KHI MỘT LINH MỤC GỤC XUỐNG, XIN ĐỪNG ĐỂ LÒNG THƯƠNG XÓT CŨNG NGÃ THEO Lm. Anmai, CSsR
Có những tin buồn khiến người ta đọc xong mà chưa thể làm việc gì khác. Bàn tay vẫn cầm điện thoại, mắt vẫn nhìn vào những dòng chữ, nhưng lòng đã dừng lại ở một điều quá sức tưởng tượng. Một người vừa còn hiện diện giữa cộng đoàn, vừa còn cất tiếng nói, vừa còn làm công việc quen thuộc của đời mình, bỗng không còn nữa. Cái chết đến nhanh đến nỗi những người ở lại chưa kịp hiểu chuyện gì đang xảy ra thì đã phải tập gọi người thân yêu bằng hai tiếng “đã mất”.
Cha Patricio Alfredo Sánchez Molinari qua đời trong một tai nạn khi đang cử hành Thánh lễ tại nhà thờ Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp ở Guayaquil, Ecuador, ngày 17 tháng 10 năm 2026. Một cây thánh giá phía sau ngài rơi xuống, gây nên cái chết khiến bao người bàng hoàng. Chỉ chừng ấy thông tin cũng đủ làm lòng người nặng trĩu. Một linh mục. Một bàn thờ. Một cộng đoàn đang cầu nguyện. Và một sự ra đi bất ngờ ngay giữa việc cử hành mà người tín hữu vẫn tìm đến để được nâng đỡ trong đức tin. famigliacristiana.it
Đứng trước một cái chết như thế, có lẽ điều đầu tiên chúng ta cần làm là chậm lại. Chậm bàn tay đang muốn chuyển tiếp một đoạn phim. Chậm lời bình luận đang hình thành trong đầu. Chậm cả những câu đạo đức mà ta quen dùng để giải thích mọi sự. Bởi phía sau một bản tin là một con người có tên, có khuôn mặt, có những người thương yêu. Phía sau một sự kiện khiến người xa lạ sửng sốt là một khoảng trống rất thật đối với những người từng sống gần người đã khuất. Họ sẽ phải trở về căn phòng quen mà thiếu một tiếng nói. Họ sẽ phải tiếp tục công việc thường ngày trong khi trí nhớ vẫn bất chợt kéo họ về giây phút mất mát. Nỗi buồn ấy cần được đối xử bằng sự kính trọng.
Chúng ta thường nghĩ rằng mình có thể giúp người đau khổ bằng một câu trả lời. Vì thế, vừa gặp một người có tang, ta đã muốn nói ngay điều gì đó cho có ý nghĩa. Nhưng có những lúc, lời nói đến quá sớm sẽ làm người đang đau cảm thấy mình phải vội bình tĩnh, vội hiểu, vội chấp nhận để người khác được yên lòng. Họ chưa kịp khóc đã được nhắc phải mạnh mẽ. Họ chưa kịp nhận ra mất mát đã được bảo rằng mọi sự đều tốt đẹp trong một chương trình nào đó mà chính người nói cũng không biết. Trong khi điều họ cần lúc ấy có thể chỉ là một người ngồi xuống bên cạnh, không nhìn đồng hồ, không sốt ruột trước nước mắt, không bắt họ phải nói những lời chứng tỏ mình có đức tin.
Một cộng đoàn trưởng thành trong đức tin phải biết dành chỗ cho nỗi buồn. Nhà thờ có lời ca phục sinh, có ánh nến, có những lời tuyên xưng đầy hy vọng; nhà thờ cũng cần có chỗ cho tiếng nấc không thành lời. Người tin Chúa vẫn có thể thấy lòng mình trống rỗng khi một người thân qua đời. Người đã giảng về sự sống đời sau vẫn có thể run lên trước chiếc quan tài của anh em mình. Một người mẹ đọc kinh hằng ngày vẫn có thể không ăn nổi bữa cơm đầu tiên sau tang lễ của con. Đừng khiến họ phải mang thêm mặc cảm rằng nước mắt của họ là một sự thất bại thiêng liêng. Tình yêu khiến con người biết hy vọng, và chính tình yêu cũng khiến cuộc chia lìa trở nên đau đớn.
Có một sự nghèo khó mà ai cũng phải trải qua khi đứng trước cái chết: sự nghèo khó của lời nói. Bao nhiêu điều từng học, từng giảng, từng giải thích rất rành mạch, bỗng trở nên khó cất thành lời trước một khuôn mặt đang đau. Lúc ấy, chúng ta hiểu rằng biết một điều về đau khổ và ở bên một người đau khổ là hai việc khác nhau. Kiến thức có thể giúp ta tránh nói sai. Lòng thương mới giúp ta biết lúc nào nên nói, lúc nào nên im, lúc nào nên đứng dậy rót một ly nước hoặc đỡ người bên cạnh ngồi xuống. Đức ái thường bắt đầu bằng những việc nhỏ như thế, những việc không làm sáng tỏ mọi mầu nhiệm nhưng giúp một con người chịu đựng được giờ phút trước mắt.
Sự ra đi bất ngờ của một linh mục cũng khiến chúng ta nhìn lại cách mình nhìn người linh mục khi ngài còn sống. Người tín hữu thường gặp linh mục trong những thời khắc cần đến ngài: khi xin một bí tích, khi gia đình có chuyện buồn, khi cần một lời hướng dẫn, khi muốn tìm người lắng nghe. Dần dần, ta có thể quen với việc ngài luôn phải hiện diện. Có điện thoại thì ngài phải nghe. Có người đau bệnh thì ngài phải đến. Có vấn đề trong giáo xứ thì ngài phải giải quyết. Chúa nhật nào cũng phải có bài giảng. Lễ lớn nào cũng phải chu toàn. Sự hiện diện ấy lặp lại nhiều đến mức ta quên rằng người đang phục vụ mình cũng có một thân thể biết mệt, một trí óc có giới hạn, một trái tim có lúc cần được nâng đỡ.
Hãy thử nghĩ đến một linh mục trong một giáo xứ bình thường. Đây là hình ảnh để chúng ta xét lại cách sống của mình, chứ không phải những chi tiết được kể về người vừa qua đời. Buổi sáng, ngài dâng lễ. Sau đó có người chờ xin gặp. Một gia đình đang rạn nứt cần được lắng nghe, một người bệnh cần được thăm viếng, một đám tang cần chuẩn bị. Đến chiều, công việc hành chính còn nguyên trên bàn. Tối xuống, ngài mở sách để chuẩn bị bài giảng, nhưng điện thoại lại reo. Công việc nào cũng có lý do chính đáng, người nào cũng có một nỗi cần riêng. Trong tất cả những điều ấy, ai nhớ hỏi xem hôm nay ngài đã ăn uống tử tế chưa, có đang bị đau ở đâu không, có cần một người làm giúp việc gì không?
Lòng biết ơn sẽ trở nên cụ thể khi chúng ta bớt đòi hỏi những điều mình có thể cùng gánh vác. Một giáo dân nhận làm chu đáo phần việc đã hứa, một người có trách nhiệm báo sớm điều cần chuẩn bị, một cộng tác viên biết giải quyết việc thuộc khả năng của mình, đều đang giúp người mục tử có thêm sức lực để làm công việc của ngài. Cũng vậy, một cộng đoàn biết góp ý bằng sự tôn trọng đang tạo nên điều kiện để linh mục sửa sai mà không bị làm nhục. Yêu thương người mục tử không đòi ta phải đồng ý với mọi lựa chọn của ngài. Tình thương đủ trưởng thành để vừa chân thành góp ý, vừa giữ gìn phẩm giá của người đang đối diện với mình.
Người linh mục cũng cần những tình bạn trong đó ngài được sống thật. Có những gánh nặng không thể kể trên tòa giảng. Có những mệt mỏi không thể đem ra giữa cuộc họp. Có lúc ngài cần nói rằng mình đang buồn, đang bối rối, đang thấy công việc vượt quá sức, mà không lập tức bị đánh giá là thiếu nhiệt thành. Một cộng đoàn tu trì, một linh mục đoàn, một nhóm anh em biết lắng nghe nhau sẽ giúp người phục vụ không phải lặng lẽ chịu đựng đến kiệt sức. Đôi khi, sự chăm sóc bắt đầu từ một câu hỏi rất bình thường: “Dạo này anh có ổn không?” Nhưng câu hỏi ấy chỉ có ý nghĩa khi người hỏi đủ kiên nhẫn để nghe một câu trả lời không ổn.
Cái chết khiến chúng ta nhận ra những điều vẫn thường bị đẩy về phía sau. Khi còn gặp nhau, ta nghĩ còn nhiều dịp để cảm ơn. Còn nhiều lần để ngồi lại. Còn nhiều ngày để sửa một hiểu lầm. Đến lúc có tang, bao nhiêu điều chưa nói bỗng chen chúc trong lòng. Ta có thể viết một lời tưởng niệm thật dài, nhưng vẫn đau vì đã từng tiếc một lời hỏi thăm rất ngắn. Ta có thể tìm được những hình ảnh đẹp nhất để nhớ về người đã khuất, trong khi lúc họ còn sống, ta chỉ chăm chú vào một thiếu sót làm mình khó chịu. Sự thức tỉnh ấy đáng quý nếu nó giúp ta thay đổi với những người vẫn đang ở bên mình.
Trong một cộng đoàn, ai là người thường được giao việc nhưng ít khi được hỏi đến? Ai đang lặng lẽ lo cho nhà thờ sạch sẽ, âm thanh hoạt động, những chiếc ghế ngay hàng? Ai vẫn đến sớm, về muộn, rồi bước qua đám đông mà chẳng mấy người biết tên? Cái chết của một người phục vụ có thể đánh thức lòng biết ơn đối với tất cả những người đang phục vụ. Đừng đợi một chiếc ghế trống mới thấy người từng ngồi đó có giá trị. Có những lời cảm ơn cần được nói khi người nhận vẫn còn đủ sức mỉm cười. Có những sự giúp đỡ cần được làm trước khi người khác phải thú nhận rằng họ không gánh nổi nữa.
Trong đời sống đạo, chúng ta rất dễ chú ý đến những biến cố gây chấn động. Một điều bất ngờ xảy ra, hàng nghìn người cùng hướng mắt đến. Nhưng sự trung tín lại thường diễn ra âm thầm đến mức khó trở thành một bản tin. Một người vẫn giữ giờ cầu nguyện giữa lịch sống chật chội. Một linh mục sửa đi sửa lại bài giảng vì muốn cộng đoàn hiểu được Lời Chúa. Một tu sĩ già kiên nhẫn với sự yếu đi của thân thể. Một giáo lý viên dành buổi tối để chuẩn bị bài cho những đứa trẻ hôm sau có thể vẫn nghịch ngợm và ít chú ý. Những việc ấy không khiến ai sửng sốt. Dẫu vậy, chính chúng nuôi dưỡng Hội Thánh qua từng ngày.
Bởi thế, khi nhớ đến người đã khuất, xin đừng để giây phút cuối cùng chiếm hết chỗ của cả một đời người. Một cái chết bất ngờ có sức thu hút sự chú ý rất lớn, nhưng con người không thể bị thu gọn vào cách mình chết. Đời người còn có những chọn lựa đã thực hiện khi chẳng ai quay phim, những lời xin lỗi phải khó khăn lắm mới nói được, những lần tiếp tục bổn phận dù lòng không còn hứng khởi. Ta không biết hết đời sống nội tâm của người khác. Chính giới hạn ấy mời ta cư xử khiêm nhường: nhớ điều tốt mình thực sự biết, cầu nguyện cho những gì mình không biết, và tránh dựng nên một tiểu sử hoàn hảo chỉ để thỏa mãn nhu cầu xúc động của mình.
Sự kính trọng người đã khuất cũng cần được thể hiện trong cách chúng ta sử dụng hình ảnh. Một khoảnh khắc đau thương có thể được ghi lại, nhưng khả năng xem được không tự động làm cho việc xem đi xem lại trở nên cần thiết. Trước khi chuyển tiếp, hãy nghĩ đến người thân và những người đã chứng kiến. Với họ, đó có thể là hình ảnh họ đang cố gắng thôi nhìn thấy mỗi khi nhắm mắt. Sự tò mò của người ở xa chỉ kéo dài vài phút; nỗi ám ảnh của người trong cuộc có thể theo họ rất lâu. Một người Công giáo cần để lòng bác ái đi vào cả những thao tác nhỏ trên màn hình.
Ta có thể cầu nguyện cho một người mà không cần nhìn thấy lúc họ chết. Ta có thể hiểu sự nghiêm trọng của một tai nạn mà không cần đưa khoảnh khắc cuối cùng của nạn nhân vào một đoạn phim có nhạc buồn, chữ chạy và những lời bình gây xúc động. Đằng sau hình ảnh ấy là phẩm giá của một con người. Sự kính trọng đôi khi được thể hiện bằng việc dừng lại, không tải xuống, không chuyển tiếp, không góp thêm một lời phỏng đoán. Khi quyết định ấy không đem lại một lượt thích nào, nó vẫn có giá trị trước lương tâm.
Những người chứng kiến một biến cố nghiêm trọng cũng cần được chăm sóc sau khi đám đông đã thôi chú ý. Có người vẫn làm việc được, vẫn trả lời bình thường, nhưng đêm đến không ngủ được. Có người thấy có lỗi vì nghĩ mình đã không phản ứng đủ nhanh, dù trong hoàn cảnh ấy họ chẳng thể làm gì khác. Có người sợ quay lại nơi đã xảy ra tai nạn. Nếu có trẻ em chứng kiến, các em có thể chưa đủ lời để diễn tả điều đang xảy ra trong lòng. Người lớn cần kiên nhẫn lắng nghe, trả lời bằng những lời phù hợp với tuổi của các em, giữ nhịp sống ổn định và tìm sự hỗ trợ chuyên môn khi cần. Chăm sóc tâm hồn bị chấn động là một việc bác ái rất thực tế.
Lời cầu nguyện và việc chăm sóc không tranh chỗ của nhau. Ta có thể cùng đọc kinh, cùng xin Chúa ban bình an, rồi cùng đưa một người đến gặp người có khả năng giúp họ vượt qua sang chấn. Một linh mục đang kiệt sức có thể cần một thời gian nghỉ. Một người có tang có thể cần được giúp lo bữa ăn, việc nhà, giấy tờ. Một cộng đoàn vừa trải qua biến cố có thể cần được hướng dẫn để nói chuyện với nhau cách bình tĩnh. Đức tin đi vào đời sống bằng những việc như thế. Chúa ban cho chúng ta khả năng nâng đỡ nhau, và việc sử dụng khả năng ấy cũng là một cách đáp lại ân sủng.
Có một bổn phận khác rất dễ bị bỏ qua khi cảm xúc đang dâng lên: chăm lo an toàn cho những nơi cộng đoàn quy tụ. Chúng ta dành nhiều công sức để nhà thờ trang nghiêm, để tượng ảnh đẹp, để lễ lớn được chuẩn bị chu đáo. Cũng cần dành sự nghiêm túc ấy cho việc kiểm tra những vật được treo cao, hệ thống điện, mái nhà, lối đi, cầu thang và các thiết bị sử dụng lâu năm. Đây là trách nhiệm thường xuyên đối với sự sống của người đến cầu nguyện. Nói đến bổn phận chung này không có nghĩa là đưa ra kết luận về nguyên nhân hay trách nhiệm trong một tai nạn cụ thể khi chưa có kết quả xác minh.
Một người thợ kiểm tra chỗ treo một vật nặng đang làm công việc có liên quan trực tiếp đến sự bình an của cộng đoàn. Người phụ trách phát hiện một dây điện hở rồi xử lý đến nơi đến chốn đang phục vụ những người có thể chẳng bao giờ biết tên mình. Một ban hành giáo chịu hoãn sử dụng một khu vực chưa bảo đảm an toàn có thể phải nghe những lời khó chịu, nhưng sự thận trọng ấy là một hình thức chăm sóc. Chúng ta cầu xin Chúa gìn giữ mọi người; đồng thời, chúng ta phải làm phần việc thuộc trách nhiệm của mình bằng sự cẩn thận và kiến thức cần thiết.
Trong đời sống mục vụ, có những điều quá quen nên ta không còn nhìn kỹ. Một chiếc thang vẫn được dùng như thế nhiều năm. Một vật nặng vẫn treo đó từ lâu. Một ổ điện vẫn hoạt động, dù đã có dấu hiệu xuống cấp. Sự quen thuộc khiến ta nghĩ rằng ngày mai sẽ giống hôm qua. Nhưng sự quan tâm đến con người đòi ta phải nhìn lại những điều tưởng chừng nhỏ nhặt. Có khi, yêu thương là dành thời gian cho một việc rất ít cảm xúc: gọi người có chuyên môn đến kiểm tra, ghi lại hạng mục cần sửa, tìm kinh phí và theo dõi cho đến khi hoàn tất. Những công việc ấy xứng đáng được xem là một phần của trách nhiệm mục vụ.
Từ một sự ra đi bất ngờ, chúng ta cũng được mời nhìn lại cách mình sử dụng thời gian. Có người nghe tin buồn rồi hoảng hốt trong vài giờ, sau đó trở lại nguyên vẹn với những trì hoãn cũ. Có người biến nỗi sợ thành những suy đoán về ngày tận cùng của mình. Nhưng sự hữu hạn của đời sống có thể dẫn ta đến một điều bình tĩnh hơn: sống cho ngay lành trong ngày đang có. Hoàn thành việc đã nhận. Trả lại món nợ đang cố tình quên. Đến thăm người mình đã hẹn nhiều lần. Chấm dứt một thói quen đang làm gia đình khổ sở. Những việc ấy đặt bàn chân ta trở lại trên mặt đất, nơi lòng hoán cải cần được thực hiện.
Hãy thử hình dung một người cha đã nhiều tháng không nói chuyện tử tế với con. Ông vẫn lo tiền học, vẫn làm việc vất vả, nhưng mỗi lần gặp nhau chỉ có nhắc nhở và trách móc. Sau một tin buồn, ông chợt nghĩ: nếu một ngày không còn cơ hội, điều con nhớ về mình sẽ là gì? Câu hỏi ấy có thể làm ông sợ, nhưng sẽ có ích hơn nếu tối hôm đó ông gõ cửa phòng con, ngồi xuống và chịu nghe. Hoặc hãy nghĩ đến hai anh em đang giận nhau vì một chuyện tài sản. Không ai chắc cuộc gặp ngày mai sẽ dễ dàng. Tuy nhiên, một cuộc điện thoại thành thật hôm nay có thể mở đầu cho việc sửa chữa điều đã kéo dài quá lâu.
Người sống đời dâng hiến cũng cần tự hỏi mình đang để điều gì chiếm hết tâm trí. Những công việc cần thiết có thể dần trở thành chỗ dựa duy nhất cho cảm nhận về giá trị bản thân. Lúc ấy, ngừng làm việc khiến ta bồn chồn; để người khác giúp khiến ta khó chịu; một lời góp ý trở thành mối đe dọa. Ta vẫn nói về việc phục vụ nhưng lòng ngày càng thiếu bình an. Sự hữu hạn nhắc người mục tử trở về với điều căn bản: mình đã lãnh nhận một ơn gọi, chứ không sở hữu cộng đoàn; mình được giao chăm sóc những con người, chứ không phải duy trì hình ảnh về một người không thể thay thế.
Một người phục vụ biết chuẩn bị cho lúc mình vắng mặt sẽ quan tâm đến việc đào tạo người khác, chia sẻ trách nhiệm và làm việc minh bạch. Người ấy không cần giữ mọi chìa khóa trong tay mới cảm thấy mình có ích. Ngược lại, họ vui khi người trẻ biết làm việc, khi một cộng tác viên trưởng thành, khi cộng đoàn có thể tiếp tục chu toàn bổn phận dù mình phải nghỉ bệnh. Sự khiêm nhường ấy giải thoát người mục tử khỏi gánh nặng phải có mặt ở mọi nơi, đồng thời giúp cộng đoàn lớn lên trong tinh thần cùng chịu trách nhiệm.
Đối với mỗi tín hữu, chuẩn bị cho cái chết còn là học cách sống thật trước mặt Chúa. Có những lỗi lầm ta đã giải thích quá lâu đến mức gần như không còn thấy mình cần sửa. Có những tổn thương mình gây ra nhưng luôn muốn người khác hiểu cho hoàn cảnh của mình trước. Có những điều lương tâm vẫn nhắc trong những giờ yên tĩnh, rồi lại bị ta lấp đi bằng công việc và tiếng ồn. Một sự ra đi bất ngờ có thể làm những tiếng nhắc ấy vang lên rõ hơn. Hãy đón lấy cơ hội ấy bằng một việc cụ thể: xét mình thành thật, lãnh nhận bí tích Hòa giải với lòng sám hối, và sửa chữa điều có thể sửa.
Việc chuẩn bị ấy không lấy đi niềm vui sống. Trái lại, người bớt mắc kẹt trong dối trá thường có thể sống nhẹ lòng hơn. Người chịu xin lỗi có cơ hội được gần lại với người mình thương. Người thôi nuôi một cuộc trả đũa sẽ có thêm khoảng trống trong tâm trí. Người biết mình có giới hạn có thể trân trọng một bữa cơm, một buổi chiều yên, một cuộc trò chuyện không cần vội. Đời sống được đón nhận như một quà tặng thường trở nên cụ thể: hôm nay mình còn có thể bước đi, còn có thể làm một việc tốt, còn có thể nghe người khác nói hết câu.
Với người vừa mất một người thân, những lời mời gọi thay đổi ấy cần được nói bằng sự tế nhị. Họ không có bổn phận phải lập tức rút ra một bài học để làm cho cái chết trở nên hữu ích. Một người vừa chôn cất cha mình có thể chỉ đủ sức sống qua ngày hôm nay. Một cộng đoàn vừa mất mục tử có thể cần thời gian để sắp xếp lại những điều rất bình thường. Hãy để họ được buồn theo nhịp của họ. Sự nâng đỡ kiên trì có thể giúp họ dần tìm lại sức lực. Đừng lấy những điều tốt đẹp mà người ngoài mong muốn làm thành một yêu cầu đặt lên vai người đang chịu tang.
Sau đám tang, công việc bác ái vẫn còn. Những ngày đầu thường có đông người đến, nhiều điện thoại, nhiều lời chia sẻ. Rồi cuộc sống của người khác tiếp tục. Người có tang trở về với một khoảng lặng dài hơn. Đến những ngày lễ, ngày kỷ niệm, hoặc chỉ một buổi chiều bất chợt nghe một giọng nói giống người đã mất, nỗi buồn có thể lại trở nên rất gần. Một cuộc gọi sau nhiều tuần, một lời mời dùng bữa, một sự hiện diện đều đặn sẽ cho họ biết rằng mình chưa bị bỏ lại khi sự kiện đã qua khỏi sự chú ý của đám đông.
Cầu nguyện cho người đã khuất là một cách tiếp tục yêu thương trong sự khiêm nhường. Chúng ta trao họ cho lòng thương xót của Chúa, với tất cả những gì làm nên đời họ. Có điều tốt người khác biết. Có hy sinh chỉ Chúa biết. Có yếu đuối cần được tha thứ. Có những dở dang mà chính họ có lẽ cũng mong làm lại nếu còn thời gian. Lời cầu nguyện của Hội Thánh ôm lấy con người thật ấy. Chúng ta có thể biết ơn một người mà vẫn chân thành xin Chúa thanh luyện và đón nhận họ. Tình yêu không cần biến người mình thương thành hoàn hảo mới có thể phó thác họ cho Thiên Chúa.
Bàn thờ vẫn là nơi cộng đoàn mang đến những tên người, những nỗi nhớ, những điều không biết nói cùng ai. Trong Thánh lễ cầu cho người đã qua đời, có người tham dự rất sốt sắng; có người ngồi đó với tâm trí còn ngổn ngang; có người chỉ cố gắng ở lại đến cuối. Cộng đoàn có thể nâng đỡ nhau bằng chính sự hiện diện ấy. Người hôm nay đọc được lời đáp có thể đang cầu nguyện cùng người chưa cất nổi tiếng. Người còn vững vàng có thể ngồi cạnh người đang run rẩy. Không ai cần giả vờ mình đã bình an hoàn toàn mới được đến gần Chúa.
Và khi ra khỏi nhà thờ, lời cầu nguyện cần tiếp tục trong cách chúng ta đối xử với người sống. Nếu đã xin Chúa thương xót người đã khuất, hãy tập nói bớt cay nghiệt với người đang cùng làm việc. Nếu đã cầu cho một linh mục được nghỉ yên, hãy nghĩ đến sự nghỉ ngơi cần thiết của những linh mục đang phục vụ. Nếu đã đau lòng trước một mất mát, hãy quan tâm đến người đang có nguy cơ bị quên lãng trong chính gia đình mình. Sự chân thành của lời cầu nguyện được nuôi dưỡng qua những chọn lựa nhỏ, lặp đi lặp lại trong đời thường.
Có thể chúng ta không được giao một việc lớn lao nào sau biến cố này. Chúng ta vẫn phải trở về căn bếp, phòng làm việc, lớp giáo lý, cộng đoàn, những bổn phận đang chờ. Nhưng ta có thể trở về với một sự chú ý khác. Nhìn kỹ người vẫn ngồi trước mặt mình. Nhận ra giọng nói của họ hôm nay có vẻ mệt. Thôi dùng sự bận rộn để gạt đi một lời cầu cứu. Làm cẩn thận việc liên quan đến sự an toàn của người khác. Giữ một lời hứa. Nhớ đến một người đã lâu không ai hỏi thăm. Có những sự thay đổi rất lặng, nhưng một gia đình hoặc một cộng đoàn sẽ bớt cô đơn nhờ chúng.
Rồi sẽ đến một ngày tên của mỗi chúng ta được người khác nhắc đến ở thì quá khứ. Những công việc ta lo lắng hôm nay sẽ được giao cho người khác. Những cuộc tranh luận khiến ta mất ngủ có thể không còn ai nhớ. Điều ấy không làm bổn phận hiện tại trở nên vô nghĩa; nó giúp ta đặt bổn phận vào đúng chỗ. Ta làm việc cho tử tế vì người khác đang cần, yêu thương cho chân thành vì người trước mặt có giá trị, sống ngay thẳng vì lương tâm cần được bình an trước mặt Chúa. Ta không cần đợi đến khi đứng sát bên một mất mát mới bắt đầu sống như thế.
Lạy Chúa, chúng con xin phó thác cha Patricio và tất cả những người đã qua đời cho lòng thương xót của Chúa. Xin đón nhận những điều tốt lành họ đã thực hiện, tha thứ những lỗi lầm và hoàn tất nơi họ điều còn dang dở. Xin ở gần những người đang thương nhớ, nhất là khi đám đông đã ra về và căn nhà trở lại yên lặng. Xin cho họ gặp được những người biết lắng nghe, biết giúp đỡ và biết ở lại.
Xin gìn giữ những linh mục đang phục vụ trong âm thầm. Xin giúp các ngài có đủ sức để chu toàn bổn phận, có anh em để chia sẻ, có sự khiêm nhường để nhận giúp đỡ khi cần. Xin dạy cộng đoàn chúng con biết chăm sóc những người vẫn chăm sóc mình. Xin cho lòng biết ơn trở thành một việc làm, cho sự quan tâm đến đúng lúc, cho lời góp ý đi cùng sự kính trọng.
Và lạy Chúa, khi chúng con còn đang có mặt bên nhau, xin đừng để chúng con sống hờ hững. Có người hôm nay vẫn chờ một lời xin lỗi của chúng con. Có người cần chúng con gọi điện. Có một công việc cần được làm cẩn thận để người khác được bình an. Xin giúp chúng con nhận ra và bắt đầu ngay trong ngày này.
Lm. Anmai, CSsR