NĂM CHỮ “CHUNG” GIỮ LỬA MỘT MÁI NHÀ – Lm. Anmai, CSsR

NĂM CHỮ “CHUNG” GIỮ LỬA MỘT MÁI NHÀ
Học nơi Thánh Gia Nazareth giữa nhịp sống bận rộn hôm nay
Có những gia đình vẫn sống dưới một mái nhà, nhưng đã lâu không còn thật sự gặp nhau. Buổi sáng, mỗi người đi một hướng. Buổi tối, mỗi người trở về với một nỗi mệt riêng. Cơm có thể được dọn ra cùng một giờ, nhưng người ăn trước, người ăn sau. Cha mẹ hỏi con vài câu về bài vở, con đáp lại vài tiếng cho xong. Vợ chồng trao đổi chuyện tiền điện, học phí, lịch làm việc, thuốc men của ông bà, rồi ai nấy cầm điện thoại. Cả nhà vẫn ở đó. Không ai bỏ đi. Vậy mà có một khoảng cách âm thầm lớn dần giữa những người gần nhau nhất.
Khoảng cách ấy hiếm khi xuất hiện trong một ngày. Nó được tạo nên bởi nhiều buổi tối không trò chuyện, nhiều bữa cơm ăn vội, nhiều lần một người muốn kể chuyện nhưng thấy người kia đang bận, nhiều câu “để mai nói” mà ngày mai lại tiếp tục bận. Có những đứa trẻ lớn lên trong một căn nhà đầy đủ tiện nghi nhưng không biết khi buồn thì nên tìm ai. Có những người vợ, người chồng làm mọi việc vì gia đình, đến mức không còn thời gian sống với gia đình. Có những bậc cha mẹ cố gắng để con không thiếu thứ gì, nhưng chính họ lại đau lòng khi nhận ra con ít kể cho mình nghe về cuộc sống của nó.
Bởi thế, nói đến gia đình hiệp nhất, chúng ta cần trở về với những điều rất căn bản. Có thể gọi đó là nguyên tắc “5C”: cầu nguyện chung, ăn chung, ngủ chung, chơi chung và làm việc chung. Năm chữ “chung” ấy không phải một công thức bảo đảm rằng gia đình sẽ không còn cãi vã. Chúng là năm cơ hội để những người trong nhà tiếp tục hiện diện trong đời nhau. Mỗi chữ “chung” mở ra một cánh cửa. Qua những cánh cửa ấy, tình yêu có chỗ để nói, để nghe, để chịu đựng, để tha thứ và để lớn lên.
Nhìn về Thánh Gia Nazareth, ta không thấy một gia đình được miễn khỏi khó khăn. Tin Mừng kể về chuyến đi Bêlem, đêm Con Trẻ chào đời trong cảnh thiếu thốn, cuộc trốn chạy sang Ai Cập, nỗi lo lắng tìm kiếm Đức Giêsu khi Người ở lại Đền Thờ. Sau những biến cố ấy là nhiều năm sống âm thầm tại Nazareth. Đức Maria, thánh Giuse và Đức Giêsu đã đi qua đời sống của một gia đình: lo toan, lao động, chăm sóc, lớn lên, học hỏi và ở bên nhau. Sự thánh thiện của Nazareth gần gũi với chúng ta chính ở chỗ ấy. Thiên Chúa đã bước vào những ngày thường của một mái nhà.
Năm chữ “chung” mời chúng ta nhìn lại mái nhà mình trong ánh sáng Nazareth. Gia đình không hiệp nhất chỉ vì mọi người có cùng địa chỉ. Gia đình hiệp nhất khi mỗi người, dù bận và dù không hoàn hảo, vẫn tìm đường trở về với nhau.
1. Cầu nguyện chung: để Chúa có một chỗ trong đời sống gia đình
Một gia đình có thể nói với nhau rất nhiều chuyện mà vẫn tránh những điều sâu nhất. Ta bàn chuyện hôm nay ăn gì, tháng này chi bao nhiêu, con cần mua sách nào, cuối tuần đi đâu. Những chuyện ấy cần thiết. Nhưng có lúc cả nhà đang lo âu mà không ai dám nói mình sợ; có lúc một người đang tổn thương mà chỉ bảo “không sao”; có lúc vợ chồng cùng kiệt sức nhưng mỗi người tưởng người kia chẳng hiểu mình. Cầu nguyện chung tạo ra một khoảng lặng để gia đình thôi chỉ xoay quanh những việc phải làm và cùng quay về với Đấng đang yêu thương mình.
Không phải nhà nào cũng có thể ngồi đọc kinh thật lâu mỗi tối. Có người đi làm ca, có người về muộn, có em bé khó ngủ, có người già đau bệnh. Nếu biến giờ kinh thành một cuộc điểm danh cứng nhắc, gia đình có thể thêm áp lực. Nhưng bận rộn không có nghĩa là không thể cầu nguyện. Một kinh Lạy Cha trước khi con đi học. Một dấu thánh giá trước bữa ăn. Vài phút đọc Tin Mừng buổi tối. Một lời tạ ơn khi cả nhà nhận được tin vui. Một lời khẩn cầu khi người thân vào bệnh viện. Chừng ấy có thể là khởi đầu của một nếp sống sâu xa.
Điều quan trọng không chỉ là đọc được bao nhiêu kinh, mà là cả nhà có thật lòng đặt đời mình trước mặt Chúa hay không. Người cha có thể cầu nguyện: “Lạy Chúa, hôm nay con nóng giận với vợ con. Xin giúp con biết xin lỗi.” Người mẹ có thể nói: “Xin Chúa gìn giữ con của chúng con; hôm nay con thấy cháu buồn mà chưa biết phải giúp thế nào.” Một đứa trẻ có thể thưa: “Xin Chúa giúp bà bớt đau.” Những lời cầu nguyện đơn sơ ấy dạy cả nhà một điều rất quý: trong gia đình này, người ta được phép yếu đuối. Không ai phải lúc nào cũng tỏ ra mạnh mẽ.
Có những cha mẹ buồn vì con lớn lên rồi không muốn đọc kinh chung. Trước khi trách con, có lẽ nên tự hỏi: con đã gặp điều gì trong những giờ kinh của gia đình? Con có được nghe cha mẹ cầu nguyện cho nhau bằng lòng thương không? Con có thấy sau giờ kinh, người lớn cố gắng nói năng tử tế hơn không? Nếu một gia đình đọc kinh rất đều nhưng vẫn lấy những lỗi cũ ra để làm đau nhau, đứa trẻ sẽ khó hiểu cầu nguyện có liên hệ gì với cuộc sống. Còn khi con nghe cha xin Chúa giúp mình bớt nóng, rồi hôm sau cha đến xin lỗi con, đứa trẻ sẽ nhận ra đức tin đang chạm vào một con người thật.
Cầu nguyện chung cũng không có nghĩa là ép mọi người bộc lộ điều riêng tư trước cả nhà. Có những nỗi đau cần được giữ kín, cần thời gian và một cuộc trò chuyện riêng. Gia đình có thể cầu nguyện bằng sự tôn trọng: “Lạy Chúa, xin ở cùng người đang gặp khó khăn mà chưa sẵn sàng nói ra.” Có lúc một người chưa đọc kinh được, chỉ ngồi đó trong im lặng. Sự hiện diện ấy cũng đáng được trân trọng.
Thánh Gia Nazareth nhắc chúng ta rằng Thiên Chúa không chỉ được gặp trong nhà thờ. Người cũng muốn được đón vào căn bếp, bàn ăn, phòng khách và những giờ phút gia đình chưa biết phải làm gì với nỗi buồn của mình. Khi một nhà cùng cầu nguyện, họ thừa nhận rằng tình yêu của mình cần ơn Chúa nâng đỡ. Chính trong sự khiêm tốn ấy, họ có thể bắt đầu gần nhau hơn.
2. Ăn chung: để bàn ăn còn là nơi gặp gỡ
Bữa cơm gia đình có một sức mạnh lặng lẽ. Nó đưa những người đã đi qua những môi trường khác nhau trở về cùng một chiếc bàn. Người vừa từ công trường về, người vừa rời văn phòng, đứa trẻ vừa tan học, người già đã chờ từ chiều. Trong bữa ăn, không ai cần đạt thành tích. Người ta chỉ cần có mặt, gắp cho nhau một miếng thức ăn, hỏi một câu và nghe câu trả lời.
Ngày nay, ăn chung có khi trở thành một điều xa xỉ. Lịch học thêm, giờ tăng ca, những chuyến xe kẹt đường và công việc cuối ngày chen vào bữa cơm. Nhiều gia đình không thể ăn đủ ba bữa cùng nhau, thậm chí có tuần chỉ gặp nhau trọn vẹn vào một tối. Vì vậy, ăn chung không nên được hiểu như một luật buộc để ai không làm được phải thấy mình thất bại. Điều đáng hỏi là: trong những điều kiện mình đang có, gia đình còn chủ động giữ một bữa ăn thật sự dành cho nhau không?
Một bữa cơm không cần nhiều món mới nuôi được tình thân. Cơm nguội hâm lại, một đĩa rau, một bát canh đơn sơ vẫn có thể là bữa ăn đáng nhớ, nếu người ngồi quanh bàn cảm thấy mình được đón chờ. Trái lại, một mâm cơm thịnh soạn có thể trở nên lạnh lẽo khi ai cũng cúi vào màn hình, hoặc khi bàn ăn chỉ là nơi người lớn chất vấn con trẻ: “Sao hôm nay điểm thấp?”, “Sao con lại làm bố mẹ mất mặt?” Đứa trẻ sẽ ăn nhanh để rời đi. Nó không sợ cơm nhà; nó sợ cảm giác bị xét xử ngay tại nơi lẽ ra mình được nghỉ ngơi.
Bàn ăn không phải lúc nào cũng cần rộn ràng. Có hôm mọi người đều mệt. Một người có thể nói: “Hôm nay mẹ hơi đuối, nhưng mẹ vui vì cả nhà cùng ăn.” Một người khác có thể đáp: “Con có chuyện muốn kể, ăn xong bố nghe con nhé.” Đôi khi chỉ một câu như thế đã giữ lại một cuộc gặp gỡ có nguy cơ bị bỏ lỡ.
Cha mẹ cũng cần nhớ rằng ăn chung là dịp để nghe con, chứ không chỉ để dạy con. Những chuyện tưởng nhỏ đối với người lớn có thể là cả thế giới của một đứa trẻ: hôm nay con không được bạn chọn vào đội; cô giáo khen bức vẽ của con; con đã xin lỗi một người bạn; con ngồi một mình trong giờ ra chơi. Nếu người lớn lắng nghe các chuyện nhỏ khi con còn bé, con sẽ dễ tìm đến họ hơn khi gặp những chuyện lớn. Lòng tin được xây bằng nhiều lần người ta kể và được nghe, thường ngay bên một bát cơm.
Vợ chồng cũng cần một chỗ ở bàn ăn cho nhau. Sau nhiều năm chung sống, có khi hai người chỉ còn trao đổi như hai người quản lý một gia đình: việc nào đã xong, khoản nào chưa đóng, ai đón con ngày mai. Những việc ấy phải được bàn. Nhưng thỉnh thoảng, xin hãy hỏi nhau một câu khác: “Hôm nay điều gì làm em vui?”, “Dạo này anh đang lo điều gì?”, “Có việc gì anh có thể đỡ cho em không?” Một cuộc hôn nhân cần được nuôi bằng sự quan tâm tới con người của nhau, chứ không chỉ bằng việc phân công cho ổn thỏa.
Thánh Gia Nazareth hẳn đã có những bữa ăn bình thường như bao gia đình. Tin Mừng không kể chi tiết thực đơn hay câu chuyện bên bàn ăn. Nhưng chính những năm tháng âm thầm ấy giúp ta hiểu rằng Con Thiên Chúa đã sống đời người trong một mái nhà, nơi tình yêu được trao đi qua những điều cụ thể. Hôm nay, giữ lại một bữa cơm có người chờ nhau, có lời cảm ơn người nấu, có sự lắng nghe dành cho người đang buồn, cũng là một cách trân trọng mầu nhiệm ấy.
3. Ngủ chung: để mái nhà là nơi người ta được an nghỉ
Trong năm chữ “chung”, “ngủ chung” dễ bị hiểu lầm nếu chỉ nghĩ đến việc cả gia đình phải nằm chung một giường hay một phòng. Mỗi gia đình có điều kiện nhà ở, tuổi tác và nhu cầu riêng. Trẻ em cần được chăm sóc phù hợp với từng giai đoạn lớn lên; các em cũng cần học về ranh giới thân thể và sự riêng tư. “Ngủ chung” ở đây trước hết là cùng chia sẻ nhịp nghỉ ngơi của một mái nhà, biết người thân đã về an toàn, biết dành cho nhau sự bình yên trước khi khép lại một ngày. Với vợ chồng, đó còn là lời mời đừng để công việc, màn hình và những bất hòa kéo dài lấy mất thời gian gần gũi của hai người.
Có những ngôi nhà chỉ thật sự bộc lộ nỗi cô đơn khi đèn đã tắt. Ban ngày, người ta còn có việc để làm. Đêm xuống, một đứa trẻ nhớ lại lời mắng buổi chiều; người mẹ nghĩ đến khoản tiền chưa biết xoay ở đâu; người cha nằm cạnh vợ mà không dám nói mình vừa mất việc; ông bà nghe tiếng con cháu trở mình ở phòng bên, muốn hỏi han nhưng sợ làm phiền. Cả nhà đi ngủ dưới một mái nhà, nhưng mỗi người ôm một điều không thể chia sẻ.
Không ai có thể giải quyết mọi nỗi lo trước giờ ngủ. Nhưng gia đình có thể tập một thói quen nhỏ: đừng để người thân bước vào đêm tối với cảm giác mình bị bỏ mặc. Một lời “Con ngủ ngon nhé” nói bằng sự chú tâm. Một cái ôm khi con đã có một ngày khó khăn. Một lời “Anh xin lỗi vì lúc nãy anh nói nặng.” Một câu “Mai mình bàn tiếp, tối nay em nghỉ đi.” Những cử chỉ ấy không xóa hết vấn đề. Chúng cho người kia biết rằng khi vấn đề còn đó, tình yêu vẫn còn đó.
Với các em nhỏ, giờ đi ngủ thường là lúc những câu hỏi sâu kín xuất hiện. Có em bỗng hỏi: “Mẹ có hết thương con nếu con làm sai không?” Có em hỏi: “Bố mẹ có chia tay không?” Có em chỉ muốn người lớn ngồi thêm một chút vì sợ bóng tối. Người lớn mệt lắm, đôi khi chỉ muốn con ngủ nhanh. Nhưng nếu có thể, xin đừng coi mọi câu hỏi ấy là cách con kéo dài giờ ngủ. Đôi lúc, ban ngày con chưa tìm được cơ hội nói. Đêm xuống, khi mọi thứ yên đi, điều con giấu trong lòng mới cất tiếng.
Với vợ chồng, cùng nghỉ ngơi đòi hỏi sự chăm sóc có ý thức. Có những cặp đôi làm việc chăm chỉ vì tương lai chung, nhưng mỗi đêm lại rút về một thế giới riêng trên điện thoại. Một người nhìn màn hình đến khuya, người kia đã ngủ vì quá mệt. Dần dần, họ không còn hỏi nhau hôm nay đã đi qua thế nào. Muốn giữ sự gần gũi, đôi khi phải bắt đầu rất đơn giản: đặt điện thoại xuống, quay sang nhau, nói một câu thật lòng. Có đêm chẳng cần bàn chuyện lớn. Chỉ cần được ở cạnh nhau trong bình an cũng đủ.
Và có những gia đình vì hoàn cảnh phải sống xa nhau: người đi làm xa, người chăm bệnh ở bệnh viện, vợ chồng chưa thể ở cùng một nơi. Khi ấy, chữ “chung” có thể được gìn giữ bằng một cuộc gọi đều đặn, một tin nhắn báo đã về đến nhà, một lời chúc ngủ ngon không gửi theo thói quen cho xong. Khoảng cách địa lý làm sự hiện diện trở nên khó hơn, nên tình yêu càng cần được diễn tả rõ hơn.
Thánh Giuse đã từng đưa Đức Maria và Hài Nhi đi trong đêm để tránh hiểm nguy. Hình ảnh ấy gợi cho ta một câu hỏi: trong nhà mình, ai đang cần được bảo vệ để có thể an tâm nghỉ ngơi? Có thể đó là đứa con đang bị bắt nạt. Có thể là người bạn đời đang kiệt sức. Có thể là cha mẹ già sợ trở thành gánh nặng. Một mái nhà thực sự là mái nhà khi người ta có thể đặt xuống phần nào nỗi sợ của mình trước khi ngủ.
4. Chơi chung: để niềm vui có chỗ ở trong nhà
Nhiều gia đình biết cùng nhau làm việc, cùng nhau chịu khó, cùng nhau vượt qua thiếu thốn, nhưng lại quên cùng nhau vui. Cha mẹ nghiêm túc với tương lai của con đến mức cuộc trò chuyện nào cũng xoay quanh học tập, kỷ luật và trách nhiệm. Vợ chồng bận xoay xở đến mức không còn nhớ lần gần nhất hai người cười với nhau là khi nào. Gia đình vẫn vận hành, nhưng niềm vui dần trở thành một vị khách ít ghé thăm.
Chơi chung là dành thời gian cho nhau mà không đòi thời gian ấy phải tạo ra một kết quả. Người cha đá cầu vụng về với con. Người mẹ ngồi tô màu dù mình không khéo. Cả nhà đi bộ một vòng quanh xóm. Ông bà kể lại một trò chơi ngày xưa. Vợ chồng ra ngoài uống một ly nước và nói chuyện không bị gián đoạn. Niềm vui gia đình nhiều khi nhỏ và ít tốn kém như thế.
Trẻ em rất cần những giờ phút người lớn chơi với mình. Khi cha mẹ chơi cùng con, con cảm nhận được một điều mà những lời dạy bảo không dễ truyền đạt: “Bố mẹ thích ở bên con.” Đứa trẻ biết mình được yêu không chỉ khi đạt điểm cao, ngoan ngoãn hay làm điều khiến cha mẹ tự hào. Nó được yêu cả khi đang tập chơi một trò mới, khi làm đổ quân cờ, khi cười vì một câu đùa ngớ ngẩn. Cảm giác được đón nhận ấy sẽ theo con rất lâu.
Chơi chung cũng giúp người lớn nhìn thấy con mình rõ hơn. Đứa trẻ ít nói ở bàn ăn có thể bộc lộ rất nhiều khi cùng cha sửa một chiếc xe đồ chơi. Một thiếu niên ngại kể chuyện ở trường có thể mở lời trong lúc cùng mẹ nấu món con thích hoặc đi dạo. Không phải vì trò chơi có phép màu, mà vì khi không bị nhìn như một người sắp bị hỏi bài, con dễ thả lỏng để kể chuyện.
Tuy nhiên, chơi chung không có nghĩa là cha mẹ phải lúc nào cũng làm bạn theo cách xóa mọi ranh giới. Con vẫn cần cha mẹ hướng dẫn, bảo vệ và nói “không” khi cần. Điều con mong là trong mối quan hệ ấy có tiếng cười, có sự dịu dàng, có những ký ức đẹp đủ sức nâng đỡ con vào ngày khó khăn. Một đứa trẻ có thể quên mình đã được mua bao nhiêu món đồ, nhưng thường nhớ rất lâu buổi chiều bố chạy dưới mưa với mình, hoặc lần mẹ vừa nấu ăn vừa hát sai lời khiến cả nhà bật cười.
Người lớn cũng cần được vui. Có những người mẹ đã lâu không còn một sở thích riêng. Có những người cha tưởng rằng mình phải luôn nghiêm nghị mới được con kính trọng. Có những đôi vợ chồng chỉ cho phép mình nghỉ ngơi sau khi mọi việc đã xong, trong khi việc nhà thì chẳng bao giờ hết. Chơi chung nhắc chúng ta rằng gia đình không chỉ là nơi gánh trách nhiệm. Đó còn là nơi được sống, được cười và được thấy người mình thương vui lên.
Ta không biết hết những tiếng cười đã vang lên trong ngôi nhà Nazareth. Tin Mừng giữ lại rất ít chi tiết về những năm Đức Giêsu lớn lên. Nhưng sự thinh lặng ấy không buộc ta hình dung Thánh Gia như ba khuôn mặt lúc nào cũng nghiêm trang. Đức Giêsu đã sống một tuổi thơ và lớn lên giữa những tương quan người thật. Khi cha mẹ hôm nay vui chơi với con bằng một tình yêu lành mạnh, họ đang trân trọng chính đời sống con người mà Thiên Chúa đã chọn bước vào.
5. Làm việc chung: để mọi người cùng thuộc về mái nhà
Một căn nhà có rất nhiều công việc âm thầm. Có người đi chợ, nấu ăn, giặt đồ, rửa chén, đưa đón con, đóng các khoản phí, sửa vật dụng hỏng, đưa ông bà đi khám bệnh. Nhiều việc chỉ được nhận ra khi không còn ai làm. Có những người trong gia đình mệt không hẳn vì một việc quá nặng, mà vì phải nhớ và lo quá nhiều việc một mình. Họ thấy mình luôn phải nhắc, phải nghĩ trước, phải thu xếp, trong khi những người khác xem mọi thứ đã sẵn có là chuyện đương nhiên.
Làm việc chung bắt đầu bằng việc nhìn thấy công sức của nhau. Đứa con cần biết bữa cơm không tự xuất hiện. Người chồng cần biết một ngôi nhà sạch sẽ đòi nhiều thời gian. Người vợ cũng cần thấy những gánh nặng người chồng đang mang. Cha mẹ cần nhận ra con cái có thể đang cố gắng trong khả năng của mình. Sự ghi nhận không giải quyết hết việc nhà, nhưng nó trả lại phẩm giá cho người đang làm những việc ít được gọi tên.
Sau đó, cả nhà cần chia sẻ trách nhiệm một cách cụ thể. Trẻ nhỏ có thể cất đồ chơi, xếp dép, tưới cây. Trẻ lớn hơn có thể dọn bàn, rửa chén, chăm một góc nhà. Người lớn cùng bàn xem việc nào ai làm được, ai đang quá tải, việc nào cần đổi cách. Khi một đứa trẻ góp sức, điều quý nhất không phải là căn nhà sạch thêm bao nhiêu. Con học rằng mình là một phần của gia đình, rằng tình yêu cũng được diễn tả bằng hành động vì người khác.
Làm việc chung còn có một chiều sâu khác: cùng nhau đối diện với những khó khăn. Khi gia đình thiếu tiền, cha mẹ không cần đổ mọi nỗi lo lên vai con, nhưng có thể dạy con sống vừa sức và quý trọng công sức lao động. Khi ông bà đau bệnh, mỗi người có thể góp phần theo tuổi và khả năng của mình. Khi trong nhà có chuyện buồn, đừng để một người âm thầm gánh tất cả chỉ vì người ấy giỏi chịu đựng hơn. Có những gia đình trở nên bền chặt không phải vì họ chưa từng gặp khó khăn, mà vì khi khó khăn đến, họ học cách đứng gần nhau.
Nazareth là mái nhà gắn với lao động của thánh Giuse. Đức Giêsu đã lớn lên trong một đời sống có công việc, có sự kiên nhẫn của đôi tay và những nhu cầu rất thường ngày. Lao động trong gia đình, khi được chia sẻ bằng tình thương, có thể trở thành nơi dạy lòng biết ơn, sự công bằng và tinh thần phục vụ. Một người rửa chén để người kia được nghỉ. Một người thức sớm đưa con đi học để người kia có thêm một giờ ngủ sau đêm chăm bệnh. Những việc ấy có thể chẳng ai ở ngoài biết đến, nhưng người trong nhà sẽ cảm nhận được.
Dẫu vậy, làm việc chung không có nghĩa là ép mọi người làm ngang nhau bất kể hoàn cảnh. Người đang bệnh cần được nghỉ. Người đi làm ca đêm có nhịp sinh hoạt khác. Trẻ nhỏ cần việc phù hợp với tuổi. Sự công bằng trong gia đình đòi hỏi ta hiểu sức của nhau, rồi cùng gánh phần có thể gánh. Khi tình yêu biết nhìn vào con người cụ thể, việc phân chia trách nhiệm sẽ bớt thành cuộc đếm công.
Năm chữ “chung” cần một chữ “riêng” được tôn trọng
Càng nói về việc sống chung, ta càng cần nhớ rằng mỗi người trong gia đình vẫn có một đời sống riêng cần được tôn trọng. Con cái lớn lên cần không gian phù hợp để trưởng thành. Vợ chồng cần những cuộc trò chuyện riêng của hai người. Người già cần được hỏi ý kiến, chứ không chỉ được sắp xếp mọi thứ thay. Có người cần một lúc yên tĩnh sau giờ làm trước khi có thể trò chuyện. Có người đang mang nỗi buồn chưa sẵn sàng chia sẻ ngay.
Hiệp nhất không phải là buộc mọi người lúc nào cũng phải ở cạnh nhau hoặc nghĩ giống nhau. Một gia đình yêu thương biết khi nào nên đến gần và khi nào nên cho nhau khoảng thở. Cha mẹ không cần đọc mọi tin nhắn của con để chứng minh mình quan tâm; họ cần xây một mối quan hệ để khi gặp nguy hiểm, con dám tìm đến mình. Vợ chồng không cần kể với nhau từng ý nghĩ vụn vặt; họ cần thành thật về những điều ảnh hưởng đến đời sống chung. Mọi chữ “chung” chỉ thật sự có giá trị khi người bước vào đó được tôn trọng.
Cũng vì thế, đừng lấy Thánh Gia làm một hình ảnh để gây áp lực lên những gia đình đang đau khổ. Có người đang nuôi con một mình. Có người có người thân đi làm xa. Có gia đình vừa trải qua ly thân, tang chế, bệnh tật hoặc một cuộc khủng hoảng. Có em nhỏ đang sống trong nơi thiếu an toàn. Với họ, lời mời sống năm chữ “chung” cần được nói bằng lòng thương và sự khôn ngoan. Nếu trong nhà có bạo lực, việc cần làm trước hết là bảo vệ người đang bị tổn thương và tìm sự giúp đỡ thích hợp. Không ai phải chịu nguy hiểm để giữ cho bề ngoài gia đình có vẻ đầy đủ.
Một gia đình hiệp nhất không nhất thiết có tất cả các thành viên hiện diện mỗi tối. Có những mái nhà hiệp nhất nhờ người mẹ ở xa vẫn gọi về nghe con kể chuyện. Có những gia đình giữ được tình yêu nhờ người cha sau giờ làm muộn vẫn dành mười phút hỏi han thật lòng. Có những ông bà trở thành điểm tựa cho cháu bằng một bữa cơm và một lời cầu nguyện. Năm chữ “chung” không phải thước đo để so sánh nhà mình với nhà người khác. Chúng là những con đường để từng gia đình, trong hoàn cảnh thật của mình, bớt bỏ lỡ nhau.
Bắt đầu từ điều nhỏ nhất có thể giữ được
Có người đọc đến đây sẽ nghĩ: “Nhà mình bận quá, biết bắt đầu từ đâu?” Có lẽ đừng bắt đầu bằng một lời hứa quá lớn. Một gia đình chưa từng đọc kinh chung không cần lập tức đặt ra một giờ kinh dài khiến mọi người e ngại. Hãy thử cùng làm dấu thánh giá và nói một lời tạ ơn trước bữa tối. Một gia đình hiếm khi ăn cùng nhau có thể chọn một bữa cố định trong tuần. Vợ chồng lâu rồi không trò chuyện có thể dành vài phút trước giờ ngủ để hỏi nhau một câu và nghe cho hết câu trả lời. Cha mẹ có thể chơi với con một trò ngắn mà không nhìn điện thoại. Cả nhà có thể cùng dọn bàn sau bữa ăn.
Điều nhỏ nhưng được lặp lại với tình yêu có sức mở đường. Hôm nay năm phút, ngày mai thêm một câu chuyện. Tuần này một bữa cơm, tuần sau một buổi đi bộ. Có lúc sẽ thất bại: cả nhà quên giờ kinh, một người nổi nóng ở bàn ăn, cuộc chơi bị cắt ngang vì công việc. Khi ấy, điều cần làm không phải kết luận “nhà mình không thể thay đổi”. Hãy bắt đầu lại. Gia đình được xây bằng rất nhiều lần bắt đầu lại như thế.
Có lẽ lời khó nói nhất trong một mái nhà là lời xin lỗi. Người ngoài làm ta buồn, ta có thể tránh họ. Người nhà làm ta buồn, ta vẫn gặp họ ở cửa, ở bàn ăn, trong hành lang, trước giờ đi ngủ. Chính sự gần gũi ấy khiến tổn thương có thể sâu; cũng chính sự gần gũi ấy cho ta cơ hội hàn gắn. Một người cha nói với con: “Bố đã sai khi quát con trước mặt mọi người.” Một người mẹ nói: “Mẹ đã không nghe hết chuyện của con.” Một người con nói: “Con biết cả nhà lo cho con, con xin lỗi vì đã trả lời quá nặng.” Những lời ấy làm cho việc cầu nguyện chung, ăn chung, ngủ chung, chơi chung và làm việc chung trở nên thật. Bởi nếu không có sự thật và lòng tha thứ, ta có thể cùng làm mọi việc mà vẫn xa nhau.
Gia đình cũng cần nói lời cảm ơn thường xuyên hơn. Cảm ơn người đã nấu ăn. Cảm ơn người đi làm về muộn mà vẫn ghé mua thuốc. Cảm ơn đứa trẻ đã giúp trông em. Cảm ơn người bạn đời vì đã ở lại lắng nghe trong một ngày rất mệt. Ta thường nghĩ người nhà thì không cần khách sáo. Nhưng người nhà lại là những người rất cần biết rằng công sức và sự hiện diện của mình được nhìn thấy.
Sau cùng, năm chữ “chung” không nhằm tạo ra một mái nhà lúc nào cũng vui vẻ. Sẽ có những buổi cầu nguyện mà lòng còn rối. Những bữa cơm im lặng vì ai cũng mệt. Những đêm một người vẫn thao thức. Những cuộc chơi trẻ con giận dỗi. Những ngày làm việc chung mà phân chia chưa khéo. Gia đình là nơi những con người có giới hạn học yêu thương nhau ngay trong giới hạn ấy. Nazareth không mời ta đóng vai một gia đình hoàn hảo. Nazareth mời ta để Thiên Chúa ở cùng gia đình thật của mình.
Có thể tối nay, điều một mái nhà cần chỉ là tắt bớt một màn hình, kéo thêm một chiếc ghế vào bàn, hỏi người ít nói nhất trong nhà: “Hôm nay của con thế nào?” Và khi người ấy bắt đầu trả lời, hãy ở lại để nghe.
Từ một câu hỏi được nghe cho trọn, một bữa ăn có người chờ, một lời kinh ngắn, một lời xin lỗi trước giờ ngủ, một buổi chơi không vội và một việc nhà được cùng gánh, gia đình tìm lại đường về với nhau. Tình yêu trong một mái nhà thường được giữ bằng những lần rất nhỏ ta chọn có mặt cho người mình thương.
Lm. Anmai, CSsR.