỡ nhau, để công việc chung không trở thành gánh nặng được che đậy bằng những lời đạo đức.
Đời sống trong giáo xứ cần được soi sáng bằng tinh thần ấy. Một cộng đoàn có thể tổ chức rất giỏi nhưng vẫn thiếu sự gần gũi. Có thể có nhiều chương trình mà ít người được lắng nghe. Có thể có lịch sinh hoạt kín tuần mà một người đang khủng hoảng vẫn không biết tìm ai để tâm sự. Có thể rất quan tâm đến chỗ ngồi, trang phục, hình thức tham dự, nhưng ít quan tâm đến người vừa mất việc, người mẹ đơn thân, người di dân sống trong căn phòng trọ chật hẹp, người trẻ đang cảm thấy mình không thuộc về đâu. Chúng ta cần trật tự để cộng đoàn hoạt động tốt, cần quy định để bảo đảm sự công bằng, cần nghi thức để việc thờ phượng được xứng hợp. Nhưng trong mọi sự sắp xếp ấy, con người phải được nhìn thấy. Một người đến muộn có thể đang vất vả vì công việc; một người chưa biết cách tham dự có thể mới trở lại nhà thờ sau nhiều năm; một người ăn mặc đơn sơ có thể không có gì tốt hơn; một người tránh các sinh hoạt có thể đang mang một vết thương chưa được chữa lành. Không phải mọi khó khăn đều có thể giải quyết ngay, nhưng mọi người đều xứng đáng được gặp bằng một thái độ tôn trọng. Có những người đã bước ra khỏi nhà thờ không phải vì không còn khao khát Chúa, mà vì nhiều lần họ không tìm được một khuôn mặt đón tiếp. Một lời chào, một sự hướng dẫn nhẹ nhàng, một cách góp ý không làm nhục, một lần nhớ tên có thể mở lại cánh cửa mà sự lạnh lùng đã đóng.
Đối với những người có trách nhiệm hướng dẫn, điều ấy còn đòi một cuộc xét mình sâu hơn. Linh mục, tu sĩ, giáo lý viên, người phụ trách hội đoàn, thành viên ban hành giáo đều có thể trở thành nguồn nâng đỡ lớn lao, nhưng cũng có thể vô tình làm cho người khác mang thêm gánh nặng. Quyền trách nhiệm không cho phép chúng ta quên sự yếu đuối của những người mình phục vụ. Dạy một điều đúng vẫn cần một cách dạy phù hợp. Sửa một lỗi thật vẫn cần bảo vệ phẩm giá của người mắc lỗi. Đề ra một yêu cầu chính đáng vẫn cần xem người ta có được hướng dẫn và hỗ trợ để thực hiện hay không. Có những lời rất đúng trên giấy, nhưng khi được nói bằng giọng khinh miệt lại làm cho người nghe chỉ cảm thấy mình bị loại trừ. Có những đòi hỏi được đưa ra dễ dàng vì người nói không phải mang lấy những khó khăn cụ thể của người nghe. Một người đang chăm bệnh nhân không có cùng khả năng sắp xếp thời giờ với một người được rảnh rang. Một gia đình đang kiệt quệ vì kinh tế không thể đáp ứng mọi khoản đóng góp giống một gia đình khá giả. Một người mới bước vào hành trình đức tin cần được đồng hành từng bước. Trách nhiệm mục vụ đòi hỏi chúng ta đi gần đủ để biết đời sống của người khác, cầu nguyện đủ để không hướng dẫn chỉ bằng tính khí, và khiêm nhường đủ để sửa cách mình đã làm khi nhận ra có người bị tổn thương. Người có trách nhiệm càng cần một trái tim biết học, bởi lòng nhiệt thành chưa được thanh luyện có thể trở nên cứng cỏi mà chính mình không hay.
Lời nói là một nơi khác cho thấy bên trong chúng ta đang có gì. Nhiều khi ta không gây ra một thiệt hại vật chất nào, nhưng làm cho một người mất bình an bằng vài câu nhận xét. Ta kể chuyện của họ với vẻ lo lắng, nhưng thực ra trong lòng thích cảm giác mình biết điều người khác chưa biết. Ta nhắc một lỗi lầm với danh nghĩa giúp cộng đoàn cảnh giác, nhưng không hề nghĩ đến việc kiểm chứng hay đến hậu quả cho người liên quan. Ta dùng sự thật như một vật ném vào người khác, rồi tự bảo mình chỉ nói thẳng. Sự thật cần được nói, nhưng không phải mọi sự thật đều cần được kể cho mọi người, vào bất cứ lúc nào, bằng bất cứ giọng điệu nào. Có những chuyện thuộc về sự riêng tư. Có những lời chỉ nên trao đổi trực tiếp với người có trách nhiệm. Có những thông tin chưa được xác minh mà chỉ một lần chia sẻ cũng đủ gây tổn hại khó sửa. Người sống đức tin cần để Chúa chạm đến chiếc điện thoại, các nhóm trò chuyện, những bình luận và những lần chuyển tiếp thông tin. Một biểu tượng đạo đức trên trang cá nhân không làm cho lời miệt thị trở nên chấp nhận được. Một câu cầu nguyện đăng vào buổi sáng không xóa sự ác ý trong lời bình luận buổi chiều. Chúng ta cần tập một kỷ luật nội tâm rất cụ thể: trước khi nói hay đăng, tự hỏi điều này có đúng không, có cần không, mình có đủ trách nhiệm để nói không, và người nghe có được giúp tiến gần sự thật hay chỉ bị kéo vào một vòng phẫn nộ mới.
Muốn thay đổi những điều ấy, chúng ta cần trở lại với cầu nguyện. Nhưng cầu nguyện cũng cần được sống bằng sự chân thật. Có khi miệng ta đang đọc mà lòng chỉ chờ cho xong. Có khi ta đến trước Chúa với một bản giải trình nhằm chứng minh rằng mọi phản ứng của mình đều có lý. Có khi ta kể rất kỹ lỗi của người khác và rất nhanh chóng lướt qua lỗi của mình. Chúa vẫn kiên nhẫn đón chúng ta, nhưng Người muốn đưa chúng ta vào một tương quan sâu hơn. Trước mặt Người, ta không cần diễn vai một người luôn mạnh mẽ, luôn đúng, luôn sốt sắng. Ta có thể thú nhận mình đang ghen tị, đang khó chịu, đang muốn được khen, đang chưa sẵn lòng tha thứ. Ta có thể mang đến một trái tim nguội lạnh và xin được sưởi ấm. Ta có thể nói rằng mình đã cầu nguyện nhiều năm mà vẫn vấp ngã trong một điều cũ. Sự chân thật ấy có sức mở cửa, bởi khi thôi giả vờ đã lành mạnh, ta mới có thể để Đấng chữa lành chạm vào mình. Cầu nguyện không phải chỉ là trình bày điều mình muốn Chúa làm. Cầu nguyện còn là để Chúa làm sáng tỏ điều Người muốn thay đổi nơi mình. Có lúc sau một giờ cầu nguyện, hoàn cảnh chưa khác, nhưng ta biết mình cần xin lỗi. Có lúc vấn đề chưa được giải quyết, nhưng ta thôi coi người bên cạnh là kẻ thù. Có lúc chưa tìm được câu trả lời, nhưng ta có thêm sức để hành xử tử tế. Những hoa trái ấy thường lặng lẽ, và chính sự lặng lẽ đó làm cho đời sống thiêng liêng trở nên sâu bền.
Chúng ta cũng cần hiểu rằng trung thành trong cầu nguyện không đồng nghĩa với việc luôn có cảm xúc. Có những ngày lòng khô khan, có những thời gian mệt mỏi đến mức rất khó tập trung, có những giai đoạn chỉ đủ sức dâng lên Chúa một lời ngắn. Nếu cứ đo đời sống đạo bằng cảm giác sốt sắng, ta sẽ dễ nản và dễ tưởng rằng Chúa xa mình. Tình yêu trưởng thành còn có sự bền bỉ. Một người mẹ thức dậy chăm con trong đêm không phải lần nào cũng thấy xúc động, nhưng tình yêu vẫn hiện diện trong việc chị làm. Một người con chăm sóc cha già có thể rất mệt, nhưng vẫn kiên nhẫn lau mặt, đút từng muỗng cơm, thay một tấm áo. Cũng thế, khi ta đến với Chúa trong sự khô khan mà vẫn muốn thuộc về Người, sự trung thành ấy có giá trị. Điều cần tránh là sự vô tâm được kéo dài mà không chịu nhìn nhận. Khô khan và hờ hững không hoàn toàn giống nhau. Khô khan có thể là một thử thách trong đó ta vẫn tìm kiếm; hờ hững là khi ta không còn muốn tìm mà cũng không quan tâm. Vì thế, cần vừa kiên nhẫn với giới hạn của mình vừa thành thật về thái độ của mình. Ta không phải ép trái tim tạo ra cảm xúc, nhưng có thể dành một thời gian thật cho Chúa, bớt một sự phân tán không cần thiết, đọc chậm hơn, ở lại thinh lặng hơn, và đem một quyết định cụ thể từ giờ cầu nguyện vào đời sống.
Thánh lễ là nơi chúng ta được đưa trở về nguồn mạch của tình yêu ấy. Chúng ta đến không chỉ để hoàn tất một bổn phận hay giữ một thói quen gia đình. Chúng ta đến để được kết hợp với Đức Kitô, Đấng trao hiến chính mình vì nhân loại. Khi tham dự Thánh lễ, mỗi người mang theo một đời sống có những niềm vui và những vết thương, những nỗ lực và những thiếu sót. Tất cả cần được đặt trước Chúa với lòng tin rằng Người có thể biến đổi chúng ta. Nhưng sự biến đổi ấy đòi sự cộng tác. Một người không thể mãi đón nhận sự bình an của Chúa rồi chủ ý gieo bất an cho người khác. Không thể liên tục xin được tha thứ mà kiên quyết giữ quyền trả đũa. Không thể gặp Đức Kitô trong bí tích mà không muốn nhận ra phẩm giá của người mình gặp ngoài đường. Điều ấy không có nghĩa rằng sau mỗi Thánh lễ chúng ta lập tức trở nên hoàn hảo. Nó có nghĩa là mỗi Thánh lễ phải nuôi một hướng đi thật: hướng đi từ ích kỷ đến quảng đại, từ cứng cỏi đến biết lắng nghe, từ gian dối đến ngay thẳng, từ khinh miệt đến tôn trọng. Có thể bước đi ấy rất nhỏ. Hôm nay ta bớt một lời nặng. Hôm nay ta chịu hỏi ý kiến thay vì tự quyết tất cả. Hôm nay ta không bỏ mặc một người đang cần. Hôm nay ta nói thật về lỗi của mình. Những bước nhỏ ấy là dấu hiệu cho thấy điều chúng ta cử hành đang đi vào cách chúng ta sống.
Bí tích Hòa giải cũng cần được đón nhận trong chiều sâu đó. Việc xưng tội không chỉ giúp ta cảm thấy nhẹ lòng trong chốc lát; nó đưa ta vào một cuộc trở về có trách nhiệm. Chúng ta cần gọi tên tội của mình mà không làm mờ nó bằng quá nhiều lời biện hộ. Cơn nóng giận có thể phát sinh khi ta mệt, nhưng sự mệt mỏi không làm cho lời làm nhục người khác trở nên tốt. Sự gian dối có thể xuất hiện dưới áp lực, nhưng áp lực không biến gian dối thành chân thật. Một hoàn cảnh khó có thể giảm khả năng tự chủ của ta, và Chúa biết điều đó sâu hơn bất cứ ai, nhưng lòng thương xót của Người vẫn mời gọi ta bước tiếp. Sau khi được tha thứ, có những việc cần làm: xin lỗi một người, trả lại một món tiền, sửa một lời vu khống, tìm cách tránh hoàn cảnh khiến mình liên tục vấp ngã, xin sự giúp đỡ khi không thể tự thay đổi. Có những thiệt hại không thể khôi phục trọn vẹn, nhưng ta vẫn phải làm điều có thể. Ơn tha thứ mở tương lai, đồng thời cho chúng ta sức để đối diện với hậu quả của quá khứ. Một lời xin lỗi thật không buộc người bị tổn thương phải lập tức quên hết. Nó chấp nhận rằng họ cần thời gian, rằng lòng tin phải được xây lại bằng hành vi bền bỉ, rằng người gây đau không có quyền quyết định tốc độ hồi phục của người chịu đau. Sự hoán cải trưởng thành biết kiên nhẫn với công việc sửa chữa ấy.
Có lẽ một trong những thực hành cần thiết nhất là dành một ít thời gian cuối ngày để nhìn lại mình dưới ánh mắt nhân từ của Chúa. Không phải nhìn lại để tự hành hạ, cũng không phải để tự chấm điểm rồi so sánh với người khác. Ta nhìn lại để thấy Chúa đã đến với mình ở đâu và mình đã đáp lại thế nào. Trong ngày hôm nay, người nào đã phải gánh chịu sự khó chịu của ta? Lúc nào ta chọn sự tiện lợi của mình mà bỏ quên nhu cầu chính đáng của người bên cạnh? Việc nào ta đã làm tốt nhưng trong lòng lại đầy mong đợi được khen? Ta có nói một lời thiếu công bằng về người vắng mặt không? Ta có né tránh một trách nhiệm vì không ai kiểm tra không? Ta có giữ lại một chút thời gian để lắng nghe người thân không? Và cũng cần nhìn thấy những điều tốt: một lần ta đã nhịn được lời cay nghiệt, một lần đã thành thật, một lần đã giúp người khác dù đang mệt, một lần đã trở về với cầu nguyện sau khi phân tâm. Những điều tốt ấy giúp ta biết tạ ơn, vì sự hoán cải không chỉ là nhận ra bóng tối mà còn là nhận ra ân sủng đang làm việc. Cuối cuộc xét mình, nên có một quyết định vừa sức. Đừng hứa thay đổi cả cuộc đời trong một đêm rồi sáng hôm sau trở lại mọi thói quen cũ. Hãy chọn một điều rõ ràng: ngày mai sẽ gọi cho cha mẹ, sẽ xin lỗi người đã bị mình làm buồn, sẽ giải quyết khoản tiền đang nợ, sẽ dành mười phút nghe con nói mà không cầm điện thoại, sẽ dừng lại trước khi phản ứng bằng giận dữ.
Một cuộc hoán cải như thế thường diễn ra giữa những ngày rất bình thường. Chúng ta hay tưởng mình sẽ sống tốt hơn khi hết bận, khi kinh tế ổn định, khi con cái lớn, khi công việc bớt áp lực, khi có thêm thời gian. Nhưng cuộc đời không luôn tạo ra khoảng trống như ta mong. Nếu cứ đợi một điều kiện lý tưởng để yêu thương, ta có thể bỏ qua phần lớn những cơ hội được trao. Chúa đang ở trong ngày hôm nay, giữa những việc chưa xong, những cuộc hẹn liên tiếp, những hóa đơn phải trả, những thân thể mệt mỏi và những tâm trí nhiều lo lắng. Người đang chờ ta ngay trong cách trả lời một tin nhắn, cách hoàn thành một công việc, cách nhận một lời góp ý, cách nhường đường, cách chăm sóc người bệnh. Không phải mọi việc đều nhẹ, và không phải ta luôn đủ sức làm tốt. Nhưng trong mỗi việc vẫn có thể có một lựa chọn nhỏ của tình yêu. Ta có thể làm công việc cần làm với sự cẩn trọng hơn một chút. Có thể bớt gây thêm áp lực cho người đang vất vả. Có thể nói với đồng nghiệp một lời rõ ràng và tôn trọng. Có thể dành cho người già một nhịp chậm hơn nhịp vội vã của mình. Có thể nhận rằng hôm nay mình quá mệt và xin được nghỉ, thay vì trút mệt mỏi lên cả nhà. Sự thánh thiện được nuôi bằng những chọn lựa như thế, ngày này qua ngày khác, cho đến khi lòng thương xót dần trở thành cách chúng ta hiện diện.
Những người đau yếu và cao tuổi cũng có một chỗ đứng rất sâu trong đời sống ấy. Khi không còn làm được những việc trước kia, nhiều người cảm thấy mình vô ích. Họ buồn vì không còn đi nhà thờ thường xuyên, không còn tham gia hội đoàn, không còn giúp gia đình bằng sức lao động. Có người phải nằm một chỗ và lệ thuộc vào người khác trong những việc rất riêng tư. Sự lệ thuộc ấy có thể làm họ tổn thương và dễ cáu gắt. Chúng ta cần giúp họ biết rằng phẩm giá và tình yêu của Chúa dành cho họ không suy giảm theo sức khỏe. Một người già cầu nguyện trong căn phòng nhỏ vẫn có thể nâng đỡ gia đình bằng một tình yêu sâu xa. Một bệnh nhân cố gắng nói lời cảm ơn giữa cơn đau vẫn có thể đem lại ánh sáng cho người chăm sóc. Một người chấp nhận được giúp đỡ với lòng khiêm nhường cũng đang sống một hành trình thiêng liêng thật. Và những người chăm sóc cần được nhìn nhận, nâng đỡ, chia sẻ công việc. Không nên chỉ yêu cầu họ kiên nhẫn mà quên rằng họ cũng có giới hạn. Một cộng đoàn biết thương xót sẽ không để một người âm thầm kiệt sức trong khi mọi người khác chỉ gửi lời khuyên. Đôi khi điều cần làm là đến thay họ vài giờ, chuẩn bị một bữa ăn, hỗ trợ một khoản chi phí, ngồi cạnh bệnh nhân để người chăm sóc được ngủ. Tình yêu có sức nâng đỡ khi nó bước qua lời nói và trở thành sự hiện diện cụ thể.
Càng đi sâu vào đời sống, chúng ta càng hiểu rằng một trái tim ngay thẳng không phải trái tim chưa từng pha lẫn ích kỷ. Chúng ta thường bắt đầu một việc tốt với những động lực chưa hoàn toàn trong sáng. Có chút lòng mến, chút mong được công nhận, chút sợ bị trách, chút thói quen, chút nhu cầu chứng minh bản thân. Nếu phải đợi mọi động lực được thanh sạch hoàn toàn mới làm điều thiện, ta sẽ chẳng bao giờ bắt đầu. Điều cần thiết là tiếp tục làm điều tốt và tiếp tục để Chúa thanh luyện mình. Khi nhận ra lòng ghen tị, hãy thú nhận và xin được chữa. Khi thấy mình quá lệ thuộc vào lời khen, hãy tập làm một việc tốt không cần ai biết. Khi phát hiện mình thích kiểm soát, hãy tập trao trách nhiệm và tôn trọng cách làm của người khác. Khi nhận ra mình phục vụ mà vẫn cay đắng, hãy dừng lại để cầu nguyện, nghỉ ngơi và điều chỉnh. Chúa không đòi chúng ta phải có một trái tim hoàn thiện trước khi đến với Người. Người đón trái tim đang cần được làm mới. Chúng ta chỉ cần đừng cố bảo vệ bóng tối, đừng gọi ích kỷ là quyền chính đáng trong mọi trường hợp, đừng gọi cay nghiệt là thẳng thắn, đừng gọi kiêu ngạo là nguyên tắc, đừng gọi lãnh đạm là khôn ngoan. Sự thật có thể làm đau lòng tự ái, nhưng mở đường cho một sự tự do mà những lời biện hộ không bao giờ đem lại.
Cũng cần tránh một cạm bẫy khác: biến cuộc xét mình thành sự khinh ghét bản thân. Khi thấy mình có nhiều thiếu sót, ta có thể nản đến mức nghĩ rằng mọi cố gắng đều giả tạo. Nhưng người yếu đuối và người cố tình sống giả hình không hoàn toàn giống nhau. Có người thật lòng muốn yêu thương mà vẫn vấp ngã vì thói quen, mệt mỏi, sợ hãi hoặc những vết thương chưa được chữa. Họ đau vì lỗi của mình, tìm cách sửa và tiếp tục trở về. Sự yếu đuối ấy cần được gặp bằng lòng thương xót. Điều nguy hiểm là khi ta không còn muốn sửa, chỉ muốn giữ hình ảnh và buộc người khác chấp nhận mọi hành vi của mình. Vì thế, đừng tuyệt vọng khi nhận ra những khoảng cách trong đời sống đức tin. Việc nhận ra đã là một ân huệ. Một người còn biết hối hận vẫn đang được tiếng gọi của Chúa chạm đến. Một người còn muốn bắt đầu lại vẫn có cánh cửa mở về tương lai. Hãy tin rằng Chúa kiên nhẫn hơn sự kiên nhẫn của chúng ta đối với chính mình. Người không xem chúng ta như một chuỗi thất bại. Người nhìn thấy đứa con mà Người yêu, thấy những điều đã làm được, thấy những chỗ còn đau, thấy cả khả năng yêu thương chưa được đánh thức. Sự hoán cải có thể chậm, nhưng không vô ích. Mỗi lần thật lòng trở về, chúng ta lại trao cho ân sủng thêm một khoảng đất để bén rễ.
Đức Maria giúp chúng ta học sự hiện diện bình an trước Thiên Chúa và trước những nhu cầu của con người. Mẹ sống những công việc rất quen thuộc của một gia đình, trải qua lo âu, mất mát, những điều chưa thể hiểu ngay và những lúc chỉ có thể bền bỉ giữ lòng tin. Khi nhìn về Mẹ, chúng ta được nhắc rằng đời sống thuộc về Chúa có thể rất âm thầm. Nó không cần phải liên tục tự giới thiệu. Nó lớn lên trong sự sẵn lòng, trong khả năng lắng nghe, trong việc chăm sóc một người, trong sự trung tín với trách nhiệm được trao. Một người đang chuẩn bị bữa cơm cho gia đình, một người đang kiếm sống bằng công việc lương thiện, một người đang kiên nhẫn dạy con, một người đang chăm sóc cha mẹ, một người đang cố giữ sự ngay thẳng giữa môi trường nhiều gian dối đều có thể đi trên con đường ấy. Sự thánh thiện không làm cho đời thường mất đi tính đời thường; nó làm cho đời thường được thấm tình yêu. Chén cơm vẫn cần nấu, sàn nhà vẫn cần lau, công việc vẫn cần hoàn thành, bệnh nhân vẫn cần được chăm. Nhưng trong tất cả những việc đó, con người có thể được phục vụ với một trái tim rộng hơn, và chính người phục vụ cũng được biến đổi. Khi mời Mẹ đồng hành, chúng ta xin được học cách giữ Chúa ở trung tâm, để những bận rộn không đẩy Người ra ngoài và những việc đạo không làm chúng ta quên người đang đứng trước mặt.
Hôm nay, điều Chúa mong nơi chúng ta có thể rất cụ thể. Người có thể đang chờ một lời xin lỗi mà ta đã trì hoãn vì tự ái. Có thể đang chờ một hành vi công bằng mà ta đã tránh vì sợ thiệt. Có thể đang chờ ta ngừng một lời phê bình không cần thiết. Có thể đang chờ ta dành thời gian cho một người trong nhà đã quá lâu chỉ được nhận phần còn lại của sự quan tâm. Có thể đang chờ ta trở lại với việc cầu nguyện thật, thay vì chỉ giữ một hình thức quen thuộc. Có thể đang chờ ta nhận sự trợ giúp để thay đổi một thói quen gây tổn thương. Mỗi người hãy lắng nghe trong thinh lặng, bởi lời mời gọi ấy không nhất thiết giống nhau. Đừng vội làm thêm thật nhiều việc để khỏi phải đối diện với điều cần sửa. Có những lúc bước tiến quan trọng nhất là giảm một hoạt động để có thể sống sâu hơn trách nhiệm của mình. Có những lúc điều cần thiết là thôi kể mình đã hy sinh bao nhiêu và bắt đầu nghe người khác đã chịu đau thế nào. Có những lúc sự can đảm thiêng liêng là trả lại một quyền lợi, thừa nhận một sai lầm, chấp nhận mất một chút tiếng tốt để sống trong sự thật. Chúa đang muốn cứu chúng ta khỏi một đời đầy việc đạo mà lòng lại cạn tình yêu. Người muốn làm cho lời kinh có hơi ấm, cho bổn phận có lòng mến, cho sự phục vụ có tự do, cho những người gặp chúng ta có thêm lý do để tin vào lòng nhân hậu của Người.
Lạy Chúa Giêsu, xin đưa ánh sáng của Chúa vào những nơi con vẫn cố che giấu. Xin cho con can đảm nhìn nhận rằng có những lúc con giữ hình thức rất kỹ mà lại bỏ quên một con người, có những lúc con nói về tình yêu rất dễ mà sống tình yêu rất khó, có những lúc con muốn được coi là tốt hơn là thật lòng trở nên tốt. Xin đừng để con dùng việc đạo để tránh việc sửa mình, dùng lời cầu nguyện để che một sự bất công, dùng trách nhiệm để biện hộ cho cách cư xử làm người khác đau. Xin cho con biết lắng nghe trước khi phán đoán, biết hỏi trước khi kết luận, biết xin lỗi trước khi tìm thêm lý do bảo vệ mình. Xin đặt trong con một trái tim tôn trọng những người yếu thế, một đôi tay sẵn sàng làm điều cần làm, một miệng lưỡi biết đem bình an và một lương tâm không chịu thỏa hiệp với gian dối. Khi con khô khan, xin giữ con trong sự trung thành. Khi con mệt mỏi, xin dạy con nghỉ ngơi và tìm sự nâng đỡ mà không làm tổn thương người bên cạnh. Khi con vấp ngã, xin cho con đủ khiêm nhường để trở về và đủ kiên nhẫn để sửa những điều đã gây ra. Xin cho những người sống gần con được hưởng hoa trái từ những lần con gặp Chúa. Xin cho gia đình con có thêm một lời dịu dàng, cộng đoàn con có thêm một sự đón tiếp, nơi làm việc của con có thêm một hành vi ngay thẳng, và ngày sống của con có thêm một lựa chọn quảng đại. Xin ở lại trong con, để giữa bao nhiêu việc phải làm, con vẫn biết dành chỗ cho Chúa; và nhờ Chúa ở trong lòng, con có thể yêu thương con người bằng một tình yêu ngày càng chân thật hơn. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.
LỜI NGUYỆN: XIN CHO CHÚNG CON SỐNG CÔNG BÌNH, YÊU MẾN VÀ KHIÊM NHƯỜNG
Lạy Chúa Giêsu, chúng con đến trước nhan Chúa và xin mở lòng đón nhận lời Chúa, kể cả những lời nghiêm khắc khiến chúng con phải nhìn lại mình. Chúa biết những yếu đuối chúng con thường che giấu, những động cơ chưa ngay lành và những thiếu sót chúng con dễ bỏ qua. Xin cho chúng con nhận ra tình yêu Chúa trong lời cảnh tỉnh hôm nay, để biết thành tâm hoán cải. Xin đừng để chúng con nghe Tin Mừng rồi chỉ nghĩ đến lỗi của người khác, nhưng biết để lời Chúa soi sáng chính đời sống mình. Xin ban cho chúng con lòng khiêm nhường để nhận lỗi, sự can đảm để sửa đổi và niềm tín thác vào lòng thương xót Chúa.
Lạy Chúa, xin tha thứ vì những lần chúng con chu toàn các việc đạo đức mà lại xao lãng lẽ công bình và lòng yêu mến Chúa. Chúng con có thể nhớ giờ kinh, giữ những quy định, đóng góp cho công việc chung, nhưng vẫn thiếu ngay thẳng trong cách làm ăn, thiếu tôn trọng người yếu thế và thiếu quan tâm đến người đang đau khổ. Có lúc chúng con khắt khe với một lỗi nhỏ của người khác, nhưng dễ biện hộ cho sự ích kỷ của mình. Xin giúp chúng con sống đức tin cách trọn vẹn, trung thành trong việc thờ phượng và thực hành Tin Mừng giữa cuộc sống. Xin cho lời cầu nguyện nuôi dưỡng lòng bác ái, cho việc tham dự Thánh lễ thúc đẩy chúng con sống công chính, và cho mọi việc phục vụ được thực hiện bằng tình yêu chân thành.
Lạy Chúa Giêsu, xin dạy chúng con biết sống công bình trong từng trách nhiệm. Xin cho chúng con tôn trọng quyền lợi của người khác, trả công xứng đáng, giữ lời cam kết và không lợi dụng hoàn cảnh khó khăn của ai để tìm lợi ích cho mình. Xin giúp chúng con công bằng khi nhận xét, biết nghe trước khi kết luận và không để thành kiến quyết định cách đối xử. Khi đã gây thiệt hại, xin cho chúng con sẵn lòng sửa chữa và đền bù. Khi chứng kiến bất công, xin ban sự khôn ngoan và lòng can đảm để bảo vệ người bị tổn thương. Xin gìn giữ chúng con khỏi thái độ dửng dưng, để biết góp phần xây dựng một đời sống chung trong đó phẩm giá mỗi người được tôn trọng.
Lạy Chúa, xin thanh luyện chúng con khỏi lòng ham danh và ước muốn được đặt ở vị trí cao hơn người khác. Xin tha thứ vì những lần chúng con phục vụ mà mong được khen, làm điều tốt mà muốn được chú ý, hoặc buồn giận vì công sức mình không được nhìn nhận. Xin cho chúng con biết vui khi người khác được tín nhiệm, biết trân trọng những đóng góp âm thầm và sẵn lòng làm những việc nhỏ không ai thấy. Khi được trao trách nhiệm, xin giúp chúng con dùng quyền hạn để chăm sóc và phục vụ. Khi không còn giữ một vị trí quen thuộc, xin cho chúng con vẫn bình an cộng tác. Xin cho chúng con tìm thấy niềm vui trong việc sống đẹp lòng Chúa và đem lại điều tốt cho anh chị em.
Lạy Chúa Giêsu, xin giúp chúng con nhận ra ảnh hưởng của đời sống mình đối với những người chung quanh. Xin đừng để lời nói đạo đức của chúng con che khuất một cách sống thiếu tình thương, hay những hành động bất nhất làm người khác mất lòng tin. Xin cho chúng con thành thật giữa điều mình tuyên xưng và điều mình thực hiện, biết giữ lòng trong sạch, lời nói chân thật và cách cư xử hiền hòa. Khi vấp ngã, xin giúp chúng con nhận trách nhiệm thay vì tìm cách che đậy. Xin cho cha mẹ, những người giáo dục và những người phục vụ cộng đoàn biết làm gương bằng sự ngay thẳng, lòng kiên nhẫn và tinh thần khiêm tốn.
Lạy Chúa, xin cho chúng con biết chia sẻ gánh nặng của nhau. Xin tha thứ vì những lần chúng con đòi hỏi quá nhiều mà không tìm hiểu hoàn cảnh người khác, đưa ra lời khuyên dễ dàng nhưng không sẵn lòng đồng hành. Xin giúp cha mẹ biết nâng đỡ con cái, vợ chồng biết chia sẻ công việc, người có trách nhiệm biết lắng nghe và mọi thành viên trong cộng đoàn biết cộng tác. Xin cho chúng con sửa dạy với lòng bác ái, hướng dẫn với sự kiên nhẫn và giúp đỡ bằng những việc cụ thể. Xin thương những người đang kiệt sức vì bổn phận, những ai phải sống dưới sự áp đặt và những người âm thầm chịu đựng mà chưa được cảm thông. Xin nâng đỡ họ và gửi đến bên họ những người sẵn lòng chăm sóc.
Lạy Chúa Giêsu, xin ban Chúa Thánh Thần đổi mới chúng con mỗi ngày. Xin cho chúng con biết xét mình, thành tâm lãnh nhận ơn tha thứ và kiên trì thực hiện những quyết tâm hoán cải. Nhờ lời chuyển cầu của Đức Maria, xin giúp chúng con yêu mến Chúa bằng cả tâm hồn, sống công bình trong mọi việc và phục vụ anh chị em với lòng khiêm nhường. Ước gì sự hiện diện của chúng con đem lại niềm an ủi, sự nâng đỡ và bình an, để nhiều người nhận ra tình yêu Chúa qua đời sống chúng con. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.