VÌ SAO THÁNH LỄ TUYÊN PHONG CHÂN PHƯỚC RẤT LONG TRỌNG MÀ KHÔNG ĐỌC KINH TIN KÍNH?
Nhiều người theo dõi Thánh lễ tuyên phong Chân phước cho Cha Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp, được cử hành vào sáng thứ Năm, ngày 2 tháng 7 năm 2026 tại Trung tâm Hành hương Tắc Sậy, đã đặt câu hỏi: Đây là một Thánh lễ vô cùng long trọng, có Đức Hồng y Louis Antonio Tagle làm Đặc sứ của Đức Thánh Cha chủ sự, có đông đảo giám mục, linh mục, tu sĩ và hàng trăm ngàn tín hữu tham dự, vậy tại sao trong Thánh lễ lại không đọc hoặc hát Kinh Tin Kính? Phải chăng ban tổ chức đã bỏ sót một phần quan trọng của Thánh lễ?
Câu trả lời chính xác là: Việc không đọc Kinh Tin Kính trong Thánh lễ ấy không nhất thiết là một sai sót phụng vụ. Muốn hiểu đúng, chúng ta cần phân biệt rõ giữa sự long trọng của một cuộc cử hành và cấp bậc phụng vụ chính thức gọi là Lễ Trọng.
“Thánh lễ long trọng” chưa chắc là “Lễ Trọng”
Trong ngôn ngữ thông thường, người Công giáo Việt Nam thường gọi những cuộc cử hành lớn là “đại lễ”, “Thánh lễ trọng thể” hoặc “Thánh lễ long trọng”. Những từ này diễn tả quy mô, bầu khí, ý nghĩa và tầm quan trọng của biến cố: có đông người tham dự, có nhiều giám mục và linh mục đồng tế, có đoàn rước, lễ phục đẹp, âm nhạc trang nghiêm và các nghi thức đặc biệt.
Tuy nhiên, trong ngôn ngữ phụng vụ chính thức của Giáo hội, từ “Lễ Trọng”, tiếng Latinh là sollemnitas, là một cấp bậc phụng vụ được quy định trong lịch của Giáo hội. Những ngày như lễ Chúa Giáng Sinh, lễ Phục Sinh, lễ Chúa Thánh Thần Hiện Xuống, lễ Mình và Máu Thánh Chúa Kitô, lễ Thánh Tâm Chúa Giêsu, lễ Đức Maria Mẹ Thiên Chúa, lễ hai thánh Tông đồ Phêrô và Phaolô… mới là những Lễ Trọng theo nghĩa kỹ thuật của phụng vụ.
Vì thế, một Thánh lễ có hàng trăm ngàn người tham dự vẫn chưa đương nhiên trở thành một “Lễ Trọng” theo cấp bậc phụng vụ. Ngược lại, một Thánh lễ Lễ Trọng được cử hành tại một nhà nguyện nhỏ, chỉ có vài người tham dự, vẫn là Lễ Trọng và phải tuân theo những quy định dành cho Lễ Trọng.
Ngày 2 tháng 7 năm 2026 là một ngày trong tuần, cụ thể là thứ Năm. Việc hôm ấy có nghi thức tuyên phong Chân phước làm cho cuộc cử hành mang một ý nghĩa đặc biệt và hết sức long trọng, nhưng chính biến cố tuyên phong không tự động biến ngày đó thành một Lễ Trọng theo lịch phụng vụ phổ quát.
Trang chính thức của Hội đồng Giám mục Việt Nam và các thông báo của Giáo hội địa phương đều xác nhận đây là Thánh lễ tuyên phong Chân phước được cử hành ngày 2 tháng 7 năm 2026 tại Tắc Sậy, do Đức Hồng y Louis Antonio Tagle, Đặc sứ của Đức Thánh Cha, chủ sự. Tuy nhiên, cách gọi “Đại lễ” trong các bản tin chủ yếu diễn tả tầm vóc của sự kiện, chứ không phải là một tuyên bố rằng ngày ấy được xếp vào bậc Lễ Trọng trong lịch phụng vụ.
Giáo hội quy định khi nào phải đọc Kinh Tin Kính?
Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma, số 67, giải thích ý nghĩa của Kinh Tin Kính như sau: Kinh Tin Kính nhằm giúp toàn thể cộng đoàn đáp lại Lời Chúa vừa được công bố trong các bài đọc và được trình bày trong bài giảng; đồng thời, khi cùng nhau tuyên xưng quy luật đức tin, cộng đoàn tưởng nhớ và tuyên xưng những mầu nhiệm lớn lao của đức tin trước khi bước vào phần Phụng vụ Thánh Thể.
Tiếp đó, số 68 quy định rằng Kinh Tin Kính phải được hát hoặc đọc trong các ngày Chúa nhật và các Lễ Trọng. Quy chế cũng nói rằng Kinh Tin Kính có thể được đọc trong những cuộc cử hành đặc biệt có tính long trọng hơn.
Ở đây có hai mức độ khác nhau cần được chú ý:
Một là “phải đọc”. Kinh Tin Kính buộc phải đọc hoặc hát trong các ngày Chúa nhật và các Lễ Trọng, trừ khi có một quy định phụng vụ đặc biệt khác.
Hai là “có thể đọc”. Trong những cuộc cử hành đặc biệt và long trọng khác, dù không phải Chúa nhật hay Lễ Trọng, vị có thẩm quyền phụng vụ có thể cho đọc Kinh Tin Kính. Nhưng “có thể đọc” không đồng nghĩa với “bắt buộc phải đọc”.
Do đó, Thánh lễ tuyên phong Chân phước ngày 2 tháng 7 năm 2026 chắc chắn là một cuộc cử hành đặc biệt có tính long trọng. Vì vậy, xét theo Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma, việc đọc Kinh Tin Kính trong Thánh lễ ấy là điều được phép và hoàn toàn thích hợp. Tuy nhiên, vì hôm đó không phải ngày Chúa nhật và cũng không đương nhiên là một Lễ Trọng theo lịch phụng vụ, nên việc đọc Kinh Tin Kính không phải là điều bắt buộc chỉ vì Thánh lễ có quy mô rất lớn.
Nói cách khác, quy luật không phải là: “Cứ Thánh lễ nào đông người và tổ chức hoành tráng thì phải đọc Kinh Tin Kính.” Quy luật đúng là: “Kinh Tin Kính buộc đọc vào Chúa nhật và Lễ Trọng; trong những cuộc cử hành đặc biệt long trọng khác, có thể đọc tùy theo quy định và bản văn phụng vụ đã được chuẩn nhận.”
Nghi thức tuyên phong Chân phước không tự thay thế Kinh Tin Kính
Cũng cần sửa lại một cách giải thích dễ gây hiểu lầm: Không nên nói rằng vì đã có nghi thức tuyên phong Chân phước nên nghi thức ấy “thay thế” Kinh Tin Kính. Hai phần này có ý nghĩa và vị trí khác nhau trong Thánh lễ.
Theo quy định của Tòa Thánh về nghi thức tuyên phong Chân phước, nghi thức tuyên phong được cử hành trong Thánh lễ, thông thường sau nghi thức sám hối và trước Kinh Vinh Danh. Vị đại diện Đức Giáo hoàng công bố Tông thư cho phép tôn kính vị Tôi tớ Chúa với tước hiệu Chân phước; sau đó ảnh hoặc biểu tượng của vị tân Chân phước được công bố và cộng đoàn dâng lời tạ ơn.
Trong khi đó, Kinh Tin Kính thuộc phần Phụng vụ Lời Chúa, được đọc sau bài giảng và trước lời nguyện tín hữu. Vì vậy, về nguyên tắc, nghi thức tuyên phong không phải là một bản tuyên xưng đức tin thay thế cho Kinh Tin Kính, cũng không phải vì nghi thức tuyên phong kéo dài nên người ta được tùy tiện bỏ Kinh Tin Kính.
Lý do căn bản khiến Kinh Tin Kính không bắt buộc trong trường hợp này vẫn là vì Thánh lễ được cử hành vào một ngày trong tuần không mang bậc Chúa nhật hay Lễ Trọng. Việc có đọc hay không sẽ tùy thuộc vào bản văn nghi lễ chính thức, chương trình phụng vụ đã được chuẩn nhận và sự chỉ đạo của những người có thẩm quyền phụng vụ.
Có phải vị chủ tế muốn bỏ là bỏ không?
Không. Trong một Thánh lễ tuyên phong Chân phước, đặc biệt khi có Đặc sứ của Đức Thánh Cha chủ sự, các phần nghi lễ không được sắp xếp tùy hứng. Đây không phải là một Thánh lễ bình thường mà vị chủ tế hoặc ban tổ chức có thể tự ý thêm, bớt các phần theo sở thích.
Nghi thức tuyên phong Chân phước thuộc thẩm quyền của Đức Giáo hoàng và Bộ Phong thánh. Từ năm 2005, Tòa Thánh quy định rằng Đức Giáo hoàng có thể cử một đại diện chính thức chủ sự nghi thức tuyên phong tại địa phương; vị đại diện ấy công bố Tông thư cho phép vị Tôi tớ Chúa được mang tước hiệu Chân phước và được tôn kính trong phạm vi được xác định.
Vì vậy, chương trình Thánh lễ, các bài đọc, lời nguyện, thời điểm cử hành nghi thức tuyên phong, việc hát Kinh Vinh Danh, đọc Kinh Tin Kính hay không đọc Kinh Tin Kính đều phải dựa trên sách nghi thức, bản lễ và sự chuẩn nhận của thẩm quyền Giáo hội. Một cuộc cử hành như thế thường đã được chuẩn bị kỹ lưỡng giữa Bộ Phong thánh, vị Đặc sứ của Đức Giáo hoàng, Giáo phận sở tại và ban phụng vụ.
Chúng ta không nên vội kết luận rằng vị chủ tế hoặc ban tổ chức đã “quên” Kinh Tin Kính, trừ khi có bằng chứng rõ ràng rằng bản văn phụng vụ đã quy định phải đọc nhưng người cử hành lại tự ý bỏ qua. Chỉ dựa vào cảm giác rằng “lễ rất lớn mà không có Kinh Tin Kính” thì chưa đủ để kết luận có sai phạm.
Tại sao có Kinh Vinh Danh mà lại không có Kinh Tin Kính?
Đây cũng là điều khiến nhiều người thắc mắc. Có người suy luận rằng: Nếu Thánh lễ có hát Kinh Vinh Danh thì hẳn phải là Lễ Trọng, mà nếu là Lễ Trọng thì phải có Kinh Tin Kính. Suy luận này không hoàn toàn chính xác.
Kinh Vinh Danh và Kinh Tin Kính có những quy luật riêng, không phải lúc nào cũng xuất hiện hoặc được bỏ cùng nhau. Kinh Vinh Danh được hát trong các Chúa nhật ngoài Mùa Vọng và Mùa Chay, trong các Lễ Trọng, Lễ Kính, và trong một số cuộc cử hành đặc biệt long trọng. Kinh Tin Kính thì buộc đọc trong các Chúa nhật và Lễ Trọng; còn trong những cuộc cử hành đặc biệt khác, Kinh Tin Kính chỉ mang tính tùy nghi.
Vì thế, một Thánh lễ đặc biệt có thể hát Kinh Vinh Danh nhưng không đọc Kinh Tin Kính mà vẫn phù hợp với quy định phụng vụ. Việc có Kinh Vinh Danh không tự động chứng minh hôm đó là một Lễ Trọng theo lịch phụng vụ.
Trong nghi thức tuyên phong Chân phước được Tòa Thánh trình bày, nghi thức tuyên phong diễn ra sau nghi thức sám hối và trước Kinh Vinh Danh. Điều này cho thấy Kinh Vinh Danh có một vị trí rõ ràng trong cấu trúc của cuộc cử hành tuyên phong, nhưng không từ đó suy ra rằng Kinh Tin Kính bắt buộc phải có.
Tuyên phong Chân phước có phải là tuyên bố một tín điều mới không?
Không. Khi Giáo hội tuyên phong một người là Chân phước, Giáo hội không công bố một tín điều mới và cũng không thêm một điều mới vào nội dung Kinh Tin Kính.
Việc tuyên phong Chân phước là hành vi của Đức Giáo hoàng cho phép tôn kính công khai một Tôi tớ Chúa với tước hiệu Chân phước trong một phạm vi nhất định, chẳng hạn trong một giáo phận, một quốc gia, một dòng tu hoặc những nơi có liên hệ đặc biệt với vị ấy. Đây là sự nhìn nhận chính thức rằng vị ấy đã sống các nhân đức Kitô giáo cách anh hùng hoặc đã chịu tử đạo vì đức tin, và có thể được đặt làm mẫu gương cho dân Chúa.
Đối với Cha Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp, việc tuyên phong nhìn nhận chứng tá tử đạo và sự hy sinh của một vị mục tử đã chọn ở lại với đoàn chiên trong giờ phút nguy hiểm. Tuy nhiên, nghi thức ấy không phải là một “Kinh Tin Kính mới”, cũng không thay thế cho việc cộng đoàn tuyên xưng mầu nhiệm Thiên Chúa Ba Ngôi, Đức Kitô nhập thể, chịu chết, sống lại và sự sống đời sau.
Một vài ví dụ giúp chúng ta dễ hiểu hơn
Một lễ truyền chức linh mục có thể rất long trọng, có giám mục chủ sự, hàng trăm linh mục đồng tế và hàng ngàn giáo dân tham dự. Nhưng nếu lễ truyền chức được cử hành vào một ngày thường, Kinh Tin Kính không đương nhiên bắt buộc chỉ vì đó là một lễ lớn.
Một lễ khấn dòng, lễ cung hiến nhà thờ, lễ kỷ niệm thành lập giáo phận, lễ hành hương hoặc lễ an táng của một vị giám mục có thể được tổ chức hết sức trang nghiêm. Tuy nhiên, việc có đọc Kinh Tin Kính hay không vẫn phải căn cứ vào loại Thánh lễ, ngày phụng vụ và các quy định riêng, chứ không căn cứ vào số người tham dự hoặc phẩm trật của vị chủ tế.
Ngược lại, một Thánh lễ Chúa nhật tại một giáo điểm vùng sâu chỉ có mười người tham dự vẫn phải đọc Kinh Tin Kính, bởi vì đó là ngày Chúa nhật. Một Thánh lễ Giáng Sinh trong một nhà nguyện nhỏ vẫn phải đọc Kinh Tin Kính, bởi vì Giáng Sinh là Lễ Trọng. Như vậy, nghĩa vụ đọc Kinh Tin Kính được xác định trước hết bởi ngày và cấp bậc phụng vụ, chứ không bởi mức độ hoành tráng bên ngoài.
Vậy có thể kết luận thế nào về Thánh lễ ngày 2 tháng 7 năm 2026?
Có thể kết luận một cách thận trọng và chính xác như sau:
Thánh lễ tuyên phong Chân phước Cha Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp ngày 2 tháng 7 năm 2026 là một cuộc cử hành đặc biệt, rất long trọng và có ý nghĩa lịch sử đối với Giáo hội Việt Nam. Tuy nhiên, chữ “Đại lễ” hay “Thánh lễ long trọng” được sử dụng trong truyền thông và trong cách nói thông thường không đồng nghĩa với cấp bậc phụng vụ chính thức là “Lễ Trọng”.
Theo Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma số 68, Kinh Tin Kính buộc phải đọc hoặc hát vào các ngày Chúa nhật và các Lễ Trọng. Trong những cuộc cử hành đặc biệt có tính long trọng, Kinh Tin Kính có thể được đọc, nhưng không nhất thiết bắt buộc. Vì ngày 2 tháng 7 năm 2026 là một ngày trong tuần và không tự động trở thành Lễ Trọng chỉ vì có nghi thức tuyên phong Chân phước, nên việc không đọc Kinh Tin Kính có thể hoàn toàn phù hợp với luật phụng vụ.
Tuy nhiên, lý do chính xác không phải là “nghi thức tuyên phong đã thay thế Kinh Tin Kính”, cũng không nên nói đơn giản rằng “vì lễ kéo dài nên bỏ bớt”. Lý do đúng hơn là: Kinh Tin Kính không thuộc những phần bắt buộc của Thánh lễ ngày thường ấy; việc sử dụng hay không sử dụng được thực hiện theo bản nghi lễ và chương trình phụng vụ đã được thẩm quyền Giáo hội chuẩn nhận.
Điểm quan trọng là cần phân biệt hai cách hiểu của chữ “lễ trọng”:
Trong cách nói thông thường, “lễ trọng” nghĩa là một Thánh lễ lớn, rất long trọng, đông người tham dự, có Đức Hồng y và nhiều giám mục, linh mục đồng tế.
Trong lịch phụng vụ, “Lễ Trọng – Solemnity” lại là một cấp bậc phụng vụ chính thức, chẳng hạn lễ Giáng Sinh, Phục Sinh, Thánh Tâm Chúa Giêsu, Đức Maria Mẹ Thiên Chúa…
Thánh lễ tuyên phong Chân phước hôm qua là một cuộc cử hành đặc biệt và vô cùng long trọng, nhưng ngày 2 tháng 7 không vì thế tự động trở thành một Lễ Trọng theo cấp bậc của lịch phụng vụ.
Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma, số 68, quy định rằng:
Kinh Tin Kính phải được đọc hoặc hát trong các ngày Chúa nhật và các Lễ Trọng; cũng có thể đọc trong những cuộc cử hành đặc biệt có tính long trọng hơn.
Như vậy, trong một lễ tuyên phong Chân phước được cử hành vào ngày thường, Kinh Tin Kính có thể được đọc, nhưng không phải lúc nào cũng bắt buộc phải đọc, trừ khi sách nghi thức riêng hoặc bản hướng dẫn phụng vụ của buổi lễ quy định.
Ngoài ra, Thánh lễ tuyên phong Chân phước có một nghi thức riêng. Trong phần đầu Thánh lễ, Đức Hồng y đại diện Đức Giáo hoàng công bố Tông thư ghi danh vị Tôi tớ Chúa vào hàng Chân phước; sau đó ảnh Chân phước được mở ra, thánh tích được tôn kính và cộng đoàn hát lời tạ ơn. Vì nghi thức tuyên phong đã chiếm một vị trí đặc biệt trong cấu trúc buổi lễ, nên mọi phần được thực hiện theo kịch bản phụng vụ đã được Tòa Thánh và ban phụng vụ chuẩn nhận, chứ vị chủ tế không tùy tiện bỏ Kinh Tin Kính.
Do đó, có thể hiểu đơn giản:
Thánh lễ hôm qua rất long trọng về quy mô và ý nghĩa, nhưng không phải là “Lễ Trọng” theo cấp bậc phụng vụ; vì được cử hành vào ngày thường nên Kinh Tin Kính không buộc phải đọc. Việc có đọc hay không còn tùy theo nghi thức và bản văn phụng vụ chính thức đã được phê chuẩn cho lễ tuyên phong.
Điều này cũng giống như một số Thánh lễ rất lớn: lễ truyền chức, lễ khấn dòng, lễ hành hương hay lễ an táng của một vị chức sắc có thể được tổ chức cực kỳ trang trọng, nhưng vẫn không đương nhiên phải đọc Kinh Tin Kính. Ngược lại, một Thánh lễ Chúa nhật tại một nhà nguyện nhỏ, dù chỉ có vài người tham dự, vẫn phải đọc Kinh Tin Kính vì đó là ngày Chúa nhật.
Điều quan trọng hơn cả
Kinh Tin Kính là lời đáp trả của cộng đoàn sau khi lắng nghe Lời Chúa. Khi đọc Kinh Tin Kính, chúng ta không chỉ đọc một công thức thuộc lòng, nhưng cùng toàn thể Hội Thánh tuyên xưng: “Tôi tin kính một Thiên Chúa”, tin Đức Giêsu Kitô đã chịu chết và sống lại, tin Chúa Thánh Thần, tin Hội Thánh duy nhất, thánh thiện, công giáo và tông truyền, tin phép tha tội, sự sống lại của thân xác và sự sống đời sau.
Trong Thánh lễ tuyên phong Chân phước Cha Trương Bửu Diệp, dù cộng đoàn không đọc Kinh Tin Kính bằng một công thức riêng sau bài giảng, toàn bộ cuộc cử hành vẫn là một lời tuyên xưng đức tin sống động. Việc Giáo hội tôn vinh một vị tử đạo chính là tuyên bố rằng đức tin vào Đức Kitô có sức mạnh lớn hơn sự sợ hãi và cái chết. Cuộc đời Cha Diệp, đặc biệt lời chọn lựa ở lại với đoàn chiên và chấp nhận hy sinh mạng sống, chính là một “Kinh Tin Kính” được viết bằng cả cuộc đời.
Tuy nhiên, nói như thế là một suy niệm thiêng liêng, chứ không phải lý do pháp lý để bỏ Kinh Tin Kính. Về phương diện phụng vụ, lý do vẫn rất rõ ràng: ngày ấy không phải Chúa nhật hay Lễ Trọng theo cấp bậc phụng vụ, nên Kinh Tin Kính không buộc phải đọc; còn chương trình cụ thể của Thánh lễ được thực hiện theo nghi thức đã được Giáo hội chuẩn nhận.
Vì thế, người tín hữu có thể an tâm rằng sự long trọng của Thánh lễ không được đo bằng việc có bao nhiêu nghi thức, có đọc thêm bao nhiêu kinh hay kéo dài bao nhiêu giờ. Sự long trọng đích thực nằm ở việc Hội Thánh trung thành cử hành mầu nhiệm Đức Kitô theo đúng quy luật phụng vụ, và cộng đoàn tham dự với đức tin, lòng biết ơn cùng quyết tâm noi gương vị tân Chân phước: yêu thương đoàn chiên, ở lại với những người đau khổ và sẵn sàng hiến mình vì Tin Mừng.
Lm. Anmai, CSsR