CHUYỆN THIÊN HẠ: BỚT BÌNH LUẬN LẠI
Có một thứ tưởng như rất rẻ vì ai cũng có thể làm, nhưng đôi khi lại khiến người khác phải trả một cái giá rất đắt: đó là lời bình luận về cuộc đời của họ. Chúng ta sống giữa một thời đại mà người ta biết rất nhiều chuyện của nhau, nhìn thấy rất nhiều hình ảnh của nhau, đọc được rất nhiều trạng thái của nhau, nghe được rất nhiều câu chuyện nửa kín nửa hở của nhau, và vì thế cũng dễ mắc một căn bệnh tưởng nhỏ mà không nhỏ: chuyện gì cũng muốn nói một câu, ai làm gì cũng muốn nhận xét một chút, nhà người ta có chuyện cũng muốn góp ý vài lời, thấy người này sống khác mình thì lập tức phân tích, thấy người kia lựa chọn không giống mình thì bắt đầu phán xét. Có khi người ta không hề hỏi ý kiến mình, nhưng mình vẫn tự cho rằng mình có trách nhiệm phải lên tiếng. Có khi mình chỉ biết một phần rất nhỏ của câu chuyện, nhưng lại bình luận như thể đã sống trọn cuộc đời của người trong cuộc. Có khi chỉ nghe từ một phía, mình đã nhanh chóng chia người thành đúng và sai, tốt và xấu, đáng thương và đáng trách. Và rồi từ một câu nói vu vơ bên bàn cà phê, một lời xì xào trong chỗ làm, một nhận xét trong bữa cơm, một dòng bình luận trên mạng, mình có thể vô tình làm tổn thương một con người, làm rạn nứt một tương quan, làm hỏng thanh danh của một gia đình, thậm chí làm cho một người đang đau lại phải đau thêm. Bởi vậy, trưởng thành không chỉ là biết nói điều hay; trưởng thành còn là biết chuyện nào không thuộc phần mình thì nên bớt nói lại. Có một thứ khoảng cách rất cần giữa người với người, không phải khoảng cách lạnh lùng, nhưng là một lằn ranh của sự tôn trọng. Tôi có thể quan tâm đến anh, nhưng tôi không có quyền kiểm soát anh. Tôi có thể thương chị, nhưng không có nghĩa tôi được phép lục lọi đời tư của chị. Tôi có thể góp ý khi được mời, nhưng không có nghĩa tôi phải đưa ra nhận xét về tất cả những gì tôi nhìn thấy. Tôi có thể biết một câu chuyện, nhưng biết không đồng nghĩa với quyền kể lại. Tôi có thể nghe một bí mật, nhưng nghe được không có nghĩa là được phép biến nó thành đề tài cho người khác. Con người càng có giáo dưỡng càng hiểu rằng mỗi cuộc đời đều có một căn phòng riêng, và cánh cửa căn phòng ấy chỉ được mở khi chủ nhân của nó đồng ý.
Thật ra rất nhiều mâu thuẫn trong đời sống không khởi đầu từ những chuyện lớn. Nó bắt đầu từ một câu hỏi quá sâu vào đời tư, một nhận xét quá vô duyên, một lời góp ý không được yêu cầu, một cách tò mò vượt giới hạn. Người ta mới cưới nhau vài tháng đã bị hỏi: “Sao chưa có con?” Người ta có một đứa con lại bị hỏi: “Bao giờ sinh đứa nữa?” Người ta độc thân thì bị bình luận: “Chắc khó tính quá nên ế.” Người ta ly hôn thì bị đoán: “Chắc cũng phải có vấn đề gì mới thế.” Người ta tăng cân thì bị chê không biết giữ mình, giảm cân thì bị hỏi có bệnh gì không. Người ta nghỉ việc thì bị bảo chắc làm không nổi; người ta thăng chức thì bị xì xào chắc có quan hệ. Người ta ít nói thì bị coi là kiêu; nói nhiều thì bị cho là khoe khoang. Người ta sống tiết kiệm thì bị chê keo; tiêu thoải mái thì bị bảo hoang phí. Cuộc đời người khác, nếu đặt dưới cái miệng thích bình luận của thiên hạ, thì làm cách nào cũng có thể trở thành sai. Chính vì thế, có những người càng trưởng thành càng ít nói về người khác. Không phải vì họ lạnh lùng, cũng không phải vì họ chẳng quan tâm đến ai, nhưng vì họ hiểu một nguyên tắc rất quan trọng: ta thường thấy hành vi nhưng không thấy hết hoàn cảnh; thấy một quyết định nhưng không biết hết những đêm mất ngủ trước quyết định ấy; thấy một nụ cười nhưng không biết người ta đã khóc bao nhiêu; thấy một sự im lặng nhưng không biết phía sau đó là bao nhiêu tổn thương. Có những người đang mang một gánh nặng mà họ không nói. Có những gia đình đang trải qua một thử thách mà họ chưa sẵn sàng chia sẻ. Có những người đang cố gắng tồn tại từng ngày, trong khi thiên hạ nhìn vào rồi buông vài lời tưởng như vô thưởng vô phạt. Nếu không biết hết, tốt nhất đừng kết luận quá nhanh. Nếu không đi đôi giày của người khác, đừng vội bảo con đường họ đang đi là dễ hay khó. Nếu chưa sống trong căn nhà của họ, đừng tưởng mình hiểu hết chuyện nhà họ.
Có một kiểu người rất dễ khiến người khác mệt mỏi: cái gì cũng muốn xen vào. Đồng nghiệp có chuyện tình cảm, họ phải hỏi cho ra. Hàng xóm có chuyện gia đình, họ phải biết cho rõ. Ai đó gặp khủng hoảng, họ không chỉ hỏi han mà còn muốn điều tra ngọn ngành. Người khác mua một món đồ, họ hỏi giá; đổi xe, họ hỏi tiền đâu; nghỉ việc, họ hỏi lương cũ bao nhiêu; lấy chồng, họ hỏi nhà chồng thế nào; ly thân, họ muốn biết ai sai trước; con cái học hành, họ đem ra so sánh; gia đình người khác có bất đồng, họ bàn như thể mình là quan tòa. Nhưng sự thân thiết thật không được đo bằng số lượng bí mật mà ta biết về người khác. Có khi càng thân, ta càng phải biết giữ khoảng cách. Bởi vì yêu thương không phải là xâm nhập. Quan tâm không phải là kiểm soát. Chăm sóc không phải là thẩm vấn. Và tôn trọng không phải là một thứ khách sáo xa lạ; tôn trọng chính là điều làm cho người khác cảm thấy an toàn khi ở bên mình. Một người được xem là đáng tin không phải vì họ biết nhiều chuyện, mà vì khi biết chuyện, họ biết giữ. Không phải vì họ nói rất hay, mà vì có những điều họ đủ tử tế để không nói. Không phải vì họ luôn có lời khuyên, mà vì họ biết có những lúc chỉ cần lắng nghe. Không phải ai kể cho ta một nỗi đau cũng đang xin ta phân tích. Có người chỉ muốn được nghe một câu: “Tôi hiểu, bạn cứ bình tĩnh.” Không phải ai kể thất bại cũng cần ta giảng cho họ một bài học. Có lúc họ biết họ sai rồi, điều họ thiếu chỉ là một người không làm cho họ cảm thấy mình tệ hại hơn. Sự tinh tế nằm ở đó.
Có lẽ mỗi người chúng ta nên tự hỏi: tại sao mình thích bình luận chuyện người khác? Có khi vì mình thật sự quan tâm, nhưng cũng có khi vì tò mò. Có khi vì muốn giúp, nhưng cũng có lúc vì muốn chứng tỏ mình hiểu đời hơn. Có khi việc phán xét người khác khiến ta tạm quên những thiếu sót của chính mình. Khi nói về lỗi của người này, ta cảm thấy mình tốt hơn một chút. Khi chê quyết định của người kia, ta cảm thấy lựa chọn của mình sáng suốt hơn. Khi mổ xẻ thất bại của người khác, ta có cảm giác đời mình vẫn đang ổn. Bởi vậy, người càng thích bàn chuyện thiên hạ đôi khi lại càng ít thời gian nhìn vào chính mình. Nếu mỗi phút dùng để soi người khác được đổi thành một phút soi lại bản thân, có lẽ đời ta đã thay đổi rất nhiều. Nếu thay vì hỏi vì sao người ta ly hôn, ta hỏi xem cách mình đang yêu thương gia đình đã đủ chưa; thay vì chê con nhà người khác, ta nhìn lại cách mình giáo dục con mình; thay vì bình luận đồng nghiệp, ta xem lại trách nhiệm của mình trong công việc; thay vì bàn xem ai đang sống sai, ta tự hỏi hôm nay mình đã sống tử tế chưa, thì cuộc đời sẽ bớt ồn và có ích hơn biết bao. Chuyện thiên hạ vốn nhiều vô tận. Một đời người ngồi bàn cũng không hết. Nhưng đời mình thì hữu hạn. Thời gian đem đi bình luận người khác chính là thời gian bị lấy khỏi việc sửa mình, học thêm, làm việc tốt, chăm sóc người thân và sống cho ra một con người đáng kính.
Người có chiều sâu thường không vội kết luận. Họ hiểu rằng một câu chuyện bao giờ cũng có những phần người ngoài không thấy. Một người có thể cư xử khó chịu hôm nay vì họ vừa nhận một tin dữ sáng nay. Một người có thể ít giao tiếp vì từng bị phản bội. Một người có thể quá cẩn trọng với tiền bạc vì đã từng trải qua những ngày túng thiếu. Một người có thể không muốn kết hôn vì đang chăm sóc cha mẹ già. Một cặp vợ chồng không có con có thể đã trải qua những năm tháng điều trị mà chẳng ai biết. Một người bỏ việc có thể không phải vì yếu đuối mà vì đã chịu đựng một môi trường độc hại quá lâu. Một người không tham gia những cuộc vui có thể không phải vì chảnh mà vì họ cần dành tiền cho gia đình. Một người im lặng trước lời xúc phạm không nhất thiết là hèn; có thể họ hiểu rằng đôi co lúc ấy chẳng giải quyết được gì. Chúng ta không biết. Mà đã không biết, thì bớt bình luận chính là một hình thức khiêm nhường. Người khiêm nhường không nghĩ rằng mình đủ dữ kiện để phán xử cuộc đời người khác chỉ qua vài dấu hiệu bên ngoài. Họ để cho mỗi người có quyền được giải thích về chính mình, và thậm chí có quyền không giải thích gì cả.
Một dấu hiệu của văn hóa là biết tôn trọng quyền riêng tư. Có những câu hỏi từ lâu được coi như bình thường nhưng thật ra rất dễ làm người khác khó xử: “Lương bao nhiêu?”, “Bao giờ lấy chồng?”, “Sao chưa có con?”, “Nhà này mua bao nhiêu?”, “Hai vợ chồng đang có chuyện phải không?”, “Nghe nói con anh học kém lắm à?”, “Sao dạo này vợ chồng không thấy đi với nhau?”, “Có phải công ty sắp cho nghỉ không?” Nhiều người hỏi không có ý xấu, nhưng thiện ý không tự động biến một câu hỏi vượt ranh giới thành câu hỏi thích hợp. Có những thứ người khác muốn chia sẻ thì họ sẽ chia sẻ. Nếu họ chưa nói, đôi khi điều tử tế nhất là đừng ép họ phải nói. Chúng ta không cần biết tất cả để có thể thương nhau. Ta vẫn có thể hỏi: “Dạo này anh ổn không?” rồi để người ta tự chọn mức độ trả lời. Ta vẫn có thể nói: “Nếu cần ai đó lắng nghe thì tôi ở đây” thay vì tra hỏi. Ta vẫn có thể giúp mà không cần điều tra nguyên nhân. Có những ân nhân tốt nhất trong đời không phải là những người biết hết chuyện mình, mà là những người biết vừa đủ và vẫn dang tay.
Trong môi trường làm việc, điều này càng quan trọng. Một tập thể chỉ thật sự lành mạnh khi con người cảm thấy họ được tôn trọng không chỉ ở năng lực chuyên môn mà cả trong đời sống riêng. Người đồng nghiệp đáng quý là người không dùng chuyện riêng của người khác làm gia vị cho giờ nghỉ trưa. Người lãnh đạo đáng kính là người không moi đời tư nhân viên để tạo ảnh hưởng. Người nhân viên có văn hóa là người biết phân biệt việc chung với việc riêng. Làm việc cùng nhau không có nghĩa là phải biết hết chuyện nhà nhau. Thân thiện không đồng nghĩa với thiếu ranh giới. Có khi ta làm việc cùng một người nhiều năm nhưng vẫn chẳng biết một số chuyện riêng của họ; điều ấy hoàn toàn bình thường. Chính sự an toàn ấy mới làm người ta muốn cộng tác lâu dài. Bởi chẳng ai muốn sống hay làm việc giữa những người mà một sơ suất hôm nay ngày mai đã thành câu chuyện chung của cả phòng. Chẳng ai thật sự thư giãn bên một người luôn có thói quen thu thập chuyện riêng rồi đem ra nhận xét. Lòng tin không được xây bằng những lời tuyên bố “cứ kể tôi nghe, tôi giữ kín cho”, mà được xây qua nhiều lần người ta nhận ra rằng chuyện của họ đã dừng lại ở mình.
Trên mạng xã hội, căn bệnh bình luận càng nặng hơn. Một đoạn video mấy chục giây có thể khiến hàng nghìn người tự tin kết luận nhân cách của một con người. Một bức ảnh có thể kéo theo vô số suy diễn. Một tin chưa kiểm chứng được chia sẻ với tốc độ chóng mặt. Người ta có thể chửi một người chưa từng gặp, phán xét một gia đình mình không biết, kết tội một ai đó chỉ từ vài câu chữ cắt khỏi bối cảnh. Điều nguy hiểm là sau màn hình, người ta dễ quên rằng phía bên kia cũng là một con người có cha mẹ, con cái, danh dự và những đêm không ngủ. Có lời bình luận người viết quên sau vài phút, nhưng người bị nói có thể nhớ nhiều năm. Có tin đồn người chia sẻ chỉ mất một cú bấm, nhưng người bị hại phải mất rất lâu để phục hồi danh dự. Vì vậy, trước khi bình luận về một ai đó trên mạng, hãy thử tự hỏi ba câu: Tôi có biết chắc điều này không? Lời tôi nói có cần thiết không? Nếu người ấy đang đứng trước mặt tôi, tôi có nói nguyên văn như vậy không? Nếu câu trả lời khiến mình ngập ngừng, có lẽ im lặng là lựa chọn khôn ngoan hơn.
Đạo lý của người xưa vốn coi trọng việc giữ miệng không phải vì muốn con người sống giả tạo, mà vì hiểu sức nặng của lời nói. Người tử tế không phải là người không nhìn thấy lỗi người khác. Họ thấy chứ. Nhưng họ biết lỗi nào cần góp ý riêng, lỗi nào không thuộc phần mình, chuyện nào nên im, chuyện nào chỉ được nói với người có trách nhiệm. Có một khoảng cách rất lớn giữa góp ý và phán xét. Góp ý nhằm giúp người kia tốt hơn; phán xét thường khiến người nói cảm thấy mình cao hơn. Góp ý chọn đúng lúc, đúng chỗ, đúng đối tượng; phán xét thường được nói sau lưng cho những người chẳng có khả năng giải quyết gì. Góp ý chứa lòng thương; phán xét thường pha chút khoái cảm khi thấy người khác có vấn đề. Góp ý có thể khiến người nghe đau nhưng vẫn cảm thấy được tôn trọng; phán xét khiến người nghe cảm thấy phẩm giá mình bị hạ thấp. Trước khi lên tiếng, hãy hỏi lòng mình: tôi nói điều này để giúp họ, hay chỉ để thỏa cái miệng của tôi?
Tin Mừng cũng nhiều lần mời con người từ bỏ thái độ vội vàng xét đoán. Đức Giêsu nói rất rõ: “Anh em đừng xét đoán, để khỏi bị Thiên Chúa xét đoán” (Mt 7,1). Lời ấy không có nghĩa là ta mất khả năng phân định đúng sai. Kitô giáo không dạy con người nhắm mắt trước sự dữ. Nhưng có khác biệt lớn giữa phân định một hành vi và kết án một con người. Ta có thể nói hành động này là sai mà vẫn nhớ rằng người làm điều sai ấy có cả một lịch sử mà chỉ Thiên Chúa biết trọn. Ta có thể phản đối cái xấu mà không cần làm nhục người phạm lỗi. Ta có thể bảo vệ sự thật mà không biến mình thành quan tòa tối cao của linh hồn người khác. Chính Đức Giêsu đã nhắc đến cái xà trong mắt mình trước khi nói đến cái rác trong mắt anh em. Đó là một hình ảnh rất mạnh. Con người thường nhìn khuyết điểm của người khác rõ hơn khuyết điểm của mình, bởi vì lỗi người khác nằm trước mắt, còn lỗi mình đã quá quen nên khó thấy. Người môn đệ của Chúa trước hết phải tập quay cái nhìn vào lòng mình. Khi mình ý thức mình cũng yếu đuối, cũng từng sai, cũng từng cần được tha thứ, giọng nói dành cho người khác tự nhiên sẽ nhẹ đi.
Có một bài học rất sâu: đừng lấy một chương tệ của người khác để kết luận cả cuốn sách cuộc đời họ. Một người từng thất bại không có nghĩa là họ là người thất bại. Một người từng phản ứng nóng không có nghĩa bản chất họ xấu. Một gia đình từng gặp khủng hoảng không có nghĩa gia đình ấy hỏng. Một người từng phạm sai lầm không có nghĩa họ không thể thay đổi. Nếu Thiên Chúa chỉ nhìn chúng ta bằng khoảnh khắc tồi tệ nhất của đời mình, ai có thể đứng vững? Nhưng may thay, Thiên Chúa nhìn con người trong toàn bộ hành trình, nhìn cả sự yếu đuối lẫn khả năng trở về. Bởi vậy, khi nói về người khác, hãy để cho họ còn một cánh cửa. Đừng đóng đinh ai bằng một lời gắn nhãn. Đừng nói “nó là loại người như thế” khi thật ra điều ta biết chỉ là một vài hành vi. Những nhãn dán dễ nói nhưng rất khó gỡ. Có đứa trẻ lớn lên trong gia đình cứ nghe người lớn gọi mình là “đứa lười”, “đứa vô dụng”, rồi dần tin mình đúng là như vậy. Có nhân viên phạm một sai sót rồi bị đồng nghiệp nhắc đi nhắc lại nhiều năm. Có người từng vấp ngã đạo đức và dù đã thay đổi vẫn bị cộng đồng giữ mãi trong quá khứ. Đôi khi sự tàn nhẫn không nằm ở cú đánh, mà nằm ở việc không cho người khác quyền trở thành một con người mới.
Bớt bình luận chuyện thiên hạ cũng là cách giữ bình an cho chính mình. Người hay để tâm đến chuyện người khác thường mang trong đầu quá nhiều thứ không thuộc trách nhiệm của mình. Nhà kia cãi nhau, mình bận lòng. Người nọ mua gì, mình để ý. Ai được trọng dụng, mình so sánh. Ai sống khác quan điểm, mình khó chịu. Dần dần tâm trí trở thành một cái chợ đầy tiếng ồn. Trong khi người sống có giới hạn biết rõ: chuyện này của tôi, tôi làm cho tốt; chuyện kia của người khác, nếu họ cần thì tôi giúp; còn không, tôi tôn trọng. Càng phân định được ranh giới ấy, đời càng nhẹ. Có những thứ không cần biết. Có những cuộc tranh luận không cần tham gia. Có những lời đồn không cần nghe tiếp. Có những câu chuyện nghe đến nửa chừng đã đủ để nói: “Chuyện riêng của họ, mình đừng bàn.” Chỉ một câu ấy đôi khi cứu mình khỏi rất nhiều lỗi trong lời nói.
Đừng sợ rằng ít bình luận thì sẽ thành người lạnh nhạt. Ta hoàn toàn có thể sống quan tâm mà không tò mò, gần gũi mà không xâm phạm, thẳng thắn mà không vô duyên. Nếu thấy ai buồn, hỏi họ có cần giúp không. Nếu thấy người thân đi sai, góp ý riêng bằng lòng thương. Nếu có trách nhiệm phải lên tiếng trước bất công, hãy lên tiếng rõ ràng. Nhưng đừng biến đời tư người khác thành món giải trí. Đừng lấy nỗi đau của họ làm chuyện để mua vui. Đừng kể lại điều người ta đã tin tưởng nói riêng với mình. Và nhất là đừng nhân danh “tôi nói thật” để hợp thức hóa sự thiếu tế nhị. Không phải cái gì đúng cũng cần nói ngay. Không phải cái gì mình biết cũng phải nói ra. Không phải mọi ý nghĩ xuất hiện trong đầu đều xứng đáng được phát thành lời. Người trưởng thành có một khoảng cách giữa suy nghĩ và lời nói; trong khoảng cách đó có lý trí, lòng thương và trách nhiệm.
Có những lúc mình biết rất rõ một người đang sai, nhưng vẫn cần cân nhắc cách nói. Nếu lời mình chỉ làm họ bẽ mặt trước đám đông, có lẽ nên nói riêng. Nếu mình không có đủ quan hệ để lời góp ý được đón nhận, có thể cần nhờ một người thích hợp hơn. Nếu chuyện ấy chẳng liên quan gì đến mình và cũng không gây hại cho ai, có khi tốt nhất là để họ tự chịu trách nhiệm cho lựa chọn của họ. Một sự thật được nói không đúng lúc vẫn có thể trở thành lưỡi dao. Một lời góp ý đúng nhưng mang giọng khinh miệt vẫn làm người khác đóng cửa. Khôn ngoan không chỉ nằm ở nội dung ta nói, mà còn ở thời điểm, thái độ và mục đích.
Trong gia đình cũng vậy. Có những ông bà cha mẹ vì thương con nên can thiệp quá sâu vào hôn nhân của con. Có anh chị em vì thân nên nghĩ mình có quyền bình luận mọi quyết định của nhau. Có những chuyện đáng lẽ hai vợ chồng tự giải quyết lại trở thành đề tài cho cả họ hàng. Khi quá nhiều người bước vào một vấn đề riêng, chuyện nhỏ có thể hóa thành chuyện lớn. Mỗi gia đình nhỏ cần có một khoảng riêng để lớn lên, vấp ngã, tự điều chỉnh và học chịu trách nhiệm. Cha mẹ có thể khuyên nhưng không sống thay. Anh chị em có thể hỗ trợ nhưng không cầm lái cuộc đời nhau. Tình thương mà không có ranh giới đôi khi biến thành áp lực. Tôn trọng đôi khi là đứng đủ gần để người ta biết mình có mặt, nhưng đủ xa để họ vẫn được làm chủ đời mình.
Người có phẩm chất khiến ta cảm thấy dễ chịu không phải vì họ luôn nói những điều hoa mỹ, mà vì ở bên họ ta không sợ bị soi. Ta có thể lỡ nói một câu vụng về mà không lo ngày mai cả nhóm đều biết. Ta có thể thú nhận một yếu đuối mà không sợ nó trở thành vũ khí khi xảy ra bất hòa. Ta có thể trải qua một giai đoạn không tốt mà không bị đóng nhãn. Những con người như thế quý lắm. Họ tạo ra một vùng an toàn quanh mình. Họ không hỏi những điều không cần hỏi. Không kể những chuyện không thuộc quyền kể. Không thêm thắt câu chuyện cho hấp dẫn. Không vui vì người khác gặp chuyện. Không tranh thủ lúc người khác yếu để nâng mình lên. Họ khiến người ta muốn ở gần bởi vì sự hiện diện của họ không gây áp lực phải diễn. Đó mới là một dạng trưởng thành rất cao.
Cuối cùng, bớt bình luận chuyện thiên hạ không chỉ là một kỹ năng giao tiếp; đó là một cách tu dưỡng nội tâm. Khi thôi bận rộn với người khác, ta bắt đầu nghe rõ hơn tiếng lòng mình. Khi thôi phán xét, ta có chỗ để học lòng cảm thông. Khi thôi tò mò quá mức, ta học tôn trọng tự do. Khi thôi kể chuyện người khác, ta trở thành một người đáng tin. Khi bớt nói, ta bắt đầu hiểu rằng im lặng cũng là một ngôn ngữ của tình thương. Có những lần im lặng là bảo vệ danh dự của người khác. Có những lần im lặng là từ chối tiếp tay cho tin đồn. Có những lần im lặng là để cho người sai một cơ hội sửa mình trong âm thầm. Có những lần im lặng là tự nhắc rằng ta không phải Thiên Chúa để hiểu hết và xét xử hết mọi người.
Cuộc đời vốn đã đủ nặng. Đừng làm nó nặng thêm bằng những lời không cần thiết. Người khác có con đường của họ, những trận chiến của họ, những bí mật của họ và những lý do mà có thể cả đời ta cũng không biết. Nếu có thể giúp, hãy giúp. Nếu được hỏi, hãy góp ý bằng tình thương. Nếu cần bảo vệ sự thật, hãy nói sự thật với trách nhiệm. Còn những chuyện chỉ thỏa trí tò mò, chỉ phục vụ cuộc bàn tán, chỉ làm người khác mất mặt mà chẳng đem lại ích lợi gì, xin hãy tập bỏ qua. Có khi phẩm giá của một con người được giữ lại chỉ nhờ việc ta quyết định không nói thêm một câu. Có khi một gia đình tránh được một vết thương chỉ vì ta không truyền đi một câu chuyện. Có khi một tình bạn được bền lâu chỉ nhờ ta biết tôn trọng điều người bạn chưa muốn kể. Và cũng có khi chính mình được bình an hơn rất nhiều chỉ nhờ học được một câu tưởng giản dị: chuyện không phải của mình, bớt bình luận lại.
Hãy dành thời gian để sống đời mình cho đẹp thay vì đứng ngoài đời người khác mà chấm điểm. Hãy tập nhìn người bằng lòng thương hơn là bằng thành kiến. Hãy nhớ rằng hôm nay ta đang bình luận người khác, ngày mai chính ta cũng có thể trở thành câu chuyện trong miệng thiên hạ. Và khi ấy, ta cũng mong có người đủ tử tế để nói: “Thôi, chuyện nhà người ta, mình đừng bàn.” Nếu muốn thế giới này bớt lạnh lùng, đôi khi ta không cần làm việc gì lớn lao. Chỉ cần biết dừng một lời đồn, giữ một bí mật, tránh một câu hỏi làm người khác khó xử, và im lặng trước một câu chuyện không thuộc về mình. Sự văn minh đôi khi bắt đầu rất đơn giản: biết đâu là giới hạn của mình. Sự tử tế đôi khi cũng chỉ là hiểu rằng mình có thể nói, nhưng chọn không nói vì lòng tôn trọng. Và sự khôn ngoan của một đời người đôi khi được thể hiện không phải qua những điều họ nói ra, mà qua biết bao điều họ đủ sâu sắc để giữ lại trong lòng.
Lm. Anmai, CSsR