BỆNH CHỈ CẦU XIN, KHÔNG LẮNG NGHE – Lm. Anmai, CSsR
Có những lúc ta muốn Chúa mở hết các cửa cho mình, còn cửa lòng mình thì vẫn cài then rất kỹ.
Quỳ xuống, làm dấu, gục đầu, và chiếc băng cát-sét quen thuộc lại bắt đầu chạy. Xin cho công việc thuận lợi. Xin cho gia đình bình an. Xin cho con cái thành đạt. Xin cho bệnh tật tiêu tan. Xin cho người ta thương mình. Xin cho những người không thương mình sớm biết điều mà thương mình. Xin cho chuyện đang rối được tháo gỡ, chuyện đang thiếu được bù vào, chuyện đang buồn được đổi thành vui. Có khi lời cầu nguyện của ta dài đến mức, nếu in ra giấy, có thể đóng thành một tập hồ sơ với đầy đủ phụ lục, điều khoản, thời hạn và những mong đợi hết sức cụ thể. Ta đến trước mặt Thiên Chúa như một người mang theo cả kho nhu cầu, bày từng món ra rồi khẩn khoản đề nghị Ngài giải quyết. Điều đáng buồn không nằm ở chỗ ta có nhiều điều cần xin. Đời người vốn mong manh, ai chẳng cần được nâng đỡ? Điều đáng buồn là sau khi nói xong, ta đứng lên ngay. Chúa chưa kịp chạm đến một góc nào trong lòng, ta đã thu dọn tâm hồn, kết thúc buổi gặp và vội vã trở về với những tính toán cũ. Một cuộc cầu nguyện có đầy đủ lời mở đầu, lời trình bày, lời kết thúc, nhưng phần dành cho Đấng mình đang thưa chuyện thì hình như bị quên mất.
Ngẫm mà thương, cũng ngẫm mà buồn cười. Ta có thể ngồi hàng giờ chờ một người có chức có quyền tiếp mình, chăm chú nghe từng câu, đoán từng ý, nhớ từng lời dặn. Ta có thể đọc đi đọc lại một tin nhắn của người mình yêu, chỉ để hiểu xem dấu chấm cuối câu có nghĩa là giận hay mệt. Ta có thể nghe một đoạn quảng cáo đến thuộc lòng, nghe một người bán hàng giải thích đến tận cùng, nghe thiên hạ kể chuyện nhà người khác mà không bỏ sót chi tiết nào. Thế nhưng, trước mặt Thiên Chúa, Đấng ta gọi là Cha, ta lại thường chỉ đủ kiên nhẫn để nói về mình. Lời Ngài đụng đến chuyện tha thứ thì ta thấy khó. Lời Ngài đụng đến chuyện trung thực thì ta thấy bất tiện. Lời Ngài đụng đến chuyện chia sẻ thì ta lập tức nhớ rằng hoàn cảnh mình cũng chẳng dư dả gì. Ta thích một Thiên Chúa thấu hiểu mọi khó khăn của mình, nhưng hơi ngại một Thiên Chúa hiểu cả những chỗ mình đang tự bào chữa.
Xin nói ngay cho rõ: cầu xin không phải là một căn bệnh. Tiếng kêu của người mẹ bên giường bệnh của con, lời van nài của người lao động vừa mất việc, tiếng thở dài của một người đang bị bỏ rơi, lời cầu nguyện đứt quãng của người đứng trước một mất mát quá lớn — tất cả đều có thể là những lời rất đẹp, rất thật, rất gần với trái tim Thiên Chúa. Người đau thì có quyền kêu. Người sợ thì có quyền tìm một bàn tay. Người yếu đuối thì có quyền tựa vào lòng thương xót. Chính Chúa Giêsu đã dạy chúng ta xin lương thực hằng ngày, xin được tha thứ, xin được gìn giữ khỏi sự dữ. Đức tin không bắt người ta phải trở thành một khúc gỗ, không khóc, không mong, không cần, không xin. Một người đang chìm không phải trình bày một bài thần học thật cân đối rồi mới được kêu cứu. Chúa hiểu những lời cầu nguyện chưa thành câu, những giọt nước mắt chưa biết gọi tên, những đêm người ta chỉ còn đủ sức thưa: “Lạy Chúa, xin cứu con.”
Căn bệnh bắt đầu khi lời cầu xin trở thành toàn bộ mối tương quan; khi ta muốn được cứu nhưng không muốn được biến đổi; khi ta tìm đến Chúa để Ngài thu xếp đời mình, còn quyền điều khiển đời mình thì ta nhất quyết giữ. Ta xin Ngài bước vào căn nhà, nhưng chỉ được đứng trong phòng khách. Những căn phòng chứa tự ái, tham vọng, gian dối, thói quen làm tổn thương người khác đều khóa kín. Ta lịch sự thưa: “Chúa cứ tự nhiên”, rồi âm thầm gắn biển “khu vực riêng tư” lên những chỗ cần Ngài nhất. Ta muốn ánh sáng soi đường phía trước, nhưng không muốn ánh sáng rọi vào những món đồ đang giấu dưới gầm giường. Một thứ lòng đạo rất khéo tổ chức: Thiên Chúa được mời đến để phục vụ, nhưng chưa chắc đã được đón nhận để dẫn đường.
**KHI NHÀ NGUYỆN THÀNH QUẦY TIẾP NHẬN YÊU CẦU**
Có những lúc, cách chúng ta cầu nguyện khiến nhà nguyện mang dáng dấp một quầy tiếp nhận hồ sơ. Người này xin chuyện làm ăn, người kia xin chuyện thi cử, người khác xin chuyện tình duyên. Ai cũng có lý do chính đáng, ai cũng có nỗi lo thật sự. Nhưng trong lòng, đôi khi ta vô tình đánh số thứ tự cho những ơn mình cần và bắt đầu theo dõi tiến độ. Xin đã lâu rồi mà chưa thấy phản hồi. Cầu nguyện nhiều rồi mà tình hình chưa cải thiện. Đi lễ đều rồi mà công việc vẫn khó khăn. Đóng góp cũng có, làm việc bác ái cũng có, thế mà sao đời vẫn chưa được thuận buồm xuôi gió? Từ chỗ là người con thưa chuyện với Cha, ta lặng lẽ biến thành khách hàng kiểm tra chất lượng dịch vụ. Và khi kết quả không đúng mong muốn, câu hỏi bật ra nghe rất quen: “Con sống đạo như thế mà sao Chúa còn để con khổ?”
Trong câu hỏi ấy có thể có một nỗi đau cần được ôm lấy. Không nên vội vàng phán xét người đang khóc. Nhưng cũng có lúc, phía sau câu hỏi ấy là một bản hợp đồng ngầm mà chính ta đã soạn: con giữ bổn phận, Chúa bảo đảm thuận lợi; con đọc kinh, Chúa giữ sức khỏe; con đi lễ, Chúa giữ tài sản; con làm việc tốt, Chúa phải cho con một cuộc đời ít trục trặc hơn những người khác. Ta không nói trắng ra như vậy, bởi nói ra thì thấy khó coi. Ta bọc bản hợp đồng trong những lời rất đạo đức, xếp nó dưới chân bàn thờ, rồi chờ ngày thanh toán. Khi đời không vận hành theo thỏa thuận của mình, ta ngỡ Thiên Chúa đã thất hứa, dù có những điều Ngài chưa bao giờ hứa theo cách ta tưởng.
Thập giá vẫn đứng đó, ngay giữa nhà thờ, nhưng nhiều khi ta cầu nguyện như thể Chúa đã cam kết miễn trừ mọi thập giá cho những ai có sổ sinh hoạt tôn giáo đầy đủ. Ta nhìn Đấng chịu đóng đinh, rồi xin Ngài giúp mình đi qua đời mà đừng bị một mũi gai nào chạm đến. Mong được bình an là điều dễ hiểu. Xin được chữa lành là điều tốt đẹp. Nhưng nếu bình an chỉ có nghĩa là mọi chuyện phải vừa ý mình, thì có lẽ ta đang xin một thế giới mà ngay cả những người sống chung với ta cũng khó thở. Bởi muốn ta luôn vừa ý, đôi khi người khác phải luôn nhường ý. Muốn ta không bao giờ bị tổn thương, có khi người khác phải im lặng trước những điều ta làm họ đau. Ta xin Chúa dẹp hết những chướng ngại, nhưng chưa bao giờ tự hỏi liệu chính mình có đang là một chướng ngại trong đời ai đó.
Cái trào phúng của đời sống thiêng liêng nằm ở chỗ ấy. Ta xin Chúa làm mềm trái tim người khác bằng một trái tim đang cứng như đá. Ta xin Chúa ban hòa thuận cho gia đình bằng một cái miệng nhất định phải nói câu cuối cùng. Ta xin con cái ngoan, nhưng chính mình lại không chịu nghe ai góp ý. Ta xin cộng đoàn hiệp nhất, nhưng trong lòng vẫn giữ nguyên danh sách những người “không thể hợp tác”. Ta xin người khác thay đổi, bởi sự thay đổi của họ sẽ làm đời mình dễ chịu hơn; còn sự thay đổi của mình thì phải cân nhắc, vì có thể làm cái tôi mất một phần quyền lợi. Một lời cầu nguyện như thế nghe thì hướng lên trời, nhưng vòng quanh một hồi vẫn quay về ôm lấy bản thân.
**TA MUỐN CHÚA NGHE RÕ, NHƯNG LẠI NGHE CHÚA RẤT CÓ CHỌN LỌC**
Nhiều người trong chúng ta không hề thiếu khả năng lắng nghe. Ta chỉ thiếu lòng sẵn sàng nghe những điều mình không thích. Khi Lời Chúa an ủi, ta đón nhận mau mắn. Khi Lời Chúa hứa sự nâng đỡ, ta ghi nhớ rất kỹ. Khi Lời Chúa nói về lòng thương xót, ta thấy lòng ấm lại. Nhưng khi Lời Chúa mời gọi trở về, sửa lỗi, bỏ một lối sống sai, trả lại một món nợ, ngừng một lời vu khống, mở lòng với một người mình đang tránh né, thì tâm hồn bỗng phát sinh nhiều vấn đề về kỹ thuật. Tai vẫn nghe, nhưng lòng mất sóng. Câu chữ vẫn vào, nhưng ý nghĩa bị giữ lại ở cửa. Ta rất giỏi tìm một lý do để lời ấy áp dụng cho người bên cạnh.
Nghe bài giảng về kiêu ngạo, ta nghĩ ngay đến một người. Nghe bài giảng về tham lam, ta nhớ thêm một người nữa. Nghe bài giảng về nói hành, ta âm thầm lập danh sách cả một nhóm. Mỗi Chúa nhật, ta mang về một túi đầy những điều người khác cần sửa. Riêng mình thì hình như chỉ cần tiếp tục giữ vững phong độ. Có người nghe giảng chăm chú đến mức nhớ được gần hết nội dung, nhưng nhớ để tối về thuật lại cho người nhà rằng “hôm nay cha nói đúng cái bà ấy quá”. Lời Chúa đi qua tai ta, ghé qua trí nhớ ta, rồi được chuyển phát nhanh đến địa chỉ của người khác. Còn địa chỉ của chính mình thì luôn báo “không có người nhận”.
Lắng nghe Chúa đòi một sự thành thật khó hơn việc đọc thêm nhiều lời. Bởi khi thật sự nghe, ta không thể chỉ đứng ngoài nhìn cuộc đời như một vị giám khảo. Ta phải để mình được hỏi. Tôi đang sống ra sao? Tôi đang làm ai tổn thương? Tôi có điều gì cần xin lỗi? Tôi đang giữ lại thứ gì mà tình yêu mời tôi buông? Tôi có đang dùng lòng đạo để trốn tránh một trách nhiệm rất bình thường không? Có những câu hỏi vừa xuất hiện là cái tôi lập tức đứng lên phản đối. Nó trình bày hoàn cảnh, viện dẫn quá khứ, nhắc lại những công lao, đưa ra những nỗi khổ của mình. Cái tôi có thể không biết nhiều thần học, nhưng rất giỏi biện hộ. Nó có thể biến một phút xét mình thành một phiên tòa mà mình vừa là bị cáo, vừa là luật sư, vừa là người tuyên án vô tội.
Thế nên thinh lặng trở thành điều đáng sợ. Không phải bởi trong thinh lặng có một Thiên Chúa thích bắt lỗi, nhưng bởi trong thinh lặng, những lời tự bào chữa bớt chỗ náu thân. Khi không còn tiếng nói của mình phủ kín căn phòng, ta bắt đầu nhận ra có một nỗi buồn đã lâu mình chưa nhìn đến, một người đã lâu mình chưa hỏi han, một lỗi đã lâu mình chưa nhận, một cuộc hòa giải đã lâu mình cứ hẹn sang ngày khác. Ta phát hiện rằng mình có thể đọc rất nhiều kinh xin bình an, trong khi vẫn nuôi những thói quen phá vỡ bình an. Có thể cầu nguyện cho người nghèo, trong khi đối xử thiếu công bằng với người đang làm việc cho mình. Có thể xin được sống trong sự thật, trong khi một khoản lợi nhuận đáng ngờ vẫn được giải thích bằng câu “ai cũng làm vậy”.
Thiên Chúa không cần ta kể cho Ngài biết những điều Ngài chưa biết. Nhưng Ngài đón nhận lời ta vì Ngài yêu ta, vì khi thưa chuyện, ta có thể mở lòng và nhận ra mình cần Ngài. Vấn đề là ta có chịu để cuộc gặp ấy tiếp tục đi sâu hay không. Nếu chỉ kể nhu cầu, ta có thể vẫn giữ nguyên mọi điều bên trong. Nếu bắt đầu lắng nghe, ta có thể phải thay đổi. Chính chỗ ấy làm nhiều người ngại. Xin một ơn thì có thể chỉ cần một lời. Đón nhận một lời mời gọi đôi khi đòi cả một cuộc trở về.
**CHÚA KHÔNG PHẢI NGƯỜI KÝ DUYỆT CHO MỌI DỰ ĐỊNH CỦA TA**
Có một kiểu cầu nguyện nghe rất sốt sắng: “Lạy Chúa, xin hướng dẫn con.” Nhưng hướng dẫn một lúc, hễ thấy Ngài dẫn sang con đường khác với dự tính thì ta bắt đầu giải thích lại bản đồ. Con muốn đi hướng này. Con đã chuẩn bị lâu rồi. Con đã tính rất kỹ rồi. Chúa thương thì xin làm cho hướng này thuận lợi. Thực chất, ta đã quyết định xong, rồi mời Chúa đến làm người bảo trợ. Ta gọi đó là tìm ý Chúa, nhưng đôi khi chỉ là tìm một dấu xác nhận cho ý mình. Những lời khuyên trái với điều mình muốn bị coi là thiếu cảm thông. Những lời khuyên thuận ý thì được xem như “Chúa gửi đến”. Cách phân định ấy rất tiện lợi: Thiên Chúa luôn nói đúng điều ta thích, còn ai làm ta phải suy nghĩ lại thì chắc là chưa hiểu hoàn cảnh.
Có người cầu nguyện rất lâu về một quyết định, nhưng chưa bao giờ chịu nghe người sẽ bị ảnh hưởng bởi quyết định ấy. Có người xin Chúa soi sáng cho gia đình, nhưng không cho vợ hoặc chồng có đủ một buổi nói chuyện bình tĩnh. Có người xin Chúa chỉ đường cho việc mục vụ, nhưng coi mọi góp ý của giáo dân là phiền phức. Có người xin cộng đoàn đổi mới, nhưng mỗi khi người khác nêu một sáng kiến thì lập tức kể ra mười lý do để mọi thứ cứ giữ nguyên. Ta muốn Chúa nói, với điều kiện tiếng Ngài không được đi qua những người mình ít trọng. Ta muốn ánh sáng, với điều kiện ánh sáng không rọi ra một sai lầm trong quyết định của mình. Ta muốn ơn khôn ngoan, nhưng vẫn mong mình luôn là người khôn hơn cả.
Thật ra, một người có thể rất sốt sắng mà vẫn cần học lắng nghe. Áo dòng không tự động làm cái tôi nhỏ đi. Chức vụ trong hội đoàn không tự động mở rộng lòng người. Kinh nghiệm nhiều năm cũng không bảo đảm rằng hôm nay mình đang đúng. Một linh mục có thể nói về sự vâng phục rất hay, nhưng khó đón nhận một góp ý dành cho mình. Một tu sĩ có thể giảng về đời sống cộng đoàn rất sâu, nhưng không chịu nghe người cùng nhà nói hết nỗi buồn. Một giáo dân có thể tham dự nhiều sinh hoạt đạo đức, nhưng ở nhà, người thân phải dò sắc mặt trước khi mở lời. Đây là lời mời xét mình dành cho tất cả chúng ta. Càng thường xuyên nói nhân danh những điều tốt đẹp, ta càng cần dành chỗ cho sự thật về chính mình.
Người biết lắng nghe Chúa không nhất thiết là người luôn có sẵn một câu trả lời. Có khi họ là người đủ khiêm tốn để nói: “Tôi cần suy nghĩ lại.” Có khi họ dám nhận: “Tôi đã làm sai.” Có khi họ ngừng giải thích và bắt đầu xin lỗi. Có khi họ hiểu rằng một quyết định dù có vẻ mang lại nhiều thành công vẫn cần được xem xét nếu nó chà lên phẩm giá người khác. Lắng nghe đưa lòng đạo xuống những chỗ rất cụ thể: cách trả lương, cách sử dụng quyền lực, cách nói chuyện với người yếu thế, cách giữ một lời hứa, cách đón nhận một người không đem lại lợi ích gì cho mình. Ở những chỗ ấy, lời cầu nguyện mới cho thấy nó đã đi vào đời sống đến đâu.
**XIN CHO GIA ĐÌNH BÌNH AN, RỒI VỀ NHÀ LẠI LÀM NHAU ĐAU**
Một trong những cảnh khiến ta phải vừa thương vừa ngượng là cảnh một người cầu nguyện tha thiết cho gia đình, rồi về nhà tiếp tục dùng những lời nói khiến gia đình không thể bình an. Trong nhà thờ, giọng dịu dàng đến mức ai nghe cũng nghĩ đây là một người rất hiền. Ngoài sân, còn hỏi thăm mọi người rất ân cần. Về đến nhà, giọng đổi tông, khuôn mặt đổi sắc, những câu hỏi bình thường biến thành chất vấn. Người ngoài được nghe lời nhã nhặn; người thân được hưởng sự “thật tính”. Ta viện lý do rằng ở nhà thì không cần khách sáo, rồi vô tình coi những người yêu thương mình là nơi thích hợp nhất để trút xuống mọi bực bội. Ta xin Chúa gìn giữ mái ấm, trong khi chính mình cứ mở cửa cho những cơn nóng giận bước vào.
Có người cha xin con biết nghe lời, nhưng chưa từng nghe con kể hết một chuyện. Có người mẹ xin con đừng nói dối, nhưng mỗi lần con nói thật về một lỗi lầm thì bị mắng đến mức lần sau chỉ còn biết che giấu. Có người chồng xin vợ hiểu mình, nhưng xem những mệt mỏi của vợ là chuyện nhỏ. Có người vợ xin chồng thay đổi, nhưng mỗi cuộc trò chuyện đều mở đầu bằng một bản thống kê những lỗi cũ. Rồi cả hai cùng cầu nguyện cho hòa thuận. Chúa có thể đang mời một người hạ giọng, một người ngừng nhắc lại chuyện đã qua, một người nhận phần trách nhiệm của mình. Nhưng ai cũng chờ người kia làm trước. Hai bên cùng xin một phép lạ, trong khi một lời xin lỗi đã nằm ngay đầu lưỡi mà không ai chịu nói.
Dĩ nhiên, có những gia đình đang chịu những tổn thương sâu sắc, những hành vi bạo lực, những sự phản bội kéo dài. Không thể giải quyết tất cả bằng lời khuyên “nhường nhau một chút”. Lắng nghe Chúa cũng có thể dẫn người ta đến việc tìm sự trợ giúp, bảo vệ người bị hại, nói rõ sự thật và đặt những giới hạn cần thiết. Tha thứ không buộc một người phải tiếp tục chịu đựng sự hủy hoại. Bình an không phải là bắt người yếu thế im lặng để bên ngoài nhìn vào thấy gia đình vẫn đẹp. Nhưng trong rất nhiều va chạm thường ngày, điều cần thay đổi trước hết lại nằm trong những việc nhỏ mà ta đang có khả năng làm: ngừng châm chọc, thôi cắt lời, hỏi một câu chân thành, nhận một lỗi cụ thể, dành một buổi tối thật sự ở bên nhau.
Ta thường muốn Chúa ban cho gia đình một bầu khí mới, nhưng không muốn thay đổi cách mình bước vào căn nhà. Ta cầu xin tình yêu lớn lên, nhưng thời gian dành cho nhau thì cứ bị cắt bớt. Ta xin con cái sống đức tin, nhưng cho chúng thấy đức tin như một hệ thống la mắng và kiểm tra. Ta xin người già trong nhà được bình an, nhưng mỗi lần các cụ nói chậm, kể lại một chuyện cũ, ta lại giục cho xong. Có khi lời Chúa cần nghe hôm nay không ở đâu xa: nó nằm trong tiếng thở dài của người bạn đời, trong ánh mắt lặng đi của đứa trẻ, trong bàn tay người mẹ già đang muốn giữ mình lại thêm vài phút. Ta xin được gặp Chúa, còn những người Ngài đặt ngay bên cạnh thì ta cứ vội vàng đi qua.
**CẦU CHO NGƯỜI NGHÈO, NHƯNG ĐỪNG ĐỂ HỌ LÀM PHIỀN MÌNH**
Trong lời cầu nguyện của chúng ta, người nghèo thường được nhắc đến rất đẹp. Xin cho họ có cơm ăn áo mặc. Xin cho người đau khổ được nâng đỡ. Xin cho người cô đơn được an ủi. Xin cho người bị bỏ rơi tìm được một mái nhà. Những lời ấy thật quý. Nhưng nếu sau lời cầu nguyện, ta nhất quyết giữ mọi thứ cho mình, thì cần hỏi xem lòng mình đã mở đến đâu. Có khi ta giao cho Chúa toàn bộ việc chăm sóc người nghèo, rồi yên tâm trở về với phần dư dả của mình. Ta cầu nguyện để thiên đàng xử lý một vấn đề mà dưới đất mình có thể góp một bàn tay. Ta xin cơm cho người đói, trong khi một phần cơm đang nằm trong khả năng chia sẻ của mình.
Không ai có thể giải quyết hết nỗi đau của thế giới. Không ai được đòi hỏi phải cho đi vượt quá khả năng đến mức bỏ quên những trách nhiệm chính đáng. Nhưng cũng không nên dùng sự hữu hạn của mình để phủi tay trước mọi nhu cầu. Không cứu được tất cả không có nghĩa là không giúp được một người. Không sửa được mọi bất công không có nghĩa là được phép làm ngơ trước một sự bất công mình đang gây ra. Có khi Chúa đáp lại lời ta xin bằng một cơ hội để chính ta tham gia vào câu trả lời. Ta xin cho một người cô đơn được an ủi, và hôm ấy có thể gọi điện cho họ. Ta xin cho một gia đình khó khăn có việc làm, và mình có thể giới thiệu một cơ hội. Ta xin cho một đứa trẻ được đến trường, và có thể góp một phần học phí. Điều làm ta chần chừ nhiều khi không phải thiếu khả năng, mà là lời cầu nguyện đã bắt đầu đòi đến thời giờ và túi tiền của mình.
Ở đây, cái tôi lại biểu diễn một tài năng đáng nể. Khi cần xin cho mình, nó rất cụ thể: cần việc gì, vào lúc nào, thiếu bao nhiêu, mong kết quả ra sao. Khi được mời giúp người khác, nó bỗng trở nên trừu tượng: vấn đề này rất phức tạp, cần một giải pháp toàn diện, phải có sự phối hợp nhiều bên. Những nhận xét ấy có thể đúng, nhưng đôi khi được sử dụng để tránh một hành động rất đơn giản. Một người đang đói trước mặt không cần ta hoàn thành luận án về nạn đói rồi mới chia cho họ một bữa ăn. Một người đang buồn không cần ta giải quyết mọi vấn đề tâm lý của nhân loại rồi mới hỏi: “Anh có muốn ngồi xuống nói chuyện một chút không?”
Lắng nghe Chúa làm cho lời cầu nguyện có đôi chân. Nó đưa ta khỏi chỗ chỉ biết nhìn lên để bắt đầu nhìn quanh. Nó giúp ta hiểu rằng thưa “xin Chúa thương” không miễn cho mình bổn phận thương. Thưa “xin Chúa nâng đỡ” không cho phép đôi tay mình luôn khoanh lại. Thưa “xin Chúa chữa lành” không thể đi cùng thói quen tiếp tục gây thương tích bằng lời nói. Một người có thể cầu nguyện rất dài, nhưng chính một việc tử tế âm thầm mới cho thấy họ đã chịu để lời cầu nguyện dẫn mình đi.
**THINH LẶNG KHÔNG PHẢI ĐỂ CHỜ MỘT TIẾNG NÓI LẠ**
Nói đến lắng nghe Chúa, có người tưởng phải nghe một âm thanh đặc biệt, nhận một dấu hiệu khác thường, thấy một điều gì thật rõ trong trí. Vì không có những trải nghiệm ấy, họ nghĩ mình không biết cầu nguyện. Nhưng đời sống đức tin thường lớn lên trong những điều bình dị hơn nhiều. Lắng nghe có thể là đọc một đoạn Tin Mừng chậm lại, dừng ở một câu khiến mình phải xét lại cách sống. Có thể là thành thật nhìn vào lương tâm. Có thể là đón nhận một lời góp ý đúng, dù người nói không làm mình dễ chịu. Có thể là nhận ra một bổn phận mình đã bỏ quên. Có thể là ngồi trước mặt Chúa mà không cố sản xuất cảm xúc, không tìm một điều kỳ lạ, chỉ để hiện diện và thưa rằng mình muốn được dẫn dắt.
Cũng cần khiêm tốn trước những ý nghĩ xuất hiện trong lòng. Không phải điều gì mình nghĩ trong lúc cầu nguyện cũng là ý Chúa. Một cảm xúc mạnh chưa đủ để xác nhận một quyết định là đúng. Một sự thuận lợi chưa tự động chứng minh rằng con đường ấy tốt. Ta cần đối chiếu với Tin Mừng, với sự thật, với những bổn phận của mình, với ích lợi chân chính của người khác; khi cần, hãy tìm một người có sự khôn ngoan để cùng phân định. Nếu điều mình cho là “Chúa bảo” lại cho phép mình gian dối, khinh miệt, bỏ mặc người yếu thế hoặc tự đặt mình trên mọi góp ý, thì cần dừng lại mà xét. Cái tôi đôi khi rất biết mượn giọng đạo đức để nói điều nó muốn.
Thinh lặng cũng không phải cuộc thi xem ai ngồi yên lâu hơn. Có người vừa ngồi xuống đã nhớ nồi cơm, khoản tiền phải trả, đứa con đang lo, cuộc hẹn ngày mai. Đừng vì thế mà vội cho mình là người không có đức tin. Tâm trí con người có những giới hạn, thân thể có những mệt mỏi, đời sống có những sức ép thật. Điều cần là nhẹ nhàng trở về, hết lần này đến lần khác. Một phút chân thành vẫn có giá trị. Năm phút hiện diện thật lòng có thể mở đầu cho một nếp sống mới. Chúa không ngồi đó với đồng hồ bấm giờ để chấm điểm thành tích tập trung. Nhưng Ngài mời ta tập dành cho Ngài một khoảng trống, để những lo âu không luôn chiếm hết căn nhà bên trong.
Có khi trong khoảng thinh lặng ấy, ta không thấy được an ủi ngay. Không có cảm xúc ấm áp, không có lời giải rõ ràng, không có sự nhẹ nhõm tức thì. Điều đó không làm cuộc cầu nguyện trở nên vô ích. Một tình yêu trưởng thành không chỉ sống nhờ những phút dễ chịu. Có người vẫn trung thành cầu nguyện giữa khô khan, vẫn cố gắng sống tử tế giữa mệt mỏi, vẫn đón nhận trách nhiệm khi lòng không còn nhiều hứng khởi. Đừng lấy sự thiếu cảm xúc để kết án họ. Căn bệnh chỉ cầu xin không nằm ở chỗ một người chưa cảm thấy Chúa gần; nó nằm ở sự khước từ, ở việc không muốn để mối tương quan với Ngài chạm đến cách mình sống.
**VƯỜN CÂY DẦU: KHI LỜI CẦU XIN MỞ RA SỰ PHÓ THÁC**
Muốn hiểu lời cầu xin đi cùng lắng nghe thế nào, ta có thể nhìn Chúa Giêsu trong Vườn Cây Dầu. Người không che giấu nỗi đau, không phủ nhận sự sợ hãi trước cuộc khổ nạn. Người thưa với Chúa Cha về chén đắng. Lời cầu nguyện ấy giúp chúng ta hiểu rằng phó thác không đòi phải giả vờ mình không đau. Người tín hữu có thể xin được tránh một thử thách, xin được chữa lành, xin một lối thoát. Ta không cần trang điểm nỗi sợ cho nó có vẻ đạo đức hơn. Nhưng nơi Chúa Giêsu, lời cầu xin mở ra sự đón nhận ý Cha. Người trao chính mình trong tình yêu, ngay giữa điều mình đang phải chịu.
Chúng ta thường rất muốn học phần được cứu thoát, còn phần trao mình thì thấy nặng. Ta thích kể những lần cầu nguyện rồi được như ý. Những chứng từ ấy có thể nâng đỡ đức tin, nhưng đời sống còn có những chứng từ âm thầm khác: một người không được khỏi bệnh mà vẫn không ngừng yêu thương; một gia đình chưa thoát khó khăn mà vẫn sống ngay thẳng; một người chịu mất mát mà không để đau khổ biến mình thành kẻ cay độc; một người bị hiểu lầm mà vẫn chọn sự thật. Họ không chứng minh rằng đau khổ là dễ chịu. Họ cho thấy trong đau khổ, con người vẫn có thể được nâng đỡ để không đánh mất lòng mình.
Tuy vậy, đừng dùng hai chữ “phó thác” để nói cho nhanh trước nỗi đau của người khác. Người đang khóc cần được lắng nghe, được ở bên, được giúp đỡ bằng những việc có thể làm. Không ai được phép nhân danh ý Chúa để biện hộ cho một bất công do mình gây ra. Không ai nên bảo người bị tổn thương cứ chịu đựng, rồi bản thân tránh mọi trách nhiệm. Phó thác là trao đời mình cho tình yêu Thiên Chúa; sự thờ ơ là bỏ mặc đời người khác. Hai điều ấy không thể nhập làm một. Người thật sự lắng nghe Chúa càng phải nhạy cảm trước nước mắt của anh chị em, càng phải làm phần việc của mình để sự dữ bớt chỗ đứng.
Có những lời cầu nguyện chưa được đáp lại theo điều ta mong, và ta không biết giải thích tại sao. Hãy thành thật trước sự không biết ấy. Đừng vội lấp đầy nó bằng những câu khẳng định dễ dãi. Nhưng ngay trong điều chưa hiểu, ta vẫn có thể xin: “Lạy Chúa, xin giữ con ở lại với Ngài. Xin giúp con đi bước hôm nay. Xin đừng để con vì quá đau mà làm đau người khác.” Lời cầu nguyện ấy ít có vẻ chiến thắng, nhưng rất sâu. Nó không biến người cầu nguyện thành người bất cần. Nó giữ cho họ một sợi dây liên hệ khi mọi thứ đang rung chuyển.
**MỘT LỜI “XIN VÂNG” CÓ THỂ ĐẮT HƠN CẢ TRĂM LỜI “XIN CHO”**
Nhìn Đức Maria, ta thấy lắng nghe không phải một thái độ mơ hồ. Mẹ đón nhận lời được trao, đặt câu hỏi, rồi mở đời mình cho một sứ mạng mà Mẹ không thể kiểm soát hết. Lời xin vâng không làm mọi con đường trở nên dễ dàng. Sau đó vẫn có những lo toan, những hành trình, những mất mát, những điều phải ghi nhớ và suy niệm. Nhưng lời ấy làm nên một sự trao mình. Trong đời sống chúng ta, có khi điều khó nhất cũng là bước từ “xin cho con” đến “xin giúp con đáp lại”. Bởi đáp lại có thể đòi thay đổi một lịch sống, một cách sử dụng tiền bạc, một thái độ đối với người khác, một thói quen đã được bảo vệ nhiều năm.
Một lời xin vâng có thể là quyết định trả lại khoản tiền mình biết không thuộc về mình. Có thể là dừng một cuộc nói hành dù đang rất vui miệng. Có thể là thôi lấy sự mệt mỏi làm lý do để cư xử tàn nhẫn với người thân. Có thể là dành thời gian chăm sóc cha mẹ già thay vì chỉ cầu cho các cụ được khỏe. Có thể là nhận trách nhiệm trong một việc mình đã làm hỏng. Có thể là để người khác có tiếng nói trong một quyết định chung. Những điều ấy không hào nhoáng. Chẳng ai cần quay phim, chẳng có tiếng vỗ tay, chẳng có bằng chứng nhận đạo đức. Nhưng chính ở đó, ta bắt đầu chịu nghe.
Ta rất dễ xúc động trước một bài giảng hay. Rơi nước mắt cũng không quá khó khi lời nói chạm vào một vết thương. Nhưng xúc động chưa chắc đã trở thành hoán cải. Có thể hôm nay ta khóc vì một lời mời gọi tha thứ, ngày mai vẫn giữ nguyên cách đối xử cũ. Có thể ta chia sẻ một bài suy niệm về yêu thương, rồi ngay dưới đó viết một bình luận làm người khác đau. Cảm xúc có thể mở cửa, nhưng ta phải bước qua cửa bằng một quyết định. Nếu không, lòng đạo sẽ chỉ có những đợt sóng nổi lên rồi lặng xuống, còn đáy lòng vẫn chứa nguyên những điều cần được dọn dẹp.
Cũng đừng đòi mình phải thay đổi mọi thứ trong một ngày. Sự hấp tấp đôi khi là một cách khác của cái tôi: nó muốn trở nên tốt ngay để sớm hài lòng về mình. Hãy bắt đầu bằng một việc thật. Một lời xin lỗi rõ ràng, không kèm câu “nhưng tại anh”. Một khoản tiền trả đúng hẹn. Một buổi trò chuyện không cầm điện thoại. Một lần nghe người khác nói hết. Một việc bác ái không cần kể lại. Một lỗi được nhận mà không vội đưa công lao ra cân bằng. Những bước ấy nhỏ, nhưng có thật. Và một đời sống có thể được đổi mới nhờ những điều có thật được trung thành thực hiện.
**ĐỪNG BIẾN VIỆC ĐỌC KINH THÀNH CÁI CỚ ĐỂ KHỎI NGHE NHAU**
Kinh nguyện chung có sức nâng đỡ gia đình và cộng đoàn rất lớn. Những lời kinh quen thuộc có thể giữ một người trong đức tin giữa lúc họ không tìm được lời nào của riêng mình. Sự lặp lại không tự nó làm cầu nguyện trở nên máy móc. Người mẹ nói “mẹ thương con” nhiều lần không vì thế mà hết chân thành. Một lời kinh được đọc qua năm tháng có thể chứa cả những vui buồn của đời người. Điều cần xét là ta có để những lời ấy đi vào lòng và đi tiếp vào đời sống hay không. Đừng khinh những lời kinh đơn sơ của một bà cụ chỉ vì chúng không mới mẻ. Có thể trong lời kinh ấy là một sự phó thác sâu hơn những lời hoa mỹ của người biết diễn đạt.
Nhưng cũng có khi, ta dùng số lượng lời kinh để tránh sự thật. Đọc xong rồi thì coi như việc thiêng liêng đã hoàn tất. Gia đình đã cùng ngồi trước bàn thờ, nhưng chưa ai có cơ hội nói điều đang làm mình đau. Cộng đoàn đã cầu nguyện cho hiệp nhất, nhưng người đang bị hiểu lầm vẫn không được nghe. Ta giữ giờ kinh rất đúng, còn một cuộc đối thoại cần thiết thì cứ hoãn. Chúa đâu mời ta chọn giữa cầu nguyện và yêu thương. Chính lời cầu nguyện chân thành phải nâng đỡ việc yêu thương, giúp ta đủ bình tĩnh để nghe, đủ khiêm tốn để nhận lỗi, đủ can đảm để giải quyết điều đang gây chia rẽ.
Có lẽ sau một giờ kinh tối, gia đình có thể dành thêm vài phút hỏi nhau: hôm nay có điều gì làm con buồn, có điều gì làm bố mẹ mệt, có ai cần được giúp? Có lẽ sau một buổi cầu nguyện cộng đoàn, ta có thể nhìn lại xem người nào đang bị đứng ngoài những cuộc trao đổi. Có lẽ sau khi thưa xin Chúa thương người đau khổ, ta có thể nhớ đến một người cụ thể và làm một việc cụ thể. Khi ấy, kinh nguyện không bị thu nhỏ; nó được mở ra. Những lời đã đọc có chỗ để trở thành sự chăm sóc. Đôi tay làm dấu có thể tiếp tục đưa ra nâng đỡ một người.
**HÔM NAY, CHÚA MUỐN CON ĐÁP LẠI ĐIỀU GÌ?**
Câu hỏi này làm ta hơi bất an, bởi nó trao cho cuộc cầu nguyện một hướng đi mình chưa hoàn toàn định sẵn. Khi hỏi Chúa muốn mình làm gì, ta cần sẵn sàng trước một câu trả lời không chiều theo sự tiện lợi. Có thể điều được mời gọi là nghỉ ngơi cho đúng, bởi mình đã làm việc đến mức kiệt sức và đang trút sự kiệt sức ấy lên người khác. Có thể là tìm sự trợ giúp, bởi một vấn đề đã vượt quá khả năng tự giải quyết. Có thể là bớt ôm việc, để có mặt với gia đình. Có thể là dấn thân hơn, bởi mình đã dùng chữ “bận” để tránh mọi trách nhiệm chung. Lắng nghe không luôn đồng nghĩa với làm thêm. Nó giúp ta nhận ra việc cần làm và điều cần buông.
Điều ấy cũng có thể là thôi nuôi một mối oán giận, nhưng việc tha thứ cần thời gian. Có thể là nói một sự thật, nhưng phải nói bằng cách tôn trọng phẩm giá người nghe. Có thể là hòa giải, nhưng hòa giải cần sự chân thành của những người liên quan. Có thể là đón nhận giới hạn của mình, để không tiếp tục đòi bản thân và người khác phải hoàn hảo. Thiên Chúa không phải tiếng thúc ép khiến ta luôn thấy mình chưa đủ tốt. Trong sự lắng nghe chân thành, ta cũng học đón nhận lòng thương xót, học để mình được yêu giữa những điều chưa trọn vẹn. Người biết mình được yêu mới có thể thay đổi mà không phải sống bằng sự căm ghét bản thân.
Vì thế, khi xét lại căn bệnh chỉ cầu xin, đừng biến cuộc xét mình thành một trận đánh vào người yếu đuối. Chúng ta cần sự thật và cũng cần lòng dịu dàng. Có người xin nhiều vì họ đang rất sợ. Có người nói không ngừng vì họ chưa từng có một nơi an toàn để được nghe. Có người không chịu nổi thinh lặng vì trong lòng có quá nhiều vết thương. Hãy giúp nhau đi dần vào một tương quan sâu hơn. Hãy nâng đỡ nhau đọc Lời Chúa, nhận ra điều thiện, thực hiện một bước nhỏ. Sự trào phúng có thể làm ta bật cười vì nhận ra những nghịch lý của mình; tình thương phải giữ cho tiếng cười ấy không trở thành một viên đá ném vào người đang chật vật.
Nhưng dịu dàng cũng không phải là dung túng mãi cho mọi sự trì hoãn. Có những điều ta đã biết cần sửa từ lâu. Có những lời xin lỗi đã đến lúc phải nói. Có những bất công đã đến lúc phải dừng. Có những người đã chờ sự tử tế của ta quá nhiều năm. Đừng cứ hẹn đến một kỳ tĩnh tâm khác, một mùa Chay khác, một ngày mình bớt bận hơn. Cái tôi có một cuốn lịch rất đặc biệt: ngày đổi mới luôn nằm ở trang kế tiếp. Hôm nay thì cứ như cũ, ngày mai sẽ thành thánh. Nhưng ngày mai vừa đến, nó lại trở thành hôm nay, và việc trở về tiếp tục được dời lịch. Ta xin Chúa kiên nhẫn với mình, nhưng không nên lấy sự kiên nhẫn ấy làm chỗ trú cho sự cố chấp.
Hôm nay, trước khi đọc hết những điều cần xin, hãy dừng lại một chút. Thưa thật với Chúa về điều mình lo, rồi dành cho Ngài một khoảng thinh lặng. Mở Tin Mừng và đọc chậm. Nhìn lại một mối tương quan đang khó khăn. Nhớ đến một bổn phận mình đang tránh. Hỏi xem có điều gì ngay hôm nay mình có thể làm để lời cầu nguyện được đi vào cuộc sống. Sau đó, thực hiện điều ấy. Đừng chỉ cảm động vì mình vừa có một ý nghĩ tốt. Một người cần được gọi thì hãy gọi. Một món nợ cần trả thì hãy tìm cách trả. Một lời cay nghiệt cần dừng thì hãy dừng. Một người cần được nghe thì hãy để họ nói.
Có thể rồi ta vẫn sẽ tiếp tục xin Chúa rất nhiều. Điều đó không sao. Con người sống được cũng nhờ biết mình cần được giúp. Nhưng giữa những lời xin ấy, hãy có chỗ cho lời tạ ơn, cho lòng sám hối, cho việc nhớ đến người khác, cho sự hiện diện không đòi một kết quả tức thì. Hãy có những lúc ta ở lại với Chúa vì yêu mến Ngài, vì muốn đời mình được đặt trong tình yêu ấy. Như người con đôi khi chỉ cần ngồi cạnh cha, không mang theo một việc nhờ vả; như người bạn có thể ở bên nhau mà không cần biến cuộc gặp thành một danh sách công việc. Mối thâm tình lớn lên khi người ta chịu dành cho nhau cả những khoảng không có lợi ích để tính toán.
Và lúc ấy, lời cầu nguyện có thể bắt đầu đổi giọng. Từ “xin làm cho người ấy hiểu con”, ta học thêm “xin giúp con hiểu người ấy”. Từ “xin dẹp hết những điều cản trở con”, ta học thêm “xin chỉ cho con điều con đang cản trở”. Từ “xin cho con được nhiều hơn”, ta học thêm “xin giúp con sử dụng tử tế điều đã nhận”. Từ “xin cho mọi chuyện đúng ý con”, ta học thêm “xin giữ con trong sự thật khi mọi chuyện không đúng ý”. Những lời ấy không xóa đi nhu cầu của ta. Chúng làm lòng ta rộng ra, để giữa những nhu cầu có chỗ cho tình yêu và trách nhiệm.
Lạy Chúa, con đã nói với Ngài rất nhiều về những điều con muốn. Có những điều thật cần, có những điều sinh ra từ nỗi sợ, cũng có những điều chỉ vì con muốn đời mình thuận tiện hơn. Xin đón nhận sự nghèo nàn của con. Xin giúp con nhận ra khi nào con đang cầu nguyện bằng lòng tin, khi nào con đang mặc cả bằng lòng đạo. Xin cho con đừng dùng những lời sốt sắng để che một thái độ không chịu thay đổi. Xin cho con đủ bình tâm để nghe Lời Ngài, đủ khiêm tốn để nghe người khác, đủ thành thật để nghe tiếng lương tâm mình.
Xin cho con biết cầu nguyện cho gia đình bằng cả cách sống trong gia đình. Biết cầu nguyện cho người nghèo bằng một phần chia sẻ. Biết cầu nguyện cho hòa bình bằng việc thôi gieo những lời gây chia rẽ. Biết cầu nguyện cho người bị tổn thương bằng sự hiện diện và giúp đỡ. Xin cho con đừng đứng trước Ngài như một người chỉ biết trình đơn, rồi ra về phàn nàn vì chưa được phục vụ đúng mong muốn. Xin dạy con ở lại như một người con, được thương, được sửa dạy, được nâng đỡ và được mời lớn lên.
Nếu hôm nay Ngài mời con nhận lỗi, xin giúp con đừng vòng vo. Nếu Ngài mời con chia sẻ, xin giúp con đừng tính toán đến cạn lòng. Nếu Ngài mời con nghỉ ngơi, xin giúp con đừng lấy bận rộn làm bằng chứng cho giá trị của mình. Nếu Ngài mời con đứng lên bảo vệ một người yếu thế, xin giúp con đừng núp sau sự yên ổn riêng. Nếu hôm nay con vẫn chưa hiểu đường đi, xin cho con đủ ánh sáng để bước một bước ngay thẳng, đủ lòng tin để tiếp tục thưa chuyện, đủ tình yêu để không bỏ mặc người đang đi cùng.
Và khi con lại bắt đầu nói mãi, nói mãi, như thể cả cuộc gặp chỉ dành cho những nhu cầu của con, xin nhẹ nhàng kéo con trở về. Cho con nhớ rằng trước mặt con là một Đấng đang yêu, chứ không phải một quầy phát ơn có nghĩa vụ làm hài lòng mọi yêu cầu. Cho con nhớ rằng người con trưởng thành vẫn biết xin, nhưng cũng biết nghe; vẫn mong được nâng đỡ, nhưng cũng học đưa vai nâng đỡ; vẫn đem đến những điều mình cần, nhưng cũng sẵn lòng trao lại điều mình có.
Bởi điều đáng tiếc nhất có lẽ không phải là một ngày ta đã xin quá nhiều. Điều đáng tiếc là sau bao năm cầu nguyện, ta vẫn chưa chịu để Chúa nói với đời mình. Ta đã kể cho Ngài nghe mọi chuyện, trừ chuyện mình cần thay đổi. Ta đã xin Ngài mở mọi cánh cửa, trừ cánh cửa mình đang giữ chìa khóa. Hôm nay, xin cho bàn tay đang nắm chặt ấy biết mở ra. Xin cho lời cuối cùng của buổi cầu nguyện không chỉ là một yêu cầu thêm nữa, mà là một lời sẵn sàng: “Lạy Chúa, con ở đây. Xin giúp con lắng nghe và sống điều Ngài mời gọi.”**
**Lm. Anmai, CSsR.**