ĐỪNG ĐỢI ĐẾN KHI KHÔNG CÒN KỊP ĐỂ YÊU THƯƠNG
Thưa cộng đoàn, có những người nhìn trời rất giỏi nhưng nhìn lòng mình rất kém. Họ biết khi nào nên mang áo mưa, khi nào nên đóng cửa, khi nào nên thu quần áo ngoài sân, nhưng lại không nhận ra lúc nào gia đình mình đang mất dần sự ấm áp, lúc nào người thân bên cạnh đã mỏi mệt, lúc nào lòng mình đang xa Chúa. Có người nghe một tiếng động trong chiếc xe là biết máy có vấn đề, nhưng nghe tiếng thở dài của người bạn đời suốt nhiều tháng vẫn cho rằng chẳng có chuyện gì. Có người nhận ra một vết nứt nhỏ trên bức tường để sửa ngay, nhưng để mặc những vết nứt trong tình nghĩa lớn dần qua từng bữa cơm lạnh, từng lời nói cay nghiệt, từng lần im lặng vì tự ái. Có người biết chuẩn bị cho một cơn mưa chưa tới, nhưng không chịu chuẩn bị cho cuộc gặp gỡ với Thiên Chúa chắc chắn sẽ đến. Chính giữa cuộc sống ấy, lời Chúa Giêsu hôm nay vang lên, vừa nghiêm khắc vừa đau đớn: “Cảnh sắc đất trời, thì các người biết nhận xét, còn thời đại này, sao các người lại không biết nhận xét?”
Đây là một câu hỏi cần được nghe thật chậm. Bởi nếu nghe vội, chúng ta dễ nghĩ Chúa đang trách một đám đông nào đó của hai ngàn năm trước. Nhưng nếu để Lời Chúa đi sâu vào lòng, chúng ta sẽ nhận ra Người đang hỏi chính mình. Tại sao con biết nhiều chuyện đến thế mà lại không nhận ra điều đang quyết định sự sống của con? Tại sao con có thể tính rất xa cho công việc, cho tiền bạc, cho tương lai của con cái, nhưng lại sống như thể tương quan với Thiên Chúa và với người thân có thể để đến bao giờ cũng được? Tại sao con biết một món hàng đang xuống giá, một cơ hội làm ăn đang qua đi, một người ngoài xã hội đang thay đổi thái độ, mà không nhận ra lòng mình đang chai cứng? Chúa hỏi như vậy vì Người muốn đánh thức chúng ta khi vẫn còn có thể đáp lại. Lời quở trách ấy mang sự khẩn thiết của một tình yêu đang nhìn thấy người mình yêu tiến về phía nguy hiểm.
Trong bối cảnh chương mười hai của Tin Mừng Luca, Chúa Giêsu đã nói đến lòng tham, việc tích trữ của cải, nỗi lo cơm áo, sự tỉnh thức và trách nhiệm của người quản gia. Tất cả những lời ấy đưa người nghe đến một điều rất cụ thể: đời sống hiện tại phải được sống trước mặt Thiên Chúa. Chúng ta có công việc phải làm, gia đình phải chăm sóc, trách nhiệm phải chu toàn, nhưng không được đánh mất chân trời cuối cùng của đời mình. Của cải có thể đầy kho mà linh hồn vẫn nghèo nàn. Công việc có thể trôi chảy mà người quản gia vẫn bất trung. Người ta có thể đang sống rất bận rộn mà thực ra đã bỏ quên điều Chúa trao phó. Bởi vậy, khi Chúa chuyển sang nói về khả năng nhận xét thời tiết, Người đang kéo đám đông trở lại với một câu hỏi nền tảng: các ngươi đang sống trong thời gian nào, đang đứng trước ai, và phải đáp lại thế nào?
Chúa bắt đầu bằng những điều hết sức bình thường: mây kéo lên ở phía tây, gió nóng thổi tới. Người nghe biết dựa vào những dấu hiệu ấy để dự đoán sự thay đổi của thời tiết. Mây xuất hiện thì họ chuẩn bị cho mưa. Gió đổi thì họ biết trời sẽ oi bức. Chúa nhìn nhận khả năng quan sát của họ. Họ biết xem xét, biết liên kết điều đang thấy với điều sắp xảy ra, rồi điều chỉnh cách sống cho phù hợp. Như thế, vấn đề không nằm ở chỗ họ hoàn toàn thiếu hiểu biết. Họ có khả năng nhận xét. Nhưng khả năng ấy dường như chỉ được sử dụng khi đụng đến lợi ích trước mắt. Khi chuyện liên quan đến mùa màng, công việc, sức khỏe hay tài sản, họ rất tỉnh. Khi Thiên Chúa đến gần và đòi họ thay đổi đời sống, họ lại trở nên chậm chạp, lảng tránh, hoặc cố tình không hiểu.
Đó là lý do Chúa dùng một lời rất mạnh: “Những kẻ đạo đức giả kia!” Trong đoạn Tin Mừng này, lời ấy phơi bày sự bất nhất giữa điều người ta có thể nhận biết với điều người ta chịu đón nhận. Họ có thể đọc những dấu hiệu tự nhiên, nhưng lại né tránh những dấu hiệu của ơn cứu độ đang hiện diện nơi Chúa Giêsu. Họ chứng kiến lời Người giảng, việc Người làm, lòng thương xót Người dành cho người tội lỗi và những con người bị đẩy ra bên lề, nhưng vẫn không muốn đi đến quyết định mà những điều ấy đòi hỏi. Vì đón nhận Chúa Giêsu sẽ làm đảo lộn nhiều thứ: phải từ bỏ một lối sống, sửa lại một quan niệm, hạ xuống một sự kiêu căng, buông ra một quyền lợi đang giữ chặt. Có khi điều ngăn chúng ta nhận ra Chúa chẳng phải thiếu bằng chứng, nhưng là sợ phải thay đổi.
Chúng ta cũng có thể rơi vào sự bất nhất ấy. Khi cần biện minh cho bản thân, trí óc chúng ta rất nhanh. Khi cần nhận lỗi, chúng ta lại nói mình không biết phải bắt đầu từ đâu. Khi thấy người khác sai, chúng ta kể được từng chi tiết. Khi được nhắc đến lỗi của mình, chúng ta tìm ngay hoàn cảnh giảm nhẹ. Một người có thể nhớ rõ ai đã làm mình buồn cách đây nhiều năm, nhưng không nhớ những lời nặng nề mình nói với con tối hôm qua. Một người có thể phân tích rất sắc bén những yếu kém của cộng đoàn, nhưng không muốn nhìn nhận rằng sự cay nghiệt trong cách góp ý của mình đang làm anh chị em mất lòng tin. Chúa gọi chúng ta trở về với sự thật ấy. Trước khi xin Người thay đổi người khác, chúng ta cần để Người mở mắt cho mình.
“Thời đại này” mà Chúa nói đến trước hết là thời gian quyết định gắn với chính sự hiện diện của Người. Đấng được Thiên Chúa sai đến đang đứng giữa dân Người. Lời cứu độ đang được công bố. Lòng thương xót đang đến gần những người bị coi là không còn hy vọng. Người nghèo được nghe Tin Mừng. Người tội lỗi được mời trở về. Những điều ấy đòi một câu trả lời. Bởi vậy, nhận xét thời đại trong đoạn Tin Mừng này phải bắt đầu từ việc nhận ra Chúa Giêsu và đón nhận lời Người. Nếu chúng ta chỉ biến câu này thành lời khuyên theo dõi tin tức, phân tích xã hội hay đoán trước biến động, chúng ta đã đi xa khỏi trọng tâm. Có người biết rất nhiều về thế giới mà vẫn không biết phải làm gì với tội lỗi của mình. Có người nói rất hay về những khủng hoảng chung mà không chịu chấm dứt một sự bất công đang do chính mình gây ra.
Đối với chúng ta hôm nay, nhận ra thời giờ Chúa viếng thăm là biết để Tin Mừng soi sáng điều mình đang sống. Một lời nhắc chân thành có thể là dịp Chúa giúp ta nhìn lại. Một lần thất bại có thể làm lộ ra sự tự mãn mà lâu nay ta không thấy. Sự mỏi mệt của người bạn đời có thể đặt trước ta trách nhiệm phải chia sẻ nhiều hơn. Sự xa cách của một đứa con có thể mời cha mẹ thay đổi cách lắng nghe. Tuy nhiên, chúng ta phải khiêm tốn khi phân định. Không được tùy tiện khẳng định rằng mọi bệnh tật, tai nạn hay đau khổ đều là hình phạt Thiên Chúa gửi xuống. Chúng ta không biết hết mầu nhiệm đời người. Điều có thể làm là đứng trước mọi hoàn cảnh với lòng tin và hỏi: trong chuyện này, đâu là sự thật con phải nhìn nhận, đâu là điều thiện con có thể thực hiện, đâu là người con cần yêu thương và nâng đỡ?
Có những dấu hiệu trong gia đình đã xuất hiện từ lâu, nhưng người ta không muốn đọc. Người vợ bớt nói, người chồng bớt về nhà, con cái bớt chia sẻ. Những bữa ăn ngày càng vắng. Mỗi người giữ một chiếc điện thoại, một thế giới riêng, một nỗi buồn riêng. Khi được hỏi, ai cũng trả lời rằng gia đình vẫn bình thường. Nhưng “bình thường” đôi khi chỉ có nghĩa là chưa có chuyện đủ lớn để hàng xóm biết. Sự rạn nứt đã bắt đầu từ những điều nhỏ: một người nói mà người kia không nghe; một lời hứa bị quên nhiều lần; một sự hy sinh bị coi là bổn phận đương nhiên; một lời xin lỗi luôn bị chờ đợi mà không bao giờ được nói. Chúng ta đừng đợi đến khi có người bỏ đi mới tin rằng người ấy từng đau. Đừng đợi đến khi con khép lòng hoàn toàn mới nhớ rằng đã lâu mình không ngồi bên con để nghe một câu chuyện cho đến hết.
Cha mẹ cần đọc được những thay đổi nơi con cái bằng tình thương có hiểu biết. Một đứa trẻ ít nói hơn trước, học hành sa sút, mất hứng thú với những việc từng yêu thích, hoặc thường xuyên bực bội có thể đang gặp một khó khăn cần được lắng nghe. Chỉ quát mắng sẽ không giúp cha mẹ hiểu điều đang xảy ra. Cũng đừng vội kết luận con hư, con lười, con vô ơn. Có khi con đang bị tổn thương, bị cô lập, bị áp lực, hoặc đang mang một điều xấu hổ không dám nói. Cha mẹ có trách nhiệm giáo dục, nhưng trách nhiệm ấy đòi sự hiện diện kiên nhẫn. Một câu hỏi được đặt bằng giọng dịu dàng có thể mở ra điều mà hàng chục lời tra xét không chạm tới. Khi khó khăn vượt khả năng gia đình, việc tìm sự hỗ trợ thích hợp là một cách chăm sóc con, và cũng là một cách sống trách nhiệm trước Chúa.
Người làm con cũng cần học cách đọc những dấu hiệu của cha mẹ. Có những người cha đã yếu đi nhưng vẫn nói mình khỏe. Có những người mẹ gọi điện chỉ hỏi ăn cơm chưa, vì không biết phải nói thế nào rằng mẹ nhớ con. Chúng ta có thể trả lời rất nhanh: “Con bận lắm”, rồi tắt máy, như thể cha mẹ sẽ luôn còn đó để chờ một ngày mình bớt bận. Nhưng tuổi già không chờ lịch làm việc của chúng ta. Có những điều chỉ có thể làm khi người thân còn sống: một bữa cơm, một lần đưa đi khám, một buổi ngồi nghe chuyện cũ, một lời biết ơn nói trực tiếp. Sau này, dù thương nhớ bao nhiêu, chúng ta cũng không thể quay lại buổi chiều mà mình đã bỏ qua. Nhận ra thời giờ Chúa ban nhiều khi bắt đầu bằng việc nhận ra một người thân đang cần mình ngay hôm nay.
Trong đời sống đức tin, dấu hiệu đáng sợ có khi chẳng gây tiếng động nào. Chúng ta vẫn đi lễ nhưng không còn muốn nghe Lời Chúa chạm tới mình. Vẫn đọc kinh nhưng giữ nguyên một mối thù. Vẫn làm việc nhà thờ nhưng không còn chịu được người làm chung. Vẫn nói đến lòng thương xót nhưng rất lạnh lùng với người mắc lỗi. Dần dần, ta quen với một đời sống đạo trong đó Thiên Chúa chỉ được phép an ủi, còn việc sửa dạy thì bị chặn lại. Khi bài giảng đụng đến điều mình không thích, ta nghĩ ngay đến người khác cần nghe. Khi xét mình, ta chỉ kể những lỗi chung chung. Khi xưng tội, ta muốn được nhẹ lòng nhưng chưa muốn bỏ nguyên nhân làm mình sa ngã. Những điều ấy cần được nhìn nhận thành thật, vì một tâm hồn không còn thấy mình cần hoán cải đang ở trong tình trạng rất nghèo nàn.
Sự nguội lạnh thường lớn lên nhờ những lần trì hoãn nhỏ. Hôm nay bỏ giờ cầu nguyện vì mệt. Ngày mai bỏ vì có việc. Sau đó thấy không cầu nguyện cũng chẳng sao. Ban đầu nói một điều thiếu trung thực thì còn áy náy. Về sau quen dần, lại gọi đó là khôn ngoan. Ban đầu thấy một người bị đối xử bất công thì khó chịu. Về sau im lặng mãi, lòng cũng bớt nhói. Vì vậy, xét mình mỗi ngày là một việc rất cần. Trước khi ngủ, hãy dành ít phút ở trước mặt Chúa: hôm nay con đã nhận được điều gì, đã làm ai buồn, đã tránh né trách nhiệm nào? Có ai cần con mà con giả vờ không thấy? Có lời nào con cần sửa lại vào ngày mai? Một việc xét mình chân thành giúp ta phát hiện những lệch lạc khi chúng còn có thể được sửa bằng những bước nhỏ.
Trong thời đại có quá nhiều thông tin, người tín hữu còn phải giữ sự tỉnh táo trước những điều đi vào tâm trí mình. Chúng ta có thể đọc hàng trăm dòng tin mỗi ngày nhưng rất ít khi đọc một đoạn Tin Mừng cho đến nơi đến chốn. Có thể xem nhiều video về những chuyện khác thường, nhưng thiếu kiên nhẫn với bổn phận bình thường. Có thể xúc động trước một lời đạo đức trên mạng rồi ngay sau đó buông lời làm nhục một người trong phần bình luận. Những công cụ mới, kể cả trí tuệ nhân tạo, có thể hỗ trợ việc học hỏi và làm việc, nhưng người sử dụng vẫn phải chịu trách nhiệm về điều mình tin, điều mình chia sẻ và cách mình đối xử với người khác. Một nội dung mang hình ảnh tôn giáo chưa chắc đã nói đúng về Thiên Chúa. Một lời tiên đoán làm người ta hoảng sợ chưa chắc đã giúp người ta hoán cải. Người Kitô hữu cần trở về với Tin Mừng, với đời sống bí tích, với sự hướng dẫn đáng tin cậy của Hội Thánh và với những hoa trái cụ thể của sự thật, công bình, bác ái.
Chúa không bảo chúng ta đoán ngày tận thế. Người mời chúng ta sống cho đúng trong ngày hôm nay. Có những người rất lo những dấu hiệu xa xôi nhưng lại bình thản trước sự bất hòa trong nhà. Có những người chăm chú hỏi thế giới còn tồn tại bao lâu mà chẳng hỏi mình đã làm gì với những năm tháng được ban. Tin Mừng đưa chúng ta về với trách nhiệm gần gũi: người đang sống bên cạnh con có được con đối xử như một người được Thiên Chúa yêu thương không? Đồng tiền con đang giữ có phần nào thuộc về người khác không? Công việc con đang làm có ngay thẳng không? Cách con sử dụng quyền hành có làm ai bị tổn thương không? Những câu hỏi ấy đủ nghiêm túc để ta bắt đầu hoán cải, ngay cả khi không biết ngày mai sẽ xảy ra chuyện gì.
Sau lời quở trách về khả năng nhận xét thời đại, Chúa hỏi tiếp: “Sao các người không tự mình xét xem cái gì là phải?” Câu hỏi ấy đặt người nghe trước trách nhiệm của chính mình. Chúng ta không thể mãi nấp sau đám đông. “Ai cũng làm vậy” không khiến một điều sai trở thành đúng. “Tôi chỉ làm theo” không xóa hết trách nhiệm đối với điều mình biết là gây hại. “Từ trước đến nay vẫn thế” cũng không đủ để biện minh cho một cách đối xử bất công. Chúa đã ban cho con người khả năng nhận biết điều thiện, và người môn đệ có bổn phận để lương tâm được đào luyện trong ánh sáng Lời Người. Lương tâm cần sự thật để trưởng thành. Nếu chỉ nuôi lương tâm bằng ý kiến thuận tai và những lý lẽ bênh vực bản thân, cuối cùng chúng ta sẽ gọi tiếng tự ái của mình là tiếng Chúa.
Có những chuyện chúng ta thực sự cần được giúp đỡ để phân định. Nhưng cũng có những điều đã rõ mà ta vẫn kéo dài việc tìm hiểu, vì chưa muốn làm. Ta biết phải trả lại một món nợ, nhưng còn hỏi hết người này đến người khác để mong tìm được lý do trì hoãn. Ta biết đã nói sai về một người, nhưng chỉ muốn xin Chúa tha thứ trong lòng, còn việc đính chính thì né tránh. Ta biết một tương quan đang làm tổn thương gia đình, nhưng cứ gọi đó là tình bạn đặc biệt. Ta biết sự nóng giận của mình làm con sợ, nhưng lại bảo rằng nhờ nghiêm như thế con mới nên người. Chúng ta cần can đảm để gọi đúng tên điều đang xảy ra. Ân sủng Chúa có thể chữa lành con người thật của ta; nhưng nếu cứ che đậy, ta sẽ không chịu đưa vết thương đến với Người.
Rồi Chúa kể một tình huống rất đời thường: một người đang cùng đối phương đi ra tòa. Chúa bảo người ấy hãy cố gắng giải quyết khi còn đang dọc đường. Hình ảnh này chứa đựng sự khẩn cấp của toàn bộ bài Tin Mừng. Cuộc tranh chấp đã có thật. Hai bên đang trên đường đến nơi xét xử. Cơ hội chưa khép lại, nhưng cũng không kéo dài mãi. Nếu cứ ngoan cố, người ta sẽ phải đối diện với những hậu quả nặng nề hơn. Lời Chúa không dừng ở lời khuyên khéo xử trong một vụ kiện. Trong mạch văn, đây còn là lời thúc giục con người nhận ra hoàn cảnh của mình trước mặt Thiên Chúa và mau mắn hoán cải. Sự sống hiện tại là thời gian để đáp lại ân sủng. Đừng cư xử như thể có thể vô hạn lần hẹn lại cuộc trở về.
“Dọc đường” là một hình ảnh rất gần với phận người. Chúng ta đều đang đi. Người trẻ đi với nhiều dự định. Người lớn tuổi đi với nhiều kinh nghiệm và cả những nuối tiếc. Người thành công, người thất bại, người khỏe mạnh, người đau yếu, tất cả đều đang ở trong một cuộc đời có giới hạn. Chúng ta không biết mình còn bao nhiêu thời gian để sửa một điều sai, để nói một lời cần nói, để làm một việc thiện đang bị gác lại. Nhưng hôm nay còn nghe được Lời Chúa, còn có thể nhận lỗi, còn có thể bắt đầu, nghĩa là thời gian quý báu vẫn đang được trao. Đừng khinh thường một ngày bình thường. Có những ngày không có biến cố lớn nào, nhưng lại là ngày một người quyết định trở về với Chúa, và từ quyết định ấy, cả cách sống được đổi mới.
Trong gia đình, “hãy cố gắng giải quyết” có thể bắt đầu bằng việc ngừng cuộc thi xem ai đúng hơn. Có những đôi vợ chồng đã tranh luận nhiều năm nhưng chưa từng thực sự nghe nhau. Người này nói để chứng minh, người kia nghe để phản bác. Cuối cùng, cả hai đều có đầy lý lẽ, còn căn nhà thì thiếu bình an. Chúng ta cần học cách nói về nỗi đau mà không dùng nỗi đau làm vũ khí. Thay vì kể tất cả những lỗi cũ để đè người kia xuống, hãy nói rõ điều đang làm mình tổn thương, điều mình mong được thay đổi và phần trách nhiệm mình sẵn sàng nhận. Có thể phải nhờ một người có khả năng đồng hành giúp đỡ. Có thể cần nhiều thời gian. Nhưng một cuộc nói chuyện chân thành thường chỉ bắt đầu được khi có người chịu hạ giọng trước.
Lời xin lỗi có sức chữa lành khi đi cùng sự thật. “Nếu anh có làm em buồn thì cho anh xin lỗi” đôi khi vẫn để người nghe gánh luôn việc xác nhận nỗi đau của mình. Một lời xin lỗi rõ ràng hơn sẽ nói: “Anh đã nói câu ấy trước mặt các con, điều đó làm em bị tổn thương. Anh nhận mình sai.” Rồi sau đó là một thay đổi cụ thể. Người quen nóng giận cần học cách dừng lại trước khi buông lời. Người đã thiếu trung thực cần chấp nhận sự minh bạch để gây dựng lại lòng tin. Người thường bỏ mặc việc nhà cần thực sự chia sẻ công việc. Nếu lời xin lỗi được lặp lại nhiều lần mà cách sống vẫn như cũ, người bị tổn thương có thể càng đau hơn. Hoán cải phải đi xuống đến những thói quen hằng ngày.
Lời mời hòa giải cũng đòi phải phân biệt rõ tha thứ với việc để cho sự dữ tiếp tục. Người đang chịu bạo hành cần được bảo vệ. Người bị lạm dụng cần được lắng nghe và được giúp đỡ để tìm công lý. Không ai được dùng câu “hãy làm hòa” để buộc người yếu thế im lặng, trở lại một hoàn cảnh nguy hiểm hoặc gánh trách nhiệm cho hành vi của người gây hại. Sự hòa giải đích thực cần sự thật, việc chấm dứt hành vi gây tổn thương và trách nhiệm sửa chữa. Có những tương quan chỉ có thể tiếp xúc trở lại sau một tiến trình lâu dài; cũng có những trường hợp cần giữ khoảng cách an toàn. Tha thứ có thể bắt đầu bằng việc trao nỗi đau cho Chúa, xin Người giải thoát lòng mình khỏi ước muốn trả thù, trong khi vẫn thực hiện những bước cần thiết để bảo vệ bản thân và người khác.
Điều này rất cần được hiểu trong mục vụ. Khi một người đến trình bày nỗi đau, việc đầu tiên của cộng đoàn không nên là yêu cầu họ làm cho mọi chuyện êm xuống. Có những sự im lặng chỉ giúp người gây hại tiếp tục. Có những lời khuyên vội vàng khiến người bị tổn thương cảm thấy mình có lỗi vì đã lên tiếng. Người mục tử, người có trách nhiệm trong giáo xứ và người đồng hành phải biết lắng nghe, tìm hiểu sự thật, bảo vệ người yếu thế và tìm sự trợ giúp phù hợp. Lòng thương xót đi cùng trách nhiệm. Người gây hại cũng cần được giúp hoán cải, và bước đầu của sự hoán cải ấy là ngừng gây hại, nhìn nhận việc mình làm và chấp nhận hậu quả chính đáng.
Trong những tranh chấp về tài sản, lời Chúa hôm nay cũng có thể soi sáng những điều rất cụ thể. Có những gia đình mất tình nghĩa vì một phần đất, một khoản thừa kế, một ranh giới. Người ta đến nhà thờ cùng nhau nhiều năm, nhưng không thể nói với anh chị em ruột một câu tử tế. Mỗi bên có thể thật sự có điều cần được bảo vệ, và có những vụ việc cần đến pháp luật để giải quyết công bằng. Tuy nhiên, trong mọi bước, người tín hữu vẫn phải tự hỏi mình có đang để lòng tham và sự thù hận dẫn đi không. Có khai gian không? Có cố ý làm nhục nhau không? Có dùng con cái để kéo dài mối oán giữa người lớn không? Có còn sẵn sàng đối thoại trên nền sự thật không? Đôi khi điều cần buông là một quyền lợi không chính đáng. Đôi khi điều cần giữ là sự công bằng, nhưng phải giữ bằng cách ngay thẳng và không nuôi ý muốn hủy hoại người khác.
Đời sống giáo xứ cũng có những cuộc tranh chấp kéo dài âm thầm. Một lời góp ý bị xem là chống đối. Một lần không được chọn vào trách nhiệm làm nảy sinh mặc cảm. Một bất đồng trong ca đoàn, hội đoàn hay ban phục vụ trở thành chuyện chia phe. Rồi người ta bắt đầu tránh nhau trong sân nhà thờ, kể chuyện nhau trong các nhóm riêng, dùng những lời đạo đức để che một sự ganh tị rất thật. Điều đáng buồn là có khi ai cũng nói mình làm vì Chúa, nhưng người ở gần lại không cảm thấy được yêu thương. Chúa không cần chúng ta bảo vệ danh Người bằng cách làm tổn thương anh chị em. Công việc phục vụ phải được đặt dưới sự xét mình. Nếu càng phục vụ ta càng cay nghiệt, càng thích kiểm soát, càng khó nhận lỗi, thì cần dừng lại để hỏi điều gì đang chiếm chỗ của Chúa trong lòng mình.
Người có trách nhiệm trong cộng đoàn cần sẵn sàng nhận lời góp ý. Chức vụ không làm con người hết sai. Một quyết định có thể cần được sửa. Một cách nói có thể đã làm người khác bị tổn thương. Một thủ tục có thể đang gây khó cho người nghèo, người già, người ít học. Khi được góp ý, thay vì chỉ hỏi người ấy có quyền gì mà nói, hãy xem điều họ nói có phần sự thật nào cần được đón nhận. Về phía giáo dân, góp ý cũng cần lòng bác ái và tinh thần xây dựng. Đừng biến một sai sót thành lý do phủ nhận mọi điều tốt. Đừng thêm những chi tiết chưa biết vào câu chuyện chỉ để lời phê phán có sức nặng. Cả người nói lẫn người nghe đều phải để Chúa thanh luyện ý hướng. Giáo xứ sẽ được chữa lành khi sự thật có thể được nói bằng lòng kính trọng và được nghe với lòng khiêm tốn.
Một việc mục vụ rất thiết thực là giúp các gia đình tập cầu nguyện chung trở lại. Có thể bắt đầu đơn sơ: một đoạn Tin Mừng ngắn, một lời tạ ơn, một ý cầu nguyện cho người đang khó khăn. Đừng biến giờ kinh thành lúc người lớn gián tiếp mắng con bằng lời cầu nguyện. Cũng đừng đòi mọi sự hoàn hảo đến mức không thể bắt đầu. Một gia đình đã lâu không cầu nguyện chung có thể cần đi từng bước. Điều quý là cùng đứng trước Chúa với sự thật của mình. Khi cùng đọc lời xin tha thứ mà vẫn đang giận nhau, chúng ta sẽ thấy Lời Chúa đặt câu hỏi rất gần. Khi cùng cầu cho người đau khổ, chúng ta có thể nhận ra một người ngay trong nhà cũng đang cần được quan tâm. Giờ cầu nguyện sẽ sinh hoa trái khi đi tiếp vào cách nói năng, cách sử dụng tiền bạc và cách chia sẻ trách nhiệm.
Đối với từng người, bí tích Hòa Giải là nơi rất cụ thể để đáp lại lời mời hoán cải. Có những người đã xa tòa giải tội lâu năm vì xấu hổ. Có người sợ không biết phải nói thế nào. Có người nghĩ lỗi mình quá lớn. Có người lại cho rằng mình không có gì đáng kể để xưng. Hôm nay, Lời Chúa mời chúng ta đừng tiếp tục đứng bên ngoài lòng thương xót chỉ vì những lý do ấy. Hãy đến với sự chân thành. Nếu đã lâu không xưng tội, có thể nói rõ với linh mục để được hướng dẫn. Hãy xin Chúa cho mình biết đau buồn vì tội và thực lòng muốn thay đổi. Ơn tha thứ là hồng ân Thiên Chúa ban; người đón nhận hồng ân ấy được mời cộng tác bằng việc từ bỏ tội và sửa chữa những gì mình có trách nhiệm sửa chữa.
Vì thế, sau khi xưng tội, có thể vẫn còn một việc khó đang chờ. Đã lấy của người khác thì cần hoàn trả theo khả năng và sự công bằng. Đã nói sai gây thiệt hại cho danh dự một người thì cần tìm cách đính chính. Đã bỏ bê gia đình thì cần trở lại với trách nhiệm. Đã làm tổn thương người khác thì cần nhận lỗi và sửa đổi. Chúng ta không mua ơn tha thứ bằng những việc ấy. Chúng ta làm vì lòng sám hối cần có hình hài trong đời sống. Một người được Chúa thương xót sẽ dần học cách sống có trách nhiệm hơn đối với những người đã chịu hậu quả từ hành vi của mình. Đó có thể là một tiến trình chậm, nhưng phải có hướng đi thật.
Cuối đoạn Tin Mừng, hình ảnh ngục tù và “đồng kẽm cuối cùng” khiến người nghe thấy rõ tính nghiêm trọng của việc cố chấp. Chúa không để chúng ta xem nhẹ điều xấu như thể nó không để lại hậu quả. Sự bất công làm con người bị thương. Lời vu khống có thể phá hủy một danh dự. Sự phản bội có thể làm một gia đình mất nhiều năm để đứng dậy. Lòng thương xót của Thiên Chúa không khiến sự thật ấy trở thành không đáng kể. Đồng thời, chúng ta cũng không nên biến hình ảnh này thành một phép tính về đời sau, như thể có thể quy đổi tội lỗi và việc đạo đức thành những khoản tiền. Trọng tâm của lời Chúa là sự khẩn thiết: hãy đáp lại khi cơ hội hoán cải còn được ban. Đừng tự trấn an rằng mình có thể sống thế nào cũng được, rồi đến phút cuối mọi sự sẽ tự động ổn thỏa.
Nhắc đến phán xét, Hội Thánh muốn giúp con người sống có trách nhiệm trước tình yêu và sự thật của Thiên Chúa. Chúng ta sẽ không giữ mãi được những lý lẽ dùng để che mình trước mặt người đời. Chúa biết cả nỗi yếu đuối lẫn những điều ta cố ý che giấu. Người biết hoàn cảnh làm ta vấp ngã, biết những vết thương ảnh hưởng đến cách ta sống, nhưng Người cũng biết lúc nào ta đã khước từ ánh sáng vì muốn giữ điều sai. Đứng trước Chúa, điều cứu ta là lòng thương xót của Người được đón nhận trong đức tin và sự hoán cải. Vì vậy, người tín hữu vừa tin tưởng vừa tỉnh thức. Tin tưởng để không tuyệt vọng vì quá khứ; tỉnh thức để không dùng lòng thương xót làm cớ kéo dài một lối sống đang phá hủy mình và người khác.
Có một cám dỗ rất tinh vi: ta muốn trở nên tốt, nhưng luôn để việc ấy ở tương lai. Khi bớt bận, tôi sẽ cầu nguyện. Khi người kia thay đổi, tôi sẽ đối xử dịu dàng. Khi có tiền dư, tôi sẽ giúp người nghèo. Khi con lớn, tôi sẽ dành thời gian cho gia đình. Khi về già, tôi sẽ lo phần hồn. Những dự định ấy nghe có vẻ hợp lý, nhưng năm tháng có thể trôi qua mà chúng vẫn chỉ là dự định. Trong lúc chờ điều kiện thuận lợi, những thói quen xấu ngày càng bám sâu. Người ta không tự nhiên trở nên hiền lành chỉ vì thêm tuổi. Cũng không tự nhiên biết cầu nguyện chỉ vì nghỉ hưu. Điều mình tập sống hôm nay đang chuẩn bị cho con người của ngày mai. Muốn một ngày có thể phó thác trong bình an, hãy tập phó thác ngay giữa những lo âu hiện tại. Muốn cuối đời có thể yêu thương, hãy tập yêu người đang làm mình khó chịu hôm nay.
Thưa cộng đoàn, có những lời rất ngắn mà chúng ta để quá lâu mới nói: “Tôi sai rồi.” “Cảm ơn anh.” “Mẹ thương con.” “Xin tha lỗi cho tôi.” Có những việc không lớn nhưng có thể thay đổi một tương quan: chủ động gọi điện, đến thăm, trả lại một món đồ, ngừng nhắc lại một lỗi đã được giải quyết, chia sẻ một phần công việc mà lâu nay mình mặc nhiên đẩy cho người khác. Chúng ta thường chờ một cảm xúc đủ mạnh để bắt đầu, nhưng nhiều khi chính việc bắt đầu mới giúp trái tim thay đổi. Một người vẫn còn giận có thể chọn không nói lời làm đau thêm. Một người chưa thấy dễ cầu nguyện vẫn có thể quỳ xuống và thưa thật với Chúa. Một người đang xấu hổ vẫn có thể bước đến tòa giải tội. Ân sủng gặp chúng ta trong những bước chân yếu ớt nhưng thành thật ấy.
Hôm nay, mỗi người có thể chọn một việc cụ thể để đáp lại Tin Mừng. Hãy dành một khoảng thinh lặng và xin Chúa chỉ cho mình điều đang bị trì hoãn. Có thể đó là việc trở lại với bí tích Hòa Giải. Có thể là một cuộc nói chuyện cần được thực hiện với lòng bình tĩnh. Có thể là chấm dứt một lời đồn mình đang góp phần lan truyền. Có thể là trả một món nợ, sửa một sự gian dối, tìm sự trợ giúp để thoát khỏi một thói quen đang làm hại gia đình. Đừng chọn quá nhiều điều rồi không làm gì cả. Hãy chọn việc thật sự cần, bắt đầu cách cụ thể và kiên trì. Nếu đã cố gắng mà vấp ngã, hãy trở lại với Chúa và tiếp tục. Sự hoán cải có những bước chậm, nhưng không được biến sự chậm chạp thành lý do từ chối bước đi.
Chúng ta cũng cần kiên nhẫn với người đang cố gắng thay đổi. Có khi một người trong nhà bắt đầu dịu lại, chúng ta lại mỉa mai rằng chẳng biết giữ được mấy hôm. Có khi một người xa đạo muốn trở về, chúng ta nhắc ngay quá khứ của họ. Có khi ai đó nhận lỗi, chúng ta dùng chính lời nhận lỗi ấy để làm họ xấu hổ thêm. Một cộng đoàn sống Tin Mừng phải biết tạo chỗ cho sự trở về. Điều đó không xóa trách nhiệm, nhưng giúp người có lỗi không bị đồng hóa mãi với điều xấu họ từng làm. Chúa đã kiên nhẫn với chúng ta biết bao. Ta cần học sự kiên nhẫn ấy để nâng đỡ những bước đầu còn vụng về của anh chị em.
Bàn tiệc Thánh Thể hôm nay là nơi chúng ta đón nhận Đấng đang mời gọi mình hoán cải. Chúa Giêsu không đứng xa để đưa ra những đòi hỏi rồi bỏ mặc chúng ta. Người hiến mình cho chúng ta, nuôi dưỡng chúng ta và ban sức để ta sống điều tự sức mình thấy quá khó. Khi đến với Người, hãy mang theo cả mối bất hòa chưa giải quyết, nỗi xấu hổ chưa dám nói, sự nguội lạnh chưa biết làm sao vượt qua. Nhưng hãy mang đến với ý muốn được biến đổi. Rước lấy Chúa là mở lòng cho Người đi vào cách mình sử dụng lời nói, quyền hành, tiền bạc và thời gian. Sau Thánh lễ, người thân phải dần nhận được một phần hoa trái của điều ta vừa cử hành: một thái độ có trách nhiệm hơn, một lời nói bớt cay nghiệt, một sự quan tâm cụ thể hơn.
“Cảnh sắc đất trời thì các người biết nhận xét, còn thời đại này, sao lại không biết nhận xét?” Xin cho câu hỏi ấy ở lại với chúng ta sau khi ra khỏi nhà thờ. Khi nhìn thấy mây kéo lên, ta biết chuẩn bị cho mưa; xin cũng biết dừng lại khi nhận ra lòng mình đang trở nên lạnh. Khi nghe một người thân thở dài, xin đừng chỉ bảo họ đừng nghĩ nhiều; xin biết hỏi và chịu khó nghe. Khi lương tâm nhắc một điều phải sửa, xin đừng vội tìm tiếng động khác để lấp đi. Khi Chúa mở cho ta một cơ hội trở về, xin đừng hẹn Người thêm một lần nữa chỉ vì tự ái. Hôm nay, ta vẫn còn được nghe lời mời gọi. Hôm nay, ta vẫn có thể chọn một việc thiện. Hôm nay, con đường chưa đi hết.
Lạy Chúa Giêsu, chúng con thường nhanh trí trước những chuyện đem lại lợi ích cho mình, nhưng lại chậm hiểu trước tiếng Chúa và nỗi đau của anh chị em. Chúng con biết giữ gìn nhiều thứ, mà có lúc để tình nghĩa hư hao ngay trong nhà mình. Chúng con biết sợ mất tiền, mất việc, mất danh dự, nhưng lại quá dễ dãi với những gì đang làm chúng con xa Chúa. Xin cho chúng con được nhìn thấy sự thật về mình mà không tuyệt vọng, được nhận ra lỗi lầm mà không chạy trốn, được tin vào lòng thương xót Chúa đến mức dám thay đổi. Xin soi sáng lương tâm chúng con, để chúng con biết điều phải làm và có can đảm thực hiện.
Xin nâng đỡ những gia đình đang mỏi mệt vì bất hòa. Xin giúp người có lỗi biết nhận trách nhiệm, người bị tổn thương được bảo vệ và chữa lành, người đang cố gắng hòa giải có đủ khôn ngoan và kiên nhẫn. Xin đừng để chúng con dùng lời đạo đức để che đậy điều sai, cũng đừng để chúng con nhân danh sự thật mà đối xử tàn nhẫn với nhau. Xin cho giáo xứ chúng con có chỗ để người đau khổ được lắng nghe, người lầm lỗi được hướng dẫn trở về, người yếu thế được nâng đỡ và người phục vụ biết khiêm nhường.
Lạy Chúa, khi chúng con còn đang dọc đường, xin giúp chúng con làm điều cần làm. Xin cho người cha kịp ôm lấy đứa con mình đã làm tổn thương. Xin cho người con kịp ngồi bên cha mẹ còn đang chờ đợi. Xin cho vợ chồng kịp nói với nhau một lời thành thật. Xin cho anh chị em kịp sửa lại điều bất công đã chia rẽ gia đình. Xin cho mỗi người chúng con kịp trở về với Chúa bằng cả đời sống mình. Và khi cuộc đường trần thế khép lại, xin cho chúng con được phó mình trong lòng thương xót của Chúa, với một trái tim đã tập yêu thương qua những ngày bình thường Chúa ban. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.