TU NGAY TRONG CHÍNH CUỘC HÔN NHÂN CỦA MÌNH – Lm. Anmai, CSsR
“Tu một lời bớt hơn thua, thương một người bớt nắng mưa trong lòng.” Có lẽ nhiều người nghe đến chữ “tu” thường nghĩ ngay đến một đời sống rời xa những ồn ào của thế gian, đến những nơi thanh vắng, đến những giờ cầu nguyện dài hay những thực hành đạo đức đặc biệt. Nhưng nếu hiểu “tu” theo nghĩa rất đời thường là sửa mình, là mỗi ngày để cho con người cũ bớt đi một chút và con người mới tốt đẹp hơn được lớn lên một chút, thì có lẽ chẳng nơi nào giúp một người “tu” thật và khó cho bằng chính gia đình của mình. Với người Kitô hữu, ta có thể gọi hành trình ấy bằng một cái tên đẹp hơn nữa: **nên thánh ngay trong đời sống hôn nhân**. Không phải nên thánh bằng những điều phi thường, nhưng bằng cách học nói một lời dịu hơn khi đang muốn nổi nóng; học im lặng khi một câu nói tiếp theo chỉ làm người kia đau thêm; học xin lỗi dù cái tôi vẫn còn muốn chứng minh rằng mình đúng; học ôm lấy người bạn đời ngay cả khi trong lòng vẫn còn một chút tổn thương; học ở lại khi bản năng muốn quay lưng; học bắt đầu lại khi tưởng rằng chẳng còn gì để bắt đầu. Có những người đi tìm bình an ở rất xa mà quên rằng nơi đầu tiên họ cần gieo bình an lại chính là căn nhà mình đang sống. Có những người có thể dịu dàng với cả thế giới nhưng lại cộc cằn với người chung một mái nhà. Có người sẵn sàng nói “cảm ơn” với một người xa lạ vì một việc rất nhỏ, nhưng lại coi tất cả những hy sinh của chồng hay vợ mình là chuyện đương nhiên. Có người biết giữ ý với đồng nghiệp, biết nhẫn nhịn với khách hàng, biết mỉm cười với người ngoài, nhưng vừa bước qua cánh cửa nhà là mọi mệt mỏi, bực bội và khó chịu được trút hết lên người thân. Và nghịch lý đau lòng là: người ta thường dành phiên bản đẹp nhất của mình cho người ngoài, nhưng lại dành phiên bản mệt mỏi, thô ráp và thiếu kiềm chế nhất cho người mình từng hứa sẽ yêu thương suốt đời.
Hôn nhân không đổ vỡ chỉ bởi những biến cố thật lớn. Nhiều cuộc hôn nhân bắt đầu chết dần từ những điều rất nhỏ: một ánh mắt lạnh lùng lặp đi lặp lại; một câu nói coi thường; một kiểu im lặng dùng để trừng phạt; một thói quen không còn hỏi han; một lời xin lỗi cứ bị trì hoãn; một bữa cơm ai cũng nhìn vào điện thoại; một nỗi buồn kéo dài mà người kia không bao giờ chịu hỏi; một tiếng thở dài tưởng như vô nghĩa nhưng lại nói với người bạn đời rằng: “Anh chán em rồi”, “Em mệt mỏi vì anh rồi.” Tình yêu hiếm khi chết trong một ngày. Nó thường chết rất chậm, chết trong những lần ta nghĩ: “Có gì đâu”, “Chuyện nhỏ mà”, “Vợ chồng rồi cần gì khách sáo”, “Nói vậy có chết ai đâu.” Nhưng chính những “chuyện nhỏ” ấy tích tụ từng ngày thành những bức tường rất lớn. Một cuộc hôn nhân vì thế cần được chăm sóc giống như một khu vườn. Người ta không thể trồng một cây vào ngày cưới rồi hai mươi năm sau quay lại đòi nó phải xanh tốt. Tình yêu cần được tưới mỗi ngày bằng sự quan tâm, lòng biết ơn, sự tôn trọng, những lời tử tế và đặc biệt là khả năng tha thứ.
Có lẽ một trong những nơi khó sống Tin Mừng nhất không phải ngoài đường phố mà ngay tại bàn ăn gia đình. Bởi người ngoài chỉ chạm đến một phần con người ta, còn người bạn đời lại chạm đến những vùng sâu nhất, nơi có tự ái, mặc cảm, những vết thương từ thuở bé, những nhu cầu không được nói thành lời, những kỳ vọng, thất vọng và cả những nỗi sợ mà chính ta đôi khi cũng không hiểu. Vì thế, vợ chồng dễ làm nhau đau nhất cũng chính vì họ biết quá rõ điểm yếu của nhau. Một câu nói từ người ngoài có thể ta quên sau vài phút, nhưng một câu nói của người mình yêu có thể ở lại trong lòng vài năm. Có những người vẫn nhớ nguyên một câu chồng nói trong lúc nóng giận mười năm trước. Có người vẫn mang theo một lời vợ so sánh mình với người khác từ rất lâu. Vết thương của người thân thường sâu hơn vì nó chạm vào nơi ta đã đặt niềm tin. Bởi vậy, yêu nhau không chỉ là biết nói điều mình nghĩ, mà còn là biết chịu trách nhiệm về cách lời nói của mình đi vào trái tim người khác.
Có những lúc trong hôn nhân, điều cần nhất không phải là tìm cho ra ai đúng ai sai, mà là tự hỏi: **Điều tôi sắp nói có cứu được tình yêu này không?** Có những cuộc tranh luận mà ta thắng lý nhưng thua cả một con người. Có những lần ta chứng minh được mình đúng, nhưng từ giây phút đó người kia lại xa mình thêm một đoạn. Đúng không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với yêu. Có những sự thật cần nói, nhưng phải nói trong tình yêu. Có những sai lầm cần sửa, nhưng không nhất thiết phải nghiền nát phẩm giá của người mắc lỗi. Có những điều ta hoàn toàn có quyền trách, nhưng nếu nói trong giận dữ thì điều đúng cũng có thể trở thành một lưỡi dao. Đời sống vợ chồng vì thế là một trường học rất dài của sự tự chủ. Đôi khi chỉ cần chậm lại ba giây trước khi đáp trả, một trận cãi vã đã không bắt đầu. Đôi khi chỉ cần hạ giọng xuống một chút, căn phòng đã không trở thành chiến trường. Đôi khi thay vì hỏi: “Anh lúc nào cũng như thế phải không?”, ta chỉ cần hỏi: “Hôm nay anh mệt lắm sao?”; thay vì nói: “Em chẳng bao giờ hiểu anh”, ta thử nói: “Anh đang buồn và anh cần em nghe anh một chút.” Chỉ đổi một câu thôi, con đường đi vào lòng nhau đã khác.
Người bạn đời của ta không phải là kẻ thù cần bị đánh bại. Nếu hôn nhân biến thành nơi hai người liên tục tìm lỗi, moi lại quá khứ, ghi sổ từng sai lầm và chờ dịp trả đũa, thì căn nhà ấy dù vẫn còn đủ bàn ghế cũng đã không còn là mái ấm. Tình yêu trưởng thành không hỏi: “Làm sao để tôi thắng người kia?”, nhưng hỏi: “Làm sao để chúng tôi cùng thắng điều đang làm chúng tôi xa nhau?” Vấn đề không phải “anh chống lại em” hay “em chống lại anh”, nhưng là **hai chúng ta cùng chống lại điều đang phá hỏng hôn nhân của chúng ta**: sự ích kỷ, vô tâm, nóng giận, lạnh nhạt, thiếu đối thoại, thiếu chung thủy, thiếu cầu nguyện, thiếu lòng biết ơn. Khi đổi được cách nhìn ấy, hai người không còn đứng hai bên chiến tuyến nữa. Họ lại đứng cùng một phía.
Cũng cần nhớ rằng phía sau một người chồng dễ nổi nóng đôi khi là một đứa trẻ từng lớn lên trong một gia đình nơi chẳng ai dạy anh cách diễn tả cảm xúc. Phía sau một người vợ luôn bất an có thể là một cô bé từng sống với nỗi sợ bị bỏ rơi. Phía sau một người quá nhạy cảm có thể là một tuổi thơ thường xuyên bị chê bai. Phía sau một người khô khan có thể là nhiều năm chưa từng được ai ôm và nói rằng họ đáng được yêu. Điều đó không có nghĩa là mọi hành vi sai đều được biện minh. Tổn thương không cho phép ta làm tổn thương người khác. Nhưng hiểu câu chuyện phía sau một con người sẽ giúp ta bớt vội kết án họ. Có những lúc người bạn đời không cần một bài giảng, mà chỉ cần một người chịu ngồi bên và nói: “Anh ở đây”, “Em ở đây”, “Mình nói với nhau khi cả hai bình tĩnh hơn nhé.” Một câu như vậy đôi khi cứu được nhiều hơn cả trăm lời phân tích.
Hôn nhân Kitô giáo còn đi xa hơn việc hai người cố gắng sống hòa thuận. Bí tích Hôn Phối đặt tình yêu của vợ chồng vào trong chính tình yêu của Thiên Chúa. Ngày cưới, hai người không chỉ nói “con chọn người này” mà còn âm thầm nói với Chúa: “Xin hãy dùng cuộc đời con để yêu người này.” Vì thế, người bạn đời không chỉ là người để ta hưởng hạnh phúc từ họ, mà còn là một ơn gọi được trao vào tay ta để ta học yêu theo cách của Đức Kitô. Mà tình yêu của Đức Kitô không phải chỉ là cảm xúc. Đó là tình yêu biết cúi xuống rửa chân, biết chịu thiệt, biết nhẫn nại, biết tha thứ, biết mang lấy yếu đuối của người mình yêu. Có những ngày hôn nhân ngọt ngào, nhưng cũng có những ngày yêu nghĩa là vẫn nấu cho nhau một bữa cơm dù đang giận; vẫn chăm nhau khi bệnh dù vừa có một cuộc cãi vã; vẫn lo lắng cho nhau dù lòng còn chưa hết buồn; vẫn giữ lời chung thủy khi cảm xúc không còn rực rỡ như những năm đầu. Chính trong những điều không lãng mạn ấy mà tình yêu trở nên thật.
Nhiều người bước vào hôn nhân với câu hỏi: “Người này có làm tôi hạnh phúc không?” Nhưng càng sống lâu, người ta càng nhận ra câu hỏi quan trọng hơn là: “Tôi có đang trở thành một người giúp người này được sống bình an và lớn lên không?” Nếu cả hai chỉ đòi được đáp ứng, hôn nhân sẽ nhanh chóng trở thành nơi hai con người cùng thiếu thốn. Nhưng nếu mỗi người bắt đầu học cho đi, một vòng tròn mới được mở ra. Điều kỳ lạ của tình yêu là càng chỉ nghĩ về mình, ta càng thấy mình thiếu; còn khi biết yêu, ta lại bắt đầu nhận ra mình đã được trao ban rất nhiều. Không phải mọi cuộc hôn nhân đều gặp những vấn đề giống nhau, và có những hoàn cảnh nghiêm trọng cần đến sự trợ giúp chuyên môn, mục vụ hay pháp lý. Tha thứ không đồng nghĩa với dung túng bạo lực, phản bội hay hành vi gây nguy hiểm. Nhưng trong những va chạm rất bình thường của đời sống hằng ngày, phần lớn bình an được xây từ những lựa chọn nhỏ mà không ai thấy.
Và có một điều những người làm cha làm mẹ rất nên nhớ: con cái học cách yêu không phải trước hết từ những lời cha mẹ dạy, mà từ cách cha mẹ đối xử với nhau. Một đứa trẻ nhìn thấy bố biết nói “xin lỗi mẹ” sẽ hiểu rằng xin lỗi không làm một người đàn ông nhỏ đi. Một đứa trẻ thấy mẹ biết cảm ơn bố sẽ hiểu rằng tình yêu không bao giờ được xem là điều hiển nhiên. Một đứa trẻ thấy bố mẹ tranh luận nhưng không xúc phạm nhau sẽ học được rằng bất đồng không đồng nghĩa với thù ghét. Một đứa trẻ thấy sau một trận cãi nhau, cha mẹ biết làm hòa, ôm nhau và cầu nguyện sẽ học được một bài học lớn hơn mọi bài giáo lý về tha thứ. Ngược lại, khi một đứa trẻ lớn lên giữa tiếng quát tháo, khinh miệt, chiến tranh lạnh, nó có thể mang nguyên cách yêu ấy vào cuộc đời sau này. Cha mẹ vì thế không chỉ đang xây dựng một cuộc hôn nhân của riêng mình; họ đang viết những trang đầu tiên trong cuốn sách tình yêu của con cái.
Đừng nghĩ phải làm những điều lớn lao mới cứu được một cuộc hôn nhân. Rất nhiều khi tình yêu được cứu bằng những điều nhỏ đến mức chẳng ai kể lại: một ly nước đặt cạnh giường; một tin nhắn “Hôm nay em ổn không?”; một lần chủ động xin lỗi; một bữa cơm ngồi ăn mà không cầm điện thoại; một cái nắm tay trước khi ngủ; một câu “Cảm ơn anh vì hôm nay anh đã vất vả”; một lời “Em biết những ngày này anh áp lực”; một kinh Lạy Cha hai người cùng đọc trước khi đi ngủ. Những việc ấy không làm nên tiêu đề báo chí, nhưng làm nên một mái ấm.
Có lẽ điều khó nhất của đời sống hôn nhân không phải là yêu người kia khi họ đáng yêu, mà là vẫn tìm được con đường trở lại với nhau khi cả hai đang ở phiên bản khó thương nhất. Bởi chẳng ai cưới một thiên thần. Ta cưới một con người có quá khứ, tính khí, vết thương, giới hạn và những góc tối. Và họ cũng cưới một con người như thế nơi ta. Hôn nhân đẹp không phải vì hai người hoàn hảo tìm thấy nhau, nhưng vì hai con người bất toàn học cách đừng biến sự bất toàn của mình thành bản án dành cho người kia. Họ ngã rồi đứng lên. Họ giận rồi học cách nói chuyện. Họ làm đau nhau rồi học cách chữa lành. Họ có lúc muốn bỏ cuộc nhưng lại nhớ rằng tình yêu không chỉ là cảm giác của ngày hôm nay mà còn là lời hứa của cả một đời.
Vì vậy, “tu” trong hôn nhân không phải là biến mình thành một người lúc nào cũng nhẫn nhịn đến mức không còn tiếng nói, cũng không phải chấp nhận mọi điều sai trái trong im lặng. Tu là để mình được biến đổi. Là mỗi ngày nhận diện cái tôi của mình rõ hơn. Là biết lúc nào cần nói và nói thế nào để không giết chết người nghe. Là biết khi nào phải im lặng, nhưng cũng biết khi nào cần đối thoại. Là học đặt sự thật bên cạnh lòng thương xót. Là bớt một lần lôi chuyện cũ ra để thắng cuộc. Là thêm một lần cho nhau cơ hội làm lại. Là mỗi tối dám tự hỏi: “Hôm nay tôi đã làm người bạn đời của mình bình an hơn hay mệt mỏi hơn?” Câu hỏi ấy, nếu thật sự dám trả lời, đủ để biến đổi rất nhiều cuộc hôn nhân.
Có những vợ chồng sống với nhau ba mươi năm nhưng chưa chắc đã thật sự đi vào lòng nhau. Cũng có những đôi trải qua rất nhiều sóng gió nhưng sau mỗi biến cố lại hiểu nhau sâu hơn. Thời gian tự nó không làm tình yêu trưởng thành. Điều làm tình yêu trưởng thành là cách hai người sống thời gian ấy với nhau. Một cuộc hôn nhân không hạnh phúc hơn chỉ vì tồn tại lâu; nó hạnh phúc hơn khi hai người không ngừng học yêu lại người mình đã chọn. Bởi người ta của hôm nay không còn là người ta của mười năm trước. Người bạn đời cũng thay đổi. Nhu cầu thay đổi, sức khỏe thay đổi, công việc thay đổi, con cái lớn lên, cha mẹ già đi. Nếu cứ yêu người kia bằng cách của hai mươi năm trước, đôi khi ta đang yêu một hình ảnh đã không còn. Hôn nhân đòi hỏi ta mỗi ngày lại khám phá người bên cạnh: “Bây giờ điều gì làm em vui?”, “Điều gì đang khiến anh lo?”, “Em đang cần anh điều gì?”, “Anh đang mệt ở đâu mà em chưa hiểu?”
Và trên tất cả, người Kitô hữu đừng quên cầu nguyện cho người bạn đời. Có những điều ta nói mãi họ không nghe, hãy nói với Chúa. Có những điều ta không thể thay đổi nơi họ, hãy xin Chúa thay đổi trước tiên chính trái tim mình. Đôi khi ta cầu xin: “Lạy Chúa, xin sửa chồng con, sửa vợ con”, nhưng Chúa lại bắt đầu bằng việc sửa ta. Không phải vì người kia luôn đúng, nhưng vì người duy nhất ta có thể thật sự bắt đầu thay đổi ngay hôm nay chính là bản thân mình. Khi một người bớt nóng một chút, căn nhà đã khác. Khi một người biết xin lỗi trước, bầu khí đã đổi. Khi một người bắt đầu cầu nguyện thay vì công kích, một cánh cửa mới được mở ra. Có những phép lạ trong hôn nhân không xảy đến bằng một biến cố ầm ĩ. Nó bắt đầu bằng một người chịu thay đổi trước.
Hôn nhân không phải là tìm một người hoàn hảo để sống cùng. Hôn nhân là cùng một người không hoàn hảo học cách yêu bằng một tình yêu ngày càng trưởng thành hơn. Và có lẽ khi về cuối đời, điều làm ta xúc động nhất sẽ không phải là nhớ mình đã có bao nhiêu tiền, đã mua ngôi nhà lớn thế nào hay đã đi được bao nhiêu nơi. Có thể điều khiến ta rơi nước mắt lại chỉ là nhìn người đã đi bên mình suốt mấy chục năm và nhận ra: chúng ta đã từng làm nhau đau, từng thất vọng về nhau, từng có lúc chẳng muốn nói thêm một câu nào với nhau, nhưng cuối cùng chúng ta vẫn học được cách nắm tay nhau mà đi.
Một cuộc hôn nhân đẹp không phải là cuộc hôn nhân chưa từng có bão. Đó là nơi sau mỗi cơn bão, hai người vẫn tìm đường trở về. Không phải nơi chưa từng có nước mắt, nhưng là nơi nước mắt không trở thành lý do để bỏ nhau. Không phải nơi hai người chưa từng sai, nhưng là nơi chữ “xin lỗi” vẫn còn được nói và chữ “tha thứ” vẫn còn được tin. Không phải nơi tình yêu luôn nóng bỏng, nhưng là nơi khi cảm xúc lặng xuống, nghĩa tình vẫn còn ở lại.
Vậy nên, nếu hôm nay đang sống đời vợ chồng, đừng chỉ hỏi mình đã gặp đúng người chưa. Hãy hỏi mình đã sống đúng với người mình từng chọn chưa. Đừng chỉ mong người kia thay đổi. Hãy xem hôm nay mình có thể bớt một lời làm họ đau không. Đừng chỉ đếm những gì mình đã hy sinh. Hãy nhớ lại những điều người kia đã âm thầm chịu đựng vì mình. Và đừng đợi đến ngày mất nhau mới nhận ra những điều bình thường từng quý giá đến thế nào.
Hãy “tu” ngay trong chính cuộc hôn nhân của mình: tu một cái tôi muốn thắng; tu một cái miệng dễ làm đau; tu một ánh nhìn quen soi lỗi; tu một trái tim hay ghi sổ những điều người khác mắc nợ mình. Và mỗi ngày, hãy tập thêm một chút dịu dàng, thêm một chút biết ơn, thêm một chút lắng nghe, thêm một chút tha thứ. Bởi đôi khi nên thánh chẳng ở đâu xa. Nên thánh là mỗi tối vẫn có thể nhìn người nằm bên cạnh và thưa với Chúa: “Lạy Chúa, người này không hoàn hảo, con cũng không hoàn hảo. Xin dạy chúng con biết yêu nhau theo cách Chúa đã yêu chúng con.”
Rồi một ngày khi tóc đã bạc, khi những điều từng khiến hai người tranh cãi hóa ra nhỏ bé vô cùng, có lẽ điều đẹp nhất không phải là có thể nói: “Chúng tôi chưa từng làm tổn thương nhau”, bởi điều đó gần như không thể. Điều đẹp nhất sẽ là có thể nhìn nhau mà nói: **“Chúng ta đã làm nhau đau, nhưng chúng ta đã không ngừng học cách chữa lành cho nhau. Chúng ta đã nhiều lần lạc nhau, nhưng vẫn tìm đường trở lại. Chúng ta đã không có một cuộc hôn nhân hoàn hảo, nhưng nhờ ơn Chúa, chúng ta đã không ngừng học yêu.”**
Và có lẽ, đó chính là một trong những con đường nên thánh đẹp nhất mà Thiên Chúa đã âm thầm đặt ngay giữa căn nhà của chúng ta.
Lm. Anmai, CSsR