CẨM NANG XÉT MÌNH CHO NGƯỜI ĐÃ LÂU KHÔNG XƯNG TỘI – Lm. Anmai, CSsR

CẨM NANG XÉT MÌNH CHO NGƯỜI ĐÃ LÂU KHÔNG XƯNG TỘI – Lm. Anmai, CSsR
Trở về với Chúa bằng sự thật của đời mình
Có thể đã nhiều năm rồi bạn chưa bước vào tòa giải tội. Năm năm, mười năm, vài chục năm. Có thể lần xưng tội gần nhất của bạn là trước ngày cưới, trong một mùa Chay xa xưa, hoặc từ thời còn được cha mẹ dẫn đến nhà thờ. Rồi cuộc sống cuốn đi. Công việc, cơm áo, chuyện gia đình, những lần chuyển chỗ ở, những tổn thương không biết nói cùng ai. Ban đầu chỉ là bỏ một lần. Sau đó, khoảng cách dài thêm. Đến một ngày, bạn vẫn đi ngang nhà thờ nhưng thấy việc bước vào xưng tội khó hơn mình tưởng.
Bạn có thể vẫn tin Chúa. Vẫn làm dấu khi gặp nguy hiểm. Vẫn thầm cầu nguyện khi con bệnh, khi người thân nằm viện, khi lòng quá mệt. Nhưng cứ nghĩ đến việc xưng tội là bạn ngại. Bạn sợ không nhớ hết. Sợ nói không đúng. Sợ cha giải tội hỏi mà mình không biết trả lời. Sợ những chuyện giấu kín bao nhiêu năm phải được gọi tên. Cũng có thể bạn đã tự nhủ: “Để khi nào mình sống khá hơn rồi sẽ đi.”
Nếu bạn đang ở trong tình trạng ấy, xin hãy bắt đầu từ một điều: bạn có thể trở về ngay khi đời mình còn đang ngổn ngang.
Bạn cần thật lòng muốn trở về, cần nhìn nhận điều sai và sẵn sàng để Chúa giúp mình đổi hướng. Bạn không cần chờ đến ngày hết yếu đuối, vì ngày ấy sẽ chẳng bao giờ đến trong cuộc đời này.
Có những người trì hoãn xưng tội vì nghĩ rằng Chúa chỉ đón mình sau khi mình đã tự sửa mình xong. Vì thế, họ cứ đứng ngoài. Họ cố gắng một thời gian, rồi lại vấp ngã, rồi càng xấu hổ. Đến khi mệt quá, họ bỏ luôn cả cố gắng lẫn hy vọng.
Đừng để sự xấu hổ quyết định thay cho lòng tin.
Điều bạn mang đến bí tích Hòa Giải là chính đời mình: những điều đã làm, những điều bỏ sót, những thói quen đang trói buộc, những mối quan hệ đã làm tổn thương, cả sự bất lực khi muốn thay đổi mà chưa biết bắt đầu từ đâu. Bạn có thể thưa rất đơn sơ: “Lạy Chúa, con đã đi xa. Hôm nay con muốn trở về. Xin giúp con nói thật.”
________________________________________
1. Trước khi xét mình: xin đừng kết án mình trước
Một người đã lâu không xưng tội thường dễ rơi vào hai thái độ. Hoặc nghĩ mình chẳng có gì đáng kể để xưng, vì “ai mà không như vậy”; hoặc nhìn đâu cũng thấy mình tội lỗi đến mức không còn dám tin vào sự tha thứ.
Cả hai thái độ đều khiến việc trở về khó hơn.
Khi tự bào chữa, ta không nhận ra điều cần sửa. Khi tuyệt vọng, ta không còn tin mình có thể được nâng dậy. Xét mình cần một thái độ khác: đủ thành thật để nhận lỗi, đủ tin tưởng để xin tha.
Bạn hãy nhớ rằng một hành vi sai trái cần được nhìn nhận đúng mức, nhưng phẩm giá của bạn không bị xóa bỏ bởi hành vi ấy. Bạn đã làm điều xấu không có nghĩa là bạn chỉ còn là điều xấu mình đã làm. Bạn phải chịu trách nhiệm về những lựa chọn của mình, đồng thời vẫn là người được Thiên Chúa yêu thương và mời gọi sống lại.
Có người đã quen nói với mình những lời rất nặng: “Tôi hỏng rồi”; “Tôi không còn xứng”; “Chúa chắc chán tôi lắm.” Những lời ấy nghe có vẻ khiêm nhường, nhưng có thể khiến ta chỉ nhìn vào mình mà quên nhìn lên Chúa.
Hãy tập đổi lời tự kết án thành lời thú nhận có hy vọng:
“Con đã làm điều này. Con biết nó sai. Con không muốn tiếp tục sống như vậy. Xin Chúa thương giúp con.”
Một lời như thế mở được cánh cửa mà bao nhiêu năm tự trách chưa mở nổi.
Bạn cũng không cần ép mình phải khóc. Có người xúc động rất mạnh khi trở về. Có người chỉ thấy khô khan, ngượng ngập, thậm chí không cảm thấy gì rõ rệt. Sự thành thật không được đo bằng nước mắt. Một người bình tĩnh nhận lỗi và quyết tâm sửa đổi vẫn có thể đang ăn năn sâu xa.
Đừng lấy cảm xúc làm điều kiện để đến với Chúa.
2. Hiểu đơn sơ về việc xưng tội
Trong bí tích Hòa Giải, người tín hữu nhìn nhận tội mình trước linh mục, bày tỏ lòng ăn năn và ý muốn sửa đổi, rồi lãnh nhận ơn tha thứ qua lời xá giải. Việc này cũng hòa giải người ấy với Hội Thánh, vì tội lỗi của chúng ta luôn có ảnh hưởng đến người khác, dù nhiều khi âm thầm. Linh mục buộc phải giữ kín tuyệt đối những điều biết được trong bí tích; ấn tín tòa giải tội là bất khả xâm phạm. vatican.va
Bạn đến xưng tội bằng sự thật, chứ không cần một bài nói hay.
Có người chuẩn bị rất công phu, nhưng khi ngồi xuống lại quên sạch. Điều ấy không ngăn cản bạn xưng tội. Hãy nói với cha giải tội: “Thưa cha, con đã lâu không xưng tội, con hồi hộp và không biết bắt đầu. Xin cha giúp con.”
Đó đã là một khởi đầu tốt.
Bạn cũng không phải kể toàn bộ tiểu sử để cha hiểu rằng mình từng có những lý do đáng thương. Hoàn cảnh có thể rất cần được trình bày, nhất là khi ảnh hưởng đến trách nhiệm của bạn; nhưng hãy trình bày vừa đủ để làm sáng tỏ điều mình muốn xưng. Đừng để một cuộc giải thích dài che mất câu nói quan trọng nhất: “Trong chuyện ấy, con đã làm điều này.”
Xưng tội cần sự thành thật, không cần tự làm nhục mình. Nói rõ tội gì khác với kể những chi tiết gây ngượng ngùng không cần thiết. Bạn có thể dùng những từ nghiêm túc, ngắn gọn và đúng nghĩa. Nếu cần làm rõ điều gì, cha giải tội sẽ hướng dẫn.
3. Nếu đã lâu không xưng tội, nên chuẩn bị thế nào?
Hãy tìm một khoảng yên tĩnh. Nếu có thể, tắt điện thoại hoặc để xa tay. Đừng vừa xét mình vừa trả lời tin nhắn, xem tin tức, loay hoay với những việc khác. Bạn đang dành thời gian cho một cuộc trở về cần được đối xử tử tế.
Bạn có thể ngồi trước thánh giá, trong nhà thờ, hoặc tại một góc yên trong nhà. Không cần bày biện cầu kỳ. Hãy bắt đầu bằng một lời cầu nguyện:
Lạy Chúa, con muốn nhìn lại đời mình trước mặt Chúa. Xin cho con đủ sáng suốt để nhận ra điều sai, đủ can đảm để nhận lỗi và đủ lòng tin để không trốn tránh tình thương của Chúa. Xin giúp con nhớ điều cần nhớ, nói điều cần nói và bắt đầu sửa điều cần sửa. Amen.
Sau đó, bạn có thể nhìn đời mình theo từng chặng: thời đi học, những năm đi làm, thời gian lập gia đình, những năm sống xa nhà, những biến cố đã làm mình thay đổi. Hoặc xét theo các tương quan: với Chúa, với gia đình, với người khác, với chính mình.
Nếu thấy dễ hơn, hãy ghi vài từ khóa ra giấy. Đừng viết một bản tự truyện dài. Những dòng ngắn đủ để bạn nhớ: “bỏ lễ — khoảng… năm”; “nói dối trong công việc”; “ngoại tình”; “làm tổn thương vợ/chồng”; “tiền đã lấy chưa hoàn trả”; “cố ý giấu tội lần trước”.
Giấy ghi chỉ là một phương tiện giúp nhớ. Không có giấy, bạn vẫn có thể xưng tội. Nếu ghi những điều riêng tư, hãy giữ kín và hủy đi cách thích hợp sau đó.
Cẩm nang này có nhiều câu hỏi, nhưng bạn không cần trả lời tất cả. Câu hỏi nào không liên quan đến đời mình thì bỏ qua. Đừng vì đọc thấy một điều mà bắt đầu nghi ngờ mình đã phạm điều ấy. Bạn đang tìm sự thật, không đi tìm thêm lý do để lo sợ.
Nếu đã xa bí tích nhiều năm và có nhiều điều cần trình bày, bạn nên xin một cuộc hẹn với linh mục, hoặc chọn giờ giải tội tương đối rộng rãi. Bạn có thể nói trước rất ngắn: “Thưa cha, con đã nhiều năm không xưng tội. Con xin cha một ít thời gian để được hướng dẫn.”
Không cần vì chưa tìm được một cuộc hẹn hoàn hảo mà trì hoãn mãi. Một bước nhỏ có thật tốt hơn một dự định lớn cứ để sang tháng sau.
4. Phân biệt tội lỗi với điều mình phải chịu đựng
Trước khi đi sâu vào xét mình, có một điều cần nói thật rõ: những gì người khác gây ra cho bạn không tự động trở thành tội của bạn.
Nếu bạn từng bị lạm dụng, cưỡng ép, đánh đập, làm nhục hoặc bị đặt vào tình trạng không thể tự do chống cự, đừng nhận lấy trách nhiệm thuộc về người gây hại. Việc bạn sợ hãi, tê cứng, không phản ứng được hay không nói ra ngay không có nghĩa là bạn đã đồng ý.
Nếu ký ức ấy làm bạn đau, bạn có thể chia sẻ với linh mục để được nâng đỡ, nhưng bạn không có bổn phận kể các chi tiết gây tổn thương như thể chính mình là người có tội.
Tương tự, một ý nghĩ bất chợt xuất hiện không đồng nghĩa với một lựa chọn có chủ ý. Bị cám dỗ khác với tự nguyện chiều theo cám dỗ. Cảm thấy giận khác với quyết định trả thù. Một cảm xúc, một phản ứng cơ thể ngoài ý muốn hay một giấc mơ không tự nó là tội.
Theo giáo huấn Công giáo, để có tội trọng cần đồng thời có chất liệu nặng, biết rõ và ưng thuận hoàn toàn. Việc xét trách nhiệm phải lưu ý mức độ hiểu biết và tự do thực sự của người hành động. Khi chưa rõ, hãy trình bày với cha giải tội thay vì tự kết luận trong sợ hãi. vatican.va
Điều này không nhằm làm nhẹ điều sai. Nó giúp bạn nhận trách nhiệm đúng chỗ.
Có người nghiêm khắc với những điều mình không làm chủ, nhưng lại rất dễ dãi với những điều mình cố ý lựa chọn. Họ dằn vặt vì một ý nghĩ thoáng qua, trong khi vẫn đều đặn xúc phạm người thân. Họ lo vì bị chia trí khi cầu nguyện, nhưng không thấy vấn đề trong việc giữ tiền của người khác.
Xin Chúa giúp ta nhìn rõ cả hai: đừng tự buộc tội nơi mình không có lỗi, và đừng trốn tránh nơi mình cần hoán cải.
5. Nhìn lại tương quan với Thiên Chúa
Bạn hãy tự hỏi: trong những năm qua, Thiên Chúa có chỗ nào trong đời tôi?
Có thể bạn vẫn nói mình tin, nhưng đã sống như thể mọi chuyện chỉ tùy thuộc vào tiền bạc, sự khôn ngoan của mình hoặc những mối quan hệ mình có. Bạn chỉ tìm đến Chúa khi không còn cách nào khác. Khi được như ý, bạn quên. Khi gặp chuyện trái ý, bạn trách.
Hãy nhìn điều ấy cách thành thật, nhưng đừng nghĩ những lời cầu nguyện lúc khó khăn đều là giả dối. Một tiếng gọi yếu ớt trong cơn khốn cùng vẫn có thể là khởi đầu của đức tin. Điều cần xét là: sau tiếng gọi ấy, tôi có muốn sống với Chúa hay chỉ muốn Chúa giải quyết giúp rồi lại để Người đứng ngoài đời mình?
Bạn có thể tự hỏi:
• Tôi có cố ý chối bỏ đức tin, chế giễu những điều thánh thiêng hoặc lôi kéo người khác lìa xa Chúa không?
• Tôi có xúc phạm danh Chúa, dùng danh Chúa để đe dọa, thao túng hay bảo đảm cho lời gian dối của mình không?
• Tôi có thề gian, lấy Chúa làm chứng cho điều tôi biết là sai không?
• Tôi có đặt niềm tin nơi bói toán, bùa ngải, gọi hồn hoặc những thực hành mê tín, rồi để chúng điều khiển các quyết định của mình không?
• Tôi có coi việc cầu nguyện như một cuộc mua bán, nghĩ rằng mình đã dâng lễ hay làm việc đạo đức thì Chúa phải cho điều mình muốn không?
• Tôi có lấy lòng đạo đức bên ngoài để che giấu cách sống bất công bên trong không?
Có người không nói lời xúc phạm Chúa, nhưng dùng Chúa để làm người khác sợ. Cha mẹ có thể lấy hình phạt của Chúa ra dọa con đến mức đứa trẻ chỉ còn biết một Thiên Chúa đáng khiếp. Người có trách nhiệm trong cộng đoàn có thể gọi ý riêng của mình là ý Chúa để người khác không dám lên tiếng.
Nếu bạn từng làm như vậy, hãy nhìn nhận. Danh Chúa cần được nói bằng lòng kính trọng, và cũng cần được bảo vệ khỏi những mục đích ích kỷ của chúng ta.
Bạn cũng hãy xét đến những lần mình thất vọng với Chúa. Có thể bạn từng mất người thân, gặp bệnh tật, bị phản bội, cầu xin mãi mà không thấy điều mình mong. Bạn buồn, giận, không muốn cầu nguyện nữa. Hãy mang cả điều ấy đến với Người. Đừng vội biến mọi nỗi đau thành một bản án về đức tin của mình. Nhưng hãy hỏi: từ nỗi đau ấy, tôi đã đi đến những lựa chọn nào? Tôi có cố ý làm hại mình hoặc người khác? Tôi có dùng bất hạnh của mình để cho phép bản thân làm bất cứ điều gì?
Chúa có thể nghe một lời cầu nguyện còn lẫn nước mắt và thắc mắc. Bạn không phải giả vờ bình an mới được đến gần Người.
6. Nhìn lại Thánh lễ, cầu nguyện và đời sống bí tích
Một người có thể đã bỏ Thánh lễ lâu đến mức không còn nhớ bắt đầu từ khi nào. Có người bỏ vì công việc. Có người bỏ vì giận một linh mục. Có người thấy mình sống không tốt nên ngại đến nhà thờ. Có người đi một hai lần rồi thấy xa lạ, lại thôi.
Bạn hãy nhìn hoàn cảnh thật của mình. Khi xét việc bỏ lễ, cần phân biệt sự cố ý bỏ khi có thể tham dự với những trường hợp như bệnh tật, chăm sóc người bệnh, không có phương tiện hợp lý hoặc những trở ngại thực sự khác. Đừng tự đánh đồng mọi lần vắng mặt.
Những câu hỏi sau có thể giúp:
• Tôi có cố ý bỏ Thánh lễ Chúa nhật hoặc lễ buộc khi không có lý do chính đáng không?
• Việc ấy kéo dài khoảng bao lâu, xảy ra với mức độ nào?
• Tôi có cản trở vợ chồng, con cái hoặc người lệ thuộc mình thực hành đức tin không?
• Khi dự lễ, tôi có cố ý coi thường, gây rối hoặc làm điều thiếu tôn kính không?
• Tôi có lãnh nhận Thánh Thể khi ý thức mình đang mắc tội trọng mà chưa được hòa giải trong bí tích không?
• Tôi đã từng cố tình giấu tội trọng khi xưng tội chưa?
• Tôi có bỏ hẳn đời sống cầu nguyện vì dửng dưng, dù vẫn có thể dành thời gian cho biết bao điều khác?
Người ý thức mình mắc tội trọng cần lãnh nhận bí tích Hòa Giải trước khi rước lễ, theo quy định của Hội Thánh. Khi xưng tội, cần trình bày các tội trọng còn nhớ sau khi xét mình cẩn thận; không chỉ nói chung rằng mình “có nhiều tội”. usccb.org
Nếu đang ở tình trạng ấy, bạn vẫn hãy đến nhà thờ, dự lễ, nghe Lời Chúa và cầu nguyện. Đừng vì chưa rước lễ mà cho rằng mình không còn chỗ trong cộng đoàn. Hãy để chính những lần có mặt ấy nâng đỡ quyết định trở về của bạn.
Cũng cần tránh một cách xét mình chỉ chăm chú vào số buổi đọc kinh mà quên cách sống. Có người đọc kinh đầy đủ nhưng nhiều năm không nói một lời tử tế với người trong nhà. Có người sốt sắng đi lễ nhưng vẫn gian lận tiền công của người nghèo.
Bạn cần nhìn cả hai. Đời sống cầu nguyện giúp ta gặp Chúa, và cuộc gặp ấy cần đi vào cách ta đối xử với người khác.
7. Nhìn lại gia đình: nơi những lỗi nhỏ có thể làm đau rất lâu
Gia đình thường là nơi ta bộc lộ con người thật nhất. Ngoài đường, ta biết nhường nhịn. Ở nhà, ta cho rằng mình có quyền nóng giận. Với khách, ta nói năng nhẹ nhàng. Với người thân, ta nghĩ họ phải hiểu mình nên chẳng cần giữ lời.
Hãy nhớ lại gương mặt những người sống cùng bạn. Ai thường im lặng khi bạn bước vào? Ai đã nhiều lần muốn nói nhưng rồi thôi? Ai phải đoán tâm trạng của bạn để tránh một trận nổi nóng?
Bạn hãy tự hỏi:
• Tôi có thường xuyên quát mắng, chửi rủa, sỉ nhục hoặc đe dọa người trong nhà không?
• Tôi có đánh đập, cưỡng ép hoặc dùng tiền bạc để kiểm soát người khác không?
• Tôi có coi việc mình kiếm tiền là lý do để được quyết định tất cả không?
• Tôi có bỏ mặc trách nhiệm gia đình vì nhậu nhẹt, cờ bạc, các quan hệ bên ngoài hoặc những thú vui riêng không?
• Tôi có trút bực tức công việc lên vợ chồng, con cái, cha mẹ không?
• Tôi có dùng sự im lặng kéo dài để trừng phạt, khiến người khác phải van xin mình nói chuyện không?
• Tôi có giữ một lỗi cũ của người thân rồi nhắc lại mỗi khi muốn thắng một cuộc tranh cãi không?
Đôi khi điều phải xưng nằm trong những câu ta nói quá quen đến mức không còn nghe thấy sự tàn nhẫn của chúng: “Có vậy cũng không làm được”; “Mày chẳng bao giờ nên thân”; “Tao hối hận vì cưới cô”; “Giá như nhà này không có anh.”
Một câu nói có thể mất vài giây, nhưng người nghe mang theo nhiều năm.
Hãy xét cả những gì mình đã không làm. Tôi có biết người thân đang kiệt sức mà vẫn để họ gánh hết? Tôi có nhìn thấy cha mẹ già cần giúp nhưng luôn chờ anh chị em khác làm trước? Tôi có xem việc chăm sóc con cái là chuyện riêng của người phối ngẫu? Tôi có mặt trong nhà nhưng tâm trí luôn ở màn hình?
Bạn không thể làm lại những bữa cơm đã qua. Nhưng bạn có thể bắt đầu thay đổi cách mình hiện diện trong bữa cơm tối nay.
8. Với cha mẹ, ông bà và người già
Có những người rất đau khi xét đến cha mẹ. Khi cha mẹ còn sống, mình bận. Khi cha mẹ yếu, mình thấy phiền. Đến lúc đứng trước phần mộ, mọi lý do từng rất hợp lý bỗng trở nên nhỏ bé.
Nếu cha mẹ bạn còn sống, hãy xét những việc cụ thể:
• Tôi có cố ý bỏ mặc các ngài khi mình có khả năng giúp đỡ không?
• Tôi có nói năng khinh miệt vì các ngài già yếu, chậm chạp hoặc không hiểu công nghệ không?
• Tôi có lấy tiền, ép ký giấy tờ hoặc lợi dụng sự lệ thuộc của các ngài không?
• Tôi có tranh giành tài sản đến mức làm cha mẹ đau khổ không?
• Tôi có đẩy trách nhiệm chăm sóc sang người khác rồi chỉ biết phê bình cách họ làm không?
• Tôi có để các ngài cô độc vì sự dửng dưng của mình không?
Chăm sóc người già có lúc rất mệt. Người đang chăm sóc có thể kiệt sức, thiếu ngủ, bực bội. Việc nhận ra mình mệt và xin giúp đỡ là cần thiết. Đừng đồng hóa mọi cảm giác mệt mỏi với sự bất hiếu. Nhưng cũng đừng dùng mệt mỏi để cho phép mình làm nhục người đang yếu thế.
Nếu cha mẹ đã qua đời, bạn hãy đem nỗi ân hận đến với Chúa. Xưng những điều mình thực sự có lỗi. Cầu nguyện cho các ngài. Sống tử tế với những người còn ở bên.
Có những điều không còn cơ hội xin lỗi trực tiếp. Điều ấy đau thật. Nhưng bạn vẫn có thể để nỗi đau dạy mình một cách yêu thương mới, thay vì dùng nó để hành hạ bản thân mãi.
Đối với người lớn lên trong gia đình có bạo hành hoặc bị cha mẹ gây tổn thương, việc giữ khoảng cách cần thiết để bảo vệ mình không tự động là bất hiếu. Bạn có thể kính trọng phẩm giá của cha mẹ mà vẫn từ chối bị tiếp tục làm hại. Hãy trình bày hoàn cảnh thật với linh mục, đừng tự ép mình vào những đòi hỏi vượt quá sự an toàn của bản thân.
9. Với người phối ngẫu và đời sống hôn nhân
Có thể bạn đã lâu không xưng tội vì đời sống hôn nhân có điều khó nói. Bạn sợ bị hỏi. Sợ bị kết luận trước khi kịp trình bày. Sợ nghe một đòi hỏi mà mình chưa biết làm sao thực hiện.
Xin hãy đến và nói thật hoàn cảnh.
Nếu có vấn đề liên quan đến hôn phối, ly thân, ly dị, tái hôn hoặc một quan hệ đang tồn tại, bạn nên trao đổi riêng với linh mục để được hướng dẫn theo tình trạng cụ thể. Đừng chỉ dựa vào một câu nghe truyền miệng rồi tự quyết rằng mình vĩnh viễn không thể trở về. Đồng thời, cũng đừng coi mọi tình trạng đều như nhau và không cần phân định.
Khi xét mình về đời sống vợ chồng, hãy hỏi:
• Tôi có phản bội sự chung thủy bằng một quan hệ tình cảm hoặc tình dục ngoài hôn nhân không?
• Tôi có duy trì những tin nhắn, cuộc gặp hoặc sự thân mật mà tôi cố ý giấu người phối ngẫu không?
• Tôi có coi việc chưa đi đến quan hệ thể xác là lý do để phủ nhận sự phản bội đã có trong lòng và trong cách cư xử không?
• Tôi có nói dối kéo dài, che giấu tiền bạc hoặc dùng đời sống hai mặt để giữ lợi ích cho mình không?
• Tôi có cưỡng ép người phối ngẫu trong đời sống thân mật không?
• Tôi có coi thường những giới hạn, bệnh tật, sự mệt mỏi hoặc phẩm giá của người ấy không?
• Tôi có cố tình bỏ mặc việc xây dựng gia đình, trong khi vẫn đòi hỏi người kia phải trung thành và phục vụ mình không?
Đừng chỉ hỏi: “Tôi có ngoại tình không?” Hãy hỏi thêm: “Tôi đã đối xử với người mình cam kết yêu thương thế nào?”
Có sự chung thủy được giữ bằng thân xác nhưng bị xói mòn bởi khinh miệt. Có người chưa từng có quan hệ bên ngoài, nhưng hằng ngày làm cho vợ hoặc chồng cảm thấy mình vô dụng, bị coi thường, không được nghe.
Nếu bạn đã gây ra bạo lực, hãy nhận trách nhiệm về hành vi ấy. Đừng xưng rằng “vợ chồng con hay cãi nhau” nếu sự thật là bạn đã đánh, đe dọa hoặc cưỡng ép. Cách gọi tên đúng giúp bạn nhìn thấy điều phải chấm dứt.
Nếu bạn là người bị bạo hành, đừng nhận lỗi thay người đã làm hại mình. Hòa giải không có nghĩa là phải lập tức trở về một nơi còn nguy hiểm. Tha thứ và sự an toàn cần được phân biệt rõ.
10. Với con cái: tình thương có đi cùng trách nhiệm không?
Cha mẹ có thể thương con rất nhiều mà vẫn làm con đau. Ý tốt cần được soi sáng bằng cách cư xử cụ thể.
Bạn hãy tự hỏi:
• Tôi có thường xuyên đánh đập, xúc phạm hoặc làm nhục con không?
• Tôi có đem con so với người khác để ép con sống theo tham vọng của mình không?
• Tôi có chỉ quan tâm thành tích, tiền bạc, địa vị mà xem nhẹ sự trung thực và lòng nhân hậu của con không?
• Tôi có bắt con giữ những bí mật đáng sợ, đứng về phe mình trong xung đột vợ chồng hoặc chịu trách nhiệm cho cảm xúc của người lớn không?
• Tôi có bỏ mặc con trước những nguy cơ mà mình biết rõ không?
• Tôi có dùng tiền và quà để thay cho sự hiện diện, rồi trách con vô ơn khi con vẫn buồn không?
• Tôi có làm gương xấu qua sự gian dối, nghiện ngập, bất trung hoặc cách khinh miệt người khác không?
• Tôi có ngăn con thực hành đức tin chỉ vì mình lười hoặc khó chịu không?
Có người rất sợ con hư nhưng không sợ việc mình thất hứa. Có người bắt con xin lỗi từng lỗi nhỏ mà chưa bao giờ xin lỗi con sau một lần đánh oan.
Nếu nhận ra điều ấy, bạn có thể bắt đầu bằng một câu nói không tự bào chữa: “Ba đã sai khi nói với con như vậy”; “Mẹ xin lỗi vì đã làm con sợ.”
Đừng thêm ngay sau đó: “Nhưng tại con…” Một lời xin lỗi vừa cất lên đã bị rút lại thì khó chữa lành được điều gì.
Bạn cũng hãy xét việc mình áp đặt ơn gọi, nghề nghiệp hoặc hôn nhân lên con. Cha mẹ có trách nhiệm hướng dẫn, nhưng con không phải phương tiện để hoàn thành những ước mơ dang dở của cha mẹ.
11. Với sự sống, sức khỏe và thân thể
Mỗi con người đều có phẩm giá, kể cả khi họ còn rất nhỏ, đang bệnh, già yếu, khuyết tật hoặc không thể đem lại ích lợi cho ai.
Bạn hãy nhìn lại:
• Tôi có cố ý gây thương tích, đe dọa tính mạng hoặc kích động người khác làm hại một người không?
• Tôi có tham gia, ép buộc hoặc cộng tác có trách nhiệm vào việc phá thai không?
• Tôi có bỏ mặc người đang cần được bảo vệ vì sợ phiền hoặc vì lợi ích của mình không?
• Tôi có lái xe trong tình trạng say xỉn, đua xe hoặc coi thường sự an toàn của người khác không?
• Tôi có sử dụng rượu, chất gây nghiện hoặc những hành vi nguy hiểm đến mức làm tổn hại nghiêm trọng bản thân và gia đình không?
• Tôi có dụ dỗ, cung cấp hoặc kiếm lợi từ những điều đang hủy hoại người khác không?
Nếu từng liên quan đến phá thai, đừng để nỗi sợ khiến bạn tiếp tục im lặng nhiều năm. Bạn có thể nói: “Thưa cha, con có chuyện này rất đau và rất khó nói. Xin cha giúp con xưng thú.” Hãy trình bày phần trách nhiệm thật của mình, kể cả những ép buộc, sợ hãi hoặc hoàn cảnh đã ảnh hưởng đến quyết định ấy. Bạn cần được hướng dẫn trong sự thật và được đón nhận bằng lòng thương xót.
Nếu bạn đang chịu đau khổ tâm lý, từng có ý nghĩ tự hủy hoại hoặc đã hành động trong một cơn khủng hoảng, đừng giản lược toàn bộ trải nghiệm ấy thành một lời buộc tội lạnh lùng. Hãy nói với linh mục về điều mình đã trải qua và tìm thêm sự nâng đỡ phù hợp. Đau khổ cần được chăm sóc. Bí tích nâng đỡ đời sống thiêng liêng của bạn; sự giúp đỡ chuyên môn có thể đồng hành với việc ấy.
Hãy xét cả thái độ với thân thể người khác. Tôi có chê bai ngoại hình, bệnh tật, tuổi tác? Tôi có quay phim người gặp nạn để mua vui? Tôi có làm nhục một người vì họ yếu hơn mình?
Có những tổn thương được gây ra bằng bàn tay. Có những tổn thương bắt đầu từ một tiếng cười.
12. Với tình dục và đức khiết tịnh
Đây có thể là phần khiến nhiều người ngại nhất. Bạn không cần dùng những lời thô tục hoặc kể chi tiết hình ảnh. Hãy nói rõ bản chất hành vi, mức độ tự nguyện và những hoàn cảnh thực sự cần thiết.
Bạn có thể xét:
• Tôi có cố ý tìm xem, lưu giữ, chia sẻ hoặc sản xuất nội dung khiêu dâm không?
• Tôi có thủ dâm hoặc cố ý nuôi dưỡng những hành vi tính dục trái với đức khiết tịnh không?
• Tôi có quan hệ tình dục ngoài hôn nhân không?
• Tôi có mua bán tình dục hoặc lợi dụng hoàn cảnh khó khăn của người khác để thỏa mãn mình không?
• Tôi có quấy rối bằng lời nói, tin nhắn, hình ảnh hoặc hành vi đụng chạm không được đồng ý không?
• Tôi có dùng hình ảnh riêng tư của một người để khoe khoang, đe dọa hoặc trả thù không?
• Tôi có coi người khác như đồ vật phục vụ ham muốn, bất kể phẩm giá và hậu quả đối với họ không?
Nếu có thói quen đã kéo dài nhiều năm, hãy nói thật về thời gian và mức độ lặp lại. Nếu có yếu tố lệ thuộc, nghiện, tổn thương hoặc suy giảm tự do, cũng hãy nói để cha giải tội hiểu hoàn cảnh. Đừng dùng từ “nghiện” để tự miễn trách nhiệm, nhưng cũng đừng tưởng rằng chỉ cần tự ghét mình hơn thì mọi lệ thuộc sẽ biến mất.
Một việc sửa đổi cụ thể có thể là ngừng theo dõi nguồn kích thích, đặt giới hạn sử dụng thiết bị, tránh những hoàn cảnh mình thường vấp ngã, tìm người đồng hành đáng tin cậy hoặc sự hỗ trợ chuyên môn khi cần.
Đối với những ý nghĩ không mong muốn, cám dỗ bất chợt hoặc phản ứng ngoài ý chí, đừng vội nhận là mình đã cố ý phạm tội. Điều cần xét là bạn đã tự do làm gì với điều xuất hiện ấy.
Nếu từng bị xâm hại, phần này không nhằm buộc bạn nhận tội của người khác. Bạn không cần kể lại sự xâm hại như một lỗi của chính mình.
13. Với tiền bạc, công việc và sự công bằng
Đôi khi người ta thấy rất khó nói một lỗi riêng tư nhưng lại bình thản trước những bất công mình gây ra mỗi ngày. Tiền lấy của người khác có thể đã hòa vào tiền của mình đến mức mình không còn nghĩ đến nguồn gốc. Một khoản nợ cứ để đó. Một người làm công cứ bị hẹn. Một món hàng gian dối vẫn tiếp tục được bán.
Bạn hãy xét:
• Tôi có lấy tiền, tài sản, vật dụng hoặc sử dụng của người khác khi không được phép không?
• Tôi có gian lận cân đo, chất lượng, hợp đồng, hóa đơn hoặc hồ sơ để trục lợi không?
• Tôi có cố ý quỵt nợ, giữ tiền người khác hoặc kéo dài việc thanh toán dù có khả năng trả không?
• Tôi có chiếm đoạt tiền chung, tiền công quỹ, tiền quyên góp hoặc của dành cho người nghèo không?
• Tôi có trả công bất công, ép người làm vào điều kiện thiếu an toàn hoặc giữ lương để kiểm soát họ không?
• Tôi có nhận hối lộ, đưa hối lộ để đạt một lợi ích bất chính hoặc lợi dụng chức vụ để kiếm lợi riêng không?
• Tôi có gian lận trong học tập, thi cử hoặc công việc rồi hưởng những lợi ích không thuộc về mình không?
• Tôi có dùng thời gian, nguồn lực được giao phó cách cố ý thiếu trách nhiệm, khiến người khác phải chịu thiệt không?
Cần phân biệt một người thật sự chưa có khả năng trả nợ với người có khả năng nhưng cố ý trốn tránh. Cũng cần phân biệt một sai sót nghề nghiệp ngoài ý muốn với sự gian dối được chuẩn bị từ trước.
Đừng chỉ xưng: “Con có tham lam.” Nếu bạn đã lấy tiền, hãy nói đã lấy tiền. Nếu đã cố ý không trả lương, hãy nói điều ấy. Một từ chung chung có thể giúp ta bớt ngượng, nhưng cũng làm mờ điều cần sửa.
Sau khi được tha thứ, trách nhiệm hoàn trả hoặc sửa chữa thiệt hại vẫn cần được thực hiện theo khả năng và hoàn cảnh. Nếu chưa biết cách hoàn trả, hoặc việc tiếp xúc có thể tạo thêm nguy hại, hãy xin linh mục hướng dẫn cách làm phù hợp.
Có những người không thể trả lại ngay toàn bộ. Họ vẫn có thể bắt đầu một kế hoạch thật. Một khoản hoàn trả nhỏ nhưng thành thật khác xa một lời hứa đẹp chỉ để lòng nhẹ đi.
14. Với lời nói, danh dự và sự thật
Hãy nhớ những cuộc chuyện trò của mình: bàn ăn, quán cà phê, nhóm tin nhắn, bình luận trên mạng. Tôi đã làm gì với danh dự người khác?
• Tôi có nói dối để tránh trách nhiệm hoặc đẩy lỗi cho người khác không?
• Tôi có vu khống, bịa chuyện, thêm bớt để một người bị ghét không?
• Tôi có tiết lộ chuyện riêng hoặc lỗi kín của người khác khi không có lý do chính đáng không?
• Tôi có kể lại một chuyện chưa kiểm chứng rồi để người khác chịu hậu quả không?
• Tôi có làm chứng gian, bóp méo thông tin hoặc cố ý che giấu sự thật mà mình có trách nhiệm phải nói không?
• Tôi có dùng lời mỉa mai để làm nhục một người trước đám đông không?
• Tôi có kích động người khác tấn công một người chỉ vì họ bất đồng với tôi không?
Có người nói: “Con chỉ kể chuyện có thật.” Nhưng một chuyện có thật không có nghĩa là ta được quyền đem kể ở bất cứ đâu, cho bất cứ ai và với bất cứ mục đích gì.
Hãy hỏi thêm: Tôi kể để bảo vệ người bị hại, tìm sự giúp đỡ cần thiết, hay để mua vui và làm người kia mất mặt?
Nói lên sự thật về một hành vi gây hại nhằm tìm công lý hoặc bảo vệ người khác không đồng nghĩa với nói hành. Đừng dùng lời khuyên giữ miệng để bịt tiếng nói của người bị tổn thương. Sự thật cần được nói với người có trách nhiệm, bằng cách thích hợp.
Nếu bạn từng tung một tin sai, việc sửa đổi có thể đòi bạn đính chính. Xóa bài của mình chưa chắc đã đủ nếu nhiều người đã tin và tiếp tục chia sẻ. Bạn có thể phải chấp nhận sự ngượng ngùng khi công khai nhận rằng mình sai.
Lòng ăn năn có khi được đo bằng việc ta có dám sửa lời đã nói hay không.
15. Với mạng xã hội và đời sống âm thầm trên điện thoại
Chiếc điện thoại có thể chứa một phần đời mà người sống cùng nhà không biết. Những tài khoản khác nhau, những cuộc trò chuyện đã xóa, những cơn giận được trút lên người xa lạ, những giờ trôi đi mà bổn phận bị bỏ lại.
Bạn hãy hỏi:
• Tôi có dùng mạng để lừa đảo, giả mạo, bôi nhọ hoặc dụ dỗ người khác không?
• Tôi có chia sẻ hình ảnh riêng tư khi chưa được phép không?
• Tôi có làm nhục người gặp nạn hoặc tham gia những đợt công kích tập thể không?
• Tôi có cố ý phát tán nội dung sai, dù biết hoặc có lý do nghiêm túc để biết nó sai không?
• Tôi có dùng các quan hệ trực tuyến để phản bội hôn nhân hoặc thao túng tình cảm người khác không?
• Tôi có dành quá nhiều thời gian cho màn hình đến mức cố ý bỏ bê những trách nhiệm quan trọng không?
• Tôi có tìm sự thỏa mãn từ việc khiến người khác sợ, tức giận hoặc bị hạ thấp không?
Không phải mỗi lần dùng điện thoại lâu đều là tội. Nhưng có lúc ta biết rõ người thân đang cần mình mà vẫn cố tình lẩn vào màn hình. Có lúc ta thấy một tin có thể làm hại người khác nhưng vẫn chia sẻ vì nó đúng với điều mình muốn tin.
Bạn hãy nhìn cách mình hành xử khi tưởng không ai biết tên thật. Sự ẩn danh có làm lộ ra một thái độ mà mình vẫn che giấu ngoài đời không?
16. Với người nghèo, người yếu thế và những việc tốt đã bỏ qua
Nhiều người chỉ xét những điều xấu mình đã làm. Nhưng đời sống còn có những điều tốt ta biết mình nên làm mà cố ý bỏ qua.
Không ai có khả năng giải quyết hết mọi đau khổ. Bạn không phải chịu trách nhiệm về mọi nhu cầu mình gặp. Điều cần xét là trách nhiệm thật của bạn, khả năng thật của bạn và sự từ chối có chủ ý của bạn.
• Tôi có lợi dụng người đang nghèo, ít hiểu biết hoặc lệ thuộc mình không?
• Tôi có khinh người vì nghề nghiệp, hoàn cảnh, quê quán, dân tộc hoặc tình trạng bệnh tật không?
• Tôi có nhắm mắt trước một người bị hại khi mình có thể giúp cách hợp lý không?
• Tôi có giữ lại của dành cho người cần, phân phát thiên vị hoặc lấy việc giúp đỡ làm cơ hội đề cao mình không?
• Tôi có làm người được giúp phải chịu nhục để nhận được điều họ cần không?
• Tôi có cố ý không chu toàn một trách nhiệm chăm sóc đã được giao cho mình không?
Có một kiểu lạnh lùng được che bằng câu: “Đó không phải việc của tôi.” Đôi khi đúng là việc vượt quá trách nhiệm hoặc khả năng của bạn. Nhưng cũng có khi đó là cách bạn khỏi phải động lòng.
Hãy xét một người cụ thể, một tình huống cụ thể. Đừng tự trách chung chung vì cả thế giới còn khổ. Hãy hỏi: “Người ở ngay trước mặt mà tôi đã có thể giúp là ai?”
17. Với quyền lực và trách nhiệm trong cộng đoàn
Nếu bạn có trách nhiệm trong gia đình, giáo xứ, hội đoàn, cơ quan hoặc một nhóm phục vụ, hãy xét cách mình sử dụng ảnh hưởng.
• Tôi có bắt người khác phục vụ ý riêng rồi gọi đó là phục vụ việc chung không?
• Tôi có dùng chức vụ để đe dọa, trả đũa hoặc làm người khác không dám góp ý không?
• Tôi có ưu ái người tâng bốc mình và loại trừ người nói điều mình không muốn nghe không?
• Tôi có dùng lời đạo đức để ép người khác làm điều không công bằng không?
• Tôi có che giấu một hành vi gây hại nhằm giữ danh tiếng cho mình hoặc cho tổ chức không?
• Tôi có chiếm công người khác, coi thường người làm việc âm thầm hoặc đối xử bất công với người ít tiếng nói không?
• Tôi có nhận trách nhiệm nhưng bỏ bê, khiến người khác phải gánh thay mà không được nhìn nhận không?
Một người làm nhiều việc nhà thờ vẫn cần xưng tội. Việc phục vụ không tạo ra một vùng miễn xét mình.
Có khi ta quen đứng về phía người dạy dỗ đến mức quên rằng mình cũng cần được sửa. Ta nói nhiều về sự hiệp nhất nhưng không chịu nghe ai. Ta yêu cầu người khác khiêm nhường, còn mình thì không nhận nổi một lời góp ý.
Nếu thấy mình trong đó, đừng chỉ xưng “con có kiêu ngạo”. Hãy nói một hành vi cụ thể: “Con đã dùng trách nhiệm của mình để gây khó cho người góp ý”; “Con đã cố ý che giấu sự việc vì sợ mất uy tín.”
18. Nhìn vào những động lực bên trong
Sau khi nhìn các hành vi, bạn có thể hỏi sâu hơn: điều gì thường đẩy mình đến những lựa chọn ấy?
Tôi muốn được coi trọng đến mức sẵn sàng nói dối? Tôi sợ thua thiệt đến mức không còn công bằng? Tôi ghen với người khác nên vui khi họ thất bại? Tôi cần được khen nên việc tốt nào cũng phải có người thấy? Tôi giữ giận vì nghĩ tha thứ sẽ làm mình mất phần thắng?
Nhận ra một động lực không có nghĩa là mọi cảm xúc liên quan đều thành tội. Bạn có thể thấy ghen mà vẫn chọn chúc mừng người khác. Có thể thấy giận mà vẫn không làm hại. Điều đáng xét là bạn đã nuôi dưỡng điều gì và để nó dẫn mình đi đến đâu.
Hãy nhìn những thói quen:
Kiêu ngạo: Tôi có luôn cần mình đúng, không chịu nhận lỗi, coi người khác thấp hơn?
Tham lam: Tôi có để tiền bạc quyết định những việc rõ ràng trái với lương tâm?
Ghen tị: Tôi có tìm cách phá niềm vui hoặc cơ hội của người khác vì mình không có được?
Giận dữ: Tôi có nuôi ý muốn làm người khác đau, chuẩn bị lời nói hay hành động để trả đũa?
Lười biếng trong bổn phận: Tôi có cố ý né tránh trách nhiệm, để người khác gánh thay mà mình vẫn đòi hưởng phần?
Ham hưởng thụ thiếu chừng mực: Tôi có biết thói quen của mình đang làm gia đình khổ mà vẫn bảo vệ nó bằng mọi giá?
Đừng biến việc xét động lực thành một cuộc đào bới vô tận. Khi đã nhận ra một gốc rễ rõ ràng, hãy nghĩ đến một cách tập sống khác. Người luôn cần thắng có thể tập nghe hết câu. Người tham lam có thể bắt đầu hoàn trả. Người quen trốn trách nhiệm có thể nhận lấy một bổn phận và làm đến nơi.
19. Tha thứ: điều cần phân biệt để khỏi tự làm đau mình
Một người có thể đã nhiều năm không xưng tội vì nghĩ: “Tôi chưa tha thứ được, nên đi cũng vô ích.”
Bạn hãy phân biệt cảm giác đau với ý muốn trả thù.
Bạn có thể vẫn đau khi nhớ lại chuyện cũ, vẫn cần khoảng cách, vẫn chưa thể tin người từng làm hại mình. Điều ấy không tự động có nghĩa là bạn cố ý từ chối tha thứ. Niềm tin cần có cơ sở để được xây dựng lại. Một người chưa thay đổi không thể đòi người bị hại lập tức cư xử như chưa từng có chuyện gì.
Điều bạn cần xét là: tôi có đang cố ý muốn người kia bị hủy hoại? Tôi có tìm cách trả thù? Tôi có nuôi dưỡng sự tàn nhẫn? Tôi có từ chối mọi bước lành mạnh chỉ để giữ quyền làm người ấy đau?
Bạn có thể cầu nguyện rất thật:
“Lạy Chúa, con còn đau và chưa biết tha thứ thế nào. Con không muốn để sự dữ tiếp tục điều khiển đời con. Xin giúp con.”
Tha thứ có thể đi cùng việc trình báo hành vi phạm pháp, tìm công lý, đặt giới hạn và bảo vệ người khác. Việc xưng tội của người gây hại không thay thế trách nhiệm dân sự, trách nhiệm bồi thường hoặc những biện pháp bảo vệ cần thiết.
Còn nếu bạn là người đã làm hại, đừng lấy câu “tôi đã xưng tội rồi” để buộc người khác phải mau chóng hết đau. Bạn được mời gọi kiên nhẫn với hậu quả mình đã gây ra. Sự đổi thay cần được nhận ra trong cách sống, không chỉ trong lời nói.
20. Phải nhớ đến mức nào mới được xưng tội?
Bạn cần xét mình cách nghiêm túc và thành thật trong khả năng của mình. Bạn không phải phục hồi toàn bộ ký ức của mấy chục năm với độ chính xác tuyệt đối.
Đối với các tội trọng còn nhớ, hãy nói rõ loại tội và số lần theo mức mình biết. Nếu không thể nhớ chính xác, hãy nói thật là không nhớ và ước lượng hợp lý về số lần, tần suất hoặc khoảng thời gian. Chẳng hạn:
“Con đã cố ý bỏ lễ gần như hằng tuần trong khoảng mười năm.”
“Việc ấy xảy ra nhiều lần, khoảng vài lần mỗi tháng, trong chừng hai năm.”
“Con không nhớ số tiền chính xác, nhưng khoảng…”
Bạn không nên bịa một con số để cho có vẻ đầy đủ. Cũng không nên cố ý nói mơ hồ khi thực sự có thể trình bày rõ hơn.
Nếu đã thành thật xét mình mà vô tình quên một tội trọng, điều ấy khác với cố tình giấu. Khi nhớ lại, hãy xưng tội ấy trong lần xưng tội kế tiếp; đừng vì một sự quên ngoài ý muốn mà cho rằng toàn bộ lần xưng tội vừa qua đã vô ích.
Nếu bạn đã từng cố ý giấu một tội trọng trong lần xưng tội trước, hãy nói rõ điều ấy với cha giải tội và để ngài hướng dẫn cách xưng lại những điều cần thiết. Bạn không cần tự giải quyết tất cả trước khi đến. Câu mở đầu có thể là:
“Thưa cha, trước đây con đã cố ý giấu một tội trọng vì quá xấu hổ. Từ đó con không biết phải làm thế nào. Hôm nay con xin cha giúp con xưng lại cho thành thật.”
Điều khó nhất có thể chỉ là nói được câu ấy. Sau đó, bạn không còn phải một mình loay hoay nữa.
21. Ăn năn thật là gì?
Ăn năn bắt đầu khi ta nhận rằng điều sai mình đã làm thật sự cần được từ bỏ. Ta đau vì đã xúc phạm đến Chúa, làm tổn thương người khác và làm hỏng đời mình. Ta muốn quay lại và sẵn lòng thực hiện những thay đổi cần thiết.
Có người chỉ muốn được nhẹ lòng nhưng vẫn quyết giữ nguyên hành vi. Chẳng hạn, vẫn muốn tiếp tục lừa tiền, tiếp tục một quan hệ bất chính, tiếp tục làm hại người khác, chỉ mong sau khi xưng thì bớt lo. Khi ấy cần thành thật nhìn lại ý muốn của mình.
Nhưng một người nói: “Con muốn bỏ, con biết mình yếu và rất sợ tái phạm” thì khác. Sợ mình vấp ngã không đồng nghĩa với quyết định sẽ tiếp tục phạm tội.
Quyết tâm sửa đổi là ý muốn chân thành trong hiện tại; bạn không bị đòi phải bảo đảm rằng suốt đời sẽ không bao giờ yếu đuối nữa.
Hãy tự hỏi:
“Tôi có thật lòng muốn ngừng điều sai này không?”
“Tôi có sẵn sàng chấp nhận một thay đổi cụ thể để khỏi tiếp tục không?”
“Tôi đang giữ lại điều gì vì không muốn mất lợi ích từ nó?”
Một lời quyết tâm có thể rất nhỏ mà thật: ngừng cuộc liên lạc dẫn đến phản bội; không tiếp tục một cách kiếm tiền gian dối; giao lại khoản tiền đã chiếm; tìm sự trợ giúp cho thói nghiện; chấm dứt hành vi bạo lực và chấp nhận những giới hạn cần thiết để bảo vệ người khác.
Đừng hứa hàng chục điều vì xúc động rồi không biết làm điều nào. Hãy chọn đúng điểm cần đổi hướng.
22. Nên thưa thế nào khi vào tòa giải tội?
Bạn có thể bắt đầu:
“Nhân danh Cha và Con và Thánh Thần. Amen.
Thưa cha, con đã khoảng… năm không xưng tội. Con không nhớ rõ cách xưng và có nhiều điều khó nói. Xin cha giúp con. Con đã xét mình và muốn thành thật trở về với Chúa.”
Nếu không nhớ lần cuối, hãy nói không nhớ. Nếu chưa từng xưng tội, hãy nói rõ để được hướng dẫn thích hợp.
Sau đó, trình bày các tội mình nhớ. Bạn có thể nhìn giấy ghi. Nói chậm và ngắn gọn. Không cần đọc cả phần suy niệm của cẩm nang này.
Ví dụ về cách nói cụ thể:
“Con đã cố ý bỏ lễ Chúa nhật trong khoảng… năm, dù nhiều lần có thể đi.”
“Con đã ngoại tình… Con muốn chấm dứt và cần được hướng dẫn để sửa đổi.”
“Con đã lấy tiền của cơ quan, khoảng… Con chưa hoàn trả.”
“Con thường xuyên chửi mắng và có đánh vợ/con… Việc ấy xảy ra…”
“Con đã cố ý nói sai về một người, khiến họ bị mất danh dự hoặc công việc…”
“Con có thói quen xem nội dung khiêu dâm… trong khoảng…”
Những câu trên chỉ là ví dụ về cách gọi tên hành vi. Bạn không đọc những điều không thuộc về mình.
Nếu đang nói mà nghẹn, bạn có thể dừng. Nếu quá xấu hổ, hãy thưa: “Có một chuyện con rất ngại nói. Xin cha giúp con.” Bạn không cần tìm từ hoa mỹ. Một lời thật, dù đứt quãng, vẫn là lời thật.
Khi đã xưng xong, bạn có thể nói:
“Con thành thật ăn năn về những tội ấy và những tội con đã vô tình quên. Xin cha hướng dẫn và giải tội cho con.”
Lời nói cuối này không thay thế việc phải xưng những tội trọng mình biết và nhớ. Nó diễn tả lòng ăn năn đối với toàn bộ đời sống tội lỗi mà bạn muốn từ bỏ.
23. Những điều không cần làm trong lúc xưng tội
Bạn không cần kể tên người khác khi tên ấy không cần thiết để hiểu tội của mình. Có thể nói “một người cùng cơ quan”, “một người đã có gia đình”, “một người lệ thuộc con”.
Bạn không cần mô tả chi tiết tình dục hoặc bạo lực vượt quá điều cần để nhận biết bản chất hành vi. Xưng rõ khác với kể tỉ mỉ.
Bạn không cần dành phần lớn thời gian kể tội người đã làm mình bực. Hoàn cảnh có thể cần được trình bày, nhưng hãy quay về phần trách nhiệm của mình.
Bạn không cần nói nhẹ đi để giữ hình ảnh. “Con có hơi nóng” có thể chưa đủ nếu thực tế là bạn thường xuyên đánh đập người thân. “Con có chuyện tình cảm” có thể chưa làm rõ một quan hệ ngoại tình kéo dài. Hãy dùng lời nghiêm túc và đúng.
Bạn cũng không cần làm cho tội mình có vẻ ghê gớm hơn sự thật. Khi không chắc, hãy nói “con không chắc”, thay vì nhận chắc để khỏi phải suy nghĩ.
Và bạn không phải hoàn thành một cuộc tranh luận thần học trong tòa giải tội. Nếu có nhiều câu hỏi về đức tin, hôn nhân hoặc đời sống, có thể xin một cuộc trao đổi riêng. Điều ấy giúp bạn được lắng nghe đầy đủ hơn và giữ cho việc xưng tội tập trung vào điều cần thiết.
24. Nếu không thuộc kinh Ăn Năn Tội
Bạn có thể thưa: “Thưa cha, con không còn nhớ kinh Ăn Năn Tội. Xin cha giúp con.”
Đừng vì không thuộc kinh mà bỏ về. Bạn có thể bày tỏ lòng ăn năn bằng lời riêng chân thành, theo sự hướng dẫn của linh mục.
Chẳng hạn:
Lạy Chúa, con thật lòng ăn năn vì những điều sai con đã làm và những điều tốt con đã bỏ qua. Con đã làm tổn thương người khác và sống xa tình yêu Chúa. Xin Chúa tha thứ cho con. Nhờ ơn Chúa, con muốn từ bỏ tội lỗi, tránh những dịp khiến con dễ sa ngã và sửa chữa những thiệt hại con đã gây ra theo khả năng của con. Xin đừng để con chỉ hứa bằng lời, nhưng biết bắt đầu bằng việc làm. Amen.
Bạn có thể dùng kinh quen thuộc mà mình đã học. Không cần đổi sang lời khác chỉ vì thấy một lời nguyện dài hơn hoặc cảm động hơn.
Trong lúc linh mục đọc lời xá giải, hãy lắng nghe và đón nhận. Không cần cố tạo một cảm giác đặc biệt. Bạn đang được mời tin vào ơn Chúa, kể cả khi lòng mình còn run.
25. Sau khi xưng tội: đừng bỏ quên bước tiếp theo
Hãy làm việc đền tội được giao. Nếu không nghe rõ, hãy hỏi lại. Nếu việc ấy thật sự không thể thực hiện, hãy nói ngay để được hướng dẫn. Đừng ngượng đến mức bước ra rồi đoán.
Bạn có thể ngồi lại ít phút để tạ ơn:
“Lạy Chúa, con cảm ơn Chúa đã cho con trở về. Xin giúp con sống điều con vừa thưa.”
Rồi hãy chọn một bước cụ thể.
Nếu đã lấy của người khác, nghĩ đến việc hoàn trả.
Nếu đã tung tin sai, nghĩ đến cách đính chính.
Nếu đang duy trì một quan hệ dẫn mình vào tội, hãy thực hiện giới hạn cần thiết.
Nếu đã bỏ cầu nguyện lâu, bắt đầu bằng một thời gian ngắn đều đặn.
Nếu đã gây bạo lực, hãy chấm dứt hành vi, tìm sự trợ giúp và chấp nhận trách nhiệm. Một bó hoa hoặc vài lời dịu dàng không thay thế những thay đổi để người khác được an toàn.
Nếu đã làm tổn thương ai, bạn có thể cần xin lỗi, nhưng hãy xin lỗi cách tôn trọng họ. Đừng đòi họ phải an ủi mình vì mình đang ân hận. Đừng dùng lời thú nhận để trút gánh nặng sang họ hoặc buộc họ mau chóng tha thứ. Với những tình huống phức tạp, hãy xin hướng dẫn trước khi hành động.
Ơn tha thứ mở ra một đời sống mới. Đời sống ấy cần được tập bằng những lựa chọn hằng ngày.
26. Nếu xưng tội xong mà vẫn thấy buồn, xấu hổ hoặc chưa nhẹ lòng
Điều đó có thể xảy ra.
Bạn có thể đã lãnh nhận ơn tha thứ mà vẫn còn buồn vì hậu quả. Một cuộc hôn nhân chưa thể lành ngay. Một khoản nợ chưa biến mất. Một người thân chưa sẵn sàng tin lại. Ký ức về một việc mình làm vẫn khiến lòng đau.
Đừng kết luận rằng Chúa chưa tha chỉ vì cảm xúc chưa đổi.
Bạn có thể nhận ơn tha thứ và đồng thời chịu trách nhiệm sửa chữa. Hai điều ấy đi cùng nhau.
Cũng có thể bạn đã mang thói quen tự ghét mình quá lâu. Khi không còn phải giấu nữa, bạn vẫn chưa biết sống thế nào với sự thật đã được đưa ra ánh sáng. Hãy kiên nhẫn. Tiếp tục cầu nguyện, chu toàn bổn phận và để những hành vi mới dần tạo nên một nếp sống khác.
Nếu bạn thường xuyên bị ám ảnh rằng mình xưng chưa đủ, liên tục xưng lại các tội đã được tha, kiểm tra ký ức hàng giờ hoặc tìm sự bảo đảm mà vẫn không yên, hãy nói rõ với một cha giải tội ổn định. Bạn nên theo một sự hướng dẫn nhất quán, tránh chạy từ người này sang người khác chỉ để xin xác nhận thêm. Nếu sự lo âu ảnh hưởng mạnh đến đời sống, việc tìm hỗ trợ chuyên môn cũng có thể cần thiết.
Sự thánh thiện không đòi bạn phải sống trong trạng thái hoảng sợ liên tục.
27. Nếu sau đó lại sa ngã
Bạn có thể rất sợ điều này: “Con đã bỏ xưng tội lâu. Nếu trở về rồi lại phạm, chẳng phải càng đáng trách sao?”
Bạn có trách nhiệm chống lại điều sai. Nhưng đừng biến khả năng tái phạm thành lý do để hôm nay tiếp tục ở xa.
Khi vấp ngã, hãy nhìn việc gì đã xảy ra. Tôi đã coi thường một dấu hiệu? Tôi giữ lại một mối liên lạc mình biết cần chấm dứt? Tôi để mình quá mệt, quá cô lập rồi tìm lối thoát quen thuộc? Tôi đang cần một sự trợ giúp mà lâu nay vẫn từ chối?
Đừng chỉ nói: “Tôi yếu quá”, rồi mọi việc giữ nguyên. Hãy tìm chỗ cần thay đổi.
Cũng đừng nói: “Tôi đã hứa mà còn ngã, vậy lần trước tôi hoàn toàn giả dối.” Một quyết tâm chân thành có thể gặp thất bại. Điều cần làm là thành thật trở lại, nhận trách nhiệm và sửa cách chiến đấu.
Có người đã mất mười năm để dám trở về một lần. Sau khi vấp ngã, họ lại định mất thêm mười năm nữa. Xin đừng như vậy. Bạn có thể đứng dậy sớm hơn. Bạn không cần để điều sai trở thành một lối sống chỉ vì đã có một lần sa ngã.
28. Một bản xét mình ngắn để mang theo
Sau khi đọc và cầu nguyện, bạn có thể dùng bản ngắn này để ghi những điều thật sự liên quan đến mình:
Về việc trở về: Tôi đã bao lâu không xưng tội? Có lần nào cố ý giấu tội trọng? Tôi đang muốn thay đổi hay còn quyết giữ một điều sai?
Với Chúa: Tôi có cố ý chối bỏ đức tin, xúc phạm điều thánh, thề gian, mê tín hoặc dùng danh Chúa để thao túng người khác?
Về Thánh lễ và bí tích: Tôi có cố ý bỏ lễ khi không có lý do chính đáng? Có rước lễ khi ý thức mình mắc tội trọng? Có coi thường các bí tích?
Trong gia đình: Tôi có bỏ bê trách nhiệm, xúc phạm, bạo lực, cưỡng ép, bất trung hoặc cố tình làm người thân đau khổ?
Với cha mẹ và con cái: Tôi có bỏ mặc người cần chăm sóc, lợi dụng sự lệ thuộc hoặc làm gương xấu nghiêm trọng?
Với sự sống và thân thể: Tôi có gây hại, cộng tác vào việc gây hại, coi thường sự an toàn hoặc lợi dụng thân thể người khác?
Về đức khiết tịnh: Tôi có cố ý thực hiện những hành vi trái đức khiết tịnh, xem hoặc phát tán nội dung khiêu dâm, quấy rối hay bóc lột người khác?
Về tiền bạc: Tôi có trộm cắp, gian lận, chiếm đoạt, quỵt nợ, giữ lương hoặc làm thiệt hại tài sản người khác?
Về sự thật và danh dự: Tôi có nói dối, vu khống, tiết lộ điều riêng tư không chính đáng, làm chứng gian hoặc phát tán thông tin sai?
Về bổn phận và lòng bác ái: Tôi có cố ý bỏ điều tốt thuộc trách nhiệm và khả năng của mình? Có lợi dụng hoặc khinh miệt người yếu thế?
Về việc sửa đổi: Tôi cần chấm dứt điều gì, hoàn trả điều gì, sửa lời nào, tìm sự giúp đỡ ở đâu?
Bạn hãy ghi tội gì, số lần hoặc mức độ ước lượng nếu cần, cùng những hoàn cảnh làm thay đổi đáng kể trách nhiệm. Đến đó là đủ để bắt đầu. Đừng biến một tờ giấy chuẩn bị thành điều kiện khiến bạn tiếp tục trì hoãn.
29. Một vài lời dành riêng cho những người đang rất ngại trở về
Nếu bạn nghĩ: “Cha giải tội sẽ coi thường tôi.”
Bạn có thể chọn một linh mục khác với người quen nếu điều ấy giúp bạn dễ thành thật hơn. Bạn có quyền xin được hướng dẫn. Nếu từng có một trải nghiệm làm mình tổn thương, hãy nói điều đó khi cần. Đừng để một cuộc gặp khó khăn trong quá khứ quyết định toàn bộ tương quan của bạn với bí tích.
Nếu bạn nghĩ: “Tội tôi quá nặng.”
Hãy nói chính điều ấy: “Thưa cha, con sợ tội con quá nặng nên không dám đến.” Đừng tự tuyên án cuối cùng về mình trước khi mở lòng với lòng thương xót Chúa.
Nếu bạn nghĩ: “Tôi không còn nhớ gì.”
Bạn vẫn nhớ được những hướng lớn của đời mình, những điều đã gây hậu quả, những thói quen kéo dài. Hãy bắt đầu từ đó. Chân thành không đồng nghĩa với trí nhớ hoàn hảo.
Nếu bạn nghĩ: “Tôi chưa đủ tốt.”
Bạn đang được mời bước vào một tiến trình đổi mới. Ý muốn thành thật quay lại là điều cần có ngay bây giờ. Những thay đổi còn lại sẽ đòi sự cộng tác bền bỉ của bạn với ơn Chúa.
Nếu bạn nghĩ: “Tôi không biết phải nói sao.”
Bạn có thể nói một câu: “Thưa cha, con đã lâu không xưng tội. Xin cha giúp con.” Không có điều luật nào buộc người trở về phải mở đầu bằng một bài nói trôi chảy.
Nếu bạn nghĩ: “Tôi đi lễ nhưng chưa dám xưng.”
Hãy biến ý định thành một việc cụ thể: xem giờ giải tội, hỏi một linh mục, chọn một ngày. Đừng chỉ giữ một chữ “sẽ” không có thời điểm.
30. Đừng chờ cho đời yên mới trở về
Có thể bạn đang chờ công việc bớt bận. Chờ giải quyết xong chuyện gia đình. Chờ qua một cuộc vui. Chờ người kia thay đổi. Chờ bản thân hết ngượng.
Cuộc đời thường không dành sẵn một ngày hoàn toàn thuận lợi cho những quyết định quan trọng.
Ngày bạn trở về có thể vẫn là một ngày nhiều lo lắng. Bạn vẫn còn khoản nợ. Vẫn còn người không hiểu mình. Vẫn còn một thói quen phải chiến đấu. Bạn bước vào tòa giải tội với hai bàn tay không giấu được bao nhiêu điều dang dở.
Nhưng bạn bước vào bằng sự thật.
Có một sự thay đổi rất lớn giữa người tiếp tục che giấu để giữ nguyên cách sống và người dám nói: “Con đã sai. Con muốn sửa.” Bề ngoài, họ có thể đang mang những vấn đề giống nhau. Bên trong, hướng đi đã khác.
Xin đừng coi thường bước đầu ấy.
Một người đã nhiều năm im lặng có thể run đến mức chỉ nói được vài câu. Nhưng trong vài câu ấy là cả một quyết định thôi chạy trốn. Một người đã quen đổ lỗi có thể lần đầu nhận: “Điều đó là lỗi của con.” Một người đã tự coi mình hết hy vọng có thể lần đầu xin được giúp.
Không ai có thể sống thay phần đời còn lại của bạn. Nhưng bạn không phải bắt đầu phần đời ấy một mình.
Hãy để lần trở về này đi vào những việc rất gần: một buổi lễ bạn có mặt; một khoản tiền bạn hoàn trả; một lời nói bạn giữ lại để khỏi làm đau; một cuộc liên lạc bạn chấm dứt; một bổn phận bạn nhận lấy; một sự giúp đỡ bạn thôi từ chối.
Bạn không cần làm mọi điều trong một ngày. Bạn cần bắt đầu thật.
LỜI NGUYỆN TRƯỚC KHI LÃNH NHẬN BÍ TÍCH HÒA GIẢI
Lạy Chúa Giêsu, con đến với Chúa sau một thời gian dài. Có những năm tháng con không muốn nhìn lại, có những điều con đã cố quên và những việc con vẫn tìm lý do để tự bênh vực. Hôm nay, con xin được đứng trước Chúa với đời mình như nó đang là.
Con đã nhiều lần biết điều phải mà không làm. Con đã có những lựa chọn khiến người khác chịu đau, có những lời không thể lấy lại, những trách nhiệm con bỏ cho người khác gánh. Có lúc con thấy điều sai rất rõ mà vẫn làm, vì con muốn giữ lợi ích, thỏa mãn hoặc phần thắng cho mình. Xin cho con can đảm nhận lấy phần trách nhiệm ấy.
Xin cũng chữa lành nơi con những điều không phải lỗi của con nhưng con đã mang như một bản án. Có những nỗi sợ, những vết thương và những ký ức khiến con khó phân biệt đâu là điều mình đã chọn, đâu là điều mình phải chịu. Xin dẫn con đến sự thật, để con biết ăn năn về tội mình và biết tìm sự nâng đỡ cho những tổn thương của mình.
Con sợ phải nói ra. Con sợ bị nhìn khác đi. Con sợ khi điều kín được gọi tên thì con không còn chỗ nào để trốn. Xin giúp con hiểu rằng con có thể thôi trốn trước mặt Chúa. Xin cho con nói điều cần nói, không che giấu mà cũng không tự làm nhục mình.
Nếu con không nhớ hết, xin cho con thành thật trong giới hạn trí nhớ. Nếu con không cầm được nước mắt, xin nâng đỡ con. Nếu lòng con khô khan, xin đừng để con vì thế mà bỏ đi. Xin cho con tin rằng việc trở về vẫn có thật ngay cả khi cảm xúc còn chậm chạp.
Con xin lỗi Chúa vì những lần con đã dùng danh Chúa để che ý riêng, dùng việc đạo đức để giữ hình ảnh, dùng lỗi của người khác để tránh nhìn lỗi mình. Xin đưa con ra khỏi cách sống ấy. Con muốn có một đức tin đi vào lời nói, tiền bạc, công việc và cách con đối xử với người trong nhà.
Xin thương những người con đã làm tổn thương. Con không thể đòi họ quên ngay hoặc tin con ngay. Xin cho con đủ khiêm nhường để nhận hậu quả, đủ kiên nhẫn để sửa đổi và đủ công bằng để hoàn trả những gì mình đã lấy. Xin đừng để lời xin lỗi của con trở thành một đòi hỏi mới đặt lên người đã đau vì con.
Con cũng xin Chúa giúp con từ bỏ ý muốn trả thù những người đã làm con khổ. Con chưa thể nói rằng lòng mình đã hoàn toàn bình an. Có chuyện nhớ đến vẫn đau. Xin cho con biết bảo vệ mình mà không nuôi sự tàn nhẫn, biết tìm công lý mà không để hận thù quyết định mọi ngày sống.
Lạy Chúa, con không muốn hứa những lời lớn rồi mau quên. Xin chỉ cho con một bước cần làm sau khi rời tòa giải tội, và xin giúp con thực hiện bước ấy. Xin cho con biết tìm sự giúp đỡ khi cần, biết tránh điều dẫn mình trở lại lối cũ và biết đứng dậy sớm khi yếu đuối.
Con phó dâng Chúa những năm đã qua. Có điều con không thể sửa lại như ban đầu. Xin dạy con làm những gì còn có thể làm hôm nay. Xin cho sự ân hận trở thành lòng có trách nhiệm, cho nỗi xấu hổ nhường chỗ cho sự thành thật, và cho những ngày còn lại của con biết sinh ích cho người khác.
Bây giờ con xin đến. Với những điều nhớ được, những lời còn vụng về và lòng tin còn yếu, con xin đến với bí tích Hòa Giải. Xin giúp con mở lời:
“Thưa cha, con đã lâu không xưng tội. Hôm nay con muốn trở về với Chúa. Xin cha giúp con.”
Amen.
Lm. Anmai, CSsR