ĐỨC TIN HÌNH THỨC VÀ ĐỨC TIN SỐNG ĐỘNG – Lm. Anmai, CSsR
Khi cha mẹ đi lễ đều đặn nhưng con cái không tìm thấy sự dịu dàng của Chúa trong nhà mình
Có những đứa trẻ lớn lên trong một gia đình Công giáo, thuộc kinh từ khi chưa biết đọc, quen tiếng chuông nhà thờ trước khi biết xem đồng hồ. Chúng được cha mẹ đưa đi lễ Chúa nhật, được nhắc làm dấu trước bữa ăn, được mặc quần áo đẹp vào ngày lễ trọng. Trong nhà có tượng Thánh Tâm, có ảnh Đức Mẹ, có quyển Kinh Thánh đặt trên kệ. Hằng năm, cha mẹ vẫn đóng góp cho giáo xứ, tham gia việc chung, có khi còn đảm nhận một trách nhiệm mà người khác rất kính trọng. Nhìn từ ngoài vào, đó là một gia đình giữ đạo sốt sắng. Nhưng khi hỏi đứa con rằng em có cảm nhận được tình thương của Thiên Chúa trong nhà mình không, em cúi đầu rất lâu rồi đáp: “Con không biết.”
Câu trả lời ấy khiến người lớn khó chịu. Bởi cha mẹ có thể kể ra rất nhiều điều mình đã làm cho con và cho Giáo Hội. Nhưng đời sống đức tin không chỉ được nhận biết qua những việc một gia đình làm ở nhà thờ. Con cái còn nhìn vào cách cha mẹ nói với nhau sau khi về nhà, cách người lớn cư xử lúc mệt mỏi, cách cha mẹ phản ứng khi con phạm lỗi, và việc một người có dám nhận mình đã sai hay không. Nếu Chúa chỉ xuất hiện trong giờ kinh, còn bữa cơm là nơi mọi người sợ một cơn nóng giận; nếu cha mẹ luôn dạy con phải tha thứ, nhưng nhiều ngày liền không chịu nói chuyện với nhau; nếu con được đưa đến nhà thờ đều đặn mà không dám kể thật một nỗi buồn ở nhà, em sẽ tự hỏi đức tin ấy đang ở đâu trong cuộc đời mình.
Câu hỏi này cần được đặt ra bằng lòng khiêm tốn. Đi lễ là điều quý giá. Đóng góp cho giáo xứ là một việc tốt. Dạy con đọc kinh, lãnh nhận các bí tích, tham gia cộng đoàn là những bổn phận cha mẹ Công giáo cần trân trọng. Không nên xem nhẹ những việc ấy, nhất là sự trung thành âm thầm của bao gia đình dù cuộc sống vất vả. Một người mẹ đi làm cả tuần, Chúa nhật vẫn dậy sớm sửa soạn cho con đến nhà thờ; một người cha dành dụm chút tiền để góp vào việc bác ái của giáo xứ: những điều đó có thể là hoa trái của một đức tin chân thành. Nhưng chính vì chúng quý, ta càng phải hỏi: những việc ấy có đang mở lòng ta cho Chúa biến đổi không? Sau thánh lễ, ta có trở về nhà với đôi tai biết nghe hơn, lời nói bớt làm đau hơn, đôi tay biết nâng đỡ hơn không?
Có cha mẹ nghĩ rằng mình đã trao đức tin cho con khi dạy con đi lễ đúng giờ và đọc kinh cho thuộc. Họ sẽ buồn khi một ngày con lớn lên rồi nói: “Con không muốn đi lễ nữa.” Họ hỏi con vì sao, và nhận được câu trả lời khiến mình nhói lòng: “Ở nhà bố mẹ sống có giống những điều bố mẹ dạy con đâu.” Có thể câu ấy thiếu công bằng. Con cái, nhất là ở tuổi lớn, đôi khi nhìn lỗi của cha mẹ rất rõ mà chưa hiểu hết những cố gắng của họ. Nhưng dù chưa công bằng, lời ấy vẫn đáng được nghe. Nó có thể chỉ ra một khoảng cách mà cha mẹ chưa muốn nhìn: chúng ta đang dạy con những thực hành đạo đức, nhưng chưa cho con thấy những thực hành ấy nuôi dưỡng cách mình yêu thương người gần nhất.
Một đứa trẻ không cần cha mẹ hoàn hảo để tin Chúa. Nếu phải chờ người lớn không còn một lần nóng nảy, không còn một lời lỡ miệng, hẳn chẳng gia đình nào có thể làm chứng cho Tin Mừng. Điều con cần thấy là cha mẹ để Chúa chạm đến cả những chỗ mình yếu đuối. Cha có thể nổi giận, rồi khi bình tĩnh lại đến nói với con: “Hôm qua bố đã mắng con quá lời. Bố xin lỗi. Việc con làm vẫn cần được nói lại, nhưng bố không nên xúc phạm con.” Mẹ có thể kiệt sức, đã trách con về một chuyện nhỏ, rồi tối đến ngồi bên cạnh: “Mẹ đang rất mệt, nhưng đó không phải lỗi của con. Mẹ xin lỗi vì đã trút sự mệt mỏi ấy lên con.” Trong những giây phút ấy, con học được điều sâu hơn một bài giáo lý thuộc lòng: người tin Chúa vẫn có thể sai, nhưng không dùng quyền của mình để che lỗi; họ biết trở về, biết sửa và biết xin tha thứ.
Nhiều bậc cha mẹ rất nghiêm túc với việc giữ đạo, nhưng lại sợ nói lời xin lỗi con. Họ nghĩ xin lỗi sẽ làm mất uy, khiến con xem thường mình. Thế là một lời nói nặng được để mặc trôi qua. Người lớn tin rằng mình đã quên thì con cũng sẽ quên. Nhưng trẻ con thường nhớ rất lâu cảm giác bị hạ nhục, nhất là khi điều ấy xảy ra trước mặt người khác. Em có thể vẫn vâng lời, vẫn làm dấu thánh giá, vẫn đứng cạnh cha mẹ trong nhà thờ, nhưng trong lòng đã hình thành một câu hỏi âm thầm: “Nếu người lớn được phép làm con đau mà không cần nhận lỗi, thì những lời dạy về công bằng và yêu thương có nghĩa gì?” Đức tin sống động bắt đầu ở nơi câu hỏi ấy được người lớn coi trọng.
Có những gia đình đọc kinh chung rất đều. Đó là một ân huệ. Cả nhà quỳ trước bàn thờ, đọc những lời đã được truyền lại qua nhiều thế hệ. Ông bà từng đọc như vậy, cha mẹ đọc như vậy, rồi con cái học theo. Ký ức ấy rất đẹp. Nhưng giờ kinh gia đình cần được nâng đỡ bằng cách sống trong những giờ còn lại. Nếu trước khi đọc kinh, một người vừa lớn tiếng làm cả nhà sợ hãi; nếu sau tiếng “Amen”, cha mẹ lại tiếp tục chì chiết nhau; nếu đứa trẻ bị buộc đọc kinh như một hình phạt mỗi khi làm sai, em có thể dần gắn việc cầu nguyện với cảm giác bị ép buộc và căng thẳng. Lời kinh vẫn thánh thiêng, nhưng trái tim em chưa tìm được sự bình an để bước vào đó.
Cầu nguyện trong gia đình không chỉ là đọc cho đủ một số kinh. Cầu nguyện còn là cùng nhau đứng trước Chúa bằng sự thật. Hôm nay trong nhà có người đang buồn; ta có thể cầu nguyện cho người ấy. Hôm nay cha mẹ cãi nhau; ta không cần giả vờ mọi sự êm đẹp trước bàn thờ. Hôm nay con thi không tốt; ta có thể xin Chúa giúp con bình tĩnh và tìm cách học tiếp, thay vì chỉ nhắc con phải cố hơn để khỏi mất mặt gia đình. Hôm nay có người đã nói một câu làm đau người khác; ta có thể im lặng một lát và bắt đầu học cách hòa giải. Một giờ kinh như thế có thể ngắn, đôi khi còn vụng về, nhưng con hiểu rằng Thiên Chúa được mời vào chính cuộc sống gia đình, với cả niềm vui lẫn những điều chưa ổn.
Cũng có những cha mẹ không biết cầu nguyện thâm sâu là gì. Họ đọc kinh từ nhỏ, giữ thói quen đạo đức nhiều năm, nhưng hiếm khi kể với Chúa nỗi sợ của mình, lắng nghe Lời Chúa soi vào một quyết định cụ thể, hoặc ở lại trong thinh lặng để nhận ra lòng mình đang chất chứa điều gì. Họ cầu xin Chúa gìn giữ con cái, nhưng chưa từng tự hỏi mình đang làm con sợ ra sao. Họ cầu xin bình an cho gia đình, nhưng chưa nhìn vào những lời nói khiến bữa cơm không bình an. Họ cầu xin Chúa cho con ngoan đạo, nhưng chưa xin Chúa giúp mình nhẫn nại khi con không giống điều mình mong. Khi việc cầu nguyện chỉ còn là thói quen của môi miệng, ta có thể đọc rất nhiều mà vẫn tránh cuộc gặp gỡ có sức thay đổi mình.
Cầu nguyện thâm sâu đôi khi bắt đầu bằng một lời rất đơn sơ: “Lạy Chúa, con đang giận con của con. Xin cho con hiểu vì sao con giận đến thế.” Bởi không phải cơn giận nào cũng chỉ đến từ lỗi của đứa trẻ. Có khi con được điểm thấp, cha mẹ nổi nóng vì sợ tương lai của con. Có khi nỗi sợ ấy còn lẫn với áp lực phải được người khác nhìn nhận là một gia đình thành công. Có khi con chọn một ngành học khác, cha mẹ cảm thấy mình mất quyền định đoạt và gọi cảm giác đó là lo cho con. Đem những điều ấy vào cầu nguyện không làm cha mẹ kém đạo đức. Trái lại, đó là lúc ta thôi đứng trước Chúa bằng một hình ảnh đẹp đẽ về mình và dám đứng đó bằng con người thật.
Một người cha có thể là thành viên tận tụy của hội đoàn, đi họp đều, giúp việc giáo xứ không nề hà. Nhưng khi về nhà, anh chỉ còn sự mệt mỏi và những mệnh lệnh. Con xin nói chuyện, anh bảo: “Để lúc khác.” Vợ nhắc anh về một chuyện trong nhà, anh đáp: “Ở nhà ai cũng chỉ biết đòi hỏi.” Có thể anh đang gánh nhiều trách nhiệm và cần được cảm thông. Cũng chính vì vậy, anh cần nhìn lại nhịp sống của mình. Việc phục vụ giáo xứ mang ý nghĩa đẹp khi nó giúp anh yêu Chúa và yêu người hơn. Nếu những người thân nhất luôn chỉ nhận phần thời gian, sức lực còn sót lại của anh, gia đình có quyền nói lên nỗi thiếu vắng ấy. Anh có thể cần bớt một công việc, hoặc học cách hiện diện thật sự trong khoảng thời gian ngắn mình có. Con cái không đo tình thương bằng lịch sinh hoạt của hội đoàn. Chúng nhớ cha có ngồi xuống nghe mình hay không.
Một người mẹ cũng có thể quán xuyến mọi việc đạo đức trong nhà. Chị nhớ lịch lễ, lịch học giáo lý, các khoản đóng góp, ngày tĩnh tâm, công việc bác ái. Chị muốn con không rời xa Giáo Hội, và nỗi lo ấy xuất phát từ tình thương. Nhưng nếu mỗi lần con tỏ ra chán nản với việc đi lễ, câu đầu tiên em nghe là “con làm mẹ xấu hổ”; nếu một buổi kinh bị bỏ lỡ lập tức trở thành bằng chứng con hư; nếu mọi thắc mắc của con về đức tin đều bị xem là cãi lại, em sẽ học cách giữ sự nghi ngờ cho riêng mình. Khi ấy, mẹ vẫn đưa được con đến nhà thờ, nhưng khó bước vào phần đời đang thật sự chật vật trong con.
Người trẻ có những câu hỏi không dễ nghe. “Tại sao Chúa tốt lành mà nhà mình cứ cãi nhau?” “Tại sao bố mẹ dạy con tha thứ nhưng lại không tha thứ cho nhau?” “Nếu con thấy buồn khi đi lễ thì có phải con là người xấu không?” “Con cầu nguyện mãi mà chẳng thấy gì, vậy con phải làm sao?” Cha mẹ không cần có ngay một câu trả lời hoàn hảo. Có lúc một câu thành thật sẽ có giá trị hơn nhiều: “Bố mẹ cũng đang học điều ấy. Bố mẹ biết mình đã làm con khó hiểu về Chúa. Mình thử cùng tìm câu trả lời nhé.” Một lời như thế không làm suy yếu uy tín của đức tin. Nó cho con thấy đức tin là một hành trình cha mẹ cũng đang sống, đang vật lộn và đang học hỏi.
Có cha mẹ rất sợ con nghi ngờ, nên vội dập tắt mọi câu hỏi. Nhưng một câu hỏi bị cấm không biến mất. Nó đi tìm câu trả lời ở nơi khác. Con có thể mang nó lên mạng, nói với bạn bè hoặc giữ kín đến lúc không còn muốn bước vào nhà thờ. Nếu cha mẹ muốn đồng hành với đức tin của con, xin hãy cho con được hỏi. Con hỏi về Thiên Chúa, về đau khổ, về những điều con thấy không nhất quán trong đời sống người Công giáo, về chính cách gia đình mình cư xử. Hãy nghe câu hỏi trước khi xem nó là một cuộc tấn công. Nhiều khi người trẻ hỏi quyết liệt vì điều ấy thật sự quan trọng với em. Một đứa trẻ hoàn toàn không còn quan tâm có khi chẳng buồn hỏi nữa.
Đức tin hình thức dễ khiến cha mẹ chú ý đến điều người khác nhìn thấy. Con đi lễ đúng giờ, đứng nghiêm chỉnh, chào hỏi lễ phép, tham gia sinh hoạt, gia đình được khen là nền nếp. Những điều ấy có giá trị, nhưng chúng không nói hết đời sống nội tâm của con. Có em đang hiện diện ở nhà thờ mà lòng đầy sợ hãi. Có em đọc kinh rất rõ nhưng chưa từng dám nói mình đang bị bắt nạt. Có em phụ trách ca đoàn, giúp lễ, học giáo lý đều, rồi tối về nằm khóc vì nghĩ nếu mình không giỏi như cha mẹ muốn, mình chẳng đáng được thương. Những dấu hiệu bên ngoài có thể khiến người lớn yên tâm quá sớm. Muốn biết con có đang bình an không, ta phải bước vào một cuộc gặp gỡ thật, nơi con được phép nói cả những điều làm hỏng bức tranh đẹp mà gia đình vẫn quen cho người khác thấy.
Đức tin sống động cũng được thử thách trong cách cha mẹ dùng quyền. Cha mẹ phải giáo dục và đặt giới hạn. Có những điều con muốn nhưng chưa thể cho phép; có những hành vi cần được sửa. Tuy nhiên, người lớn cần phân biệt việc hướng dẫn với việc khiến con phải sợ mình. Khi con nói dối, điều cần tìm hiểu là em đã làm gì, vì sao em sợ nói thật, và em cần chịu trách nhiệm thế nào. Nếu chỉ mắng con là “đồ hư hỏng”, con có thể học cách giấu giếm giỏi hơn. Khi con dùng điện thoại quá nhiều, cha mẹ cần đặt quy tắc, nhưng cũng nên hỏi trên màn hình ấy con đang tìm điều gì. Em tìm bạn bè, niềm vui, chỗ trốn khỏi áp lực, hay một người lắng nghe? Những câu hỏi ấy không thay cho giới hạn. Chúng giúp giới hạn đi cùng sự hiểu biết.
Tôi từng nghĩ đến một cảnh rất nhỏ trong nhiều gia đình: vừa tan lễ, mọi người lên xe về nhà. Trong nhà thờ, cả gia đình đã cùng đứng, cùng quỳ, cùng đáp lời. Trên đường về, chỉ vì con làm rơi một món đồ hoặc về chậm vài phút, người lớn bắt đầu mắng. Không khí trong xe căng lại. Đứa con nhìn ra cửa kính, bộ quần áo đi lễ vẫn ngay ngắn, nhưng điều em mang về từ thánh lễ lúc ấy là cảm giác mình làm cha mẹ thất vọng. Một thánh lễ không mất đi giá trị vì gia đình cãi nhau trên đường về. Nhưng nếu chuyện ấy lặp lại, cha mẹ cần tự hỏi: điều chúng ta vừa cử hành có được phép đi vào cách mình nói với nhau không? Hay cửa nhà thờ vừa khép lại là ta quay về y nguyên với những lời khiến nhau co rúm?
Mỗi gia đình đều có lúc như vậy. Vì thế, vấn đề không nằm ở một lần nóng nảy. Vấn đề là khi người lớn đã quen coi đó là chuyện bình thường và không thấy cần thay đổi. Có người nói: “Tôi nóng vậy thôi chứ thương con lắm.” Con có thể biết cha mẹ thương mình, nhưng vẫn đau vì những lời ấy. Có người nói: “Hồi nhỏ tôi còn bị dạy nghiêm hơn nhiều.” Chính vì từng trải qua điều đó, ta càng có thể hiểu một đứa trẻ mong được đối xử khác đi. Một truyền thống gia đình tốt đẹp đáng được giữ. Một cách cư xử đã gây tổn thương qua nhiều thế hệ thì đáng được dừng lại. Đức tin trao cho cha mẹ lòng can đảm để nhận ra sự khác biệt ấy.
Đôi khi thử thách của gia đình nằm ở tiền bạc và việc đóng góp. Có những cha mẹ rộng rãi với công việc chung của giáo xứ; đó là điều đáng quý. Nhưng con cái cũng quan sát cách cha mẹ nói về đồng tiền mình dâng góp. Nếu cha mẹ nhắc mãi rằng nhà mình đóng nhiều hơn nhà khác, hoặc xem khoản đóng góp như một lý do để được trọng vọng, trẻ có thể hiểu lầm việc phục vụ thành một cuộc so đo. Ngược lại, nếu cha mẹ giải thích giản dị rằng gia đình góp phần theo khả năng để cộng đoàn có nơi thờ phượng, có điều kiện giúp người khó khăn và cùng gánh trách nhiệm chung, con sẽ học được tinh thần chia sẻ. Một đức tin sống động không chỉ hiện ra ở số tiền đã nộp, mà còn ở thái độ khi trao đi và sự tế nhị đối với người không có khả năng đóng góp như mình.
Có khi cha mẹ chăm lo việc chung nhưng trong nhà lại thiếu thời gian cho nhau. Có khi cha mẹ chăm lo cho con đầy đủ vật chất nhưng chưa từng ngồi lại nghe con kể chuyện. Có khi cả gia đình đi lễ chung nhiều năm mà không biết xin lỗi nhau. Những điều ấy không có nghĩa việc đi lễ, đóng góp hay phục vụ là sai. Chúng là lời mời xét lại: ta đang để đời sống đạo nâng đỡ tình yêu gia đình, hay đang dùng việc đạo để yên tâm rằng mình không cần sửa cách sống ở nhà? Câu hỏi này trước hết dành cho chính tôi, cho những người hướng dẫn đời sống đức tin, rồi mới đến các bậc cha mẹ. Bởi một cộng đoàn chỉ khen gia đình nào hiện diện đông đủ, đóng góp đều đặn và đảm nhận nhiều việc mà không quan tâm họ đang sống với nhau thế nào, cũng có thể vô tình củng cố sự hình thức ấy.
Một gia đình Công giáo không chỉ được xây dựng bằng những ngày lễ lớn. Nó được xây bằng tối thứ ba cả nhà đã mệt, đứa trẻ vẫn cần người nghe; bằng sáng thứ năm cha mẹ đang vội mà con đánh đổ ly nước; bằng lúc hóa đơn chất trên bàn, ai cũng lo nhưng vẫn cố nói với nhau tử tế; bằng ngày con đem về một kết quả kém và chờ xem khuôn mặt cha mẹ sẽ thay đổi ra sao. Chính những lúc bình thường, chẳng ai ngoài gia đình nhìn thấy, đức tin mới bộc lộ nó đã đi đến đâu. Người ta có thể giữ được một vẻ đạo đức trong một giờ ở nhà thờ. Sự nhẫn nại với người cùng nhà vào cuối một ngày khó nhọc đòi ta cầu xin ơn Chúa và tập luyện nhiều hơn.
Có người sẽ hỏi: “Vậy cha mẹ phải nhẫn nại đến mức nào? Con cái sai thì có được trách không?” Dĩ nhiên cha mẹ có quyền và có bổn phận sửa dạy. Nhẫn nại không phải là để mặc con muốn làm gì thì làm. Nhẫn nại là không để cơn giận quyết định phẩm giá của con. Ta có thể cấm một việc nguy hiểm mà không gọi con là đồ bỏ đi. Ta có thể yêu cầu con sửa lỗi và bù đắp thiệt hại mà không nhắc lại lỗi ấy suốt nhiều năm. Ta có thể nói “bố mẹ rất thất vọng về việc con làm” mà vẫn bảo đảm “bố mẹ sẽ cùng con tìm cách giải quyết”. Khi trẻ biết giới hạn được đặt ra để bảo vệ và giúp mình trưởng thành, em có thể phản ứng, có thể chưa đồng ý ngay, nhưng dần dần hiểu rằng mình không bị bỏ rơi giữa lúc phạm lỗi.
Trong nhà còn có mối quan hệ giữa cha và mẹ. Con cái học rất nhiều về đức tin khi nhìn cách cha mẹ đối xử với nhau. Một người cha đưa vợ đi lễ nhưng không bao giờ nghe chị nói hết câu sẽ khiến con bối rối. Một người mẹ cầu nguyện cho gia đình mà thường xuyên nói về chồng bằng sự khinh miệt trước mặt con cũng vậy. Không gia đình nào tránh được bất đồng. Điều quan trọng là con có thấy người lớn biết bất đồng mà không sỉ nhục nhau, biết tạm dừng khi giận, biết trở lại nói chuyện và biết nhận phần trách nhiệm của mình không. Cha mẹ không cần diễn một cuộc hôn nhân hoàn hảo trước mặt con. Con cần chứng kiến tình yêu được chăm sóc ngay cả khi hai người không dễ hiểu nhau.
Cũng có những gia đình mà một người cha hoặc người mẹ phải một mình nuôi con, hoặc hoàn cảnh hôn nhân đã để lại nhiều đau đớn. Những gia đình ấy không thiếu giá trị trước mặt Chúa. Điều con cần vẫn là những người lớn đáng tin, những mối quan hệ không buộc em chọn phe, một chỗ để em nói về nỗi buồn mà không phải lo làm cha hoặc mẹ đau thêm. Đức tin sống động không nên trở thành một thước đo để gia đình nào chưa giống hình ảnh lý tưởng phải thấy mình kém cỏi. Nó phải giúp mỗi người, trong hoàn cảnh cụ thể của mình, tìm thêm sức để yêu thương cách chân thật và bảo vệ những người dễ bị tổn thương.
Người trẻ cũng cần được biết rằng cha mẹ đang học sống đức tin, chứ không sở hữu sẵn mọi câu trả lời. Có những cha mẹ đã cầu nguyện nhiều năm nhưng vẫn khó giữ bình tĩnh. Có người rất muốn dịu dàng mà mỗi khi lo sợ lại nói bằng giọng gay gắt. Có người thấy con xa Giáo Hội thì hoảng hốt, càng hoảng càng ép, càng ép con càng lùi. Nếu cha mẹ nhận ra vòng lặp ấy, xin đừng tuyệt vọng. Một lời xin lỗi, một cuộc trò chuyện, một thay đổi nhỏ được lặp lại mỗi ngày có thể bắt đầu chữa lành. Cũng có khi gia đình cần người đồng hành hoặc chuyên gia giúp đỡ. Tìm đến sự giúp đỡ ấy là cách cha mẹ chăm sóc trách nhiệm mình đã nhận.
Với những người con đã từng tổn thương vì cách giữ đạo trong nhà, tôi muốn nói một lời thận trọng: nỗi đau của con là điều đáng được lắng nghe. Nếu những lời cầu nguyện trong nhà luôn đi cùng sự đe dọa, nếu việc đi lễ gắn với nỗi sợ bị làm nhục, con có thể cần thời gian để phân biệt Thiên Chúa với cách những người lớn đã nói về Ngài. Con không cần giả vờ rằng mình không đau để được xem là người có đức tin. Nếu có thể, hãy tìm một người đồng hành biết lắng nghe và tôn trọng sự thật con đã trải qua. Khi một đứa trẻ hoặc người trẻ đang sống trong bạo lực hay tình huống không an toàn, điều trước tiên là tìm sự bảo vệ phù hợp. Đừng để lời mời tha thứ bị dùng để buộc mình im lặng trước điều gây hại.
Với cha mẹ, xin đừng sợ khi con nói rằng mình khó cảm nhận Chúa trong gia đình. Hãy xem đó là một lời cần được nghe, dù nó đau. Có thể con đang nhìn sự việc phiến diện; ta sẽ còn dịp nói phần của mình. Nhưng trước hết, hãy hỏi: “Điều gì trong cách bố mẹ sống khiến con cảm thấy vậy?” Rồi dành đủ thời gian để con trả lời. Đừng biến câu trả lời thành một bài kiểm tra xem con có biết ơn hay không. Người lớn có thể nói về bao hy sinh của mình vào một lúc khác. Trong giây phút con đang mở lòng, điều quan trọng là hiểu điều em đã mang một mình.
Cha mẹ truyền đức tin cho con bằng nhiều cách. Có cách dễ nhìn thấy: đưa con đi lễ, dạy con làm dấu, cùng con đọc kinh, kể chuyện các thánh, cho con tham gia đời sống giáo xứ. Cũng có cách âm thầm hơn: giữ lời hứa với con; không nói xấu một người nghèo hơn mình; dám nhận lỗi; chăm sóc ông bà già yếu mà không coi các ngài là gánh nặng; nói sự thật dù phải chịu thiệt; không lấy nỗi sợ để cai quản cả nhà. Một đứa trẻ có thể quên một bài giảng em đã nghe năm lên mười, nhưng nhớ rất lâu buổi tối cha ngồi cạnh khi em thất bại và không trách móc. Em có thể không nhớ đầy đủ lời một kinh nguyện, nhưng nhớ mẹ đã cầu nguyện cho một người từng làm gia đình đau, rồi đối xử với người ấy bằng sự tử tế. Những ký ức ấy giúp lời kinh có thân thể, có khuôn mặt và có chỗ đứng trong đời em.
Chúng ta vẫn cần những việc đạo đức bên ngoài, vì con người cần ngày giờ, cử chỉ, cộng đoàn và những thói quen tốt để nuôi dưỡng đức tin. Nhưng mọi thói quen ấy phải dẫn ta trở lại với Thiên Chúa và với con người được trao cho ta. Một gia đình có thể đọc kinh dài hơn, mà cũng có thể bắt đầu bằng việc đọc ít đi để dành vài phút nghe nhau. Một người cha có thể tiếp tục phục vụ giáo xứ, đồng thời giữ một buổi tối ở nhà cho con. Một người mẹ có thể tiếp tục nhắc con đi lễ, đồng thời học hỏi điều gì đang khiến con sợ hoặc xa lánh nhà thờ. Những thay đổi ấy không rực rỡ trước mắt người ngoài. Chúng diễn ra trong căn bếp, bên chiếc bàn học, trên quãng đường đón con về. Nhưng đó chính là nơi con cái gặp đời sống đức tin của cha mẹ mỗi ngày.
Rồi có thể một tối nào đó, sau giờ kinh, đứa con không vội đứng lên. Em hỏi: “Bố mẹ có bao giờ thấy cầu nguyện mà vẫn không hết giận không?” Nếu cha mẹ đáp “có”, rồi kể thật cách mình đang cố gắng, một cuộc đối thoại có thể bắt đầu. Con sẽ nhận ra đức tin không dành riêng cho những người luôn bình an. Cha mẹ cũng sẽ nhận ra con không chỉ cần được dạy đọc kinh; con cần được dẫn vào một mối tương quan với Chúa đủ chân thật để mang theo cả thắc mắc, thất vọng và hy vọng của mình.
Ước gì khi nhìn lại đời sống đạo của gia đình, chúng ta không chỉ hỏi: “Tháng này đã đi lễ đầy đủ chưa? Đã đóng góp cho giáo xứ chưa? Con đã thuộc kinh chưa?” Hãy hỏi thêm những câu gần hơn và khó hơn: “Trong nhà này, người yếu lòng có dám nói mình yếu lòng không? Người phạm lỗi có được giúp sửa lỗi mà vẫn biết mình được yêu không? Chúng ta có biết cầu nguyện cho nhau bằng chính những nỗi đau đang có, hay chỉ đọc những lời kinh rồi tránh nhìn nhau? Từ ngày cố gắng theo Chúa, tôi đã dịu dàng hơn với người thân của mình chút nào chưa?”
Có lẽ sẽ có người cha thấy mình chưa làm được bao nhiêu. Có người mẹ đọc đến đây và nhớ lại một lời mắng đã làm con khóc. Xin đừng dừng ở mặc cảm. Khi thấy mình thiếu nhẫn nại, ta còn có thể học nhẫn nại. Khi nhận ra đã làm con đau, ta còn có thể xin lỗi. Khi đời sống cầu nguyện đã trở nên máy móc, ta còn có thể bắt đầu lại bằng một lời thật lòng. Ơn Chúa có thể đi vào ngay khoảnh khắc một người thôi cố chứng minh mình là cha mẹ đạo đức và cúi xuống hỏi con: “Bố mẹ có thể hiểu con hơn bằng cách nào?”
Một ngày nào đó, con cái có thể rời nhà để sống cuộc đời riêng. Cha mẹ không thể đi cùng con trong mọi lựa chọn. Những gì con mang theo có thể không phải là số lần cả nhà đã đứng cạnh nhau trong một thánh lễ, hay tên những công việc cha mẹ từng đảm nhận ở giáo xứ. Con sẽ nhớ cảm giác của mình khi đứng cạnh cha mẹ. Con sẽ nhớ lúc phạm lỗi, mình đã được đối xử ra sao. Con sẽ nhớ Thiên Chúa được nhắc đến trong nhà như một Đấng chỉ chờ phạt con, hay như Đấng giúp mọi người đủ can đảm nói thật, sửa sai và yêu nhau lại từ đầu.
Nếu con nhớ rằng bố mẹ đã cầu nguyện rồi bước đến xin lỗi; đã đi lễ rồi về nhà kiên nhẫn nghe con; đã góp phần cho cộng đoàn và vẫn không quên người đang buồn ngay trong căn phòng bên cạnh, con sẽ có một chứng tá để tựa vào khi đức tin của chính mình gặp thử thách. Chứng tá ấy không đòi cha mẹ hoàn hảo. Nó được dệt bằng những lần cha mẹ để Tin Mừng sửa cách mình sống.
Xin Chúa cho các gia đình chúng ta được trung thành đến nhà thờ, và cũng được trung thành với tình yêu trong nhà mình. Xin cho bàn thờ không xa bàn ăn; lời kinh không xa lời nói hằng ngày; việc phục vụ cộng đoàn không khiến ta vắng mặt trước người thân đang cần mình. Xin cho cha mẹ biết dẫn con đến với Chúa bằng bàn tay nâng đỡ, bằng sự thật và lòng nhẫn nại. Và xin cho mỗi đứa trẻ, khi nghĩ về đức tin của cha mẹ, có thể nhớ đến những lúc mình đã được yêu thương ngay cả khi chưa ngoan, chưa giỏi, chưa biết phải tin thế nào.
Lm. Anmai, CSsR.