KHI HAI NGƯỜI YÊU NHAU NHƯNG KHÔNG CÙNG MỘT ĐỨC TIN Lm. Anmai, CSsR.
Có những đôi bạn đến gặp cha xứ với ánh mắt vừa hạnh phúc vừa lo âu. Họ yêu nhau thật lòng, đã nghĩ đến một mái nhà, đã hình dung những bữa cơm chung và những đứa con sẽ chào đời. Nhưng giữa hai người có một câu hỏi không dễ trả lời: “Sau này, chúng con sẽ sống đức tin thế nào?” Người Công giáo sợ mình dần xa nhà thờ. Người không cùng đạo sợ một ngày nào đó mình trở thành người ngoài cuộc ngay trong gia đình của mình. Cả hai đều sợ tình yêu đẹp đẽ hôm nay sẽ phải gánh những cuộc tranh cãi mà lúc đang yêu họ chưa thể hình dung hết.
Hôn nhân khác đạo không bắt đầu bằng một vấn đề trên giấy tờ. Nó bắt đầu bằng hai con người cụ thể, hai gia đình cụ thể, hai hành trình lớn lên khác nhau. Một người đã quen nghe tiếng chuông nhà thờ từ nhỏ, quen làm dấu trước bữa ăn, quen đến với Chúa trong những ngày vui buồn. Người kia cũng có một thế giới thiêng liêng, một nếp nhà, những ký ức và những điều được cha mẹ truyền dạy, dù có thể không thuộc một tôn giáo nào. Khi quyết định kết hôn, họ không thể bỏ lại toàn bộ hành trình ấy bên ngoài cửa nhà. Họ mang nó vào cuộc sống chung, cùng với tình yêu, hy vọng, những khác biệt và cả những điều chưa từng nói rõ với nhau.
Vì thế, khi có nhiều đôi xin phép chuẩn bị hôn nhân khác đạo, Giáo Hội không thể chỉ nhìn thấy một bộ hồ sơ cần hoàn tất. Cần nhìn thấy một gia đình đang hình thành, cần được lắng nghe và đồng hành lâu dài. Một chữ ký có thể giải quyết một yêu cầu về thủ tục; nó không tự mình giải quyết được câu hỏi ai sẽ đưa con đi lễ, vợ chồng sẽ ứng xử ra sao khi hai bên nội ngoại bất đồng, hoặc người Công giáo sẽ giữ đời sống cầu nguyện thế nào sau mười năm hôn nhân. Những câu hỏi ấy cần được đem ra ánh sáng trước ngày cưới, rồi tiếp tục được nâng đỡ sau ngày cưới.
Cũng cần nói cho chính xác và nhẹ nhàng. Trong cách nói thường ngày, người ta có thể gọi chung là “hôn nhân khác đạo”, nhưng Giáo Hội phân biệt trường hợp một người Công giáo kết hôn với người Kitô hữu đã được rửa tội ngoài Công giáo, và trường hợp kết hôn với người chưa được rửa tội. Hai trường hợp có những quy định khác nhau về phép hoặc miễn chuẩn. Sự phân biệt ấy giúp đôi bạn được chuẩn bị đúng hoàn cảnh của mình; nó không phải là một cách xếp hạng phẩm giá hay lòng tốt của người phối ngẫu. Giáo Hội cũng mời người Công giáo bảo vệ đức tin của mình và chân thành làm hết sức có thể để con cái được rửa tội, giáo dục trong đức tin Công giáo, đồng thời người phối ngẫu kia phải được biết rõ điều ấy. vatican.va
Nhiều khó khăn của hôn nhân khác đạo nảy sinh từ những câu rất ngắn mà đôi bạn đã nói với nhau khi còn yêu: “Chuyện đó tính sau.” “Miễn mình thương nhau là được.” “Ba mẹ rồi sẽ hiểu.” “Có con rồi hãy bàn.” Tình yêu có thể khiến người ta tin rằng mình sẽ vượt qua mọi chuyện, nhưng tình yêu trưởng thành còn biết ngồi lại với những chuyện khó nói. Nếu hôm nay chưa thể bình tĩnh nói về đức tin, ngày mai rất khó bình tĩnh nói về việc giáo dục con. Nếu hôm nay một người chỉ gật đầu để khỏi mất người mình yêu, ngày mai cái gật đầu ấy có thể trở thành một nỗi ấm ức âm thầm. Hôn nhân cần những lời hứa chân thật, được nói khi cả hai còn đủ tự do để lắng nghe và lựa chọn.
Người Công giáo có thể bước vào hôn nhân với một xác tín rõ ràng: “Tôi yêu Chúa và tôi muốn tiếp tục sống gần Chúa.” Nhưng sau ngày cưới, đời sống thường ngày có thể làm xác tín ấy bị bào mòn từng chút một. Sáng Chúa nhật, con bị sốt; tuần sau, gia đình đi thăm họ hàng; tuần kế tiếp, cửa hàng đông khách. Rồi một lần đi lễ trở thành chuyện phải thương lượng, lần khác trở thành nguyên nhân khiến người kia khó chịu. Có người thôi đi lễ vì mệt mỏi, có người thôi cầu nguyện chung với con vì ngại ánh mắt của bạn đời. Sự xa cách đức tin đôi khi không xảy ra trong một quyết định lớn. Nó đến qua hàng trăm lần nhường bước mà không có một cuộc trò chuyện thật lòng nào đi kèm.
Nhưng cũng có những người không cùng đạo đã lặng lẽ đưa vợ đến nhà thờ, chờ chồng sau thánh lễ, chuẩn bị quần áo cho con đi học giáo lý, hoặc nhắc cả nhà giữ yên lặng khi người kia cầu nguyện. Họ làm những điều ấy vì yêu thương và tôn trọng. Không thể kể câu chuyện hôn nhân khác đạo mà chỉ nhắc đến nguy cơ, rồi quên những người phối ngẫu đã sống quảng đại, tận tụy và nâng đỡ gia đình bằng một tấm lòng đáng quý. Người Công giáo cần nhận ra điều tốt nơi bạn đời và biết nói lời cảm ơn. Đức tin không cho phép ta coi nhẹ người đang cùng mình gánh vác cuộc sống.
Khó khăn sâu nhất thường xuất hiện khi hai người hiểu lầm về sự tôn trọng. Người không cùng đạo có thể nói: “Tôi tôn trọng đạo của anh, miễn đừng đem đạo vào chuyện con cái.” Người Công giáo có thể nghĩ: “Nếu em yêu anh, em phải chấp nhận mọi điều anh muốn về việc giữ đạo.” Cả hai đều dùng chữ “tôn trọng”, nhưng có thể đang chờ đợi hai điều khác nhau. Tôn trọng đòi hỏi người ta hiểu điều gì là cốt yếu đối với người mình yêu. Với một người Công giáo, đức tin không chỉ là một thói quen cuối tuần có thể cất đi cho gia đình được yên. Còn với người không cùng đạo, tình yêu cũng không thể được đo bằng việc họ có chịu từ bỏ tất cả những gì mình đã tin và đã sống hay không. Cả hai cần được nói thật, được lắng nghe và được đối xử như một người có lương tâm.
Có đôi bạn kể rằng trước khi cưới, họ đã bàn rất kỹ về tiền bạc, công việc và nơi ở, nhưng chỉ nói vài phút về đức tin. Họ biết sẽ vay ngân hàng bao nhiêu, mua những vật dụng gì, tổ chức tiệc mấy bàn; họ lại chưa biết một buổi sáng Chúa nhật trong gia đình mình sẽ diễn ra thế nào. Họ đã thống nhất tên gọi thân mật cho đứa con tương lai, nhưng chưa từng hỏi nhau: “Khi con hỏi tại sao mẹ đi lễ còn bố ở nhà, mình sẽ trả lời ra sao?” Đến lúc câu hỏi ấy thực sự vang lên từ miệng một đứa trẻ, cha mẹ mới nhận ra rằng sự im lặng trước ngày cưới đã để lại một khoảng trống lớn.
Trẻ nhỏ quan sát rất tinh. Chúng nhìn cách cha mẹ nói về niềm tin của nhau trước khi hiểu được những lời giải thích thần học. Nếu một người vừa đi lễ về đã mỉa mai nếp sống của người kia, đứa trẻ học được sự khinh thường. Nếu người không cùng đạo chế giễu việc cầu nguyện, đứa trẻ học được rằng điều thiêng liêng của mẹ hoặc của bố là chuyện đáng xấu hổ. Nếu hai người dùng việc cho con đi học giáo lý như một vũ khí trong cuộc cãi vã, đứa trẻ sẽ thấy đức tin gắn với sự chia rẽ. Ngược lại, khi cha mẹ nói với nhau bằng lòng kính trọng, đứa trẻ có thể lớn lên trong một mái nhà có khác biệt mà vẫn cảm nhận được sự an toàn. Nó hiểu rằng người ta có thể giữ xác tín của mình mà vẫn yêu thương nhau tử tế.
Người Công giáo có bổn phận nghiêm túc trong việc truyền đạt đức tin cho con. Bổn phận ấy không thể được giao trọn cho giáo lý viên, cũng không thể hoàn thành chỉ bằng việc ghi danh cho con học một lớp. Một đứa trẻ cần thấy mẹ hoặc bố cầu nguyện bằng trái tim; cần thấy lời xin lỗi sau khi người lớn nóng giận; cần thấy người đi lễ cũng biết sống công bằng, dịu dàng, trung thực trong nhà. Nếu cha mẹ nói với con rằng Thiên Chúa là tình yêu nhưng ở nhà lại thường xuyên dùng lời cay nghiệt để làm đau nhau, đứa trẻ sẽ khó tin điều mình được dạy. Đời sống của cha mẹ là trang giáo lý con đọc mỗi ngày.
Người không cùng đạo cũng cần được mời tham gia cuộc đối thoại về con cái với sự kính trọng thực sự. Họ có thể chưa tin như người phối ngẫu Công giáo, nhưng họ là cha, là mẹ của đứa trẻ, có trách nhiệm và tình yêu dành cho con. Đừng biến họ thành người chỉ được báo tin sau khi mọi quyết định đã được đưa ra. Hãy nói trước về việc rửa tội, việc học giáo lý, giờ lễ, những dịp lễ trong năm, cách con tham dự sinh hoạt của hai bên gia đình. Hãy hỏi họ điều gì khiến họ băn khoăn. Đôi khi đằng sau một lời phản đối gay gắt là nỗi sợ rất người: “Rồi con có còn gần gũi với gia đình tôi không?” Nếu nỗi sợ ấy không được nghe thấy, những cuộc tranh luận về nguyên tắc sẽ càng dễ đi vào ngõ cụt.
Các gia đình hai bên cũng có thể tạo ra sức ép lớn hơn đôi bạn dự liệu. Một bên lo con mình “mất đạo”. Bên kia sợ con mình bị ép đổi đạo hoặc bị coi thường. Có ông bà muốn cháu làm theo phong tục nhà mình; có ông bà khác đau lòng khi thấy cháu chưa được rửa tội. Những lời nói tưởng chỉ để bênh vực con cháu đôi khi lại đổ thêm dầu vào một cuộc căng thẳng vợ chồng. Bởi vậy, đôi bạn cần sớm học cách đứng cạnh nhau khi trò chuyện với gia đình hai bên. Họ có thể biết ơn cha mẹ, lắng nghe người lớn, nhưng việc xây dựng mái ấm phải được thực hiện bằng sự đối thoại và trách nhiệm của chính hai người.
Những dịp giỗ chạp, lễ Tết, thăm viếng nơi thờ tự hay những nghi thức của dòng họ thường khiến sự khác biệt hiện ra rõ nhất. Đây là những chuyện cần được hỏi và giải thích cụ thể, thay vì để mỗi người tự đoán người kia đang nghĩ gì. Người Công giáo có thể cần trao đổi với cha xứ về những điều liên quan đến lương tâm và thực hành đức tin. Người phối ngẫu không cùng đạo cũng cần có cơ hội giải thích ý nghĩa một tập tục đối với gia đình mình. Có những cử chỉ gắn với lòng hiếu thảo và ký ức tổ tiên; có những việc khiến một người thấy mình không thể tham gia theo lương tâm. Khi không vội kết tội nhau, đôi bạn sẽ dễ tìm được cách cư xử vừa chân thành vừa giữ được tình thân.
Một nguy cơ khác là biến chuyện theo đạo thành một cuộc mặc cả tình cảm. “Nếu yêu anh thì em theo đạo.” “Nếu yêu em thì anh thôi đi lễ.” Những câu như thế có thể được nói trong nước mắt, trong sợ hãi, thậm chí trong ý muốn giữ người mình yêu. Nhưng đức tin không nảy sinh bền vững từ áp lực. Một người tìm hiểu đạo cần được tự do hỏi, nghi ngờ, học hỏi và đón nhận theo lương tâm. Cũng vậy, một người Công giáo cần được tự do sống đức tin của mình, chứ không phải liên tục chứng minh tình yêu bằng cách từ bỏ điều thiêng liêng nhất đối với mình. Tình yêu hôn nhân sẽ nghèo đi nếu một bên chỉ được bình yên khi bên kia im lặng về chính mình.
Có khi người Công giáo mong bạn đời một ngày nào đó cùng tin Chúa. Mong ước ấy có thể rất đẹp: ai yêu thật lòng cũng muốn chia sẻ điều quý nhất đời mình. Nhưng mong ước phải đi cùng sự kiên nhẫn và lòng tôn trọng. Đừng nhìn người bạn đời như một “dự án” cần hoàn thành. Đừng dùng mọi bữa cơm làm cơ hội giảng giải, rồi thất vọng khi họ chưa đáp lại. Hãy để họ được gặp một người Công giáo biết giữ lời, biết nhận lỗi, biết chăm sóc cha mẹ hai bên, biết ở lại bên họ khi bệnh tật và túng thiếu. Lời chứng ấy không thay thế việc nói về đức tin, nhưng làm cho lời nói có sức nặng. Còn nếu một ngày người bạn đời muốn tìm hiểu đạo, hãy vui vì họ đang bước đi bằng đôi chân của mình.
Về phía người không cùng đạo, họ cũng có thể mang một nỗi cô đơn ít được ai hỏi đến. Trong ngày cưới ở nhà thờ, mọi người chúc mừng đôi bạn, nhưng đôi khi chỉ nhìn họ như “người bên ngoài”. Trong các sinh hoạt giáo xứ, người phối ngẫu Công giáo được gọi tên, được mời tham gia; người kia ngồi chờ ở cửa hoặc lặng lẽ về trước. Họ có thể là người mỗi ngày chở con đến lớp giáo lý, nhưng chưa một lần được ai hỏi thăm. Nếu cộng đoàn muốn nâng đỡ hôn nhân khác đạo, hãy bắt đầu bằng việc nhớ rằng mái ấm ấy có hai người cần được quan tâm. Một lời chào chân thành, một chỗ ngồi được dành sẵn, một cuộc trò chuyện không nhằm thúc ép họ theo đạo có thể mở ra nhiều điều tốt.
Đôi khi chính người Công giáo cũng bị cô đơn trong gia đình. Họ không có người cùng đi lễ, không có người cùng đọc một đoạn Tin Mừng, không có người hiểu vì sao một ngày lễ trọng lại quan trọng đối với mình. Trong lúc buồn, họ muốn nói “xin Chúa giúp chúng ta”, rồi ngập ngừng vì sợ người kia thấy xa lạ. Giáo xứ có thể trở thành nơi họ được nâng đỡ, nhưng sự nâng đỡ ấy cần khôn ngoan. Đừng gieo vào lòng họ ý nghĩ rằng bạn đời là vật cản trên đường nên thánh. Hãy giúp họ sống đức tin cách vững vàng, đồng thời yêu thương người phối ngẫu bằng lòng chung thủy và công bằng. Một người chỉ có thể làm chứng cho Tin Mừng trong gia đình khi không đánh mất tình nghĩa gia đình.
Có những cuộc khủng hoảng được gán vội cho chuyện khác đạo, trong khi gốc rễ còn nằm ở tiền bạc, tính khí, sự thiếu chung thủy, nghiện ngập, bạo lực hoặc việc hai người không biết đối thoại. Cũng có những bất đồng tôn giáo thật sự bị xem nhẹ với lời an ủi “vợ chồng nào chẳng cãi nhau”. Đồng hành mục vụ đòi hỏi sự phân định: nghe câu chuyện của từng gia đình, gọi đúng tên từng vết thương, tìm sự trợ giúp phù hợp. Không nên dùng đức tin để yêu cầu một người âm thầm chịu đựng sự xúc phạm hoặc bạo lực. Cũng không nên quy mọi bất hòa cho sự khác biệt tôn giáo rồi bỏ qua trách nhiệm mà mỗi người phải nhận.
Trong việc chuẩn bị hôn nhân, điều đôi bạn cần là một không gian đủ tin cậy để nói thật. Người hướng dẫn có thể hỏi: “Ngày Chúa nhật của gia đình các con sẽ ra sao? Khi một bên muốn đưa con đi lễ, bên kia cảm thấy thế nào? Nếu ông bà phản đối việc rửa tội cho cháu, hai con sẽ nói gì? Nếu sau này một người không còn giữ đạo như trước, người kia sẽ đối thoại ra sao?” Những câu hỏi ấy có thể làm đôi bạn chậm lại, nhưng chậm lại trước ngày cưới là một món quà. Nó giúp họ bước vào lời cam kết với đôi mắt mở, với lòng tôn trọng và với trách nhiệm rõ ràng hơn.
Sự đồng hành không nên dừng ở lúc cử hành hôn lễ. Một năm sau ngày cưới, đôi bạn có thể đang tập thích nghi với đời sống chung. Khi đứa con đầu lòng chào đời, những điều từng được nói trên lý thuyết trở thành quyết định rất cụ thể. Khi con đến tuổi học giáo lý, câu hỏi lại mang hình dạng mới. Khi cha mẹ hai bên già yếu hoặc qua đời, những khác biệt về nghi lễ, bổn phận và cách bày tỏ lòng hiếu thảo có thể trở lại. Giáo xứ cần nhớ những gia đình ấy và mở ra những dịp gặp gỡ thích hợp: một cuộc thăm hỏi, một người đồng hành biết lắng nghe, một nơi để hỏi mà không sợ bị phán xét. Giáo Hội mời gọi sự chăm sóc đặc biệt đối với những đôi bạn có khác biệt về đức tin, bởi chính đời sống chung của họ cần nhiều kiên nhẫn và đối thoại. vatican.va
Hôn nhân khác đạo cũng đặt ra một câu hỏi cho cả cộng đoàn Công giáo: Chúng ta đang giới thiệu đức tin bằng khuôn mặt nào? Nếu một người chưa biết Chúa chỉ gặp sự dò xét, những lời bóng gió và thái độ xem thường, làm sao họ nhận ra vẻ đẹp của Tin Mừng? Nếu họ thấy người Công giáo trong gia đình và giáo xứ biết chăm sóc người yếu đau, giữ lòng hiếu thảo, sống thật thà, biết xin lỗi và tha thứ, họ sẽ hiểu vì sao đức tin ấy đáng quý, dù hành trình của họ có thể rất khác. Cộng đoàn không thể thay người phối ngẫu Công giáo sống đời sống gia đình, nhưng có thể làm cho họ bớt cô độc và làm cho người bạn đời cảm thấy được trân trọng.
Sau cùng, đừng quên rằng một gia đình hạnh phúc được xây bằng những điều nhỏ, lặp lại mỗi ngày. Một người nói: “Anh cứ đi lễ, em trông con cho.” Người kia đáp: “Cảm ơn em, chiều nay anh sẽ đưa cả nhà về thăm ba mẹ.” Một đứa trẻ hỏi vì sao bố và mẹ cầu nguyện khác nhau, và cả hai ngồi xuống trả lời mà không làm tổn thương nhau. Một người biết giữ điều mình tin, người kia biết giữ lời mình đã hứa. Có lúc họ vẫn bất đồng; có lúc họ phải nhờ người khác giúp đối thoại. Nhưng qua những lần ấy, họ học cách bảo vệ cả lương tâm lẫn tình nghĩa, bảo vệ việc giáo dục con lẫn sự bình an của mái nhà.
Có lẽ điều đau lòng nhất không phải là hai vợ chồng không cùng một tôn giáo. Điều đau lòng là họ không còn đủ tin nhau để nói về điều mình tin; là người Công giáo phải giấu cây thánh giá trong lòng, còn người bạn đời phải giấu nỗi sợ bị loại trừ; là con cái phải học cách đoán xem hôm nay mình được phép yêu quý phía nội hay phía ngoại. Một gia đình không cần giả vờ rằng mọi khác biệt đã biến mất. Gia đình cần sự thật được nói ra trong yêu thương, cần những lời hứa được giữ qua năm tháng và cần đủ khiêm tốn để tìm sự giúp đỡ khi không tự giải quyết được.
Xin cho những đôi bạn đang chuẩn bị hôn nhân khác đạo đừng chỉ chuẩn bị cho một ngày cưới đẹp, nhưng chuẩn bị cho những ngày rất bình thường sau đó. Xin cho người Công giáo biết yêu Chúa mà không lấy đạo làm cớ để áp đặt hay khinh chê. Xin cho người phối ngẫu không cùng đạo được nhìn nhận với trọn phẩm giá, tình yêu và trách nhiệm của mình. Xin cho các bậc cha mẹ biết thương con cháu mà không đẩy chúng vào thế phải chọn phe. Xin cho giáo xứ trở thành nơi đôi bạn có thể trở về khi cần một người lắng nghe. Và xin cho những đứa trẻ lớn lên trong các mái nhà ấy được thấy ở cha mẹ một điều có sức thuyết phục hơn mọi cuộc tranh luận: sự thật được sống bằng lòng chung thủy, sự khác biệt được đối diện bằng kính trọng, và tình yêu được chăm sóc từng ngày.
Lm. Anmai, CSsR.