ĐỨC GIÊ-SU ĐEM GÌ ĐẾN TRẦN GIAN?
Thưa anh chị em, có lẽ ai trong chúng ta cũng mong được sống bình an. Sau một ngày làm việc mệt nhọc, người ta mong trở về một mái nhà có người đón đợi, được ngồi xuống bên bữa cơm mà không phải dè chừng một lời nặng nhẹ. Sau những tháng ngày lo toan, người ta mong có một giấc ngủ không bị đánh thức bởi những điều chưa giải quyết. Người làm cha mẹ mong con cái thuận hòa. Người sống đời hôn nhân mong được hiểu và được thương. Người già mong những năm cuối đời không trở thành gánh nặng cho ai. Người trẻ mong tìm được một con đường để bước đi mà không phải đánh mất chính mình. Chúng ta cầu bình an trong Thánh lễ, chúc bình an cho nhau, xin bình an khi bắt đầu một chuyến đi và khẩn cầu bình an mỗi khi gia đình gặp biến cố. Bình an là một ước mong rất thật, gắn với những nhu cầu sâu xa nhất của phận người. Vì thế, khi nghe Đức Giê-su nói rằng Người đến đem sự chia rẽ, chúng ta không thể không băn khoăn. Đấng mà chúng ta tìm đến để được nâng đỡ sao lại nói một lời khiến lòng người bất an như vậy? Người đã chúc phúc cho những ai xây dựng hòa bình, đã dạy yêu thương cả kẻ thù, đã tha thứ cho những người làm hại mình. Vậy lời Người trong Tin Mừng hôm nay phải được hiểu thế nào để chúng ta khỏi dùng chính Tin Mừng mà làm tổn thương nhau?
Chúng ta cần ở lại đủ lâu với câu hỏi ấy. Có những lời của Chúa nếu nghe vội, ta sẽ hiểu theo nỗi sợ hoặc theo ý muốn sẵn có của mình. Người thích tranh luận có thể tìm trong lời này một lý do để tiếp tục gây gổ. Người đã có thành kiến với một ai đó có thể nghĩ rằng sự đối kháng của mình là điều Chúa muốn. Người đang sống trong một gia đình bất hòa có thể đau lòng tự hỏi phải chăng theo Chúa thì phải chấp nhận để người thân trở nên xa lạ. Nhưng Đức Giê-su không trao cho người môn đệ một giấy phép để cư xử cay nghiệt. Người đang nói cho họ biết cái giá của việc đón nhận Tin Mừng. Khi chân lý đi vào một cuộc đời, những điều đã quen sống trong bóng tối sẽ bị lay động. Khi một người thật sự đổi cách sống, những người chung quanh có thể vui mừng, cũng có thể phản đối. Và khi những chọn lựa sâu xa khác nhau xuất hiện giữa những con người vốn rất gần nhau, sự đau đớn ấy càng thật, càng khó mang.
Ngay trong cuộc đời Đức Giê-su, điều đó đã xảy ra. Có người nghe lời Người rồi tìm thấy một lối trở về. Có người được Người đến gần thì nhận ra mình vẫn còn đáng được thương. Nhưng cũng có người thấy sự hiện diện của Người là một đe dọa. Lời Người làm lộ ra những động cơ mà họ muốn che giấu. Cách Người đối xử với người bị khinh thường khiến những ranh giới họ dựng lên bị chất vấn. Sự tự do của Người trước quyền lực và danh vọng khiến những người bám víu vào những điều ấy khó chịu. Cùng một lời mời gọi, có người mở lòng, có người khép lại. Cùng một ánh sáng, có người bước ra, có người tìm cách dập tắt. Sự chia rẽ xuất hiện trong phản ứng của con người trước Người. Đức Giê-su biết rõ điều ấy, và Người không che giấu những khó khăn người môn đệ sẽ phải gặp khi chọn bước theo mình.
Nhưng có lẽ điều đáng suy nghĩ hơn là sự chia rẽ ấy còn diễn ra ngay trong mỗi chúng ta. Ta muốn sống tốt, nhưng cũng muốn giữ những lợi ích do cách sống chưa tốt đem lại. Ta muốn được Chúa tha thứ, nhưng có khi chưa muốn tha thứ cho người khác. Ta muốn được mọi người đối xử công bằng, nhưng lại tìm cách dành phần hơn khi mình có cơ hội. Ta yêu mến sự thật cho đến lúc sự thật đụng đến danh dự của mình. Ta quý sự khiêm nhường, nhưng khi bị góp ý thì lòng lập tức chống lại. Bởi thế, đừng vội nhìn ra ngoài để xác định ai đang chống Chúa. Hãy nhìn vào chính mình. Có một phần trong ta thật lòng muốn theo Người, và cũng có một phần muốn Người đi cùng mà đừng yêu cầu mình thay đổi. Cuộc giằng co ấy âm thầm, nhưng quyết định rất nhiều đến hình dáng đức tin của chúng ta.
Một người có thể đi lễ nhiều năm mà vẫn tìm cách giữ Chúa ở một khoảng cách an toàn. Ta muốn Người hiện diện trong những lúc cần an ủi, trong cơn bệnh, trong ngày tang, trong những việc lớn vượt quá sức mình. Nhưng khi Người bước vào cách làm ăn, cách sử dụng tiền bạc, cách cư xử với người thân, ta lại muốn tự quyết. Ta xin Chúa gìn giữ gia đình nhưng chưa muốn sửa giọng nói khiến người trong nhà sợ hãi. Ta xin Chúa ban thành công nhưng không muốn xem lại những thủ đoạn mình đang dùng. Ta xin cộng đoàn được hiệp nhất, song vẫn âm thầm nuôi một câu chuyện để chống lại một người. Đức Giê-su đến gần như thế thì lòng ta bắt đầu bất an. Sự bất an này cần được đón nhận nghiêm túc. Có thể lương tâm đang được đánh thức. Có thể Chúa đang mời ta thôi sống bằng những điều mình biết rõ là không ngay thẳng.
Thưa anh chị em, chúng ta cần phân biệt bình an với sự yên ổn bề ngoài. Có những căn nhà rất ít tiếng cãi vã bởi một người đã quá sợ, không còn dám nói điều mình nghĩ. Có những cộng đoàn trông rất trật tự vì người yếu thế đã học cách im lặng. Có những tương quan kéo dài nhiều năm nhưng một bên luôn phải nhịn, luôn phải nhận lỗi, luôn phải giấu nước mắt để người kia khỏi nổi giận. Người ngoài nhìn vào có thể bảo gia đình ấy êm ấm, cộng đoàn ấy thuận hòa. Nhưng sự im lặng do sợ hãi để lại trong lòng người những tổn thương thật. Khi Đức Giê-su đem chân lý đến, Người cũng đòi chúng ta nhìn nhận những điều đang xảy ra dưới vẻ bình thường ấy. Một sự hòa thuận xứng với Tin Mừng cần có chỗ cho phẩm giá, cho tiếng nói và sự an toàn của mỗi người.
Có những lúc muốn xây dựng bình an, ta phải bắt đầu bằng việc nói ra một điều đã bị né tránh quá lâu. Một sự bất công cần được nhìn nhận. Một lời xúc phạm cần được xin lỗi. Một công việc chung cần được thực hiện minh bạch. Một người bị tổn thương cần được lắng nghe mà không lập tức bị trách là làm xáo trộn mọi chuyện. Những bước ấy có thể khiến không khí căng thẳng trong một thời gian. Người quen có đặc quyền có thể khó chịu. Người quen quyết định thay mọi người có thể thấy mình bị chống đối. Tuy nhiên, sự khó chịu đó không tự nó chứng minh người lên tiếng đã sai. Ta cần kiên nhẫn tìm hiểu điều gì đang được bảo vệ và điều gì đang bị bỏ quên. Nếu mọi lời kêu xin công bằng đều bị dập xuống nhân danh hòa thuận, người yếu thế sẽ phải tiếp tục trả giá cho sự yên ổn của những người khác.
Dẫu vậy, nói sự thật cũng cần được học. Có người mang trong lòng một điều đúng nhưng diễn tả bằng sự khinh miệt, khiến người nghe khó nhận ra thiện ý. Có người nhân danh thẳng thắn để làm nhục người khác trước đám đông. Có người dùng lời Chúa như một cách đẩy mình lên cao hơn những người mình đang góp ý. Chân lý được trao vào tay con người yếu đuối có thể bị pha trộn với tính nóng nảy, lòng tự ái và ý muốn thắng. Vì thế, người môn đệ cần cầu nguyện trước khi lên tiếng, cần xét xem mình có hiểu đủ sự việc hay chưa, có sẵn sàng nghe phần sự thật mình chưa biết hay không. Có những lời cần được nói rất rõ, nhưng vẫn có thể nói với sự kính trọng. Có những giới hạn cần được đặt ra dứt khoát, nhưng không đòi ta phải căm ghét người đã vượt quá giới hạn ấy.
Chúng ta cũng không nên vội xem mọi xung đột mình gặp là dấu chỉ mình đang trung thành với Chúa. Đôi khi người khác phản đối vì ta đã cư xử bất công. Có khi gia đình mệt mỏi vì ta thiếu trách nhiệm nhưng lại dùng những hoạt động đạo đức để che lấp. Có khi người thân khó chịu với ta vì lời nói gay gắt, thái độ coi thường và sự cứng nhắc của mình. Những lúc ấy, điều cần là khiêm nhường nhận lỗi. Đức tin không miễn cho người tín hữu bổn phận xét mình. Càng nói mình theo Chúa, ta càng cần để cách sống của Người sửa mình. Nếu một người càng hoạt động tôn giáo lại càng khó gần, càng dễ kết án và càng ít biết xin lỗi, họ cần dừng lại để hỏi điều gì đang thực sự lớn lên trong lòng mình.
Đức Giê-su không che giấu những thử thách của tình yêu. Trước khi nói đến sự chia rẽ, Người nói đến ngọn lửa Người muốn đem đến trần gian và một phép rửa Người phải chịu. Ngọn lửa ấy gắn với chính cuộc đời hiến dâng của Người. Phép rửa Người nói tới hướng về cuộc Thương khó, khi Người đi đến tận cùng của sự trung tín với Chúa Cha và tình yêu dành cho nhân loại. Bởi vậy, không thể tách ngọn lửa của Tin Mừng khỏi thập giá. Nếu chỉ nghe đến lửa mà quên Đấng đã hiến mình, chúng ta dễ biến lòng nhiệt thành thành một sức nóng làm người khác bỏng rát. Khi chiêm ngắm Đức Giê-su chịu đóng đinh, ta hiểu hơn tình yêu Người muốn thắp lên: tình yêu dám trao mình, dám chịu thiệt để cứu giúp, dám trung thành mà vẫn giữ lòng nhân hậu.
Thập giá cho thấy hòa bình của Chúa được trả bằng chính sự tự hiến của Người. Người đến gần tội nhân, gánh lấy hậu quả của sự dữ trong thân phận mình, mở cho con người một lối giao hòa với Thiên Chúa. Trước tình yêu ấy, ta không còn có thể nhìn tội lỗi như một điều chẳng đáng kể. Tội làm tổn thương tương quan giữa ta với Chúa và giữa ta với anh chị em. Một lời dối trá có thể khiến người khác mất lòng tin. Một hành vi tham lam có thể lấy đi phần sống của người nghèo. Một sự phản bội có thể làm cả gia đình đau đớn. Khi Chúa tha thứ, Người đón ta trở về và mời ta bước vào một đời sống mới. Ơn tha thứ đem lại bình an sâu xa vì ta được yêu thương trong sự thật, được nhận lại trách nhiệm và được trao cơ hội sửa chữa.
Chúng ta có thể nhận ra phần nào điều đó khi thật lòng trở về trong bí tích Hòa giải. Trước khi thú nhận, có thể lòng ta đầy chống chế. Ta nhớ hoàn cảnh, nhớ lỗi người khác, nhớ những lý do khiến mình đã hành động như vậy. Có những hoàn cảnh thật sự phức tạp, có những trách nhiệm cần được nhìn nhận công bằng. Nhưng rồi đến một lúc, ta biết có phần lỗi thuộc về mình. Nói được điều ấy bằng sự chân thành có thể rất khó. Ta phải rời khỏi hình ảnh tốt đẹp mình muốn giữ. Ta phải để người khác biết mình đã yếu đuối. Và chính ở nơi ấy, khi đón nhận lòng thương xót, ta có thể nếm được một sự nhẹ nhõm mà việc trốn tránh chưa từng đem lại. Lòng bình an bắt đầu khi ta thôi phải che giấu chính mình trước Chúa.
Sự bình an đó cần theo ta về nhà. Một lần xưng tội không thay thế cho lời xin lỗi cần được nói với người mình đã làm đau. Một lời cầu nguyện không khiến món nợ công bằng tự nhiên biến mất. Một việc đạo đức không xóa bổn phận chăm sóc người thân. Ơn Chúa nâng đỡ ta để thực hiện những điều ấy. Nếu đã làm người khác thiệt hại, ta tìm cách bù đắp trong khả năng. Nếu đã gieo một lời sai, ta sửa lại với những người đã nghe. Nếu đã để một người cô độc trong lúc họ cần mình, ta học cách có mặt. Những bước này thường chẳng dễ dàng, nhưng chúng làm bình an có nền tảng thật. Ta được giao hòa với Chúa và bắt đầu sống sự giao hòa ấy trong những tương quan cụ thể.
Thưa anh chị em, Đức Giê-su đem đến trần gian một tình yêu khiến con người có khả năng sống khác. Có những thói quen đã kéo dài đến mức ta tưởng chúng thuộc về bản tính không thể đổi. Tôi nóng nảy như vậy rồi. Nhà tôi xưa nay vẫn thế. Người ta làm sao thì tôi làm vậy. Những câu nói ấy có thể khiến ta bớt áy náy một lúc, nhưng cũng khóa mình trong điều đang gây khổ. Khi gặp Chúa, ta được mời tin rằng đời mình còn có thể được chữa lành. Người nóng nảy có thể học dừng lại trước khi xúc phạm. Người quen gian dối có thể bắt đầu một cách làm việc ngay thẳng. Người ôm giận lâu năm có thể xin ơn thôi nuôi ý muốn trả đũa. Sự thay đổi có thể chậm, có thể vấp ngã nhiều lần, nhưng vẫn có thể bắt đầu.
Ngọn lửa Chúa thắp lên thường hiện ra trong những quyết định rất kín đáo. Một người đã mở điện thoại định gửi lời cay nghiệt, rồi đặt máy xuống. Một người có cơ hội lấy phần không thuộc về mình, rồi quyết định từ chối. Một người đang giận, nhưng nhận ra đứa trẻ trước mặt không đáng phải gánh cơn giận của mình. Một người nghe chuyện xấu về ai đó và chọn không chuyển tiếp khi chưa biết rõ. Chẳng ai đứng đó để khen họ. Có thể họ cũng không thấy mình đạo đức hơn. Họ chỉ vừa đáp lại một lời nhắc nhẹ trong lương tâm. Nhưng qua những lần như thế, đời sống bắt đầu đổi. Tình yêu có thêm quyền quyết định trong những chuyện hằng ngày.
Có người mong ngọn lửa đức tin phải được nhận ra qua những xúc động mạnh. Khi cầu nguyện thấy sốt sắng, họ nghĩ mình gần Chúa; khi khô khan, họ lo rằng tình yêu đã hết. Cảm xúc có giá trị, nhưng đời sống thiêng liêng còn đi qua những ngày rất bình thường. Một người vẫn chăm sóc cha mẹ già dù hôm nay mệt và chẳng thấy vui. Một người vẫn giữ giờ cầu nguyện dù tâm trí nặng nề. Một người vẫn làm việc ngay thẳng dù biết mình sẽ chịu thiệt. Trong những hoàn cảnh ấy, lòng mến có thể đang được sống rất thật. Tình yêu trưởng thành qua sự trung tín, khi người ta tiếp tục chọn điều tốt dù không được nâng đỡ bởi cảm giác dễ chịu.
Đức Giê-su mong ngọn lửa ấy cháy lên trong từng gia đình. Nhưng Người cũng nói đến những chia rẽ ngay giữa những người thân thuộc. Đây là phần Tin Mừng chạm vào một nỗi đau rất sâu. Bị người xa lạ phản đối đã khó, bị chính người nhà không hiểu còn khó hơn. Một người có thể chịu được nhiều áp lực bên ngoài rồi trở về nhà mong được nâng đỡ; nếu ngay trong nhà cũng bị chế giễu hoặc ngăn cản, họ dễ thấy mình không còn chỗ dựa. Đức Giê-su biết tình thân quan trọng đến đâu. Chính vì thế, lời Người cảnh báo cần được nghe với lòng kính cẩn. Người không bảo người môn đệ hãy xem nhẹ gia đình. Người nói đến hoàn cảnh khi lòng trung thành với Thiên Chúa gặp sự chống đối ngay trong những tương quan mình yêu quý nhất.
Có những nơi, việc theo Chúa khiến một người chịu áp lực thật sự. Họ có thể bị gạt ra bên lề, bị nghi ngờ, bị coi là làm xấu mặt gia đình. Ta không nên nói nhẹ về nỗi đau ấy. Một chọn lựa đức tin có thể đòi lòng can đảm lớn, nhất là khi người chọn vẫn yêu thương gia đình và không muốn làm ai buồn. Họ cần cộng đoàn đồng hành bằng sự khôn ngoan, kín đáo và chăm sóc cụ thể. Cần được giúp để giữ đức tin mà vẫn chu toàn những bổn phận có thể thực hiện đối với người thân. Cần có người lắng nghe thay vì chỉ trao một lời khuyên rồi để họ một mình gánh hậu quả. Cộng đoàn đức tin được gọi trở thành nơi người đang chịu thử thách nhận được tình huynh đệ thật.
Trong những gia đình đã cùng tin Chúa, sự chọn lựa theo Tin Mừng cũng có thể gây căng thẳng. Một người không muốn tiếp tục cách làm ăn thiếu ngay thẳng, nhưng người thân lo rằng thu nhập sẽ giảm. Một người muốn dừng những cuộc nhậu gây hại, nhưng bạn bè và họ hàng cho là xa cách. Một người con không chấp nhận việc cả nhà cùng nói xấu một thành viên, rồi bị xem là bênh người ngoài. Một người cha muốn nhận lỗi với con, nhưng bị bảo rằng làm thế sẽ mất uy. Những xung đột này đòi sự kiên nhẫn và khôn ngoan. Ta cần đứng vững trong điều ngay thẳng, đồng thời chịu khó giải thích, lắng nghe và tìm cách giảm những tổn thương không cần thiết.
Có những lúc người ta nhân danh tình thương để đòi người thân làm điều trái lương tâm. Nếu thương gia đình thì phải che giấu việc này. Nếu hiếu thảo thì phải đồng ý với quyết định kia. Nếu là người cùng nhà thì không được nói khác. Tình thân rất quý, nhưng cũng có thể bị dùng để gây áp lực. Khi ấy, người tín hữu cần nhớ rằng yêu thương bao gồm trách nhiệm đối với điều tốt thật sự của người mình yêu. Đồng ý với mọi điều không luôn giúp họ. Có lúc ta phải từ chối một yêu cầu, phải nói một lời khiến họ thất vọng, phải để họ hiểu rằng mình vẫn thương nhưng không thể cùng làm điều sai. Cách từ chối cần có sự kính trọng; quyết định cần được cân nhắc với một lương tâm ngay thẳng.
Điều này cũng áp dụng cho người làm cha mẹ. Yêu con khiến ta muốn bảo vệ con khỏi mọi buồn đau, nhưng có những điều con cần học để trưởng thành. Một lỗi con đã gây ra cần được nhận trách nhiệm. Một món đồ con lấy của người khác cần được trả lại. Một lời con làm tổn thương bạn cần được sửa bằng lời xin lỗi. Nếu vì sợ con xấu hổ mà người lớn che giấu hết, ta có thể làm con mất cơ hội học sự thật. Sự dịu dàng của cha mẹ có thể giúp con đủ an toàn để nhận lỗi, thay vì đủ khéo để tránh lỗi. Nhờ đó, gia đình trở thành nơi lương tâm được giáo dục bằng cả tình thương và sự ngay thẳng.
Người con cũng được mời gọi sống đức tin trong lòng biết ơn. Có khi người trẻ nhận ra những điều chưa đúng trong gia đình rồi trở nên khinh thường cha mẹ. Họ có thể có lý trong một vấn đề nhưng lại quên công sức, giới hạn và hoàn cảnh của những người đã nuôi mình. Theo Chúa mời gọi ta lớn lên trong sự thật, đồng thời lớn lên trong lòng kính trọng. Ta có thể không đồng ý mà vẫn nói năng cho phải. Có thể giữ một quyết định ngay thẳng mà vẫn chăm sóc cha mẹ. Có thể cần một khoảng cách để tránh tổn thương mà vẫn không nuôi lòng khinh bỉ. Những điều ấy khó, nên cần cầu nguyện và đôi khi cần được hướng dẫn bởi người khôn ngoan, đáng tin cậy.
Trong đời sống hôn nhân, bình an của Đức Giê-su mời hai người thôi xem việc thắng một cuộc cãi vã là điều quan trọng nhất. Có những lý lẽ đúng nhưng được nói bằng một giọng khiến người kia thấy mình bị chà đạp. Có những lần lôi chuyện cũ ra chỉ để làm người kia không còn khả năng tự vệ. Có những sự im lặng kéo dài được dùng để trừng phạt. Qua thời gian, lòng tin bị hao mòn. Một gia đình muốn được chữa lành cần có người can đảm dừng những cách cư xử ấy. Có thể bắt đầu bằng việc nói về điều đang làm mình đau mà không gán cho người kia toàn bộ sự xấu. Biết nghe, biết nhận phần lỗi, biết tìm sự giúp đỡ khi hai người không còn tự giải quyết được là những việc rất cụ thể của người xây dựng bình an.
Tha thứ trong gia đình cũng cần được hiểu bằng sự tôn trọng phẩm giá. Một người có thể quyết định thôi trả thù, nhưng vẫn cần thời gian để tin lại. Người bị tổn thương có thể cần được bảo vệ, cần đặt giới hạn, cần sự thật được nhìn nhận. Không ai nên dùng lời mời gọi tha thứ để buộc họ tiếp tục chịu bạo lực hoặc bị làm nhục. Đức Giê-su đưa con người đến sự sống và sự tự do của con cái Thiên Chúa. Khi đồng hành với những tương quan bị thương, Hội Thánh cần vừa trung thành với lời mời gọi yêu thương, vừa nghiêm túc chăm sóc những người đang gặp nguy hiểm. Bình an phải có chỗ cho sự an toàn của họ.
Thưa anh chị em, ngọn lửa của Chúa còn đụng đến cách chúng ta đối xử với người nghèo và người không có khả năng đáp trả. Lòng bác ái dễ được nói trong những hoàn cảnh trang trọng, nhưng thường được thử trong những cuộc gặp không báo trước. Một người đến xin giúp khi ta đang bận. Một người nói chuyện chậm khiến ta mất kiên nhẫn. Một người không biết trình bày hoàn cảnh cho rõ. Một người có mùi khó chịu, quần áo cũ, cử chỉ vụng về. Ta có thể giúp một ít rồi muốn họ đi thật nhanh. Cũng có thể nhận ra họ cần được đối xử bằng sự tôn trọng ngay trong cách trao một món quà. Đức Giê-su đến đem lại một cách nhìn khiến ta thấy người trước mặt có phẩm giá vượt quá sự hữu dụng của họ đối với mình.
Một cộng đoàn có thể đông người, nhiều hoạt động, tổ chức chu đáo, nhưng vẫn cần tự hỏi ai đang bị bỏ quên. Người già không còn đến nhà thờ dễ dàng. Người bệnh lâu ngày không còn được nhắc đến nhiều. Người lao động nghèo ngại bước vào những nhóm sinh hoạt vì thấy mình lạc lõng. Người từng thất bại trong hôn nhân sợ những ánh mắt. Người trẻ có nhiều câu hỏi nhưng không tìm được nơi nói thật. Nếu ngọn lửa Tin Mừng đang cháy trong cộng đoàn, những con người ấy cần được nhìn thấy. Có thể chúng ta chưa đủ khả năng đáp ứng mọi nhu cầu, nhưng ít nhất có thể mở một cánh cửa, chịu nghe một câu chuyện và tìm cách đồng hành.
Sự hiệp nhất Đức Giê-su cầu nguyện cho các môn đệ được xây dựng trong chính tình yêu của Người. Chúng ta thuộc về cùng một Chúa và được mời gọi chăm sóc nhau như những người đã nhận cùng một ân huệ. Trong cộng đoàn ấy vẫn có sự khác biệt về tính khí, tuổi tác, khả năng và cách nhìn. Hiệp nhất cần nhiều hơn việc mọi người làm giống nhau. Nó đòi lòng sẵn sàng nghe một người mình không thích, khả năng nhận ra điều tốt từ một ý kiến khác, sự công bằng khi phân chia trách nhiệm, và lòng can đảm sửa những điều đã làm người khác tổn thương. Những việc ấy có khi chậm và mệt, nhưng giúp tình huynh đệ có gốc rễ.
Trong một giáo xứ, có thể xảy ra điều rất buồn là ai cũng nói mình làm vì Chúa, nhưng người này ngày càng khó chịu với người kia. Công việc chung trở thành nơi bảo vệ ảnh hưởng. Một đề nghị bị bác không hẳn vì chưa tốt, mà vì đến từ người không thuộc nhóm mình. Những lời góp ý được chuyền qua nhiều người trước khi đến người cần nghe. Dần dần, bầu khí nặng nề, người thiện chí rút lui, người mới đến không dám tham gia. Khi ấy, cộng đoàn cần trở về trước mặt Chúa để hỏi lại mục đích việc mình đang làm. Có thể phải nhận một lỗi tập thể, sửa một cách điều hành, chấm dứt những lời bóng gió và tập nói với nhau bằng sự rõ ràng.
Đối với người linh mục, lời Chúa hôm nay cũng là một lời xét mình sâu xa. Rao giảng Tin Mừng có khi đòi nói điều người nghe chưa muốn nghe. Nhưng người rao giảng phải để chính mình được Lời Chúa phán xét trước. Ta không thể chỉ kêu gọi người khác hy sinh trong khi mặc nhiên dành sự dễ chịu cho mình. Không thể dạy hiền lành rồi dùng quyền để làm người khác sợ. Không thể giảng về lòng thương xót mà thiếu kiên nhẫn với người tìm đến trong lúc họ rối bời. Người linh mục vẫn mang thân phận yếu đuối, có những ngày mệt và những lúc sai. Chính vì thế, sự cầu nguyện, đời sống bí tích, tình huynh đệ và lòng sẵn sàng nhận góp ý rất cần thiết. Một lời xin lỗi chân thành của người mục tử có thể giúp cộng đoàn hiểu Tin Mừng bằng cách rất gần.
Đối với người sống đời thánh hiến, ngọn lửa của Chúa cần được nuôi trong đời chung. Chúng ta có thể phục vụ những người ở xa rất tận tụy mà lại khó chịu với người cùng bàn ăn. Có thể nói nhiều về tình huynh đệ nhưng không biết người anh em, chị em bên cạnh đang kiệt sức. Đời chung mời ta yêu trong những điều không được lựa chọn theo ý mình: một tính khí khác, một cách làm việc chậm hơn, một người cần được giúp nhiều lần. Tình yêu ấy cần sự khôn ngoan, những giới hạn lành mạnh và trách nhiệm chung. Nó cũng cần những cử chỉ nhỏ mà người ta dễ quên: gõ cửa hỏi thăm, chia một việc, giữ kín một điều riêng tư, góp ý mà không làm người khác mất phẩm giá.
Đối với người trẻ, Đức Giê-su đem đến một sự tự do rất quý: khả năng sống ngay thẳng giữa áp lực phải giống mọi người. Có những nhóm bạn xem việc chế giễu một người yếu thế là chuyện vui. Có những môi trường coi gian lận là bình thường, còn người không tham gia bị cho là ngây ngô. Có những lời mời khiến một người phải chọn giữa sự chấp nhận của nhóm và tiếng nói của lương tâm. Những chọn lựa ấy không nhỏ đối với người đang rất cần được thuộc về. Người trẻ cần biết rằng mình có thể tìm sự nâng đỡ nơi những người tốt, không phải một mình đối diện với mọi áp lực. Theo Chúa mở ra một tình bạn trong đó họ được khích lệ sống thật, được sửa khi sai và được đón nhận khi muốn bắt đầu lại.
Đức Giê-su cũng đụng đến cách chúng ta tìm giá trị của mình. Khi sống quá lệ thuộc vào sự công nhận, ta dễ làm điều người khác muốn dù lòng biết là không phải. Một lời khen khiến ta phấn khởi, một lời chê khiến cả ngày tối lại. Ta nhìn đời mình qua những so sánh không dứt: người khác có gì, được ai quý, làm được điều gì hơn mình. Trong tình yêu của Chúa, ta được mời nhận ra mình đã được biết đến và yêu thương trước khi chứng minh được thành tích. Từ sự xác tín ấy, ta có thể sống có trách nhiệm mà bớt chạy theo việc làm hài lòng tất cả. Có những lời từ chối sẽ trở nên cần thiết để giữ một đời sống ngay thẳng.
Sự tự do ấy có giá. Người thôi chiều theo những điều sai có thể mất một vài thuận lợi. Người sống thật có thể bị hiểu lầm. Người từ chối tham gia một việc bất công có thể bị gạt khỏi một nhóm. Ta không nên lãng mạn hóa những mất mát này. Chúng có thể làm người ta lo lắng thật, nhất là khi liên quan đến công việc và kế sinh nhai. Chính vì thế, đức tin cần được sống cùng nhau. Người có điều kiện giúp đỡ cần nâng đỡ người đang chịu thiệt vì lương tâm. Người có kinh nghiệm cần hướng dẫn người còn bỡ ngỡ. Cộng đoàn phải cố gắng trở thành nơi sự trung thành được đón nhận bằng tình liên đới, thay vì chỉ được khen bằng lời.
Tuy nhiên, lòng can đảm theo Chúa không luôn biểu hiện ở một quyết định lớn. Có người được mời trung thành trong một đời sống âm thầm kéo dài nhiều năm. Chăm sóc một người bệnh. Nuôi con trong hoàn cảnh khó khăn. Giữ sự ngay thẳng ở một công việc không ai chú ý. Cầu nguyện giữa khô khan. Chịu khó học lại cách nói năng sau nhiều lần làm người thân đau. Những công việc ấy có thể ít được nhắc đến, nhưng đòi sự trao mình đều đặn. Ngọn lửa ở đó cần được tiếp sức bằng ân sủng và sự nâng đỡ của người khác, vì ai cũng có lúc mỏi mệt.
Có một cám dỗ rất kín là muốn đốt cháy mình trong mọi công việc để chứng minh lòng yêu Chúa. Ta nhận hết, làm hết, không cho phép mình nghỉ, rồi dần trở nên cáu gắt với những người mình phục vụ. Lòng nhiệt thành cần được thanh luyện để ta biết mình là người được sai đi trong sự lệ thuộc vào Chúa. Ta có giới hạn và cần cộng tác. Có những việc phải trao cho người khác, có những nhu cầu cần phân định, có những lúc nghỉ ngơi là trách nhiệm. Tình yêu có thể đòi hy sinh lớn, nhưng cũng mời ta nhận mình là thụ tạo, biết chăm sóc sức khỏe và tìm sự trợ giúp cần thiết để phục vụ cách bền bỉ.
Thưa anh chị em, khi Đức Giê-su nói Người mong ngọn lửa bùng cháy, ta có thể nghe trong đó một sự tha thiết dành cho từng cuộc đời. Người muốn con người được sống trong tình yêu của Thiên Chúa, được giải thoát khỏi những điều đang làm họ khô héo. Có người mang hận thù lâu đến mức không còn nhận ra lòng mình mệt. Có người cứ phải giữ hình ảnh tốt đẹp nên không dám nói mình đang yếu. Có người bị quá khứ đè nặng, tưởng rằng Chúa cũng chỉ nhìn mình bằng lỗi đã phạm. Tin Mừng đến mở một lối trở về. Người có tội được mời sám hối. Người bị thương được mời tìm sự chữa lành. Người kiêu căng được mời học khiêm nhường. Ai cũng có điều cần được thay đổi, và ai cũng được Chúa gọi bằng tình yêu.
Đôi khi ta trì hoãn vì nghĩ còn nhiều thời gian. Đợi công việc ổn rồi sẽ cầu nguyện. Đợi hết giận rồi sẽ xin lỗi. Đợi có dư rồi sẽ chia sẻ. Đợi người kia thay đổi trước rồi mình sẽ khác. Nhưng đời sống cứ tiếp tục với những bận rộn và những lý do mới. Có những mối tương quan càng để lâu càng khó mở lời. Có những thói quen càng lặp lại càng khó dừng. Lời Chúa hôm nay mời ta đáp lại bằng một bước có thể làm ngay. Không cần hứa những điều quá lớn. Hãy bắt đầu với điều đã rõ trong lương tâm: một cuộc gọi, một lời nhận lỗi, một quyết định trả lại, một lần ngừng nói điều mình biết sẽ gây đau.
Cũng có người đã cố gắng rồi thất bại nhiều lần nên nản lòng. Ta xin ơn hiền lành mà vẫn nổi nóng. Ta quyết tâm cầu nguyện rồi lại bỏ. Ta muốn tha thứ nhưng ký ức trở về là lòng lại đau. Đường theo Chúa có những chỗ như vậy. Điều cần là tiếp tục trở về trong sự thật, tìm nguyên nhân cụ thể và nhận sự giúp đỡ. Có thể ta cần sửa thói quen sinh hoạt khiến mình luôn kiệt sức. Có thể cần học cách giải quyết xung đột. Có thể cần được hướng dẫn để đối diện một tổn thương sâu. Ân sủng Chúa hoạt động trong đời người, và chúng ta cộng tác bằng những bước thực tế, với lòng kiên nhẫn đối với tiến trình thay đổi.
Bình an của Chúa cũng không loại hết cảm giác sợ. Một người có thể run khi phải nói điều đúng nhưng vẫn nói. Có thể buồn khi bị hiểu lầm nhưng vẫn giữ lòng không trả đũa. Có thể mất ngủ vì một trách nhiệm nặng nhưng vẫn trung thành từng ngày. Cảm xúc bất an không đủ để kết luận rằng họ thiếu đức tin. Có khi chính giữa sự yếu đuối ấy, họ đang bám lấy Chúa bằng tất cả sức mình. Bình an sâu xa có thể hiện diện như một sự tín thác rất nhỏ: con chưa biết ngày mai sẽ thế nào, nhưng hôm nay con xin đừng quay lưng với điều Chúa đã giúp con nhận ra.
Người ta thường mong Chúa cất ngay một khó khăn, giải quyết một mâu thuẫn, thay đổi người đang làm mình khổ. Chúng ta có quyền cầu xin những điều ấy. Đồng thời, Chúa có thể bắt đầu bằng việc sửa cách ta hiện diện trong hoàn cảnh. Người cho ta thấy một phần lỗi đã né tránh. Người mời ta thôi nói lời cay nghiệt. Người dẫn ta tìm một sự giúp đỡ phù hợp. Người cho ta sức đặt giới hạn cần thiết. Những thay đổi ấy có thể chưa làm mọi chuyện êm ngay, nhưng giúp ta sống có trách nhiệm và tự do hơn. Theo thời gian, chúng có thể mở ra những khả năng mà trước đây sự nóng giận hoặc sợ hãi đã che khuất.
Đức Giê-su đem đến trần gian niềm hy vọng ấy: con người không bị bỏ mặc trong tội lỗi và bất lực. Qua cuộc Vượt qua của Người, sự sống đã được mở ra vượt quá những gì ta nhìn thấy trước mắt. Vì thế, người tín hữu có thể tiếp tục yêu ngay khi chưa thấy kết quả. Một lời xin lỗi có thể chưa được đón nhận hôm nay. Một cố gắng sống tốt có thể chưa khiến gia đình tin ngay. Một việc bác ái có thể chẳng ai nhớ. Nhưng điều được làm trong tình yêu chân thật có giá trị trước mặt Chúa. Ta được mời sống trung thành với phần trách nhiệm của mình, đồng thời tôn trọng tự do và thời gian của người khác.
Chính sự tôn trọng ấy ngăn người loan báo Tin Mừng khỏi thái độ cưỡng ép. Ta mong người thân tin Chúa, nhưng không thể thay họ đáp lại. Ta có thể trình bày, làm chứng, cầu nguyện và yêu thương. Ta cũng cần biết nghe những câu hỏi và những tổn thương khiến họ khó đón nhận. Có người đang xa cách Hội Thánh vì một điều họ đã chịu trong một cộng đoàn. Có người chưa tin vì nhiều câu hỏi chưa được lắng nghe nghiêm túc. Một thái độ áp đặt có thể làm khoảng cách lớn thêm. Người làm chứng cần đủ vững trong đức tin và đủ khiêm nhường để biết rằng công việc sâu xa trong lòng người thuộc về Thiên Chúa.
Có những chứng tá bắt đầu bằng sự hiện diện đáng tin. Người thân nhìn thấy ta đi lễ rồi về sống tử tế hơn. Đồng nghiệp nhận ra ta không dùng đức tin để phô trương nhưng làm việc có trách nhiệm. Người đang buồn thấy ta chịu nghe mà không vội giảng giải. Người đã từng làm ta đau nhận ra ta giữ công bằng với họ. Những điều ấy không thay thế cho việc nói về Chúa khi có cơ hội thích hợp, nhưng giúp lời nói có chỗ đứng. Người ta có thể chưa đồng ý với niềm tin của ta, song họ cần được gặp nơi ta một con người biết kính trọng họ.
Thưa anh chị em, câu hỏi “Đức Giê-su đem gì đến trần gian?” cuối cùng đưa ta về một câu hỏi rất gần: Người đang đem điều gì vào chính đời tôi, và tôi đã đón nhận đến đâu? Nếu nhiều năm theo Chúa mà ta vẫn không cho Người chạm đến một thói quen gây hại, hôm nay có thể là lúc mở cửa. Nếu đã quen sống bằng sự khắt khe, ta có thể xin học lại lòng nhân hậu. Nếu lâu nay dễ dãi với điều sai của mình nhưng nghiêm khắc với lỗi người khác, ta cần xin ơn công bằng. Nếu lòng đã nguội vì những thất vọng, ta có thể đến với Chúa bằng chính sự mệt mỏi ấy. Không cần giả vờ sốt sắng. Chỉ cần thật lòng muốn được Người dẫn đi.
Trong mỗi Thánh lễ, chúng ta được đưa đến gần tình yêu tự hiến của Đức Kitô. Người quy tụ những con người khác nhau, cùng cần lòng thương xót, cùng đón nhận một sự sống được trao ban. Khi rước Chúa, ta xin cho tình yêu của Người đi vào cách mình sống. Đến lúc được sai đi, lời cầu nguyện cần theo ta ra khỏi cửa nhà thờ. Đến với người đang chờ một lời đáp nhẹ nhàng. Đến với công việc đòi sự trung thực. Đến với một mối bất hòa cần được xử lý cách công bằng. Đến với người cô độc mà ta có thể dành ít thời gian. Chính ở những nơi ấy, bình an của Chúa được tiếp tục xây dựng qua những con người đã nhận Người.
Có thể hôm nay chúng ta ra về vẫn còn những khó khăn cũ. Gia đình chưa hết căng thẳng. Công việc chưa có lối giải quyết. Một người thân vẫn chưa hiểu. Lòng mình vẫn còn những chống cự. Nhưng ta có thể ra về với một quyết định rõ hơn: sẽ không tiếp tục nuôi điều mình biết là sai; sẽ không lấy sự bình thường bên ngoài để bỏ qua nỗi đau bên trong; sẽ không dùng lòng nhiệt thành làm cớ cho lời cay nghiệt. Ta xin Chúa giúp mình thực hiện một điều tốt cụ thể, rồi ngày mai lại tiếp tục. Đời môn đệ được xây bằng những lần đáp lại như thế.
Lạy Chúa Giê-su, khi nghe Chúa nói đến sự chia rẽ, chúng con nhận ra mình thường chỉ muốn theo Chúa trong những điều dễ chịu. Chúng con mong được an ủi nhưng ngại bị sửa. Mong được tha thứ nhưng khó nhận lỗi. Mong mọi người sống thật với mình nhưng lại sợ khi sự thật làm lộ những điều mình muốn giấu. Xin thương sự yếu đuối của chúng con. Xin cho chúng con đủ tin cậy để để Chúa bước vào cả những nơi chưa ngay thẳng trong lòng, những tương quan đang rạn nứt, những công việc còn nhiều khuất tất và những thói quen đã làm người khác khổ lâu ngày.
Xin thắp lại lòng yêu mến nơi chúng con. Với người đang nguội lạnh, xin cho họ tìm lại được một lời cầu nguyện chân thành. Với người đã nản vì nhiều lần thất bại, xin cho họ có sức bắt đầu lại và biết tìm sự giúp đỡ. Với người đang bị chống đối vì sống theo lương tâm, xin cho họ được nâng đỡ bởi một cộng đoàn biết chăm sóc. Với người đang nhân danh Chúa mà làm người khác đau, xin cho họ nhận ra và can đảm sửa mình. Xin giữ lòng nhiệt thành của chúng con gần với sự hiền lành của Chúa.
Xin thương các gia đình. Xin cho cha mẹ biết hướng dẫn con bằng sự ngay thẳng và dịu dàng. Xin cho con cái biết sống đức tin trong lòng biết ơn và kính trọng. Xin cho vợ chồng còn muốn nghe nhau sau những ngày mỏi mệt. Với những mái nhà có người đang sống trong sợ hãi, xin mở ra con đường bảo vệ và trợ giúp. Với những tương quan đã bị thương, xin cho sự thật được nhìn nhận, trách nhiệm được thực hiện và việc chữa lành được nâng đỡ bằng lòng kiên nhẫn.
Xin thương Hội Thánh và từng cộng đoàn chúng con. Đừng để công việc chung làm chúng con quên người đang cùng làm việc với mình. Đừng để quyền hành khiến chúng con khó nghe một lời góp ý. Đừng để sự thành công bên ngoài che khuất những người đang âm thầm bỏ đi vì không còn thấy mình có chỗ. Xin cho chúng con biết sửa những điều chưa đúng, biết xin lỗi khi cần và biết đặt sự sống của con người trong sự quan tâm thật sự của mình.
Lạy Chúa, có những ngày chúng con sẽ phải chọn điều ngay thẳng mà lòng vẫn run. Có những lúc sống theo Tin Mừng khiến chúng con chịu thiệt, bị hiểu lầm hoặc mất một sự thuận lợi. Xin cho chúng con đừng vì sợ mà quay lưng với lương tâm. Cũng xin giữ chúng con khỏi tự mãn, khỏi coi mình là người duy nhất hiểu điều đúng. Xin cho chúng con biết phân định, biết nghe, biết can đảm và biết yêu thương những người chưa thể cùng đi với mình.
Xin cho bình an của Chúa bén rễ trong chúng con từ sự giao hòa với Chúa. Xin giúp chúng con bước đến bí tích Hòa giải bằng lòng thành thật, đón nhận Thánh Thể bằng đức tin và trở về đời sống với trách nhiệm mới. Những điều chúng con đã thưa trong nhà thờ, xin cho được tiếp tục nơi bàn ăn, trong cuộc điện thoại, ở chỗ làm, giữa một cuộc tranh luận và trước một người đang cần được thương.
Giờ đây, có lẽ mỗi người chúng con đã biết một điều Chúa đang mời làm. Một lời phải sửa. Một lỗi phải nhận. Một sự thật phải đối diện. Một người cần được hỏi thăm. Xin cho chúng con đừng để lời mời ấy trôi qua giữa những bận rộn. Xin ban đủ ánh sáng cho bước hôm nay và đủ lòng tin để bước tiếp với Chúa.
Để rồi tối nay, khi trở về mái nhà quen thuộc, chúng con có thể bắt đầu rất nhỏ: nghe người thân nói hết câu, trả lời bằng một giọng bớt nặng nề, nhận lấy một phần việc, hoặc nói một lời xin lỗi đã để quá lâu. Xin cho ngọn lửa Chúa đem đến trần gian được cháy lên từ chính sự đáp lại ấy, trong căn nhà này, nơi con người này, giữa cuộc đời còn nhiều điều dang dở của chúng con.
Lm. Anmai, CSsR