Thánh Carlo Acutis – Từ mái nhà đến Tin Mừng – Lm. Anmai, CSsR
BẢN TIN GIÁO HỘI công giáo – thứ hai NGÀY 13 THÁNG 10 NĂM 2026 – Lm. Anmai, CSsR tổng hợp
Phụng vụ Lời Chúa – Lời nguyện – Suy niệm (Youtube & bản văn) Thứ Ba tuần XXVIII TN – Lm. Anmai, CSsR
Suy niệm thứ 3 tuần 28 thường niên – Lm. Anmai, CSsR
Thứ ba tuần 28 TN : RỬA SẠCH BÊN NGOÀ, AI SẼ RỬA SẠCH TRÁI TIM – Lm. Anmai, CSsR
Bản tin Giáo hội ngày 13 tháng 10 năm 2026 Lm. Anmai, CSsR tổng hợp
Bản tin Giáo hội ngày 13 tháng 10 năm 2026 Lm. Anmai, CSsR tổng hợp
LỜI NGUYỆN: XIN CHO CHÚNG CON BIẾT TIN VÀ THÀNH TÂM HOÁN CẢI
Lạy Chúa Giêsu, chúng con đến trước nhan Chúa với lòng khiêm nhường, xin Chúa mở đôi mắt đức tin để chúng con nhận ra sự hiện diện và tình yêu Chúa trong cuộc đời. Qua Tin Mừng hôm nay, Chúa mời gọi chúng con nhìn lại lòng mình, từ bỏ thái độ đòi hỏi những dấu lạ và thành tâm đón nhận lời Chúa. Chúng con cảm tạ Chúa đã đến giữa nhân loại, đã chịu chết và sống lại để cứu độ chúng con. Nơi Chúa, chúng con được gặp tình yêu Thiên Chúa, được soi sáng bằng sự thật và được mở đường bước vào sự sống đời đời. Xin cho chúng con biết quý trọng hồng ân ấy, để không sống hờ hững trước Tin Mừng và không trì hoãn việc trở về với Chúa.
Lạy Chúa, xin tha thứ vì nhiều lần chúng con muốn Chúa chứng minh tình yêu bằng cách thực hiện điều mình mong đợi. Khi cầu nguyện chưa được như ý, chúng con dễ nản lòng; khi gặp thử thách, chúng con nghi ngờ sự quan phòng; khi phải chờ đợi, chúng con muốn tìm một bảo đảm tức thời. Có lúc chúng con mải tìm những điều khác thường mà quên nhận ra ân sủng Chúa trong những điều gần gũi: một ngày còn được sống, một người kiên nhẫn chăm sóc, một lời chân thành giúp chúng con sửa mình, một cơ hội làm lại sau lỗi lầm. Xin thanh luyện lòng tin chúng con. Xin cho chúng con biết đem những câu hỏi, lo âu và thất vọng đến với Chúa bằng lòng chân thật, đồng thời kiên trì bước theo Chúa ngay cả khi chưa hiểu hết những điều đang xảy ra.
Lạy Chúa Giêsu, dân thành Ni-ni-vê đã biết sám hối khi nghe lời cảnh tỉnh. Xin cho chúng con cũng có một trái tim biết đón nhận lời mời gọi hoán cải. Xin đừng để sự quen thuộc với kinh nguyện làm chúng con mất khả năng lắng nghe, hay những năm tháng sống đạo khiến chúng con tự cho mình không còn cần sửa đổi. Xin soi sáng để chúng con nhận ra những điều đang làm mình xa Chúa: sự kiêu căng, lòng ganh tị, thói gian dối, những oán hờn và sự vô cảm trước nỗi đau của người khác. Xin cho chúng con can đảm gọi tên lỗi lầm, thành tâm lãnh nhận Bí tích Hòa Giải và thực hiện những việc cần thiết để sửa chữa. Khi đã xúc phạm ai, xin giúp chúng con biết xin lỗi; khi làm thiệt hại người khác, xin cho chúng con sẵn lòng đền bù; khi một thói quen xấu đã bén rễ, xin nâng đỡ chúng con kiên trì thay đổi và biết tìm sự trợ giúp.
Lạy Chúa, nữ hoàng Phương Nam đã vượt đường xa để tìm nghe sự khôn ngoan. Xin khơi dậy nơi chúng con lòng khao khát học biết Chúa và tìm kiếm chân lý. Xin giúp chúng con dành thời gian đọc Sách Thánh, chú tâm khi nghe giảng và suy niệm điều Chúa muốn dạy. Giữa những tiếng nói trái ngược, xin ban cho chúng con sự sáng suốt để phân định, biết kiểm chứng điều mình tiếp nhận và tránh truyền đi những lời sai sự thật. Xin cho chúng con đủ khiêm nhường để lắng nghe lời góp ý, đủ kiên nhẫn để học hỏi và đủ can đảm để thực hành điều đúng. Ước gì sự hiểu biết về Chúa làm chúng con trở nên nhân hậu hơn, có trách nhiệm hơn và biết phục vụ anh chị em bằng lòng tôn trọng.
Lạy Chúa Giêsu, xin cho sự hoán cải bắt đầu ngay trong gia đình và cộng đoàn chúng con. Xin giúp vợ chồng biết đối thoại chân thành, cha mẹ biết lắng nghe con cái, con cái biết hiếu thảo và mọi người biết nhận phần trách nhiệm của mình khi xảy ra bất hòa. Xin chữa lành những mối tương quan đang bị tổn thương, giải thoát chúng con khỏi ý muốn trả đũa và hướng dẫn chúng con xây dựng lại lòng tin bằng những việc làm bền bỉ. Xin thương những người đang xa Chúa, những ai thất vọng về bản thân và những người nghĩ rằng mình không còn được tha thứ. Xin cho họ gặp được sự đón nhận, lời nâng đỡ và những người đồng hành tận tâm. Xin cho cộng đoàn chúng con trở thành nơi người yếu đuối có thể tìm sự trợ giúp và người muốn trở về có thể bắt đầu lại.
Lạy Chúa, trước lời nhắc nhở về cuộc Phán Xét, xin cho chúng con biết sống tỉnh thức và có trách nhiệm với những hồng ân đã nhận. Xin giúp chúng con thôi trì hoãn việc thiện, biết yêu thương khi còn có thể, hòa giải khi còn cơ hội và trở về khi được Chúa mời gọi. Khi chiêm ngắm thập giá và sự phục sinh của Chúa, xin củng cố niềm hy vọng và ban sức mạnh để chúng con trung thành đến cùng. Nhờ lời chuyển cầu của Đức Maria, xin cho chúng con biết ghi nhớ Lời Chúa, thực hành trong từng ngày sống và trao phó tương lai trong lòng thương xót Chúa. Xin biến đổi đời chúng con thành một chứng tá khiêm nhường của đức tin, để những người gặp chúng con cũng được nâng đỡ trên hành trình tìm đến Chúa. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.
Ca nhập lễ
Lạy Chúa, lạy Chúa, nếu Chúa nhớ hoài sự lỗi, nào ai chịu nổi được ư? Vì lạy Thiên Chúa Is-ra-el, Chúa thường rộng lượng thứ tha.
Lời nguyện nhập lễ
Lạy Thiên Chúa toàn năng ước gì ân sủng Chúa vừa mở đường cho chúng con đi, vừa đồng hành với chúng con luôn mãi, để chúng con sốt sắng thực hành những điều Chúa truyền dạy, Chúng con cầu xin…
Bài Ðọc : Gl 4, 31b – 5, 6
“Cắt bì là vô giá trị, nhưng chỉ có đức tin hoạt động bởi đức mến”.
Trích thư Thánh Phaolô Tông đồ gửi tín hữu Galata.
Anh em thân mến, chính để chúng ta được tự do mà Ðức Kitô đã giải thoát chúng ta. Anh em hãy đứng vững, đừng để bị đặt dưới ách nô lệ một lần nữa. Chính tôi đây, Phaolô, tuyên bố cho anh em rằng: Nếu anh em chịu cắt bì, thì Ðức Kitô chẳng làm nên công trạng gì cho anh em. Tôi chứng thực một lần nữa với mọi người nào chịu cắt bì rằng: họ bị bắt buộc phải giữ trọn cả lề luật. Anh em muốn công chính hoá bởi lề luật, thì anh em tự tách biệt khỏi Ðức Kitô, và đã mất ân sủng rồi.
Về phần chúng tôi, nhờ Thánh Thần và nại vào đức tin, chúng tôi mong chờ trông cậy sự công chính. Bởi chưng trong Ðức Giêsu Kitô, cắt bì hay không cắt bì đều vô giá trị, nhưng chỉ có đức tin hoạt động bởi đức mến.
Ðó là lời Chúa.
Ðáp Ca: Tv 118, 41. 43. 44. 45. 47. 48
Ðáp: Lạy Chúa, xin rủ lòng thương xót đến con (c. 41a).
Xướng: Lạy Chúa, xin rủ lòng thương xót đến con, xin ban ơn phù trợ theo lời Ngài đã hứa.
Xướng: Xin đừng rút lời chân lý khỏi miệng con, vì con trông cậy vào sắc dụ của Ngài.
Xướng: Con sẽ tuân giữ luật pháp Chúa luôn luôn, cho tới muôn ngàn đời và mãi mãi.
Xướng: Con sẽ bước đi trên đường rộng rãi, vì con tìm kiếm huấn lệnh của Ngài.
Xướng: Các chỉ thị Ngài làm cho con hoan lạc, đó là những điều con vẫn mến yêu.
Xướng: Con giang tay cầu chỉ thị của Chúa, và con suy gẫm về những thánh chỉ của Ngài.
Alleluia: Ga 6, 64b và 69b
Alleluia, alleluia! – Lạy Chúa, lời Chúa là thần trí và là sự sống; Chúa có những lời ban sự sống đời đời. – Alleluia.
Phúc Âm: Lc 11, 37-41
“Hãy bố thí, thì mọi sự sẽ nên trong sạch cho các ông”.
Tin Mừng Chúa Giêsu Kitô theo Thánh Luca.
Khi ấy, lúc Chúa Giêsu còn đang nói, thì có một người biệt phái mời Người dùng bữa tại nhà ông. Người đi vào và ngồi bàn ăn. Nhưng người biệt phái ngạc nhiên, nghĩ trong lòng rằng tại sao Người không rửa tay trước khi dùng bữa.
Bấy giờ Chúa phán cùng ông ấy rằng: “Này các ông, những người biệt phái, các ông lau rửa bên ngoài chén đĩa, nhưng nội tâm các ông đầy tham lam và gian ác. Hỡi những kẻ ngu dại, chớ thì Ðấng đã tạo thành cái bên ngoài, lại chẳng tạo thành cả cái bên trong sao? Hãy đem những cái bên trong ra mà bố thí, thì mọi sự sẽ nên trong sạch cho các ông”.
Lời nguyện tiến lễ
Lạy Chúa, xin chấp nhận những lời cầu xin và lễ vật chúng con dâng tiến, để làm cho thánh lễ chúng con đang sốt sắng cử hành mở đường dẫn chúng con tới quê trời vinh hiển. Chúng con cầu xin…
Ca hiệp lễ
Bọn giàu sang đã sa cơ nghèo đói; nhưng người tìm Chúa chẳng thiếu chi thiện hảo.
Hoặc đọc:
Khi Chúa tỏ mình ra, thì chúng ta sẽ giống như Người, vì Người thế nào, chúng ta sẽ thấy như vậy.
Lời nguyện hiệp lễ
Lạy Thiên Chúa toàn năng cao cả. Chúa đã lấy Mình và Máu Ðức Kitô làm của ăn nuôi dưỡng chúng con; chúng con nài xin Chúa cho chúng con được chia sẻ chức vị làm con Chúa với Người, Người hằng sống và hiển trị muôn đời….
KHI ĐỨC TIN ĐI VÀO TẬN ĐÁY TÂM HỒN
Có những buổi tối, sau khi mọi công việc đã hoàn tất, nhà cửa đã được quét dọn, chén bát đã được rửa sạch, cửa đã khóa và đèn đã tắt, chúng ta vẫn cảm thấy trong lòng mình có một điều gì đó chưa yên. Căn nhà sạch sẽ nhưng tâm hồn nặng nề. Công việc ổn thỏa nhưng một mối tương quan đang rạn nứt. Chúng ta đã làm đủ những việc phải làm, nhưng vẫn còn một lời xin lỗi chưa nói, một người đang bị bỏ quên, một sự thật đang bị che giấu, một nỗi giận vẫn được nuôi dưỡng. Đời sống đức tin cũng có thể rơi vào tình trạng ấy. Chúng ta giữ những giờ kinh quen thuộc, tham dự những cử hành phụng vụ, chu toàn những bổn phận tôn giáo, nhưng có một căn phòng bên trong lòng mình mà chúng ta không muốn mở ra cho Chúa. Trong căn phòng ấy có những điều rất riêng: sự tự ái, lòng ganh tị, nỗi sợ bị thua kém, ham muốn được nhìn nhận, thói quen kiểm soát người khác, những tính toán âm thầm mà không ai biết. Chúng ta có thể đứng rất gần bàn thờ mà vẫn giữ Chúa ở ngoài những quyết định sâu kín nhất của cuộc đời. Chúng ta có thể quen thuộc với ngôn ngữ đạo đức mà chưa để cho tình yêu Thiên Chúa sửa lại cách mình đối xử với một người đang sống ngay bên cạnh. Chính ở chỗ ấy, việc hoán cải trở nên cấp thiết. Chúa muốn bước vào tận nơi chúng ta đang thật sự sống, tận nơi những lựa chọn được hình thành, tận nơi lòng yêu thương có thể nảy sinh hoặc bị bóp nghẹt. Người muốn chạm đến con người thật của chúng ta, với tất cả những điều đẹp đẽ và những điều còn dang dở.
Đôi khi chúng ta tưởng rằng điều đáng sợ nhất trong đời sống thiêng liêng là một lỗi lầm rõ ràng, một sự sa ngã có thể gọi tên, một hành vi khiến lương tâm lên tiếng. Nhưng có một nguy cơ âm thầm hơn: chúng ta quen với việc sống hai tầng. Bên ngoài là điều người khác nhìn thấy; bên trong là điều mình thật sự muốn. Bên ngoài chúng ta nói về phục vụ; bên trong chúng ta mong được đề cao. Bên ngoài chúng ta tỏ ra nhường nhịn; bên trong chúng ta ghi nhớ từng điều để chờ ngày đáp trả. Bên ngoài chúng ta nói rằng mọi sự đều thuộc về Chúa; bên trong chúng ta không chịu buông một quyền lợi nhỏ. Sự chia đôi ấy không nhất thiết xuất hiện ngay lập tức. Nó có thể lớn lên qua từng lần chúng ta tự biện minh, từng lần chúng ta bỏ qua tiếng nói lương tâm, từng lần chúng ta coi việc giữ hình ảnh quan trọng hơn việc sống thật. Đến một lúc, chúng ta chăm sóc phần bên ngoài của mình rất kỹ mà không còn biết phần bên trong đang cần được chữa lành thế nào. Một lời góp ý nhẹ cũng khiến chúng ta phản ứng dữ dội, bởi nó đụng đến hình ảnh mà chúng ta đã mất nhiều công để xây dựng. Một người khác được khen cũng làm chúng ta khó chịu, bởi lòng mình đã quen đặt giá trị bản thân vào sự so sánh. Một sự thay đổi nhỏ trong cộng đoàn cũng khiến chúng ta bất an, bởi chúng ta đã đồng hóa sự bình an với việc mọi sự phải diễn ra theo ý mình. Chúa nhìn thấy nỗi mệt mỏi ấy. Người biết rằng một con người luôn phải bảo vệ hình ảnh của mình sẽ rất khó nghỉ ngơi. Và Người mời chúng ta trở về sự đơn sơ của một người con, có thể đứng trước mặt Cha mà không cần diễn vai hoàn hảo.
Sống thật trước mặt Chúa đòi hỏi lòng can đảm, bởi chúng ta thường sợ điều mình sẽ nhìn thấy khi ngừng tự bào chữa. Có những điều chúng ta đã gọi bằng những cái tên dễ chịu để không phải đối diện với sự thật. Chúng ta gọi sự nóng nảy là thẳng tính, gọi thói quen áp đặt là trách nhiệm, gọi việc soi mói là quan tâm, gọi sự khép kín là cẩn trọng, gọi lòng tham là lo xa, gọi sự thờ ơ là tôn trọng đời tư. Có lúc chúng ta gọi một sự trả đũa là bảo vệ công bằng, trong khi tận đáy lòng lại muốn người khác phải đau như mình đã đau. Việc nhận ra những điều ấy không nhằm làm chúng ta khinh ghét bản thân. Một tâm hồn chỉ biết kết án mình sẽ dễ rơi vào thất vọng, cũng như một tâm hồn chỉ biết bênh vực mình sẽ khó thay đổi. Chúng ta cần đứng trong ánh sáng của lòng thương xót để nhìn đúng điều đang xảy ra. Tôi đã làm tổn thương người này. Tôi đang tìm kiếm lời khen. Tôi đã im lặng vì sợ mất quyền lợi. Tôi đã nói một điều không đúng để tránh trách nhiệm. Tôi đã dùng sự đạo đức của mình để coi thường một người yếu đuối hơn. Những lời thú nhận ấy có thể rất đau, nhưng chúng mở ra một con đường. Khi điều sai được gọi đúng tên, chúng ta mới biết mình cần sửa điều gì, cần xin lỗi ai, cần trả lại điều gì, cần xin Chúa nâng đỡ ở đâu. Sự thật có thể làm hình ảnh của chúng ta nhỏ lại, nhưng làm đời sống của chúng ta vững hơn.
Chúng ta cần đặc biệt lưu ý đến cách mình nhìn người khác. Một tâm hồn đang khép kín thường có ánh mắt rất nhanh nhạy trước lỗi lầm của tha nhân và rất chậm chạp trước nỗi đau của họ. Chúng ta thấy một người đi lễ muộn mà không nghĩ rằng họ vừa chăm sóc một bệnh nhân suốt đêm. Chúng ta thấy một đứa trẻ thiếu tập trung mà không biết trong gia đình em đang có những bất hòa khiến em lo sợ. Chúng ta thấy một người ít tham gia sinh hoạt mà không biết họ đang kiệt sức vì công việc hoặc đang mang một vết thương khiến việc bước vào đám đông trở nên khó khăn. Tất nhiên, lòng cảm thông không có nghĩa là mọi hành vi đều đúng, mọi trách nhiệm đều có thể bỏ qua. Nhưng trước khi sửa một người, chúng ta cần nhớ rằng họ có một đời sống rộng hơn điều mình đang nhìn thấy. Không ai chỉ là lỗi lầm vừa mắc phải. Không ai chỉ là lời nói vụng về vừa thốt ra. Không ai chỉ là một lần thất bại. Khi lòng mình được Chúa thanh luyện, chúng ta bắt đầu nhìn người khác với nhiều kiên nhẫn hơn. Chúng ta vẫn nhận ra điều cần sửa, nhưng không vội dùng điều ấy để định nghĩa cả con người họ. Chúng ta biết hỏi, biết nghe, biết chừa một khoảng cho điều mình chưa hiểu. Có những mối tương quan được cứu chỉ vì một người chịu ngừng phán xét đủ lâu để lắng nghe câu chuyện của người kia.
Đức tin đi vào tận đáy tâm hồn sẽ làm thay đổi cách chúng ta hiểu về chính Thiên Chúa. Nếu trong lòng chúng ta luôn sợ bị loại trừ, chúng ta có thể hình dung Thiên Chúa như một Đấng chỉ chờ tìm lỗi. Nếu chúng ta quen sống bằng thành tích, chúng ta có thể nghĩ rằng tình yêu của Người cũng phải được kiếm lấy bằng một bảng ghi công. Nếu chúng ta thích kiểm soát mọi sự, chúng ta có thể biến việc đạo đức thành một cách bảo đảm rằng Chúa phải làm điều mình mong muốn. Khi đó, lời cầu nguyện mất dần sự thân tình và trở thành một cuộc tính toán. Tôi đã làm nhiều việc như vậy, tại sao tôi vẫn gặp đau khổ? Tôi đã giữ đạo nghiêm túc như vậy, tại sao gia đình tôi vẫn có những điều không như ý? Những câu hỏi ấy diễn tả một nỗi đau rất thật, cần được đón nhận với sự tôn trọng. Nhưng qua nỗi đau ấy, chúng ta cũng được mời khám phá một tương quan sâu hơn với Chúa. Tình yêu của Người có trước những thành tích của chúng ta. Người không đợi chúng ta đủ tốt mới bắt đầu yêu. Người tìm đến cả khi chúng ta lạc đường, gọi chúng ta cả khi chúng ta đang trốn tránh, kiên nhẫn với chúng ta cả khi chúng ta chưa biết đáp lại. Những việc lành của chúng ta lớn lên từ việc đón nhận tình yêu ấy. Chúng ta cầu nguyện vì muốn ở với Người, giữ những điều Người dạy vì tin rằng Người dẫn mình đến sự sống, phục vụ vì đã nhận được quá nhiều điều mà tự mình không thể tạo ra.
Trong ánh sáng đó, tự do trở thành một ân huệ cần được học để sử dụng. Có người nghĩ rằng mình tự do khi không phải nghe ai, không phải chịu một giới hạn nào, không phải gắn bó với một trách nhiệm nào. Nhưng một người có thể làm theo mọi ham muốn của mình mà vẫn không có khả năng dừng lại. Họ muốn bớt nóng giận nhưng cứ tiếp tục nổi giận; muốn thôi so sánh nhưng cứ tìm kiếm thông tin để so sánh; muốn đặt điện thoại xuống nhưng bàn tay lại tự động cầm lên; muốn sống chân thật nhưng mỗi khi gặp khó khăn lại chọn một lời nói dối. Khi đó, điều tưởng như tự do đã trở thành một sức kéo mà họ khó cưỡng lại. Tự do mà Chúa làm lớn lên trong chúng ta có một vẻ đẹp khác. Chúng ta có thể nhận ra một ham muốn mà không phải lập tức làm theo. Có thể bị xúc phạm mà vẫn chọn một lời đáp có suy nghĩ. Có thể có cơ hội thu lợi bất chính mà vẫn từ chối. Có thể mang một nỗi sợ mà vẫn làm điều lương tâm biết là đúng. Có thể mất một lời khen mà không mất giá trị của mình. Sự tự do ấy thường được hình thành qua những lựa chọn nhỏ, lặp đi lặp lại, trong sự nâng đỡ của ân sủng. Mỗi lần chúng ta chịu đứng lại trước khi phản ứng, mỗi lần chúng ta cầu nguyện trước khi quyết định, mỗi lần chúng ta chọn điều tốt dù điều ấy không thuận tiện, tâm hồn chúng ta có thêm một khoảng rộng để yêu thương.
Gia đình là nơi sự tự do ấy được thử thách rất thật. Chúng ta có thể kiên nhẫn với khách hàng vì muốn giữ công việc, nhã nhặn với người xa lạ vì muốn giữ thể diện, vui vẻ với bạn bè vì cuộc gặp gỡ chỉ kéo dài vài giờ. Nhưng khi trở về nhà, gặp những người biết rõ mình, chúng ta dễ cho phép mình nói bất cứ điều gì đang xuất hiện trong đầu. Người thân trở thành nơi hứng chịu những căng thẳng mà chúng ta đã cố nén suốt ngày. Có khi chúng ta còn nghĩ rằng vì họ là người nhà nên họ phải hiểu, phải chịu, phải tha thứ. Tình yêu bị biến thành một lý do để chúng ta bớt trách nhiệm với lời nói của mình. Một người chồng có thể dành rất nhiều công sức lo cho gia đình nhưng vẫn cần học cách nói chuyện với vợ mà không làm chị cảm thấy mình vô giá trị. Một người vợ có thể hy sinh nhiều điều nhưng vẫn cần học cách diễn tả sự mệt mỏi mà không dùng những lỗi lầm cũ để đánh vào chồng. Cha mẹ có thể thật lòng muốn điều tốt cho con nhưng vẫn cần nhận ra rằng sự lo lắng của mình không cho phép mình làm nhục con. Con cái có thể đang chịu nhiều áp lực nhưng vẫn cần hiểu rằng cha mẹ cũng có một trái tim biết đau. Đức tin bắt đầu có sức sống trong gia đình khi mọi người chịu nhận trách nhiệm về phần mình. Tôi không thể sửa tất cả những điều đang làm tôi khó chịu, nhưng tôi có thể sửa cách tôi nói. Tôi chưa giải quyết được mọi bất đồng, nhưng tôi có thể ngừng dùng lời cay nghiệt. Tôi chưa thấy người kia thay đổi, nhưng tôi có thể bắt đầu bằng một hành động chân thành.
Có những hành động rất nhỏ mà giá trị thiêng liêng của chúng ta chỉ nhận ra khi đã sống qua một thời gian dài. Một người đang mệt vẫn chịu hỏi người thân xem hôm nay họ thế nào. Một người đang bực vẫn rót cho người kia một ly nước. Một người đã nói nặng lời quay lại nhận lỗi mà không thêm lời biện minh. Một người biết tắt màn hình để nghe hết câu chuyện của đứa con. Một người đi làm về dành vài phút ngồi cạnh cha mẹ già, để các ngài không chỉ được cung cấp cơm ăn mà còn được cảm thấy mình vẫn có chỗ trong đời sống của con cháu. Những điều ấy không gây chú ý, nhưng chúng làm cho căn nhà bớt lạnh. Sự thiếu vắng tình yêu trong gia đình nhiều khi không bắt đầu bằng một biến cố lớn. Nó bắt đầu bằng việc người này nói mà người kia không nghe, người này đau mà người kia không nhận ra, người này cố gắng mà người kia coi là đương nhiên. Dần dần, những con người ở chung một mái nhà trở thành những người đi ngang qua nhau. Muốn chữa lành, chúng ta cần kiên nhẫn khôi phục những cử chỉ đã bị bỏ quên. Không phải cử chỉ nào cũng lập tức được đáp lại. Có thể người kia còn nghi ngờ, còn giận, còn sợ một sự thay đổi chỉ kéo dài vài ngày. Tình yêu cần thời gian để trở nên đáng tin. Chính việc tiếp tục sống tử tế khi chưa được đón nhận giúp chúng ta học một lòng yêu thương trưởng thành hơn.
Tuy nhiên, yêu thương không có nghĩa là để cho điều xấu tiếp tục gây hại. Có những người đã chịu đau khổ vì hiểu rằng mình phải im lặng trước mọi xúc phạm để chứng tỏ lòng đạo đức. Họ không dám tìm sự giúp đỡ, không dám nói rõ giới hạn, không dám bảo vệ trẻ em hoặc người yếu thế vì sợ mình thiếu tha thứ. Một tâm hồn được Chúa soi sáng cần biết phân biệt giữa sự hiền lành và việc bỏ mặc trách nhiệm. Chúng ta có thể tha thứ mà vẫn đòi hỏi một hành vi nguy hiểm phải chấm dứt. Có thể mong điều tốt cho người gây tổn thương mà vẫn giữ một khoảng cách cần thiết. Có thể không nuôi ý định trả thù mà vẫn tìm sự bảo vệ thích hợp. Lòng thương xót quan tâm đến cả người bị hại lẫn người đang làm điều sai; nó mong người bị hại được an toàn và người làm sai chịu trách nhiệm để có thể thật sự thay đổi. Có những lời nói thẳng là một hình thức yêu thương, nếu được nói với sự bình tĩnh và nhằm bảo vệ sự sống. Có những giới hạn lành mạnh giúp một tương quan có cơ hội được chữa lành. Chúng ta cần xin Chúa ban sự khôn ngoan để biết lúc nào phải kiên nhẫn chờ đợi, lúc nào phải lên tiếng, lúc nào phải nhờ đến sự trợ giúp của người có trách nhiệm. Tình yêu cần một trái tim mềm mại và một lương tâm tỉnh táo.
Trong cộng đoàn, việc thanh luyện tâm hồn cũng đòi hỏi chúng ta nhìn lại động cơ phục vụ. Có người bắt đầu một công việc với lòng nhiệt thành rất đẹp, nhưng sau nhiều năm lại cảm thấy buồn bực khi mình không được hỏi ý kiến, không được nhắc tên, không được giao vị trí quen thuộc. Điều ấy cho thấy phục vụ và nhu cầu được công nhận đã quấn vào nhau. Chúng ta không cần phủ nhận nhu cầu được trân trọng; mỗi người đều cần được đối xử với sự biết ơn. Nhưng khi toàn bộ niềm vui phục vụ lệ thuộc vào việc được nhìn nhận, tâm hồn sẽ dễ bị tổn thương và dễ làm tổn thương người khác. Chúng ta bắt đầu đếm xem ai được khen nhiều hơn, ai được đứng gần hơn, ai được giao việc quan trọng hơn. Những công việc lẽ ra giúp cộng đoàn hiệp nhất lại trở thành nơi cạnh tranh. Có lúc một người mới muốn đóng góp đã gặp ngay sự dè dặt của những người đang giữ việc, vì sự có mặt của họ bị cảm nhận như một mối đe dọa. Chúa mời chúng ta trở lại với con người cụ thể mà việc phục vụ hướng đến. Ai đang cần được giúp? Ai đang chưa có chỗ để tham gia? Ai đang kiệt sức? Ai có một khả năng mà cộng đoàn chưa nhận ra? Khi những câu hỏi ấy trở thành điều chúng ta quan tâm, phục vụ có thể lấy lại sự trong sáng. Chúng ta vui vì công việc được thực hiện tốt, vì một người khác trưởng thành, vì một người yếu được nâng đỡ. Và nếu đến lúc cần trao lại trách nhiệm, chúng ta có thể làm điều ấy với một lòng biết ơn thanh thản.
Một lãnh vực khác cần được đưa vào ánh sáng là tiền bạc. Chúng ta thường nghĩ đời sống thiêng liêng diễn ra trong giờ cầu nguyện, còn những giao dịch hằng ngày thuộc về một phần khác của cuộc sống. Nhưng cách kiếm tiền, giữ tiền và sử dụng tiền nói rất nhiều về điều chúng ta đang tin. Chúng ta có thể xin Chúa ban bình an nhưng lại nuôi bình an của mình trên sự thiệt thòi của người khác. Có thể dâng một khoản đóng góp mà vẫn chậm trả tiền công cho người lao động. Có thể quảng bá lòng quảng đại mà vẫn cố tình che giấu một món nợ. Có thể giúp một người nghèo ở xa nhưng đối xử khắc nghiệt với người đang làm việc trong nhà mình. Một hành động tốt không làm cho một hành vi bất công trở nên đúng. Muốn sống ngay thẳng, chúng ta cần nhìn cả con đường mà đồng tiền đã đi qua. Nếu đã lấy điều không thuộc về mình, chúng ta cần tìm cách trả lại. Nếu đã khiến ai chịu thiệt, chúng ta cần tìm cách đền bù. Nếu đang hưởng lợi từ một cách làm sai, chúng ta cần có can đảm thay đổi dù điều ấy khiến thu nhập giảm đi. Đó là những lựa chọn khó, bởi chúng chạm đến sự an toàn mà chúng ta đã dựa vào. Nhưng một lương tâm được tự do có giá trị rất lớn. Có người sống giản dị hơn sau khi chọn sự ngay thẳng, nhưng lần đầu tiên có thể ngủ yên mà không phải lo che giấu điều mình đang làm.
Việc chia sẻ cho người thiếu thốn cũng là một con đường giúp chúng ta nhận ra mình đang bị điều gì giữ lại. Khi đứng trước một nhu cầu cụ thể, chúng ta có thể thấy lòng mình lập tức đưa ra rất nhiều lý do để tránh bước đến. Người ấy có thật sự xứng đáng không? Nếu tôi giúp thì liệu họ có biết ơn không? Nếu tôi cho đi thì phần của tôi có đủ không? Một số câu hỏi cần thiết để sự trợ giúp được khôn ngoan và hiệu quả, nhưng chúng cũng có thể trở thành một hàng rào giúp chúng ta khỏi phải động lòng. Người nghèo không phải là một bài kiểm tra để chúng ta chứng minh lòng tốt. Họ là một con người có tên, có lịch sử, có những điều mong ước và những điều xấu hổ, có khả năng quyết định và có phẩm giá cần được tôn trọng. Vì thế, cho đi đòi hỏi chúng ta học cách đến gần. Có khi điều cần thiết nhất là một khoản tiền; có khi là một công việc phù hợp; có khi là sự hướng dẫn; có khi là một người chịu lắng nghe mà không tỏ vẻ hơn mình. Nếu chúng ta giúp mà khiến người nhận bị bẽ mặt, việc giúp ấy vẫn còn cần được thanh luyện. Nếu chúng ta chỉ muốn trao thứ mình không cần mà không quan tâm người kia thật sự cần gì, lòng quảng đại vẫn còn quá dễ dàng. Chia sẻ từ trái tim khiến chúng ta chịu dành một phần thời gian, sự chú ý và khả năng của mình để người khác có thêm cơ hội sống.
Có một sự nghèo khó mà chúng ta rất dễ bỏ sót: nghèo những người chịu ở lại bên mình. Một người có thể có nhà cửa, có thu nhập, có đầy đủ tiện nghi, nhưng nhiều ngày không có ai hỏi họ đang buồn vì điều gì. Một người già có thể được chu cấp vật chất nhưng không có ai kiên nhẫn nghe một câu chuyện đã kể nhiều lần. Một người trẻ có thể có hàng trăm người liên hệ trên mạng nhưng không biết gọi cho ai khi gặp khủng hoảng. Một người đang phục vụ cộng đoàn có thể được nhiều người cần đến nhưng lại không biết tìm ai khi chính mình mệt mỏi. Những hoàn cảnh ấy mời chúng ta xét lại cách sử dụng thời gian. Chúng ta có thể dành hàng giờ theo dõi đời sống của người xa lạ mà không dành mười phút cho một người đang ngồi cạnh. Có thể trả lời rất nhanh những thông báo trên màn hình mà để một câu hỏi của người thân trôi qua. Lòng yêu thương cụ thể cần sự hiện diện. Khi nghe, chúng ta chịu nghe. Khi thăm, chúng ta chịu ở lại một lúc. Khi hỏi, chúng ta sẵn sàng đón nhận một câu trả lời dài hơn mình dự tính. Chúng ta không thể giải quyết mọi nỗi cô đơn, nhưng có thể làm cho một người bớt cô đơn trong hôm nay. Đối với họ, sự hiện diện ấy có thể là điều giúp họ tiếp tục bước đi.
Ngôn ngữ chúng ta sử dụng mỗi ngày cũng cần được Chúa chạm đến. Một tâm hồn có thể giữ nhiều thực hành đạo đức mà vẫn quen gây tổn thương bằng lời nói. Chúng ta kể một chuyện chưa kiểm chứng, thêm một chi tiết làm người khác có vẻ đáng trách hơn, nhắc lại một lỗi lầm đã qua, dùng lời đùa để hạ thấp một người không có mặt. Đôi khi chúng ta biết lời mình nói sẽ làm hại, nhưng vì muốn được đám đông chú ý, chúng ta vẫn nói. Trong những cuộc trao đổi trên mạng, điều ấy còn dễ xảy ra hơn, bởi chúng ta không nhìn thấy ngay khuôn mặt của người chịu tổn thương. Một vài câu gõ trong lúc nóng giận có thể khiến một người mang nỗi đau rất lâu. Vì thế, sống đức tin giữa đời sống số đòi hỏi chúng ta nhớ rằng phía bên kia màn hình vẫn là một con người. Trước khi chia sẻ, chúng ta cần hỏi mình có biết điều này là thật không. Trước khi bình luận, chúng ta cần hỏi lời này có giúp làm sáng tỏ vấn đề hay chỉ thỏa mãn cơn giận. Trước khi kể một chuyện riêng, chúng ta cần hỏi mình có quyền kể không. Có những lúc việc giữ im lặng giúp bảo vệ phẩm giá của người khác. Có những lúc cần nói, chúng ta có thể nói rõ sự thật mà không thêm lời nhục mạ. Một lời nói có trách nhiệm là một việc bác ái rất gần, rất thường xuyên, rất cần thiết.
Cầu nguyện giúp chúng ta nhận ra những chuyển động ấy trong lòng, nhưng chỉ khi chúng ta chịu hiện diện thật trước mặt Chúa. Có thể chúng ta đọc nhiều lời mà vẫn luôn tránh điều cần nói nhất. Chúng ta xin cho công việc thuận lợi, xin cho gia đình khỏe mạnh, xin cho những dự định thành công, nhưng chưa bao giờ thưa với Chúa rằng mình đang ganh tị với một người, đang không muốn tha thứ, đang muốn nắm giữ một người thân bằng sự lo lắng của mình. Những điều ấy cần được đem vào cầu nguyện. Chúng ta có thể thưa rất đơn sơ: lòng con đang như thế này, con chưa biết làm sao, con thấy mình có lỗi nhưng con còn chống cự, xin giúp con. Có những buổi cầu nguyện không mang lại cảm xúc dễ chịu, nhưng giúp chúng ta nhận ra một điều phải làm. Phải gọi điện cho người đã lâu mình tránh mặt. Phải sửa một lời nói sai. Phải ngừng một thói quen. Phải xin trợ giúp. Phải dành thời gian cho một người. Khi chúng ta bước ra và thực hiện điều đã nhận ra, lời cầu nguyện đi vào đời sống. Nếu chưa làm được, chúng ta lại trở về, trình bày sự yếu đuối của mình và xin sức mạnh để thử lại. Sự trung thành ấy giúp tương quan với Chúa có chiều sâu, bởi chúng ta để Người đồng hành với cả những phần chưa đẹp của mình.
Bí tích Hòa Giải là một nơi rất quý giá trên hành trình ấy. Chúng ta đến để được tha thứ và được nâng dậy, đồng thời để học cách chịu trách nhiệm về cuộc đời mình. Việc xét mình sẽ sâu hơn khi chúng ta nhìn đến những người đã chịu ảnh hưởng bởi hành vi của mình. Tôi đã nóng giận với ai? Lời nói của tôi đã khiến ai sợ? Sự ích kỷ của tôi đã làm ai phải gánh thêm phần việc? Tôi đã bỏ qua một trách nhiệm nào? Tôi có điều gì cần hoàn trả, điều gì cần sửa lại, một thói quen nào cần có biện pháp cụ thể để thay đổi? Những câu hỏi ấy giúp lòng thống hối bước ra khỏi sự chung chung. Sau khi được tha thứ, chúng ta có thể bắt đầu bằng một quyết định vừa sức nhưng rõ ràng. Nếu thường làm tổn thương người khác khi mệt, tôi sẽ học cách xin một khoảng nghỉ trước khi nói chuyện. Nếu thường bị kéo vào việc nói xấu, tôi sẽ tránh góp thêm và tìm cách chuyển cuộc trao đổi. Nếu thường quên người thân, tôi sẽ dành một thời gian cụ thể để ở với họ. Chúng ta cũng cần chấp nhận rằng có những vết thương người khác chưa thể vượt qua ngay. Việc mình đã xin lỗi không cho phép mình yêu cầu họ lập tức hết đau. Sự sám hối chân thành có đủ kiên nhẫn để sống khác và để người kia có thời gian nhận ra sự thay đổi.
Thánh lễ nuôi dưỡng chúng ta cho hành trình yêu thương ấy. Chúng ta mang đến bàn thờ cả sự mệt mỏi, những cố gắng, những thất bại, những người đang cần được nhớ đến. Trong sự hiệp thông với Chúa, chúng ta được mời để đời sống mình có thêm khả năng trao ban. Điều đó rất cụ thể khi chúng ta trở về nhà. Người vừa cùng chúng ta tham dự phụng vụ có thể là người chúng ta đang khó chịu. Người đang cần được giúp có thể là người không biết gì về những lời kinh chúng ta vừa đọc. Người đang chờ một cách cư xử tử tế có thể là người phục vụ ở quán ăn, người làm việc ngoài đường, người nhân viên đang lúng túng, người bệnh đang phải chờ đợi. Sự hiệp thông được nuôi dưỡng trong nhà thờ sẽ tìm được chỗ đứng trong những cuộc gặp ấy. Chúng ta có thể chưa làm điều gì lớn lao, nhưng có thể mang theo một sự chú ý mới: nói lời cảm ơn, bớt khắt khe, nhường một chỗ, giúp một người đang gặp khó, không trút sự bực bội lên người yếu thế. Dần dần, những cử chỉ ấy làm thành một nếp sống. Người khác có thể không biết chúng ta đã cầu nguyện thế nào, nhưng họ có thể cảm nhận rằng khi ở gần chúng ta, họ được đối xử như một con người đáng được tôn trọng.
Trên hành trình đó, chúng ta cần kiên nhẫn với sự chậm chạp của mình. Có những người rất buồn vì đã cố gắng nhiều lần mà vẫn tái phạm. Họ đã quyết tâm bớt nóng, nhưng rồi lại nóng. Đã quyết tâm thôi tự ái, nhưng rồi lại khép lòng. Đã muốn sống quảng đại, nhưng khi cơ hội đến lại ngần ngại. Sự thất bại ấy có thể khiến họ nghĩ rằng mọi cố gắng đều vô ích. Nhưng điều cần nhìn không chỉ là mình còn mắc lỗi, mà còn là mình có chịu trở lại không, có thành thật hơn không, có nhận ra sớm hơn không, có chịu tìm cách sửa không. Một người trước đây làm tổn thương người khác mà không thấy có gì sai, nay biết đau lòng và nhận lỗi, đã có một bước tiến thật. Một người trước đây giận nhiều ngày, nay biết dừng lại sau vài giờ và tìm cách hòa giải, đang học một cách sống mới. Những bước tiến ấy cần được gìn giữ bằng lòng khiêm nhường. Chúng ta không dùng chúng để tự mãn, cũng không coi thường chúng chỉ vì mình chưa hoàn hảo. Việc trưởng thành thường diễn ra qua nhiều lần đứng dậy. Chúa có thể dùng cả sự yếu đuối đã được chúng ta nhìn nhận để làm chúng ta bớt nghiêm khắc với người khác, bớt cậy sức mình, biết cầu xin và biết biết ơn hơn.
Có những mùa đời mà khả năng hoạt động của chúng ta giảm đi rất nhiều. Bệnh tật, tuổi tác, mất mát, kiệt sức khiến những việc từng làm dễ dàng trở nên khó khăn. Khi ấy, chúng ta có thể lo rằng mình không còn đóng góp được gì, không còn sống đức tin cách tích cực, không còn hữu ích. Nhưng tình yêu vẫn có những hình thức phù hợp với sức lực còn lại. Một người bệnh có thể yêu bằng việc nói rõ nhu cầu của mình với sự tôn trọng người chăm sóc. Một người già có thể yêu bằng việc cầu nguyện, bằng sự khích lệ, bằng cách trao lại những kinh nghiệm mà không bắt con cháu phải sống y hệt mình. Một người đang đau buồn có thể yêu bằng việc đón nhận sự giúp đỡ, để người khác được đến gần. Chúng ta cũng cần học rằng mình có phẩm giá trước khi làm được điều gì. Khi phải nhờ đến người khác, chúng ta không mất giá trị. Khi cần nghỉ ngơi, chúng ta không trở thành người vô trách nhiệm. Khi chưa thể vui lên, chúng ta không vì thế mà bị Chúa bỏ rơi. Đời sống đức tin trong những mùa ấy có thể rất lặng lẽ: một lời thưa ngắn, một sự phó thác còn run rẩy, một cố gắng sống qua ngày hôm nay. Chúa biết sức nặng của từng ngày và biết cả tình yêu đang ẩn trong những cố gắng nhỏ mà người ngoài không nhận ra.
Vì thế, mỗi buổi tối có thể trở thành một cơ hội trở về. Sau khi những công việc bên ngoài đã khép lại, chúng ta dành một lúc nhìn vào lòng mình. Hôm nay tôi đã nhận được điều gì mà chưa biết cảm ơn? Tôi đã làm ai vui? Tôi đã khiến ai đau? Có lúc nào tôi biết điều tốt nhưng đã bỏ qua vì ngại phiền? Có lời nào tôi cần sửa, việc nào tôi cần làm lại, người nào tôi cần nhớ đến? Chúng ta xét mình trong sự hiện diện của một Thiên Chúa yêu thương, để ngày mai có thể sống tỉnh táo hơn. Có khi điều cần làm rất đơn giản: đặt điện thoại xuống khi về nhà, trả một món nợ nhỏ, hỏi thăm một người đã lâu không gặp, xin lỗi vì một câu nói, ngừng kể lại chuyện riêng của người khác, dành cho người nghèo một phần mình thật sự có thể chia sẻ. Chúng ta chọn một điều và bắt đầu. Những lời quyết tâm rộng lớn có thể làm chúng ta xúc động rồi nhanh chóng tan đi; một việc cụ thể được thực hiện trung thành có thể thay đổi cả nếp sống. Tâm hồn được thanh luyện qua những lần chúng ta để tình yêu dẫn mình đến một hành động đúng, nhất là khi hành động ấy đòi hỏi phải hạ bớt lòng kiêu hãnh hoặc chịu một chút thiệt thòi.
Đến một lúc, chúng ta sẽ nhận ra rằng sự bình an sâu nhất không đến từ việc mọi người đều nghĩ tốt về mình. Nó lớn lên khi chúng ta có thể sống thật trước mặt Chúa, khi không còn phải giữ quá nhiều điều trong bóng tối, khi biết mình đang cố gắng đối xử ngay thẳng với những người được trao vào cuộc đời mình. Chúng ta vẫn có thể bị hiểu lầm, vẫn có thể gặp khó khăn, vẫn có thể buồn vì một tương quan chưa được chữa lành. Nhưng trong lòng có một chỗ để nghỉ: mình được Chúa biết, được Chúa yêu, được Chúa mời tiếp tục bước đi. Sự bình an ấy giúp chúng ta bớt phòng thủ. Chúng ta có thể nghe một lời góp ý mà không lập tức chống lại. Có thể nhận mình sai mà không cảm thấy cả con người bị hủy bỏ. Có thể vui vì điều tốt nơi người khác mà không nghĩ mình bị giảm giá trị. Có thể phục vụ một việc nhỏ mà không cần ai chứng kiến. Có thể trao đi và để cho người nhận được tự do. Đó là những hoa trái rất đẹp của một đức tin đang đi vào chiều sâu. Chúng không phải lúc nào cũng gây chú ý, nhưng làm cho cuộc sống chung trở nên nhẹ nhàng hơn và mở ra cho người khác một kinh nghiệm về lòng nhân hậu.
Lạy Chúa, xin bước vào những nơi trong lòng con mà lâu nay con vẫn tránh nhìn. Xin giúp con nhận ra điều đang làm con xa Chúa và xa anh chị em. Có những thói quen con đã giữ quá lâu, những nỗi giận con đã nuôi quá kỹ, những lý do con đã dùng quá nhiều để khỏi phải thay đổi. Xin cho con đủ can đảm để sống thật và đủ khiêm nhường để đón nhận sự giúp đỡ. Xin dạy con biết giữ gìn lời nói, biết sử dụng tiền bạc cách ngay thẳng, biết dành thời gian cho người thân, biết nhìn người nghèo với sự tôn trọng, biết phục vụ mà không nắm giữ. Khi con sợ mất phần của mình, xin giúp con nhớ đến những điều đã được nhận. Khi con muốn phán xét, xin giúp con nhớ đến sự kiên nhẫn Chúa đã dành cho con. Khi con thất bại, xin nâng con đứng dậy và giúp con sửa điều mình có thể sửa. Xin cho lời cầu nguyện của con đi vào cách con sống, cho sự hiệp thông với Chúa làm con biết hiện diện với người khác, cho từng ngày của con có một việc yêu thương chân thành. Con xin trao cho Chúa cả phần đẹp đẽ lẫn phần còn yếu đuối của đời mình. Xin dẫn con từng bước, để trái tim con ngày càng rộng hơn, ngay thẳng hơn và biết yêu hơn. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.
KHI LÒNG TA CŨNG CẦN ĐƯỢC RỬA SẠCH
Có những ngôi nhà rất sạch, nhưng người sống trong đó lại không thấy bình an. Sàn nhà được lau mỗi ngày, bàn ghế được sắp xếp ngay ngắn, chén bát sáng bóng, những vật dụng nằm đúng vị trí, nhưng giữa những người thân vẫn có một khoảng cách không ai biết cách vượt qua. Có những bữa cơm đầy đủ món ngon, nhưng thiếu một lời hỏi han chân thành. Có những khuôn mặt luôn xuất hiện với nụ cười lịch sự, nhưng phía sau nụ cười ấy là bao nhiêu bực bội, ganh tị và tính toán. Có những người rất sợ một vết bẩn trên áo, nhưng lại quen với những vết thương mình gây ra trong lòng người khác. Có những người cẩn thận đến mức không để một chiếc ly nào còn dính bụi, nhưng lại để sự khinh thường, giận dữ và ích kỷ ở lại trong tâm hồn hết ngày này sang ngày khác. Và cũng có những người giữ đời sống đạo rất đều đặn, biết mình phải có mặt ở đâu, phải làm gì, phải cử hành thế nào, nhưng càng sống lâu trong những sinh hoạt ấy, lòng họ càng khó mềm lại trước một người nghèo, một người yếu đuối, một người không giống mình. Chính ở đó, chúng ta cần dừng lại. Không phải để coi nhẹ những điều tốt đẹp mình đang làm, nhưng để tự hỏi liệu những điều ấy đã thực sự đi vào lòng mình chưa. Bởi đời sống đức tin không chỉ cần một vẻ ngoài ngay ngắn. Đời sống đức tin cần một trái tim có khả năng được chạm đến, được sửa đổi, được giải thoát và được mở ra. Điều đáng sợ không phải chỉ là có một tâm hồn chưa sạch. Điều đáng sợ hơn là mang một tâm hồn chưa sạch mà lại hoàn toàn yên tâm vì bên ngoài mình vẫn được người khác đánh giá là tốt.
Một người có thể mời Chúa vào nhà mà vẫn chưa để Chúa bước vào những nơi sâu kín nhất của đời mình. Chúng ta có thể dành cho Chúa một chỗ trang trọng trong phòng khách, nhưng khóa lại căn phòng nơi mình cất giữ những thù hận. Chúng ta có thể đặt ảnh Chúa ở nơi mọi người dễ nhìn thấy, nhưng không muốn ánh sáng của Người soi vào cách mình kiếm tiền, cách mình sử dụng quyền lực, cách mình đối xử với người yếu thế. Chúng ta có thể chuẩn bị cho Chúa một bữa ăn rất chu đáo, nhưng lại mong Người chỉ hiện diện như một vị khách lịch sự, đừng đụng đến những điều chúng ta đã quen làm, đừng hỏi những câu khiến chúng ta mất bình an giả tạo. Có khi chúng ta yêu một hình ảnh về Chúa hơn là chính Chúa: một hình ảnh luôn xác nhận rằng mình đúng, luôn đứng về phía mình, luôn giúp mình giữ nguyên vị trí đã có. Nhưng khi Chúa thực sự đến, Người không chỉ ngồi vào chiếc ghế chúng ta dành sẵn. Người còn chạm đến những điều chúng ta không định đưa ra ánh sáng. Người nhìn thấy nỗi mệt mỏi phía sau sự nghiêm khắc, nỗi sợ phía sau thói kiểm soát, lòng tham phía sau những lời biện hộ, khát vọng được tôn trọng phía sau sự háo danh. Đôi khi cuộc gặp gỡ với Chúa bắt đầu bằng một sự khó chịu như thế. Chúng ta cảm thấy bị động đến, bị chất vấn, bị mất đi cái quyền tự xem mình là người không có vấn đề. Nhưng chính điều khiến chúng ta khó chịu ấy có thể là khởi đầu của ơn chữa lành. Bác sĩ không giúp bệnh nhân bằng cách tránh chạm vào chỗ đau. Và Chúa không cứu chúng ta bằng cách làm ngơ trước những điều đang âm thầm làm hỏng trái tim mình.
Chúng ta thường biết sửa những điều người khác nhìn thấy nhanh hơn những điều chỉ có mình và Chúa biết. Nếu áo bị lấm, ta tìm cách thay. Nếu tóc rối, ta chải lại. Nếu lỡ nói một câu vụng về trước đám đông, ta tìm cách giải thích. Nếu danh tiếng bị ảnh hưởng, ta lo lắng và lập tức muốn phục hồi. Nhưng nếu lòng mình đang nuôi một sự ganh ghét, nhiều khi ta để nguyên. Nếu mình đang đối xử bất công với ai đó, ta có thể trì hoãn việc sửa sai rất lâu. Nếu mình vừa nói một lời làm người thân tổn thương, ta thường mong họ quên đi hơn là chủ động xin lỗi. Chúng ta sốt ruột trước một lỗi nhỏ trên hình ảnh của mình, nhưng lại rất kiên nhẫn với một lỗi lớn trong cách mình yêu thương. Càng được người khác kính trọng, chúng ta càng dễ có những lý do để không nhận lỗi. Càng quen với việc khuyên bảo người khác, chúng ta càng dễ quên rằng mình cũng cần được khuyên bảo. Càng làm nhiều việc đạo đức, chúng ta càng có thể sử dụng chính những việc ấy để né tránh một cuộc hoán cải cụ thể. Ta tự nhủ rằng mình đã làm nhiều điều tốt, đã hy sinh nhiều, đã đóng góp nhiều, vì thế một vài thái độ khắt khe, một vài lời cay nghiệt, một vài cách hành xử thiếu công bằng chắc cũng không đáng kể. Nhưng tình yêu không vận hành như một phép cộng trừ để việc tốt hôm qua cho phép mình tiếp tục làm tổn thương người khác hôm nay. Một đời sống được thanh luyện phải là đời sống trong đó điều tốt ta làm khiến ta có trách nhiệm hơn với những điều chưa tốt, khiến ta khiêm nhường hơn khi nhận ra sự yếu đuối, khiến ta dễ xin lỗi hơn khi biết mình đã sai.
Bởi vậy, điều cần xét lại không chỉ là hành vi, mà còn là động lực đang nuôi dưỡng hành vi ấy. Hai người có thể làm cùng một việc, nhưng lòng họ rất khác nhau. Cùng góp một khoản tiền, người này muốn giúp một gia đình vượt qua khó khăn, người kia muốn giữ vị trí của mình trong mắt cộng đoàn. Cùng tham gia một công việc chung, người này mong công việc thành công, người kia chỉ vui nếu thành công ấy gắn với tên mình. Cùng góp ý cho một người, người này đau vì thấy họ đi sai đường, người kia thích cảm giác được đứng trên họ. Cùng giữ thinh lặng, người này đang cố gắng bình tĩnh để không làm tổn thương ai, người kia đang dùng sự im lặng để trừng phạt. Chúng ta không thể nhìn vào bên trong người khác để kết luận dễ dàng, nhưng chúng ta có trách nhiệm nhìn vào bên trong chính mình. Tôi có còn làm điều tốt nếu không ai biết không? Tôi có còn phục vụ nếu người khác được khen không? Tôi có còn trung thành nếu công việc không đem lại cho tôi một vị trí nào không? Tôi có thể vui vì một người khác trưởng thành hơn mình không? Tôi có thể giúp một người mà không buộc họ phải đứng về phía mình không? Những câu hỏi ấy đưa chúng ta đến một nơi rất thật. Ở đó, chúng ta nhận ra mình vừa có lòng quảng đại vừa có sự tính toán, vừa có thiện chí vừa có tự ái, vừa muốn phụng sự Chúa vừa muốn được nhìn nhận. Nhận ra sự pha trộn ấy không phải là lý do để bỏ cuộc. Đó là lý do để cầu nguyện sâu hơn và để tiếp tục làm điều tốt với một lòng trung thực hơn. Chúa có thể thanh luyện một thiện chí còn vụng về. Nhưng thật khó để được thanh luyện nếu ta nhất quyết gọi mọi động lực của mình là tốt.
Một trong những vết bẩn âm thầm nhất của tâm hồn là sự chiếm hữu. Nó không chỉ xuất hiện nơi người có nhiều tiền. Nó có thể xuất hiện trong một người sống rất giản dị, bởi người ấy vẫn muốn mọi sự phải thuộc về mình theo một cách nào đó. Ta chiếm hữu sự chú ý của người khác, muốn họ phải luôn nhớ đến mình. Ta chiếm hữu tình cảm của con cái, không chấp nhận việc chúng lớn lên và có những lựa chọn riêng. Ta chiếm hữu công việc trong cộng đoàn, cho rằng chỉ mình mới biết làm và không ai được thay đổi điều mình đã thiết lập. Ta chiếm hữu một vai trò, một lời khen, một mối quan hệ, thậm chí một sự hy sinh. Ta kể lại những gì mình đã làm không phải để tạ ơn, mà để người khác mắc nợ. Một người có thể cho rất nhiều mà vẫn giữ rất chặt, bởi sau mỗi món quà là một sợi dây vô hình buộc người nhận phải biết ơn theo ý người cho. Khi ấy, việc cho đi chưa làm trái tim tự do. Nó chỉ làm sự kiểm soát trở nên khó nhận diện hơn. Tình yêu trưởng thành đòi chúng ta học một cách trao ban khác: giúp đỡ để người kia có thể đứng lên, đồng hành để người kia có thể trưởng thành, trao cơ hội để người kia có thể sống trách nhiệm, rồi chấp nhận rằng họ không thuộc về mình. Người được giúp không phải là tài sản của người giúp. Người được yêu không phải là phần thưởng của người yêu. Và những công việc mình đã phục vụ không trở thành lãnh địa riêng chỉ vì mình đã đổ vào đó nhiều công sức. Có những lúc việc thanh luyện tâm hồn diễn ra qua một hành động rất khó: buông tay khỏi điều mình đã dùng để xác định giá trị của bản thân.
Trong gia đình, việc thanh luyện ấy trở nên cụ thể hơn bất cứ nơi nào. Bởi gia đình là nơi người ta không thể mãi sống bằng một hình ảnh được chuẩn bị cẩn thận. Người ngoài có thể chỉ thấy ta trong những giờ tốt đẹp nhất, nhưng người thân nhìn thấy ta lúc mệt, lúc bực, lúc thất vọng, lúc không còn muốn giữ ý. Có những người rất kiên nhẫn với khách, nhưng không chịu nổi một câu hỏi lặp lại của cha mẹ già. Có những người sẵn sàng nghe chuyện của người quen hàng giờ, nhưng không dành nổi vài phút để nghe con mình kể chuyện trong ngày. Có những người luôn nói năng dịu dàng trong cộng đoàn, nhưng về nhà lại xem sự nặng lời là điều bình thường. Ta dễ nghĩ rằng người thân phải hiểu mình, phải chịu đựng mình, phải biết mình có nhiều áp lực. Nhưng người thân cũng có những áp lực mà ta chưa từng hỏi đến. Người thân cũng cần được tôn trọng, cần được giải thích, cần được nhìn nhận như một con người có lòng tự trọng và có giới hạn. Không ai trở nên ít xứng đáng được yêu chỉ vì họ ở gần ta hơn. Trái lại, chính những người ở gần cần được hưởng hoa trái đầu tiên của đời sống cầu nguyện nơi ta. Nếu sau bao nhiêu năm sống đạo, ta chỉ có thể nói chuyện dịu dàng với người ngoài mà vẫn làm người trong nhà sợ hãi, ta cần can đảm xét lại. Nếu những lời kinh không giúp ta biết dừng lại trước khi xúc phạm người thân, ta cần đưa chính sự nóng nảy ấy vào lời kinh. Nếu những việc phục vụ làm ta không còn chút sức lực nào cho người đang sống bên mình, ta cần phân định lại cách phục vụ. Tình yêu không thể mãi đi vòng qua những người Chúa đã đặt gần ta nhất.
Có những căn nhà cần một lời xin lỗi hơn là một món đồ mới. Có những người con cần nghe cha mẹ nhận rằng mình đã quá lời hơn là nghe thêm một bài dạy bảo. Có những người vợ cần một sự chia sẻ trách nhiệm hơn là một lời hứa đẹp. Có những người chồng cần được lắng nghe nỗi lo của mình thay vì luôn bị nhìn như người phải mạnh mẽ. Có những người già cần một cái nhìn kiên nhẫn hơn là một lời nhắc rằng họ làm mọi người vất vả. Sự sạch sẽ của tâm hồn được nhận ra trong những thay đổi rất nhỏ ấy. Một người bắt đầu biết hạ giọng. Một người ngừng đem chuyện cũ ra làm vũ khí. Một người thôi kể lỗi của bạn đời trước mặt người khác. Một người biết gõ cửa trước khi bước vào phòng con. Một người nhớ hỏi xem người thân có mệt không. Một người chịu đặt điện thoại xuống khi người bên cạnh đang nói. Những hành động này có vẻ đơn giản, nhưng chúng đụng đến sự ích kỷ rất thật. Chúng đòi ta từ bỏ ý nghĩ rằng nhu cầu của mình luôn quan trọng nhất, sự bực bội của mình luôn có lý nhất, thời gian của mình luôn quý nhất. Chúng đòi ta chấp nhận rằng mình có thể làm người khác đau ngay cả khi mình đang mang nhiều nỗi đau. Và chính từ đó, gia đình bắt đầu có một bầu khí khác. Không phải mọi khó khăn đều biến mất, nhưng người ta có thể nói mà không quá sợ, có thể nhận lỗi mà không bị hạ nhục, có thể yếu đuối mà không bị bỏ rơi. Một gia đình như thế trở thành nơi đức tin có thân thể, có tiếng nói, có đôi tay và có nhịp sống.
Trong cộng đoàn cũng vậy, điều cần được gìn giữ không chỉ là sự trật tự của sinh hoạt, mà còn là phẩm giá của những con người tham gia sinh hoạt ấy. Một chương trình có thể diễn ra rất đẹp, nhưng người phục vụ phía sau lại cảm thấy bị sử dụng. Một buổi cử hành có thể được chuẩn bị công phu, nhưng giữa những người chuẩn bị là sự cạnh tranh và những lời làm tổn thương nhau. Một công việc bác ái có thể thu hút nhiều sự chú ý, nhưng người được giúp lại mất đi sự riêng tư. Một cộng đoàn có thể tự hào vì làm được nhiều việc, nhưng một người vừa phạm lỗi lại không tìm thấy ở đó một con đường để trở về. Những điều ấy không có nghĩa là công việc chung không đáng quý. Chúng nhắc chúng ta rằng con người không thể trở thành vật liệu để xây dựng thành công cho một tổ chức. Người phục vụ cần được chăm sóc. Người yếu cần được nâng đỡ. Người phạm lỗi cần được đối diện với sự thật trong một cách thức vẫn tôn trọng nhân phẩm. Người nghèo cần được giúp mà không phải đánh đổi sự kín đáo của đời mình. Chúng ta cần tự hỏi sau một công việc chung, người ta có lớn lên trong tình yêu không, có biết quý trọng nhau hơn không, có cảm thấy mình được nhìn nhận không. Nếu chỉ có kết quả mà không có sự quan tâm đến con người, lâu dần cộng đoàn sẽ có vẻ rất mạnh mà bên trong lại mỏi mệt. Và nếu chúng ta dùng danh nghĩa phục vụ Chúa để tránh lắng nghe những người đang bị cách hành xử của mình làm tổn thương, chính đời sống phục vụ ấy đang cần được thanh luyện.
Một tâm hồn được thanh luyện cũng phải học lại cách sử dụng lời nói. Chúng ta không chỉ làm bẩn lòng mình bằng điều mình giữ lại, mà còn bằng điều mình liên tục gieo ra. Có những câu chuyện được kể chỉ để người nghe đánh giá thấp một người vắng mặt. Có những lời góp ý được bọc trong vẻ quan tâm nhưng thật ra chứa đầy sự chế giễu. Có những nhận xét không giúp ai sửa đổi, chỉ làm người nói cảm thấy mình sáng suốt hơn. Có những lần ta chuyển tiếp một thông tin vì nó hợp với sự bất mãn của mình, dù chưa biết nó có đúng không. Rồi khi danh dự của một người bị tổn thương, ta tự an ủi rằng mình chỉ kể lại điều đã nghe. Nhưng mỗi lần kể lại, chúng ta đã lựa chọn góp phần vào điều ấy. Mỗi lần thêm một lời mỉa mai, chúng ta đã làm nặng thêm gánh người khác đang mang. Mỗi lần biến một con người thành đề tài giải trí, chúng ta đã quên họ cũng có gia đình, có nước mắt, có những cố gắng và những yếu đuối mà ta không biết hết. Giữ gìn lời nói không có nghĩa là không được nói về điều sai. Có những sai trái cần được làm rõ, có những người cần được bảo vệ, có những hành vi cần được ngăn chặn. Nhưng người nói sự thật phải xét lại mục đích và cách thức của mình. Tôi đang muốn điều xấu được chấm dứt, hay đang muốn một người bị hủy hoại? Tôi đang tìm cách bảo vệ người bị tổn thương, hay đang khai thác nỗi đau của họ để thỏa mãn sự tò mò? Một trái tim ngay thẳng không cần sự độc ác để làm cho sự thật có sức mạnh.
Đời sống trên mạng khiến cuộc thanh luyện ấy càng cần thiết. Chúng ta có thể xây dựng một hình ảnh rất đẹp trong khi đời sống thực lại ngày càng cạn kiệt. Một bức ảnh cho thấy mình hạnh phúc không bảo đảm rằng mình đã biết sống hòa thuận. Một dòng trạng thái đạo đức không bảo đảm rằng mình vừa cư xử tử tế với người trong nhà. Một lời bình luận bảo vệ điều đúng không bảo đảm rằng cách mình bình luận đã tôn trọng con người. Có khi chúng ta dành rất nhiều thời gian để chứng minh mình có lập trường, nhưng rất ít thời gian để hiểu nỗi đau đang ở phía sau một câu chuyện. Có khi chúng ta quen nhìn người khác qua một đoạn ngắn, một hình ảnh, một lời kể, rồi vội kết luận về cả cuộc đời họ. Một tâm hồn cần được rửa sạch có thể bắt đầu bằng việc ngừng lại trước nút gửi. Không phải điều gì khiến mình bực cũng cần lập tức được đưa ra cho mọi người biết. Không phải điều gì làm mình thích cũng đáng để tiếp tục lan truyền. Không phải mọi cuộc tranh luận đều cần sự có mặt của mình. Và không phải việc im lặng trước một lời khiêu khích nào đó là yếu đuối. Có những lúc sự tự do của tâm hồn được biểu lộ ở khả năng không để mình bị kéo đi bởi đám đông. Ta có thể đặt điện thoại xuống, trở lại với công việc đang cần hoàn thành, nhìn người thân đang chờ mình, cầu nguyện cho một người thay vì tiếp tục nói về họ. Một đời sống thật không thể được thay thế bằng việc quản lý hình ảnh của đời sống ấy.
Lòng tham cũng cần được gọi tên trong những hoàn cảnh rất cụ thể. Chúng ta dễ nghĩ đến những chuyện lớn, trong khi sự bất công thường bắt đầu từ những việc mình coi là nhỏ. Một món hàng không đúng chất lượng nhưng được giới thiệu bằng lời đẹp. Một khoản tiền đáng lẽ phải trả nhưng cứ bị kéo dài. Một người lao động bị buộc làm thêm mà không được đối xử tương xứng. Một lợi ích mình biết không thuộc về mình nhưng vẫn nhận vì không ai phát hiện. Một lời hứa được đưa ra chỉ để người khác yên tâm trong lúc mình không có ý định thực hiện. Những điều ấy làm tổn thương người khác, đồng thời làm trái tim mình quen với việc tự bào chữa. Lúc đầu ta còn thấy ngại, sau đó thấy bình thường, rồi cuối cùng thấy người phản đối mình mới là người quá khó tính. Sự thanh luyện đòi ta đi ngược lại quá trình ấy. Ta phải nhìn thẳng vào điều mình đã làm, gọi nó bằng tên thật, chấp nhận trả lại điều không thuộc về mình, sửa chữa thiệt hại trong khả năng có thể. Một khoản đóng góp không làm biến mất trách nhiệm đối với người đã bị mình đối xử bất công. Một việc đạo đức không khiến lời gian dối trở thành vô hại. Lòng bác ái cần sự công bằng để đứng vững. Ta không thể lấy phần mình đã giữ lại của người khác để tạo nên một hình ảnh quảng đại cho chính mình. Đôi khi hành động đạo đức nhất trong ngày không phải là làm thêm một việc nổi bật, mà là thanh toán đầy đủ một món nợ, trả đúng một khoản tiền, sửa một lời giới thiệu sai, hoặc can đảm chấp nhận một thiệt thòi để không tiếp tục gây thiệt hại cho người khác.
Cho đi vì thế không chỉ là mở ví. Cho đi còn là mở ra những chỗ trong lòng mình đã đóng kín. Có người khá dễ trao một khoản tiền nhưng rất khó trao thời gian. Có người sẵn sàng giúp vật chất nhưng không chịu lắng nghe. Có người có thể làm nhiều việc nhưng không thể chịu được sự chậm chạp của một người yếu hơn. Có người sẵn sàng trao một món quà nhưng không muốn trao cơ hội cho người khác được sửa sai. Có người rộng rãi với người xa nhưng lại rất khắt khe với người gần. Mỗi người có một cánh cửa cần mở. Và thường chính cánh cửa ta không muốn mở nhất lại cho thấy nơi mình đang thiếu tự do nhất. Người luôn bận rộn có thể cần học cách dành thời gian. Người quen điều khiển có thể cần học cách tin tưởng. Người giữ trong lòng một món nợ tình cảm có thể cần học cách thôi nhắc lại. Người luôn cho rằng mình hiểu hết có thể cần học cách hỏi. Người đã quen được phục vụ có thể cần tự tay làm một việc nhỏ cho người khác. Những điều ấy không thể đo bằng số tiền, nhưng có thể làm thay đổi cả một mối quan hệ. Bởi con người không chỉ sống nhờ vật chất. Con người còn cần được đón nhận, được nghe, được tôn trọng và được hy vọng. Một bữa ăn được trao trong sự lạnh lùng giúp người ta bớt đói, nhưng một bữa ăn được trao với lòng tôn trọng còn giúp người ta bớt cô độc.
Tuy nhiên, chúng ta không nên đợi đến khi mọi động lực đã hoàn toàn trong sáng mới bắt đầu làm điều tốt. Nếu đợi như thế, có lẽ chúng ta sẽ trì hoãn suốt đời. Có những lúc ta phục vụ mà vẫn thấy mình mong được khen. Có những lúc ta giúp đỡ mà vẫn cảm thấy khó chịu vì người nhận chưa biết ơn. Có những lúc ta xin lỗi mà tự ái vẫn chưa chịu yên. Điều cần làm là nhận ra những chuyển động ấy và không để chúng quyết định hành động của mình. Ta vẫn có thể tiếp tục phục vụ, đồng thời xin Chúa giúp mình bớt lệ thuộc vào lời khen. Ta vẫn có thể tiếp tục giúp đỡ, đồng thời tập nhìn người nhận như một người có tự do. Ta vẫn có thể nói lời xin lỗi, dù lòng mình còn run và còn muốn giải thích. Sự trưởng thành thường đến qua những hành động nhỏ được thực hiện giữa một nội tâm chưa hoàn toàn ổn định. Có khi đôi tay đi trước để trái tim học theo. Có khi ta bắt đầu bằng việc ngồi xuống lắng nghe, rồi dần dần lòng thương cảm mới thức dậy. Có khi ta bắt đầu bằng việc trả lại điều đã lấy, rồi mới hiểu sâu hơn nỗi đau mình đã gây ra. Có khi ta bắt đầu bằng việc thôi nói một lời cay nghiệt, rồi mới nhận ra mình không cần làm người khác đau để bảo vệ bản thân. Ơn Chúa hoạt động trong sự cộng tác rất thật ấy. Người không đòi ta diễn một sự hoàn hảo chưa có. Người mời ta bước một bước trung thực mà hôm nay mình có thể bước.
Để bước được như vậy, chúng ta cần những khoảng thinh lặng trong đó mình không còn phải bảo vệ hình ảnh. Khi cầu nguyện, có thể ta quen trình bày những nhu cầu, những dự định, những nỗi lo; nhưng ta cũng cần đem đến trước Chúa cách mình đã sống những điều ấy. Tôi đã lo cho gia đình bằng tình yêu hay bằng sự kiểm soát? Tôi đã bảo vệ điều đúng bằng lòng can đảm hay bằng sự nóng giận? Tôi đã phục vụ bằng sự quảng đại hay bằng nỗi sợ mình không còn quan trọng? Tôi đã từ chối một yêu cầu vì giới hạn thật sự hay vì không muốn bị phiền? Những câu hỏi này cần sự kiên nhẫn. Không phải lúc nào ta cũng có ngay một câu trả lời rõ ràng. Có những động lực chỉ dần dần được nhận ra khi ta đủ yên để không vội biện hộ. Nhưng cầu nguyện không phải là tự tra tấn mình bằng sự nghi ngờ liên tục. Ta không cần nhìn mọi việc tốt mình làm như một điều đáng ngờ. Ta cần đặt tất cả dưới ánh sáng của tình yêu Chúa, với niềm tin rằng Người biết điều tốt còn mong manh nơi mình và cũng biết điều xấu mình đang cố giấu. Khi ấy, xét mình trở thành một cuộc gặp gỡ. Ta có thể nhận lỗi mà không tuyệt vọng. Ta có thể thấy sự nghèo nàn mà không phủ nhận giá trị của bản thân. Ta có thể nhìn thẳng vào một vết thương vì biết mình đang ở trước Đấng muốn chữa lành.
Bí tích hòa giải cũng mời chúng ta đi vào sự thật ấy. Có thể chúng ta đã quen nhớ lại những lỗi dễ gọi tên, nhưng lại ít để ý đến những thái độ đã trở thành nếp sống: sự khinh thường một người, thói quen luôn đổ lỗi, việc cố tình tránh trách nhiệm, sự lạnh lùng trước nỗi đau mà mình có thể giúp đỡ, cách dùng quyền để khiến người khác không dám nói thật. Có những điều không xảy ra trong một lần, mà lớn dần qua nhiều lựa chọn nhỏ. Bởi vậy, việc sám hối cần chạm đến hướng đi của đời sống. Tôi đang trở thành người dễ thương hơn hay cay nghiệt hơn? Tôi đang biết lắng nghe hơn hay ngày càng chỉ muốn người khác nghe mình? Tôi đang tự do hơn trước tiền bạc hay bị tiền bạc điều khiển nhiều hơn? Tôi đang gần người đau khổ hơn hay chỉ gần những người có thể đem lại lợi ích? Được tha thứ không phải chỉ để ta nhẹ lòng trong một khoảnh khắc, mà để ta có sức sống khác đi. Một lời xin lỗi cần được tiếp nối bằng việc bớt làm tổn thương. Một quyết tâm sống ngay thẳng cần được tiếp nối bằng một lựa chọn cụ thể khi lợi ích lại xuất hiện. Một ước muốn hòa giải cần được tiếp nối bằng sự tôn trọng giới hạn của người đã bị đau. Không phải mọi quan hệ đều có thể lập tức trở lại như trước. Có những vết thương cần thời gian, có những hậu quả cần kiên nhẫn sửa chữa. Người thật lòng sám hối không buộc người khác phải hồi phục theo tốc độ mình muốn.
Chúng ta cũng cần cẩn thận để việc thanh luyện không biến thành một cách kết án chính mình. Một tâm hồn trong sạch không phải là một tâm hồn chưa bao giờ biết đến cám dỗ, chưa bao giờ có phản ứng khó chịu, chưa bao giờ phải chiến đấu với sự ích kỷ. Có những người rất khổ vì vừa thấy một ý nghĩ xấu đã tưởng mình hoàn toàn xấu. Có những người chỉ nhớ những lần thất bại và quên rằng mình đang cố gắng, đang chống lại điều không tốt, đang trở về. Điều cần nhìn là cách ta đáp lại những chuyển động ấy. Một cơn giận xuất hiện không buộc ta phải biến nó thành lời xúc phạm. Một cảm giác ganh tị không buộc ta phải phá hỏng niềm vui của người khác. Một nỗi sợ không buộc ta phải kiểm soát mọi người. Ta có thể nhận ra cảm xúc, chấp nhận rằng mình đang khó khăn, rồi tìm một cách hành động có trách nhiệm. Có lúc cần im lặng một chút trước khi nói. Có lúc cần nghỉ ngơi vì mình đã kiệt sức. Có lúc cần tìm sự giúp đỡ, cần trao đổi với một người đáng tin, cần học những cách ứng xử mà trước đây mình chưa biết. Ân sủng không làm chúng ta thôi là con người. Ân sủng giúp chúng ta sống thân phận con người trong sự thật và trong tình yêu. Sự khiêm nhường cũng bao gồm việc biết mình có giới hạn, biết mình cần được đồng hành, biết mình không thể chỉ dựa vào ý chí để sửa mọi điều đã hình thành qua nhiều năm.
Có những người mang trong lòng những vết thương rất cũ. Họ khó tin tưởng vì từng bị phản bội. Họ hay phòng thủ vì từng bị hạ nhục. Họ không dễ nhận tình yêu vì đã quen phải tự bảo vệ. Nếu chỉ bảo họ hãy rộng lượng hơn, hãy dịu dàng hơn, hãy mở lòng hơn, chúng ta có thể vô tình làm họ cảm thấy mình bị trách thêm một lần. Việc thanh luyện một tâm hồn bị thương cần cả sự nâng đỡ. Người ấy cần được biết rằng vết thương của mình có thật, rằng điều mình đã trải qua không phải là chuyện nhỏ, rằng mình không phải giả vờ bình an để làm người khác dễ chịu. Nhưng đồng thời, họ cũng cần được giúp để không biến vết thương thành lý do làm đau những người hiện tại. Chúng ta có thể đau mà vẫn học cách không xúc phạm. Có thể sợ mà vẫn học cách không kiểm soát. Có thể chưa sẵn sàng tin tưởng mà vẫn học cách nói rõ giới hạn thay vì dùng sự lạnh lùng để trừng phạt. Sự chữa lành thường không nhanh. Nó có những ngày tiến lên và những ngày tưởng như trở lại chỗ cũ. Điều quý giá là ta tiếp tục để mình được giúp, tiếp tục chịu trách nhiệm về hành động của mình, tiếp tục giữ một khoảng mở cho tình yêu. Một trái tim đang được chữa lành không cần che giấu mọi vết sẹo. Nó cần biết rằng những vết sẹo ấy không có quyền quyết định toàn bộ tương lai của mình.
Tha thứ cũng nằm trong hành trình ấy, nhưng tha thứ cần được hiểu bằng một lòng tôn trọng sự thật. Tha thứ không đòi chúng ta gọi điều sai là đúng, cũng không buộc chúng ta đặt mình trở lại trong một hoàn cảnh tiếp tục bị tổn thương. Có người cần giữ khoảng cách. Có người cần tìm sự bảo vệ. Có người cần yêu cầu trách nhiệm và sự sửa chữa. Những điều ấy có thể đi cùng một tiến trình tha thứ. Điều chúng ta xin Chúa giải thoát là sự thù hận đang chiếm hết đời sống bên trong, là nhu cầu luôn tưởng tượng người kia phải đau khổ thì mình mới có thể bình an, là thói quen để một người đã làm mình đau tiếp tục điều khiển mọi ngày của mình. Có khi bước đầu của tha thứ chỉ là không tiếp tục nuôi một câu chuyện cay đắng. Có khi chỉ là thôi tìm cách làm nhục người kia. Có khi chỉ là cầu xin để mình không bị biến đổi thành một người giống điều mình từng chịu đựng. Ta không cần ép cảm xúc phải đi nhanh hơn khả năng thực tế. Nhưng ta có thể bắt đầu hướng trái tim về một sự tự do lớn hơn. Và trong hành trình ấy, Chúa biết những điều ta chưa thể nói, biết sự run rẩy phía sau vẻ bình thường, biết có những lời cầu nguyện chỉ là một tiếng thở dài. Người không khinh những bước nhỏ. Một bước nhỏ trong sự thật có thể quý hơn rất nhiều lời rộng lượng mà lòng ta chưa thực sự có.
Đôi khi việc rửa sạch tâm hồn bắt đầu bằng lòng biết ơn. Một người chỉ nhìn những gì mình thiếu sẽ dễ coi cuộc đời như một món nợ chưa được trả. Người ấy thấy thành công của người khác như phần mình bị mất, thấy lời khen dành cho người khác như sự lãng quên đối với mình, thấy yêu cầu của người thân như một gánh nặng mới. Lòng biết ơn giúp ta nhìn lại những điều đã được trao: một người vẫn ở bên, một cơ hội được làm việc, một bữa ăn, một sức khỏe còn có thể sử dụng, một lỗi lầm đã được tha thứ, một ngày mới còn mở ra. Biết ơn không có nghĩa là phủ nhận những khó khăn hay chấp nhận sự bất công. Nó giúp chúng ta không để khó khăn trở thành cách nhìn duy nhất. Khi biết ơn, ta có thể bớt đòi hỏi người khác phải luôn làm mình hài lòng. Ta có thể nhận một việc tốt mà không lập tức hỏi tại sao chưa nhiều hơn. Ta có thể vui với điều nhỏ, có thể thấy một sự quan tâm vụng về vẫn đáng quý, có thể nhận ra người thân đang cố gắng dù họ chưa làm đúng mọi điều mình mong. Một trái tim biết ơn có thêm khoảng trống cho lòng thương xót. Nó không còn phải nắm chặt mọi thứ để chứng minh mình được yêu. Nó bắt đầu tin rằng đời mình có những ân huệ, và vì đã được nhận, mình cũng có thể trao.
Thánh lễ mời chúng ta đem cả đời sống ấy đến trước Chúa. Không chỉ những phần ngay ngắn, mà cả những điều chưa ổn; không chỉ lòng sốt sắng, mà cả sự phân tâm; không chỉ lời tạ ơn, mà cả những mối quan hệ đang cần được sửa chữa. Nếu chúng ta chỉ đem đến nhà thờ một con người đã được chuẩn bị để người khác nhìn, cuộc gặp gỡ sẽ bị giới hạn ngay từ đầu. Ta cần đem đến con người thật: người đang lo tiền bạc, người đang giận một người thân, người đang thấy mình bị quên lãng, người đang sợ mất vị trí, người đang mỏi mệt vì cố sống tốt mà vẫn vấp ngã. Chính con người ấy cần được Chúa nuôi dưỡng. Rồi khi trở về, điều đã cử hành cần tiếp tục trong cách sống. Lòng kính trọng đối với Chúa cần giúp ta kính trọng người mà trước đây mình dễ coi thường. Sự bình an mình cầu xin cần giúp ta ngừng gieo thêm căng thẳng. Lòng thương xót mình lãnh nhận cần giúp ta bớt nghiệt ngã khi nhìn một người đang khó khăn. Có những hoa trái rất âm thầm: hôm nay ta không nói câu mà hôm qua chắc chắn đã nói; hôm nay ta chịu nghe hết một lời giải thích; hôm nay ta nhớ đến một người không đem lại lợi ích nào cho mình; hôm nay ta trả lại điều đáng lẽ đã muốn giữ. Những thay đổi ấy có thể không ai vỗ tay, nhưng chúng cho thấy việc gặp Chúa đang đi vào đời thật.
Vì thế, cuối một ngày, chúng ta có thể dành một chút thời gian để trở về với lòng mình. Hôm nay ai đã phải chịu sự nóng nảy của tôi? Ai đã cần tôi mà tôi không muốn nhìn thấy? Tôi đã giữ điều gì quá chặt? Tôi đã dùng lời nói để nâng đỡ hay để hạ thấp? Có việc nào tôi cần sửa vào ngày mai? Nhưng cũng cần hỏi: hôm nay tôi đã nhận được điều tốt nào? Tôi đã vượt qua được một phản ứng nào? Tôi đã có một khoảnh khắc biết yêu hơn không? Xét mình cần cả sự thật về lỗi lầm lẫn sự thật về ân sủng. Nếu chỉ nhìn lỗi lầm, ta có thể mất hy vọng. Nếu chỉ nhìn việc tốt, ta có thể mất sự khiêm nhường. Nhìn cả hai, ta học cách sống dưới ánh sáng của Chúa: biết ơn vì điều đã được thực hiện, xin tha thứ vì điều còn thiếu, xin sức mạnh cho điều cần thay đổi. Rồi ta chọn một việc cụ thể. Không cần hứa sửa toàn bộ cuộc đời trong một đêm. Ngày mai tôi sẽ gọi điện cho người mình đã bỏ quên. Ngày mai tôi sẽ nói lời xin lỗi mà không thêm một lời đổ lỗi. Ngày mai tôi sẽ hoàn tất trách nhiệm đang trì hoãn. Ngày mai tôi sẽ dành một khoảng thời gian thật sự cho gia đình. Một quyết tâm nhỏ, rõ ràng và trung thực thường giúp ta tiến xa hơn một lời hứa lớn được đưa ra trong xúc động rồi nhanh chóng bỏ lại.
Sẽ có những ngày ta thất bại. Ta lại nóng giận, lại muốn được khen, lại giữ chặt điều đáng lẽ phải buông, lại nói một câu khiến người khác đau. Khi ấy, điều cần làm là trở về sớm hơn. Đừng để một lần vấp ngã trở thành cả một tuần tự biện hộ. Đừng để lòng tự ái khiến ta tiếp tục làm điều sai chỉ vì không muốn nhận mình đã sai. Đừng nghĩ rằng vì mình đã thất bại nên mọi cố gắng trước đó đều vô nghĩa. Một người đang học sống tốt có thể phải xin lỗi nhiều lần, nhưng mỗi lần xin lỗi cần đi cùng một nỗ lực thật để thay đổi. Một người đang tập quảng đại có thể còn thấy tiếc, nhưng vẫn có thể tiếp tục cho đi. Một người đang học hiền lành có thể còn giận, nhưng vẫn có thể chọn không gây thêm thương tích. Chúng ta được biến đổi trong sự kiên trì ấy. Không phải bằng việc liên tục kiểm tra xem mình đã hoàn hảo chưa, mà bằng việc tiếp tục hướng về Chúa và tiếp tục chịu trách nhiệm về cách mình sống. Có một niềm hy vọng rất sâu ở đây: con người không bị đóng khung mãi trong lần tệ nhất của mình. Với ơn Chúa và sự cộng tác chân thành, một người cay nghiệt có thể học dịu dàng, một người ích kỷ có thể học trao ban, một người luôn phòng thủ có thể học đón nhận, một người từng làm đau có thể học trở thành nơi người khác được an toàn.
Điều đẹp nhất của một tâm hồn được thanh luyện có lẽ là người ta không còn phải gồng mình để chứng minh mình tốt. Họ có thể nhận một lời góp ý mà không lập tức biến người góp ý thành đối thủ. Họ có thể nói mình chưa biết. Họ có thể vui khi người khác làm tốt hơn. Họ có thể nhận sự giúp đỡ mà không thấy bị hạ thấp. Họ có thể làm một việc tốt trong kín đáo mà không nóng lòng chờ nó được biết đến. Họ có thể hiện diện bên một người đau khổ mà không cần có ngay mọi câu trả lời. Họ có thể nghiêm túc trước điều sai mà vẫn giữ một thái độ nhân hậu. Họ không hoàn hảo, nhưng có một sự tự do khiến người khác được thở. Ở gần họ, người ta không luôn cảm thấy bị đo lường, bị xét nét, bị buộc phải đóng một vai. Người ta có thể nói thật hơn, có thể nhận lỗi hơn, có thể hy vọng hơn. Sự trong sạch ấy không lạnh lẽo. Nó có hơi ấm của người biết mình đã được thương xót. Nó không tạo khoảng cách để bảo vệ sự cao quý của mình. Nó mở ra một chỗ cho người khác. Và chính ở đó, đức tin trở nên thuyết phục: không phải vì người ấy nói hay về tình yêu, mà vì có những người thực sự được yêu khi ở bên họ.
Lạy Chúa, xin giúp chúng con can đảm nhìn vào lòng mình. Xin đừng để chúng con chỉ bận tâm đến những điều người khác có thể thấy, trong khi bỏ quên những thái độ đang làm cạn kiệt tình yêu. Xin cho chúng con nhận ra sự ích kỷ mà mình đã quen gọi là hợp lý, sự nóng nảy mà mình đã quen xem là tính tình, sự kiểm soát mà mình đã quen gọi là quan tâm, sự háo danh mà mình đã quen giấu dưới danh nghĩa phục vụ. Xin cho chúng con có đủ khiêm nhường để nhận lỗi và đủ hy vọng để bắt đầu lại. Khi chúng con làm điều tốt, xin thanh luyện những động lực còn pha trộn. Khi chúng con thất bại, xin giúp chúng con trở về trong sự thật. Khi chúng con bị tổn thương, xin chữa lành để chúng con không tiếp tục truyền nỗi đau ấy sang người khác. Khi chúng con có quyền quyết định, xin cho chúng con nhớ đến phẩm giá của người chịu ảnh hưởng bởi quyết định mình. Khi chúng con có của cải, xin cho chúng con sử dụng bằng lòng ngay thẳng và quảng đại. Khi chúng con có lời để nói, xin cho lời ấy biết bảo vệ sự thật và nâng đỡ con người. Xin cho những giờ cầu nguyện làm chúng con dễ lắng nghe hơn, những lần được tha thứ làm chúng con bớt khắt khe hơn, những lần được Chúa nuôi dưỡng làm chúng con biết chia sẻ hơn. Xin bắt đầu từ những việc nhỏ trong ngày sống: một lời nói được giữ lại để không làm đau, một trách nhiệm được chu toàn, một món nợ được thanh toán, một người được hỏi han, một lời xin lỗi được nói bằng tất cả sự chân thành. Xin cho chúng con biết giữ gìn cả những điều bên ngoài lẫn những điều sâu kín, để đời sống không bị chia đôi giữa điều mình biểu lộ và điều mình thực sự là. Và xin cho trái tim chúng con, qua từng ngày được Chúa chạm đến, trở thành một nơi có chỗ cho sự thật, có chỗ cho lòng thương xót, có chỗ cho người nghèo, có chỗ cho người thân và có chỗ cho chính Chúa ở lại. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.
KHI LÒNG NGƯỜI CẦN ĐƯỢC GỘT RỬA
Có những căn nhà rất sạch, nhưng người sống trong đó lại không tìm được bình an. Có những bàn ăn được chuẩn bị thật đẹp, nhưng các thành viên trong gia đình ngồi bên nhau mà không còn muốn nhìn vào mắt nhau. Có những bộ quần áo được giữ gìn cẩn thận, nhưng người mặc chúng đang mang trong lòng một nỗi giận dữ chưa bao giờ chịu buông xuống. Có những lời nói rất đúng phép, rất lịch sự, rất đạo đức, nhưng phía sau chúng là một thái độ lạnh lùng khiến người nghe cảm thấy mình bị loại trừ. Và cũng có những cuộc đời nhìn bên ngoài thật đáng kính, thật chu toàn, thật ngay ngắn, nhưng bên trong lại mệt mỏi vì phải liên tục bảo vệ một hình ảnh mà chính mình cũng biết là chưa phản ánh hết sự thật. Chúng ta có thể lau sạch rất nhiều thứ chung quanh mình mà vẫn chưa để cho Thiên Chúa chạm đến nơi cần được thanh tẩy nhất: trái tim. Chúng ta có thể dành nhiều thời gian để sửa lại cách người khác nhìn mình, nhưng rất ít thời gian để xét xem mình đang nhìn người khác bằng đôi mắt nào. Chúng ta có thể bận tâm đến việc mình có bị đánh giá thấp hay không, nhưng lại ít bận tâm đến những người đã bị mình làm tổn thương. Chính ở đó, đời sống đức tin có thể âm thầm đi chệch hướng. Nó vẫn giữ được dáng vẻ quen thuộc, vẫn có những sinh hoạt đều đặn, vẫn có những lời cầu nguyện đúng giờ, nhưng sức sống bên trong dần suy yếu vì tình yêu không còn được nuôi dưỡng. Tin Mừng hôm nay dẫn chúng ta trở về với câu hỏi rất căn bản: điều gì đang thật sự sống trong lòng tôi? Sau tất cả những công việc, những bổn phận, những hình thức và những lời nói, trong tôi đang có lòng biết ơn hay sự bất mãn, lòng thương xót hay sự khinh miệt, sự ngay thẳng hay những tính toán giấu kín, một tâm hồn muốn trao ban hay một bàn tay chỉ muốn nắm giữ?
Đức Giêsu bước vào một bữa ăn, một khung cảnh rất bình thường của đời sống con người. Chính sự bình thường ấy giúp chúng ta hiểu rằng việc gặp gỡ Thiên Chúa không chỉ diễn ra trong những giờ phút long trọng. Người có thể đến với chúng ta giữa bữa cơm, trong căn bếp, trong lúc cả nhà trở về sau một ngày làm việc, khi chúng ta tiếp một người khách, khi chúng ta quyết định có dành thời gian cho ai đó hay không. Bàn ăn là nơi con người bộc lộ khá rõ lòng mình. Có người mời khách với sự chân thành, có người mời vì phép lịch sự, có người mời để tạo quan hệ, có người mời nhưng trong lòng vẫn âm thầm dò xét. Một cử chỉ hiếu khách có thể mở ra sự gặp gỡ, nhưng cũng có thể trở thành một hoàn cảnh trong đó người ta quan sát nhau để tìm điều không vừa ý. Điều đáng suy nghĩ là người ta có thể ở rất gần Đức Giêsu mà vẫn chỉ chú ý đến một chi tiết khiến mình khó chịu. Có thể mời Người vào nhà nhưng chưa thật sự đón Người vào cách suy nghĩ. Có thể dành cho Người một chỗ ở bàn ăn nhưng không dành cho Người quyền thay đổi những chuẩn mực mà mình đã quen dùng để đánh giá mọi người. Trong đời sống chúng ta cũng vậy. Chúng ta vẫn muốn Chúa hiện diện, nhưng đôi khi chỉ muốn Người hiện diện trong giới hạn chúng ta đặt ra. Chúng ta muốn Người an ủi, nâng đỡ, bảo vệ, nhưng không dễ chấp nhận khi Người chỉ ra sự ích kỷ trong lòng mình. Chúng ta muốn nghe những lời làm mình yên tâm, nhưng lại thấy khó chịu trước những lời đòi mình hoán cải. Thế rồi, thay vì để Chúa soi sáng, chúng ta bắt đầu tìm lý do để né tránh ánh sáng ấy.
Có một kiểu đạo đức khiến con người ngày càng biết yêu thương, nhưng cũng có một cách thực hành đạo khiến người ta ngày càng khó gần. Người càng cầu nguyện thì càng biết lắng nghe, càng biết nhìn nhận giới hạn của mình, càng hiểu rằng mình sống nhờ lòng thương xót; đó là một dấu hiệu đáng quý của sự trưởng thành thiêng liêng. Trái lại, nếu càng giữ nhiều việc đạo đức, chúng ta càng dễ nổi giận vì người khác không làm giống mình, càng thích chia con người thành những nhóm đáng kính và không đáng kính, càng khó chịu trước những ai có một hành trình khác mình, thì chúng ta cần dừng lại. Không phải để bỏ cầu nguyện, bỏ kỷ luật hay coi nhẹ những thực hành tốt đẹp, nhưng để hỏi xem những điều ấy đang dẫn lòng mình đi đâu. Một người có thể thuộc rất nhiều kinh mà vẫn không biết nói một lời xin lỗi. Có thể tham gia rất nhiều hội đoàn mà vẫn để người thân chịu cô đơn ngay trong nhà mình. Có thể rất nghiêm túc khi giữ giờ lễ mà lại dễ dàng thất hứa trong công việc. Có thể rất xúc động khi nghe nói về lòng thương xót mà vẫn không chịu cho một người đã sai lầm cơ hội làm lại. Những mâu thuẫn ấy không phải lúc nào cũng xuất phát từ sự cố tình giả dối. Nhiều khi chúng ta đã sống như thế quá lâu nên không còn nhận ra. Những thói quen bên ngoài trở thành một sự bảo đảm khiến chúng ta ngại kiểm tra đời sống bên trong. Chúng ta tưởng rằng vì mình vẫn làm những việc quen thuộc nên mọi sự vẫn ổn. Nhưng một tâm hồn đang xa dần tình yêu có thể vẫn giữ nguyên lịch sinh hoạt tôn giáo của mình. Vì thế, điều cần thiết là để mỗi việc đạo đức trở thành một cuộc gặp gỡ thật, trong đó chúng ta sẵn sàng được Chúa sửa dạy.
Chúng ta cần đọc lời cảnh tỉnh của Tin Mừng với sự khiêm tốn, bởi rất dễ nghe một lời phê phán rồi lập tức nghĩ đến người khác. Có người nghe nói về sự hình thức liền nhớ đến một người quen. Có người nghe nói về lòng tham liền hình dung một người giàu. Có người nghe nói về sự tự mãn liền nghĩ đến một người có chức vụ. Nhưng nếu Lời Chúa chỉ giúp chúng ta tìm ra lỗi của người khác, chúng ta đã bỏ lỡ cuộc gặp gỡ mà Lời ấy muốn thực hiện trong lòng mình. Trong mỗi người đều có khả năng tự bảo vệ bằng cách phê phán. Khi chỉ ra lỗi của ai đó, chúng ta dễ có cảm giác mình đang đứng ở một vị trí tốt hơn. Khi kể lại sự thiếu sót của một người, chúng ta dễ quên những vùng tối trong chính đời mình. Khi đòi hỏi người khác phải thay đổi, chúng ta có thể tạm thời tránh được nỗi khó chịu của việc phải thay đổi bản thân. Vì vậy, câu hỏi đầu tiên cần được đặt ra không phải là ai đang sống hình thức, nhưng là tôi đang sống hình thức ở đâu. Tôi có đang dùng một công việc tốt để che đi một bổn phận mình đã bỏ quên không? Tôi có đang lấy sự nhiệt thành của mình để biện minh cho thái độ thiếu tôn trọng không? Tôi có đang nói về chân lý với một tâm hồn thiếu bác ái không? Tôi có đang giữ một điều nhỏ thật kỹ trong khi dung túng cho một điều lớn gây tổn thương không? Những câu hỏi ấy có thể làm chúng ta không thoải mái, nhưng sự không thoải mái đó đôi khi chính là khởi đầu của một cuộc trở về. Người bệnh chỉ có thể bắt đầu chữa trị khi chịu nhìn nhận vết thương. Người lạc đường chỉ có thể tìm lại hướng đi khi thôi quả quyết rằng mình đang đi đúng.
Sự sạch sẽ bên ngoài có giá trị của nó. Việc giữ gìn vệ sinh, sự trang nghiêm trong phụng vụ, sự cẩn thận trong cách ăn mặc, sự ngăn nắp trong nhà cửa, thái độ tôn trọng khi tiếp xúc với người khác đều là những điều tốt. Đức tin không đòi chúng ta coi thường thân xác hay xem nhẹ mọi hình thức. Con người sống bằng cả thân xác lẫn tâm hồn, và tình yêu thường cần những cử chỉ cụ thể để được biểu lộ. Một bàn ăn được chuẩn bị chu đáo có thể diễn tả sự quan tâm. Một nhà thờ được chăm sóc sạch đẹp có thể diễn tả lòng kính trọng. Một lời chào đúng mực có thể giúp người khác cảm thấy được đón nhận. Tuy nhiên, những cử chỉ ấy chỉ thật sự đẹp khi gắn với một tấm lòng chân thành. Nếu chúng ta chăm chút hình thức để người khác kính nể nhưng không quan tâm đến điều họ đang chịu đựng, sự chu đáo ấy vẫn còn thiếu điều cốt yếu. Nếu chúng ta đòi hỏi mọi người giữ trật tự nhưng lại dùng lời nói làm họ mất phẩm giá, sự trật tự ấy không đủ sức tạo nên một cộng đoàn bình an. Nếu chúng ta lo giữ cho nơi thờ phượng thật đẹp mà lại không muốn người nghèo bước vào vì sợ họ làm phiền, thì có một điều gì đó trong lòng chúng ta cần được xem lại. Vẻ đẹp bên ngoài được hoàn thành khi nó phục vụ cuộc gặp gỡ, sự tôn trọng và tình yêu. Một nghi thức được cử hành sốt sắng cần tiếp tục sinh hoa trái trong cách chúng ta sống sau khi nghi thức kết thúc. Người vừa quỳ trước bàn thờ cần học cách đứng bên cạnh người đau khổ. Người vừa chắp tay cầu nguyện cần học cách mở tay để nâng đỡ.
Lòng tham thường không xuất hiện trong những hình thức quá rõ ràng để chúng ta dễ nhận ra. Nó có thể khoác dáng vẻ của sự cẩn thận, của nỗi lo cho tương lai, của mong muốn bảo vệ gia đình, của sự khôn ngoan trong quản lý. Chúng ta cần làm việc, cần tiết kiệm, cần tính toán có trách nhiệm; những điều đó không có gì sai. Nhưng lòng tham bắt đầu khi việc sở hữu dần chiếm lấy quyền quyết định mọi tương quan. Khi vì thêm một khoản lợi mà chúng ta chấp nhận làm người khác thiệt hại. Khi vì sợ mất một chút thời gian mà chúng ta không còn muốn nghe người thân. Khi vì bảo vệ sự tiện nghi mà chúng ta xem mọi lời cầu cứu như một sự quấy rầy. Khi vì muốn giữ ảnh hưởng mà chúng ta không cho người khác cơ hội trưởng thành. Khi vì muốn được ghi nhận mà chúng ta khó chịu trước thành công của người bên cạnh. Có một lòng tham tiền bạc, nhưng cũng có lòng tham danh tiếng, lòng tham sự chú ý, lòng tham quyền kiểm soát. Một người có thể không giữ nhiều tài sản mà vẫn muốn nắm mọi quyết định. Một người có thể sống đơn sơ mà vẫn không chịu nhường vị trí. Một người có thể làm rất nhiều việc cho cộng đoàn nhưng lại xem cộng đoàn như nơi phải trả lại cho mình sự kính trọng tương xứng. Từ đó, việc phục vụ trở nên nặng nề vì luôn đi kèm một đòi hỏi âm thầm. Chúng ta làm, nhưng muốn người khác nhớ. Chúng ta cho, nhưng muốn người khác biết ơn theo cách mình mong đợi. Chúng ta hy sinh, nhưng giữ một cuốn sổ vô hình để ghi lại những gì mình đã làm. Chúa mời chúng ta bước vào một sự tự do sâu hơn, trong đó điều thiện có thể được thực hiện ngay cả khi không ai vỗ tay.
Sự dữ trong lòng cũng thường bắt đầu từ những điều rất nhỏ được dung túng qua thời gian. Một chút ghen tị không được nhìn nhận có thể trở thành thói quen hạ thấp người khác. Một chút tự ái không được chữa lành có thể trở thành sự lạnh nhạt kéo dài. Một lần nói xấu được xem là vô hại có thể mở đường cho việc làm tổn thương danh dự của cả một người. Một thái độ khinh thường được giữ kín có thể khiến chúng ta không còn nghe được tiếng nói của những người yếu thế. Không phải mọi cảm xúc khó chịu đều là tội. Con người có thể giận, buồn, sợ, thất vọng, bị tổn thương. Nhưng điều cần xét là chúng ta làm gì với những cảm xúc ấy. Chúng ta có đưa chúng vào cầu nguyện để được soi sáng không, hay để chúng âm thầm hướng dẫn lời nói và hành động? Chúng ta có tìm cách nói thật trong sự tôn trọng không, hay nuôi ý muốn làm người khác đau như mình đã đau? Chúng ta có nhận ra một ý nghĩ độc ác rồi dừng lại không, hay tiếp tục thưởng thức nó vì thấy mình được an ủi khi người khác gặp khó khăn? Việc thanh luyện tâm hồn cần sự thành thật rất cụ thể. Chúng ta không thể chỉ nói chung rằng mình yếu đuối rồi bỏ qua mọi chi tiết. Cần nhận ra mình thường mất bác ái với ai, thường gian dối ở chỗ nào, thường bị điều gì lôi kéo, thường dùng lý do nào để tránh một bổn phận. Khi một vùng tối được gọi đúng tên, chúng ta có thể bắt đầu xin ơn và chọn một hành động khác. Ánh sáng của Chúa giúp chúng ta nhìn rõ để được chữa lành, chứ không nhằm đẩy chúng ta vào sự chán nản.
Trong gia đình, sự khác biệt giữa hình thức và sự thật có thể được cảm nhận rất nhanh. Một gia đình có thể treo ảnh thánh ở nhiều nơi, có thể giữ những dịp lễ quan trọng, có thể tổ chức đọc kinh đều đặn, nhưng bầu khí sống chung vẫn nặng nề vì không ai được nói thật về nỗi đau của mình. Người cha có thể đòi con phải ngoan nhưng không chịu nhìn lại cách mình nổi nóng. Người mẹ có thể mong con biết cầu nguyện nhưng lại liên tục dùng lời so sánh khiến con cảm thấy mình vô giá trị. Người chồng có thể muốn được tôn trọng nhưng không nhận ra bao nhiêu lần mình đã coi nhẹ sự mệt mỏi của vợ. Người vợ có thể cần được lắng nghe nhưng trong lúc đau buồn lại dùng những lời làm chồng bị tổn thương sâu hơn. Con cái có thể giữ phép lịch sự với người ngoài nhưng nói năng cộc cằn với cha mẹ. Chúng ta cần đưa đức tin vào chính những chỗ ấy. Giờ kinh gia đình sẽ sinh hoa trái khi sau giờ kinh có một người biết hạ giọng. Thánh lễ sẽ tiếp tục trong mái nhà khi có một người chịu nhận lỗi. Việc tôn kính Chúa sẽ có sức thuyết phục đối với trẻ nhỏ khi chúng thấy người lớn đối xử với nhau công bằng, chân thành và biết sửa sai. Không gia đình nào hoàn toàn không có xung đột. Điều làm nên sự khác biệt là cách các thành viên đi qua xung đột. Có những gia đình dùng mỗi cuộc bất đồng để làm nhau xa hơn, nhưng cũng có những gia đình dần học được cách nói rõ điều mình cần, lắng nghe điều người kia đang chịu và cùng nhau tìm một bước nhỏ để thay đổi. Một mái nhà trở nên sạch trong ý nghĩa thiêng liêng khi những lời dối trá được giảm bớt, những xúc phạm được ngăn lại, những vết thương được nhìn nhận và lòng thương xót có chỗ để hoạt động.
Cũng cần nhận ra rằng chúng ta thường dễ quảng đại với những người ở xa hơn là với những người ở gần. Một câu chuyện đau thương trên mạng có thể làm chúng ta xúc động, trong khi sự mệt mỏi của người đang sống cùng nhà lại bị xem là điều quá quen thuộc. Chúng ta có thể dành nhiều thời gian để động viên một người mới gặp, nhưng không còn kiên nhẫn nghe người thân kể chuyện. Có thể sẵn sàng làm một việc bác ái đáng ghi nhận, nhưng lại thấy khó chịu khi phải lặp đi lặp lại một công việc chăm sóc âm thầm. Chăm một người bệnh lâu ngày, giúp một người già chậm chạp, đồng hành với một đứa trẻ đang gặp khó khăn, giữ lời hứa với người không có khả năng đòi hỏi, đó là những nơi lòng quảng đại được thử luyện thật sâu. Ở đó, tình yêu không luôn đem lại cảm giác hào hứng. Có lúc nó chỉ là việc đứng dậy thêm một lần nữa, nói dịu lại một lần nữa, giải thích kiên nhẫn một lần nữa, chịu điều chỉnh chương trình của mình một lần nữa. Điều này không có nghĩa là chúng ta phải bỏ qua giới hạn hay không được nghỉ ngơi. Người phục vụ cũng cần được chăm sóc, cần sự hỗ trợ và cần chia sẻ trách nhiệm. Nhưng giữa những giới hạn ấy, chúng ta vẫn có thể hỏi: tôi có còn nhìn thấy con người trước mặt mình không, hay chỉ nhìn thấy gánh nặng họ tạo ra? Một sự thay đổi nhỏ trong cách nhìn có thể làm thay đổi cả cách chăm sóc. Khi người bệnh được nhìn như một người có phẩm giá, việc giúp họ không còn chỉ là giải quyết một công việc. Khi người già được nhìn như một cuộc đời đáng trân trọng, sự chậm chạp của họ không còn chỉ là điều làm chúng ta bực bội.
Trong đời sống giáo xứ, lời mời gọi thanh luyện bên trong cũng rất cụ thể. Một cộng đoàn có thể tổ chức nhiều hoạt động, có thể có những dịp lễ đông người, có thể có những công trình đáng quý, nhưng vẫn cần tự hỏi những người yếu thế có tìm được chỗ đứng hay không. Một người mới đến có được hướng dẫn với sự thân thiện không? Một gia đình nghèo có cảm thấy ngại ngùng vì hoàn cảnh của mình không? Một người đã lâu không đi lễ có được đón nhận khi trở lại không? Một người đang có những khó khăn trong đời sống gia đình có tìm được sự lắng nghe và hướng dẫn chân thành không? Một người trẻ đặt câu hỏi có bị xem là thiếu đức tin ngay lập tức không? Những điều ấy không phải chuyện phụ thuộc vào tính cách của vài cá nhân. Chúng liên quan đến bầu khí mà cả cộng đoàn cùng tạo nên. Khi những người có trách nhiệm chỉ chú ý đến việc chương trình có diễn ra đúng kế hoạch hay không, họ có thể vô tình bỏ sót những người đang đứng ngoài cửa. Khi chúng ta quá quan tâm đến sự đồng nhất, chúng ta dễ quên rằng một cộng đoàn gồm những người có tuổi tác, hoàn cảnh, khả năng và mức độ trưởng thành khác nhau. Việc hướng dẫn cần sự rõ ràng, nhưng sự rõ ràng có thể đi cùng lòng kiên nhẫn. Việc giữ kỷ luật cần thiết, nhưng kỷ luật có thể được thực hiện với sự tôn trọng. Việc bảo vệ điều đúng cần sự can đảm, nhưng can đảm không đòi chúng ta phải làm nhục một người. Cộng đoàn được thanh luyện khi người phục vụ biết xét lại cách phục vụ, người hướng dẫn biết lắng nghe và mọi thành viên cùng học cách quan tâm đến những người ít có tiếng nói.
Đối với những người làm công việc mục vụ, có một thử thách rất âm thầm: nói về điều thánh mỗi ngày mà dần ít dành chỗ cho điều thánh biến đổi chính mình. Công việc có thể quá nhiều, nhu cầu có thể quá lớn, những trách nhiệm có thể liên tiếp đến mức thời gian cầu nguyện bị thu hẹp thành một việc cần hoàn tất. Khi ấy, chúng ta vẫn có thể nói những lời đúng, vẫn biết phải khuyên người khác điều gì, nhưng bên trong đã bắt đầu khô cạn. Một dấu hiệu của sự khô cạn ấy là sự khó chịu ngày càng thường xuyên với những người cần mình. Một dấu hiệu khác là việc không còn dễ nhận lỗi vì sợ làm suy giảm uy tín. Rồi chúng ta có thể dùng chức vụ, kinh nghiệm hay sự hy sinh của mình làm lý do để không phải nghe góp ý. Chính lúc ấy, việc trở về với Chúa càng cần thiết. Người phục vụ không đứng ngoài hành trình hoán cải. Người hướng dẫn người khác vẫn cần được hướng dẫn. Người giảng về lòng thương xót vẫn cần xin lòng thương xót. Sự chân thành ấy không làm suy yếu trách nhiệm; nó giúp trách nhiệm được thực hiện trong tinh thần đúng đắn. Một người có thể làm nhiều việc nhưng gây tổn thương vì thiếu đời sống nội tâm. Một người biết để Chúa thanh luyện mình sẽ dần học được cách phục vụ có chiều sâu hơn: biết khi nào cần nói, khi nào cần im lặng, khi nào cần quyết định và khi nào cần nghe thêm. Đôi khi việc mục vụ có ích nhất bắt đầu bằng việc người mục tử chịu để Chúa sửa lại cách mình nhìn một người đang làm mình khó chịu.
Lời mời gọi trao ban trong Tin Mừng mở ra một con đường rất thực tế để chống lại sự khép kín của lòng người. Khi chúng ta chia sẻ, bàn tay được tập mở ra, và tâm hồn cũng có cơ hội thoát khỏi sự lệ thuộc vào điều mình đang giữ. Tuy nhiên, lòng quảng đại cần bắt đầu từ sự ngay thẳng. Không thể lấy một việc đóng góp để bỏ qua trách nhiệm trả tiền công công bằng. Không thể dùng một món quà để thay thế việc hoàn trả điều đã lấy không đúng. Không thể giúp một người rồi dựa vào đó để đòi quyền can thiệp vào mọi quyết định của họ. Bác ái cần tôn trọng phẩm giá và tự do của người nhận. Một món quà có thể thật quý khi nó giúp người khác đứng vững hơn; nó trở nên nặng nề khi buộc người nhận phải sống trong cảm giác mắc nợ không bao giờ trả hết. Vì thế, chúng ta cần xét cả điều mình cho lẫn cách mình cho. Có thể trao một ít nhưng trao với lòng kính trọng. Có thể trao nhiều nhưng kèm theo lời nói khiến người nhận bị hạ thấp. Có thể giúp âm thầm để người khác được nhẹ lòng. Có thể giúp công khai theo một nhu cầu thật của công việc, nhưng vẫn phải cẩn thận để người đang khó khăn không bị biến thành phương tiện cho hình ảnh của mình. Điều cốt yếu là chúng ta thật sự muốn điều tốt cho người ấy. Khi lòng quảng đại được thanh luyện, người cho cũng được giải thoát: không còn cần sở hữu lòng biết ơn của người khác, không còn phải kiểm soát mọi kết quả, không còn xem điều mình đã cho như bằng chứng để đặt mình ở vị trí cao hơn.
Có nhiều điều chúng ta có thể trao mà không cần chờ đến khi dư dả. Một khoảng thời gian để nghe cho trọn câu chuyện. Một sự chú ý chân thành dành cho người thường bị bỏ qua. Một lời giải thích kiên nhẫn cho người chưa hiểu. Một cơ hội làm việc dành cho người đang muốn bắt đầu lại. Một lời ghi nhận đúng lúc cho người đã cố gắng âm thầm. Một sự nhường nhịn trong việc nhỏ để bầu khí chung được bình an. Một quyết định không kể tiếp câu chuyện làm hại danh dự của ai đó. Một lần chịu đi bước đầu để giải quyết hiểu lầm. Những điều ấy có thể rất ít được nhìn thấy, nhưng chúng đòi chúng ta trao đi một phần thật của bản thân. Thời gian là một phần đời sống. Sự chú ý là một phần năng lực. Việc nhận lỗi đòi từ bỏ một phần tự ái. Việc nhường cơ hội đòi buông bớt nhu cầu được nổi bật. Và việc tha thứ đòi thôi nuôi quyền trả đũa. Chính vì thế, lòng quảng đại không chỉ liên quan đến tài sản. Nó liên quan đến cách chúng ta có mặt trong đời người khác. Có người không có nhiều tiền nhưng làm cho những người bên cạnh cảm thấy cuộc đời bớt cô độc. Có người có nhiều điều kiện nhưng mọi cuộc gặp gỡ đều khiến người khác cảm thấy mình đang làm phiền. Mỗi ngày, chúng ta đều có thể chọn mình sẽ trở thành người như thế nào. Không cần đợi một dịp lớn. Ngay trong cuộc điện thoại sắp nhận, trong lời nhắn sắp trả lời, trong người đang đứng chờ trước mặt, một cơ hội yêu thương đã có thể bắt đầu.
Trong công việc và chuyện tiền bạc, sự thanh sạch của tâm hồn được kiểm chứng bằng những quyết định rất cụ thể. Chúng ta có thể nói mình không tham, nhưng cần xem cách mình cư xử khi quyền lợi bị chạm đến. Có trung thực khi báo giá không? Có làm đúng phần việc đã nhận không? Có che giấu một sai sót để người khác chịu hậu quả không? Có trả nợ theo khả năng và cam kết của mình không? Có đối xử công bằng với người làm thuê không? Có lợi dụng sự thiếu hiểu biết của khách hàng không? Có dùng quan hệ để giành một điều vốn thuộc về người khác không? Sự ngay thẳng không chỉ là việc tránh những sai phạm lớn. Nó còn là thái độ không tìm lợi ích bằng cách làm người khác thiệt thòi. Đối với người đang phải vất vả mưu sinh, việc giữ sự trung thực có thể rất khó. Áp lực cơm áo là thật, sự bất công trong môi trường làm việc là thật, nỗi lo cho gia đình là thật. Chúng ta cần nhìn những hoàn cảnh ấy với sự cảm thông, đồng thời vẫn giữ lòng hướng về điều đúng. Đức tin không làm biến mất mọi khó khăn, nhưng có thể giúp chúng ta không để khó khăn quyết định toàn bộ lương tâm. Có lúc chúng ta phải từ chối một lợi ích vì nó đi kèm sự gian dối. Có lúc phải chấp nhận sửa một sai lầm dù tốn kém. Có lúc cần tìm sự hỗ trợ để thoát khỏi một môi trường buộc mình thường xuyên làm điều trái. Tâm hồn được gột rửa từng ngày qua những lựa chọn như thế, khi chúng ta tập đặt sự thật và phẩm giá con người vào trong các quyết định vốn rất dễ bị tiền bạc chi phối.
Không gian mạng cũng là một nơi cần được đưa vào việc xét mình. Chúng ta có thể giữ một hình ảnh rất đạo đức trên trang cá nhân, chia sẻ nhiều nội dung thiêng liêng, nhưng cách tương tác lại thiếu sự hiền hòa. Có thể nhanh chóng lên án một người chỉ qua một đoạn thông tin chưa đầy đủ. Có thể chia sẻ một tin làm hại danh dự của người khác mà không kiểm tra. Có thể dùng lời châm chọc để được nhiều người đồng tình. Có thể hả hê khi một người bị đám đông tấn công. Đôi khi chúng ta nghĩ rằng vì không gặp người ấy trực tiếp nên lời nói của mình không gây đau đớn thật. Nhưng phía sau một cái tên, một bức ảnh, một tài khoản là một con người, có gia đình, có nỗi sợ, có những giới hạn và có một cuộc đời mà chúng ta không biết hết. Sự thanh sạch bên trong đòi chúng ta giữ lương tâm cả khi không ai biết mình là ai. Trước khi viết, cần tự hỏi điều này có đúng không, có cần thiết không, có giúp làm sáng tỏ vấn đề không, có tôn trọng con người không. Có những điều cần được góp ý nghiêm túc. Có những hành vi cần được ngăn chặn và xử lý theo trách nhiệm. Nhưng việc bảo vệ điều đúng không cho phép chúng ta thưởng thức sự nhục nhã của người khác. Một tâm hồn được Chúa giáo dục sẽ học cách nói rõ mà không độc ác, phản đối mà không vu khống, tìm sự thật mà không vội kết án. Đôi khi hành động có ích nhất là dừng lại, không chuyển tiếp, không thêm một lời làm ngọn lửa bùng lên, dành thời gian để hiểu trước khi phán đoán.
Việc xét mình mỗi ngày có thể giúp chúng ta đi từ những ước muốn chung chung đến sự hoán cải thật. Không cần biến nó thành một giờ tự kết tội kéo dài. Cần đặt mình trước Chúa với lòng tin rằng Người biết và yêu chúng ta. Rồi nhìn lại ngày sống: điều gì đã làm tôi biết ơn, lúc nào tôi đã sống trong tình yêu, lúc nào tôi đã khép lòng, ai đã cần tôi mà tôi không nhận ra, lời nào tôi đã nói khiến người khác đau, điều gì tôi cần sửa vào ngày mai. Một cuộc xét mình chân thành luôn có cả việc nhận ra ân sủng lẫn nhận ra thiếu sót. Nếu chỉ nhìn thấy lỗi, chúng ta dễ nản lòng. Nếu chỉ nhìn thấy điều tốt, chúng ta dễ tự mãn. Chúng ta cần thấy mình đã được Chúa nâng đỡ thế nào và đã đáp lại chưa trọn ở đâu. Rồi chọn một việc sửa cụ thể. Có thể là gọi lại cho người mình đã nói cộc cằn. Có thể là trả lời một lời cầu cứu đã để quá lâu. Có thể là ngừng một thói quen nói xấu. Có thể là sắp xếp lại thời gian để gia đình không luôn nhận phần còn thừa. Có thể là tìm đến bí tích Hòa Giải sau một thời gian trì hoãn. Một việc nhỏ được làm thật thường có giá trị hơn nhiều quyết tâm lớn không bao giờ bắt đầu. Khi đời sống nội tâm được gắn với những bước cụ thể, chúng ta dần bớt chia đôi cuộc đời thành một phần dành cho Chúa và một phần tự mình quyết định. Mọi sự được đưa vào tương quan với Người, kể cả cách sử dụng tiền, cách xử lý giận dữ, cách làm việc và cách nghỉ ngơi.
Bí tích Hòa Giải là một nơi đặc biệt để chúng ta thôi bảo vệ dáng vẻ bên ngoài và trở về trong sự thật. Ở đó, chúng ta không cần chứng minh rằng mình tốt hơn ai. Không cần kể một câu chuyện làm mọi lỗi lầm đều có vẻ hợp lý. Không cần đưa lỗi của người khác vào để giảm nhẹ trách nhiệm của mình. Chúng ta có thể nhìn nhận điều đã làm, điều đã bỏ qua, những thói quen đang làm mình mất tự do và xin được tha thứ. Sự thành thật ấy có thể khó, nhất là khi một lỗi đã lặp lại nhiều lần. Chúng ta có thể ngại vì đã hứa rồi lại thất bại. Có thể sợ mình không đủ quyết tâm. Có thể cảm thấy xấu hổ khi phải nói ra điều vẫn muốn giấu. Nhưng chính việc trở lại trong khi còn yếu đuối diễn tả lòng tin vào ân sủng. Chúng ta không chờ đến khi tự làm mình sạch rồi mới đến với Chúa. Chúng ta đến để được Người tha thứ và nâng đỡ, đồng thời thật lòng chọn những bước giúp mình tránh xa điều xấu. Có những hoàn cảnh cần thay đổi, những giới hạn cần đặt ra, những quan hệ cần được điều chỉnh, những tổn hại cần được sửa chữa. Ơn tha thứ không làm mất trách nhiệm ấy; nó cho chúng ta sức mạnh để thực hiện trách nhiệm mà không tuyệt vọng. Người biết mình đã được tha sẽ có cơ hội hiểu sâu hơn nỗi khó khăn của người khác. Người đã nhiều lần được nâng dậy có thể bớt khắt khe với một người còn đang loay hoay trên đường trở về.
Thánh Thể cũng mời chúng ta bước vào sự thống nhất giữa việc thờ phượng và đời sống. Chúng ta đến với bàn tiệc của Chúa, mang theo một tuần đầy công việc, những vui buồn, những thành công và cả những thiếu sót. Trong cuộc gặp gỡ ấy, chúng ta được nuôi dưỡng để sống như những người thuộc về Đức Kitô. Điều đó cần tiếp tục được biểu lộ sau khi rời nhà thờ. Có thể ngày hôm ấy một cuộc xung đột chưa được giải quyết ngay. Một nỗi đau chưa hết. Một người vẫn làm chúng ta khó chịu. Nhưng chúng ta có thể xin được nhìn họ với một chút kiên nhẫn hơn, nói với họ bằng một giọng ít làm tổn thương hơn, tìm một giải pháp công bằng hơn. Sự biến đổi thường đi từng bước. Có người từng rất nóng nảy bắt đầu biết dừng trước khi đáp trả. Có người từng luôn đòi phần lợi cho mình bắt đầu biết chia sẻ. Có người từng không chịu nhận lỗi bắt đầu có khả năng nói lời xin lỗi. Những thay đổi ấy có thể không gây chú ý, nhưng là những hoa trái đáng quý. Chúng cho thấy đời sống phụng vụ đang chạm vào đời sống thực. Một cộng đoàn cử hành Thánh Thể sẽ được mời gọi trở thành nơi con người được đón nhận, nâng đỡ và giáo dục trong tình yêu. Mỗi người được sai đi để đem vào thế giới một điều mình đã lãnh nhận: lòng biết ơn, sự hòa giải, khả năng trao ban và niềm hy vọng. Khi chúng ta nhớ rằng mình sống nhờ một tình yêu được trao nhưng không, việc yêu thương người khác dần trở nên bớt tính toán.
Dĩ nhiên, lòng thương xót không đòi chúng ta dung túng cho mọi điều sai trái. Một gia đình cần có những giới hạn để các thành viên được an toàn. Một cộng đoàn cần có trách nhiệm giải quyết hành vi gây hại. Một người bị tổn thương có thể cần khoảng cách, sự hỗ trợ và thời gian để hồi phục. Tha thứ không có nghĩa là phải trao ngay lại sự tín nhiệm khi người gây hại chưa có sự thay đổi đáng tin cậy. Bác ái cũng bao gồm việc bảo vệ người yếu, ngăn điều xấu tiếp tục và giúp người sai đối diện với trách nhiệm của họ. Nhưng trong tất cả những việc ấy, chúng ta cần giữ lòng mình khỏi sự thù hận. Có thể xử lý một hành vi nghiêm túc mà vẫn không phủ nhận phẩm giá của người thực hiện. Có thể đặt giới hạn mà không cố làm nhục. Có thể tìm công lý mà không nuôi ý muốn hủy diệt. Đây là một sự trưởng thành khó, bởi khi bị tổn thương, chúng ta dễ muốn trả lại đúng nỗi đau đã nhận. Chúa hiểu sự khó khăn ấy. Chúng ta có thể đem đến trước Người cả sự giận dữ, cả những ký ức khiến mình run sợ, cả việc chưa thể tha thứ trọn vẹn. Cầu nguyện lúc ấy không phải là giả vờ bình an. Đó là để Chúa ở cùng mình trong một tiến trình chữa lành, giúp mình từng bước thoát khỏi sự chi phối của vết thương. Tâm hồn được thanh luyện khi sự thật được nhìn nhận, người yếu được bảo vệ và trái tim không bị giao hoàn toàn cho lòng cay đắng.
Có một nỗi sợ thường ngăn chúng ta sống thật: sợ rằng nếu người khác biết sự yếu đuối của mình, họ sẽ không còn kính trọng mình. Vì thế, chúng ta cố giữ một dáng vẻ mạnh mẽ, bình tĩnh, đạo đức, có khả năng giải quyết mọi sự. Nhưng việc luôn phải bảo vệ hình ảnh ấy làm tâm hồn rất mệt. Người cha không dám nhận mình đã sai trước con. Người có trách nhiệm không dám hỏi khi chưa biết. Người phục vụ không dám nói rằng mình đang quá tải. Người đang gặp khủng hoảng không dám tìm sự giúp đỡ vì sợ bị đánh giá. Sự thật bị giấu kín, và những vấn đề càng khó được giải quyết. Chúng ta cần học một sự khiêm tốn có trách nhiệm: biết thừa nhận giới hạn với người phù hợp, biết tìm sự nâng đỡ, biết nhận góp ý, biết nói rõ khi cần giúp. Không phải mọi điều riêng tư đều cần công khai, nhưng cũng không phải mọi điều khó khăn đều nên giữ một mình. Có những tâm hồn được giải thoát chỉ từ một cuộc trò chuyện chân thành. Có những tương quan bắt đầu hồi phục khi một người thôi cố chứng minh mình vô tội. Có những cộng đoàn trở nên bình an hơn khi người lãnh đạo có thể nhận một sai sót mà không đổ lỗi. Trước Thiên Chúa, chúng ta được mời sống trong sự thật như những người con. Người biết cả những điều chúng ta chưa biết cách nói ra. Người không chờ một hình ảnh hoàn hảo để yêu thương. Chính tình yêu ấy giúp chúng ta đủ can đảm để tháo bỏ những cách tự vệ đang làm mình xa cách người khác.
Việc thanh luyện bên trong cũng cần lòng kiên nhẫn với chính mình. Có những thói quen đã được hình thành qua nhiều năm. Có những phản ứng gắn với kinh nghiệm bị tổn thương. Có những nỗi sợ làm chúng ta bám chặt vào quyền kiểm soát. Một lần quyết tâm chưa chắc đã thay đổi mọi sự. Sau một thời gian tiến bộ, chúng ta vẫn có thể thất bại. Điều quan trọng là đừng dùng thất bại để bỏ cuộc, cũng đừng dùng sự yếu đuối để thôi chịu trách nhiệm. Cần trở lại, nhìn rõ điều đã xảy ra, xin lỗi nếu đã làm hại ai, điều chỉnh điều cần thiết và tiếp tục bước đi. Có thể chúng ta cần học cách nghỉ ngơi để bớt cáu gắt. Cần giảm một số công việc để có thời gian cho đời sống cầu nguyện. Cần tránh một hoàn cảnh thường kéo mình vào gian dối. Cần tìm người đồng hành để nhận ra một thói quen mình không thấy. Cần được hỗ trợ chuyên môn khi những khó khăn tâm lý vượt quá khả năng tự giải quyết. Đời sống thiêng liêng không tách khỏi toàn bộ đời sống con người. Một người kiệt sức rất dễ trở nên thiếu kiên nhẫn; một người bị cô lập rất dễ rơi vào những cách tìm an ủi không lành mạnh. Việc chăm sóc những nhu cầu thật của bản thân có thể giúp chúng ta yêu thương bền bỉ hơn. Chúng ta cộng tác với ân sủng bằng cả cầu nguyện lẫn những quyết định thực tế. Mỗi ngày, dù chưa hoàn hảo, vẫn có thể là một ngày chúng ta sống thật hơn, bớt khép kín hơn và biết trở về nhanh hơn sau khi vấp ngã.
Sự bình an của một tâm hồn được thanh luyện không nhất thiết xuất hiện như một cảm giác nhẹ nhõm liên tục. Có những lúc sống ngay thẳng khiến chúng ta phải chịu thiệt. Có những lúc nói thật làm chúng ta mất một sự thuận lợi. Có những lúc sửa sai đòi công sức, tiền bạc và cả việc chấp nhận bị nhìn khác đi. Nhưng sâu bên trong, một sự thống nhất dần được hình thành. Chúng ta bớt phải nhớ mình đã nói gì với từng người để che giấu sự thật. Bớt phải đóng vai một người luôn đúng. Bớt phải kiểm soát mọi nhận xét. Bớt bị ám ảnh bởi việc có được người khác công nhận hay không. Tự do ấy rất quý. Nó giúp chúng ta có mặt với người khác mà không luôn phải tính toán. Giúp chúng ta đón nhận lời góp ý mà không lập tức xem đó là một cuộc tấn công. Giúp chúng ta vui trước điều tốt của người bên cạnh. Giúp chúng ta biết ơn những việc nhỏ và nhận ra mình đã được nâng đỡ nhiều hơn mình từng nghĩ. Một trái tim như thế không phải không còn bị thử thách, nhưng có một hướng đi rõ ràng hơn. Khi lòng tham lên tiếng, nó biết mình cần dừng lại. Khi tự ái bùng lên, nó biết mình cần cầu nguyện. Khi đã gây tổn thương, nó biết mình cần trở về. Đó là sự trưởng thành được hình thành qua nhiều lần lựa chọn, nhiều lần nhận lỗi và nhiều lần đón nhận ơn tha thứ.
Hôm nay, mỗi người có thể bắt đầu bằng một việc rất cụ thể. Nếu đang giữ một lời xin lỗi trong lòng, hãy tìm cách nói ra. Nếu đang trì hoãn một bổn phận công bằng, hãy thực hiện. Nếu đang nuôi một câu chuyện làm tổn thương danh dự người khác, hãy ngừng kể. Nếu đã quá lâu không nghe người thân, hãy dành một khoảng thời gian thật sự cho họ. Nếu đang bám vào một điều khiến mình mất tự do, hãy thử trao bớt. Nếu đời sống cầu nguyện đã trở thành một việc làm vội, hãy ở lại với Chúa thêm một chút trong sự chân thành. Nếu có một người mình thường khinh thường, hãy xin ơn nhìn họ như một con người có phẩm giá và một câu chuyện chưa được mình hiểu hết. Nếu đang cần được tha thứ, hãy can đảm trở về. Những việc ấy không giải quyết tức khắc mọi vấn đề, nhưng mở một cánh cửa. Qua cánh cửa đó, ánh sáng có thể đi vào một vùng tối. Và khi một người bắt đầu sống khác, những người chung quanh cũng có thể được nâng đỡ. Một lời nói bớt gay gắt có thể giúp bữa cơm nhẹ hơn. Một quyết định công bằng có thể làm một người lao động bớt lo. Một sự đón tiếp chân thành có thể giúp một người đủ can đảm trở lại cộng đoàn. Một lời xin lỗi có thể mở đầu cho cuộc đối thoại đã bị đóng lại từ lâu. Chúng ta không biết hết những hoa trái của một hành động nhỏ được thực hiện trong tình yêu. Nhưng chúng ta có thể tin rằng điều thiện thật không vô ích, và một trái tim biết mở ra luôn có khả năng trở thành nơi ân sủng hoạt động.
Lạy Chúa Giêsu, xin đến với những phần sâu kín trong tâm hồn chúng con. Xin soi sáng những điều chúng con đã quen bỏ qua, những động cơ chúng con chưa muốn nhìn nhận, những nỗi sợ khiến chúng con phải bảo vệ mình bằng sự cứng cỏi. Xin giúp chúng con sống chân thành trước mặt Chúa, không lấy những việc tốt đã làm để tránh né những việc cần sửa. Xin cho lời cầu nguyện của chúng con sinh hoa trái trong cách cư xử, cho việc tham dự Thánh lễ nuôi lớn lòng biết ơn và khả năng trao ban, cho mỗi lần lãnh nhận ơn tha thứ giúp chúng con biết thương xót hơn. Xin thanh luyện lòng chúng con khỏi sự tham lam, khỏi nhu cầu luôn được chú ý, khỏi thói quen xét đoán và niềm vui không lành mạnh trước thất bại của người khác. Xin dạy chúng con giữ sự thật với lòng hiền hòa, thực hiện trách nhiệm với sự tôn trọng, đặt những giới hạn cần thiết mà không nuôi thù hận. Xin giúp chúng con chăm sóc những người ở gần, nhất là những người đã quá quen thuộc đến mức chúng con không còn nhận ra sự mệt mỏi của họ. Xin cho những người nghèo được gặp nơi chúng con một sự kính trọng thật, những người yếu đuối được gặp một bàn tay nâng đỡ, những người đang trở về được gặp một cánh cửa mở. Khi chúng con vấp ngã, xin giúp chúng con đừng trốn tránh; khi chúng con được nâng dậy, xin giúp chúng con đừng tự mãn. Xin làm cho chúng con có đủ can đảm để nhận lỗi, đủ kiên nhẫn để sửa đổi, đủ tự do để chia sẻ và đủ khiêm tốn để tiếp tục học yêu thương. Ước gì trong từng ngày bình thường, từ bàn ăn gia đình đến nơi làm việc, từ nhà thờ đến những cuộc gặp gỡ nhỏ, đời sống chúng con được thống nhất trong tình yêu của Chúa. Xin cho điều tốt đẹp bên ngoài được nuôi dưỡng bởi một trái tim thật lòng hướng về Chúa, và xin cho trái tim ấy mỗi ngày biết mở ra hơn với anh chị em. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.
KHI TÂM HỒN ĐƯỢC RỬA SẠCH BẰNG TÌNH YÊU
Có những ngôi nhà được lau chùi mỗi ngày nhưng những người sống trong đó lại nhiều tháng không nói với nhau một lời dịu dàng. Có những chiếc bàn được phủ khăn trắng, những bộ chén đĩa được sắp ngay ngắn, những bữa ăn được chuẩn bị tươm tất, nhưng người ngồi quanh bàn vẫn mang trong lòng sự giận dữ, những lời trách móc chưa chịu buông, những tổn thương chưa được chăm sóc. Có những người luôn giữ cho mình một dáng vẻ đáng kính, một cung cách lễ phép, một hình ảnh đạo đức, nhưng lại không nhận ra rằng người gần họ nhất đang phải sống trong sợ hãi. Và cũng có những tâm hồn rất muốn trở nên tốt lành, rất siêng năng thực hành việc đạo đức, nhưng càng cố gắng lại càng mệt mỏi, bởi tất cả sức lực dường như đang được dùng để giữ cho người khác thấy mình tốt, còn phần sâu kín của lòng mình thì chưa được trao cho Thiên Chúa. Trong đời sống ấy, điều đáng sợ không chỉ là một vết bẩn đã xuất hiện, mà còn là việc chúng ta không còn muốn nhìn thấy vết bẩn ấy nữa. Chúng ta có thể quen với sự nóng nảy đến mức gọi nó là tính thẳng thắn, quen với sự kiểm soát đến mức gọi nó là trách nhiệm, quen với lòng tham đến mức gọi nó là lo xa, quen với thái độ khinh người đến mức gọi nó là biết phân biệt đúng sai. Khi một điều xấu đã được đặt cho một cái tên dễ nghe, con người thường cảm thấy mình không cần thay đổi. Nhưng Thiên Chúa yêu chúng ta quá sâu để chỉ đứng nhìn chúng ta tự ru ngủ mình bằng những cái tên đẹp. Người đến để mở cửa những căn phòng chúng ta đã đóng kín, chạm vào những chỗ chúng ta đang che giấu và đưa chúng ta trở về với sự thật có khả năng chữa lành.
Trong khung cảnh một bữa ăn, giữa những điều rất quen thuộc của đời sống, Đức Giêsu đưa con người đến một câu hỏi sâu hơn tất cả những câu hỏi về dáng vẻ bên ngoài: lòng chúng ta đang chứa điều gì? Một bữa ăn vốn là nơi con người đón tiếp nhau, chia sẻ với nhau, nhận ra nhau. Thế nhưng, ngay cả ở nơi ấy, người ta vẫn có thể chỉ nhìn nhau qua những điều đã làm hoặc chưa làm, những phép tắc đã giữ hoặc chưa giữ, những dấu hiệu phù hợp hoặc không phù hợp với sự mong đợi của mình. Người trước mặt bị thu nhỏ lại thành một hành vi. Một cuộc gặp gỡ có thể bị biến thành một cuộc kiểm tra. Khi lòng đã quen dò xét, đôi mắt dễ thấy một thiếu sót hơn là thấy một con người. Khi trong lòng đã sẵn một bản án, sự hiện diện của người khác không còn là một cơ hội để yêu thương, mà trở thành dịp để củng cố ý nghĩ rằng mình đúng. Điều ấy không chỉ xảy ra trong một ngôi nhà của thời xa xưa. Nó xảy ra trong gia đình khi cha mẹ chỉ thấy điểm số mà không thấy nỗi lo của con, trong hôn nhân khi người chồng chỉ thấy điều vợ chưa làm mà không thấy sự mệt mỏi của vợ, trong cộng đoàn khi chúng ta chỉ thấy sự vụng về của một người mà không thấy thiện chí của họ. Nó cũng xảy ra trong chính đời sống đức tin khi chúng ta bước vào nhà thờ với đôi mắt chăm chú quan sát người khác nhưng lại không muốn để Thiên Chúa nhìn vào lòng mình. Chúng ta có thể biết rất rõ ai đến trễ, ai không đứng đúng lúc, ai ăn mặc chưa phù hợp, ai đọc sai một lời kinh, trong khi không nhận ra lòng mình đang lạnh, lời mình đang làm đau và sự tự mãn của mình đang dựng lên một khoảng cách giữa mình với người anh em.
Đức Giêsu không dẫn chúng ta đến một đời sống cẩu thả, cũng không dạy chúng ta xem thường những cử chỉ đạo đức. Một lời kinh được đọc với lòng tin, một dấu thánh giá được làm cách ý thức, một sự thinh lặng được gìn giữ trong nhà thờ, một cử chỉ cung kính trước Thánh Thể đều có thể giúp con người mở lòng đón nhận Thiên Chúa. Thân xác cũng cầu nguyện cùng với tâm hồn. Cách chúng ta đứng, quỳ, lắng nghe, cúi đầu, giữ thinh lặng có thể diễn tả một sự thuộc về rất sâu. Nhưng một cử chỉ chỉ sống trọn ý nghĩa khi nó được nối với một tấm lòng. Chúng ta có thể cúi đầu trước bàn thờ mà vẫn không chịu cúi xuống để lắng nghe người nghèo. Có thể chắp tay rất ngay ngắn mà vẫn giữ chặt những gì lẽ ra phải trả lại cho người khác. Có thể đọc lời xin tha thứ mà vẫn nuôi trong lòng ý muốn khiến người đã làm mình đau phải khổ sở. Có thể bước lên rước lễ với dáng vẻ rất sốt sắng rồi trở về nhà nói những lời khiến cả gia đình không còn muốn ngồi ăn chung. Sự đứt gãy ấy cần được nhìn nhận với lòng khiêm tốn. Nó không có nghĩa mọi việc đạo đức của chúng ta đều giả dối; nhiều khi chúng ta đang thực sự cố gắng nhưng còn yếu đuối, còn bị những thói quen cũ kéo lại. Tuy nhiên, nếu không dám nhận ra sự đứt gãy, chúng ta sẽ không bao giờ để ân sủng nối lại điều đã tách rời. Việc cầu nguyện cần đi vào cách chúng ta đối xử với người khác. Việc tham dự phụng vụ cần tiếp tục trong đời sống bằng một trái tim biết thương. Điều chúng ta tuyên xưng bằng môi miệng cần dần trở thành điều người khác có thể cảm nhận khi sống bên chúng ta.
Điều khó nhất trong cuộc thanh luyện tâm hồn là chấp nhận rằng vấn đề cũng nằm ở chính mình. Chúng ta dễ mong gia đình bình an hơn nếu người kia thay đổi, cộng đoàn tốt hơn nếu người nọ bớt khó chịu, giáo xứ hiệp nhất hơn nếu nhóm ấy biết điều. Tất nhiên, có những sai trái cần được sửa chữa, những trách nhiệm cần được xác định, những tổn thương cần được bảo vệ khỏi việc tiếp tục xảy ra. Nhưng ngay cả khi người khác thực sự có lỗi, lòng chúng ta vẫn cần được gìn giữ để không trở thành nơi nuôi dưỡng sự cay độc. Một người bị xúc phạm có thể cần lên tiếng, cần tìm sự trợ giúp, cần thiết lập một khoảng cách thích hợp; người ấy không phải tiếp tục chịu đựng mọi điều để chứng tỏ mình có lòng bác ái. Tuy nhiên, trong tất cả những việc cần làm ấy, vẫn có một hành trình bên trong: làm sao để nỗi đau không chiếm toàn bộ tâm hồn, làm sao để sự tự vệ không biến thành ý muốn trả thù, làm sao để việc tìm công lý không trở thành niềm vui trước sự sụp đổ của người khác. Thiên Chúa không đòi một người đang bị thương phải lập tức cảm thấy bình an. Người mời người ấy đem sự thật của vết thương đến với Người. Cũng vậy, Thiên Chúa không đòi chúng ta phải giả vờ đã trở nên hoàn hảo. Người muốn chúng ta thôi giả vờ rằng mình không có gì cần được chữa lành. Một lời cầu nguyện thành thật đôi khi bắt đầu bằng việc nhận rằng mình đang ghen tị, đang sợ mất chỗ đứng, đang không muốn tha thứ, đang tìm sự chú ý, đang khó chịu trước hạnh phúc của người khác. Khi những điều ấy được đưa ra ánh sáng, chúng không còn dễ dàng âm thầm điều khiển chúng ta như trước.
Tâm hồn con người thường bị làm cho nặng nề bởi những điều muốn giữ lại. Chúng ta giữ một khoản tiền vì cần bảo đảm cuộc sống, nhưng rồi có thể bắt đầu giữ cả những khoản không thuộc về mình. Chúng ta giữ một trách nhiệm vì muốn phục vụ, nhưng rồi có thể giữ luôn quyền quyết định đến mức không cho ai khác có cơ hội trưởng thành. Chúng ta giữ ký ức về một biến cố vì nó có ý nghĩa, nhưng rồi cũng giữ từng lời xúc phạm như những bằng chứng để sử dụng vào một cuộc tranh cãi trong tương lai. Chúng ta giữ sự đúng đắn của mình đến mức không thể xin lỗi, giữ hình ảnh của mình đến mức không thể nhận lỗi, giữ nỗi buồn của mình đến mức không còn chỗ cho một niềm vui mới. Có những người sống rất thiếu thốn nhưng vẫn rộng lòng, và có những người sở hữu rất nhiều nhưng luôn cảm thấy chưa đủ. Có những người không có địa vị mà vẫn bình an, và có những người được kính trọng ở khắp nơi nhưng chỉ một lời phê bình nhỏ cũng khiến họ mất ngủ. Bởi điều làm tâm hồn mất tự do không chỉ là số lượng những gì đang có, mà còn là cách chúng ta bám vào chúng. Khi một điều gì đó trở thành thứ mình phải bảo vệ bằng mọi giá, chúng ta dễ hy sinh sự thật, tình nghĩa và lương tâm để giữ nó. Vì thế, việc thanh luyện lòng mình đòi chúng ta tự hỏi rất cụ thể: điều gì khiến tôi sẵn sàng làm đau người khác để khỏi mất? Điều gì khiến tôi không thể bình tĩnh khi bị đụng đến? Điều gì đang có quyền quyết định cách tôi đối xử với những người chung quanh? Những câu hỏi ấy có thể khó chịu, nhưng chúng giúp chúng ta nhận ra nơi nào trong lòng đang cần được giải thoát.
Lòng quảng đại mở ra một con đường rất thực tế cho sự giải thoát ấy. Khi biết trao đi, con người bắt đầu học rằng mình có thể sống mà không phải nắm giữ tất cả. Một bàn tay mở ra để giúp đỡ cũng đang tập buông sự sợ hãi. Một người dành thời gian cho người cô đơn cũng đang bước ra khỏi thói quen coi lịch trình của mình là trung tâm của mọi sự. Một người lắng nghe mà không vội nói về bản thân đang học cách để người khác được hiện diện. Một người chia sẻ của cải cách âm thầm đang tập tìm niềm vui ngoài sự công nhận. Tuy vậy, trao đi không phải là một phép tính để mua lấy sự tha thứ. Chúng ta không thể cố ý tiếp tục sống bất công rồi dùng một phần lợi nhuận để làm việc từ thiện và nghĩ rằng như thế mọi chuyện đã ổn. Không thể đối xử tàn nhẫn với người làm việc cho mình nhưng lại mong một khoản đóng góp khiến mình trở nên người nhân hậu. Không thể giữ lại món nợ phải trả cho một người đang khó khăn rồi đem một số tiền khác giúp một người xa lạ để cảm thấy lòng mình thanh thản. Bác ái chân thật gắn với hoán cải và công bằng. Có lúc việc cần làm đầu tiên là trả lại tiền, sửa một hợp đồng bất lợi, thanh toán lương đúng hạn, nhận trách nhiệm về thiệt hại mình đã gây ra. Chỉ khi ấy, sự trao ban mới không trở thành một cách né tránh điều lương tâm đang đòi hỏi. Thiên Chúa muốn chúng ta trở nên con người biết yêu, và tình yêu ấy cần đi vào cả những quyết định vốn rất ít người nhìn thấy.
Có một sự nghèo khó ở ngay trong nhà mà nhiều khi chúng ta không nhận ra vì đã quen nhìn nhau mỗi ngày. Một người mẹ già không thiếu cơm ăn nhưng thiếu một người chịu ngồi nghe hết câu chuyện của bà. Một người cha không thiếu thuốc men nhưng thiếu cảm giác mình vẫn còn có ích. Một người vợ không thiếu những món quà vào dịp đặc biệt nhưng thiếu sự chia sẻ trong những ngày bình thường. Một người chồng không thiếu lời nhắc nhở về trách nhiệm nhưng thiếu một nơi được nói thật rằng mình đang mệt và đang sợ. Một đứa trẻ không thiếu đồ chơi nhưng thiếu một ánh mắt không bị màn hình kéo đi. Một người trẻ không thiếu những lời khuyên nhưng thiếu sự tin tưởng rằng họ có thể đứng dậy sau một lần vấp ngã. Chúng ta có thể làm nhiều việc tốt ngoài xã hội và vẫn cần học lại cách yêu những người đang sống cùng mình. Có khi người trong nhà trở thành người luôn phải chờ, bởi chúng ta tin rằng họ sẽ hiểu, sẽ chịu, sẽ không bỏ đi. Nhưng tình yêu không thể mãi sống bằng sự chịu đựng của một phía. Người thân cũng cần được đón tiếp. Họ cần được hỏi thăm bằng sự chú ý thật, được lắng nghe bằng một tâm hồn không sốt ruột, được nhìn nhận những cố gắng vốn không tạo ra thành tích để trưng bày. Một bữa ăn trong đó mọi người được nói mà không bị chế giễu, một buổi tối có người chủ động xin lỗi, một ngày người cha tự làm công việc vẫn thường đặt hết lên vai người mẹ, một lần con cái kiên nhẫn giải thích điều gì đó cho cha mẹ già, tất cả đều có thể trở thành những bước rất cụ thể của cuộc đổi mới tâm hồn.
Trong gia đình, lời nói là một nơi quan trọng để nhận ra lòng mình đang sạch hay đang bị tổn thương chi phối. Có những câu nói đúng về nội dung nhưng cách nói lại làm người nghe mất hết can đảm. Có những lời góp ý được lặp đi lặp lại đến mức trở thành sự sỉ nhục. Có những người tự hào rằng mình không bao giờ nói dối, nhưng lại dùng sự thật để đẩy người khác vào chỗ không thể ngẩng đầu. Sự thật cần được nói, nhất là khi sự im lặng có thể che đậy một sai trái; tuy nhiên, lòng yêu thương giúp chúng ta tìm cách nói để sự thật có cơ hội được đón nhận và tạo nên thay đổi. Người đang được sửa lỗi vẫn là một con người có phẩm giá. Đứa con làm sai không trở thành một đứa trẻ vô giá trị. Người bạn đời thất bại trong một việc không trở thành người thất bại trong tất cả. Một người đã từng có quá khứ đau buồn không bị buộc phải mang quá khứ ấy như cái tên duy nhất của mình. Khi tâm hồn được Chúa thanh luyện, chúng ta bắt đầu bớt dùng những từ tuyệt đối để kết án nhau. Chúng ta bớt nói rằng người kia lúc nào cũng như thế, chẳng bao giờ làm được gì, không thể thay đổi. Chúng ta biết gọi tên một hành vi cần sửa mà không đóng chặt cánh cửa trước tương lai của người đã thực hiện hành vi ấy. Và khi đã nói một lời làm đau, chúng ta không chỉ giải thích rằng mình có ý tốt; chúng ta học cách nhận trách nhiệm về nỗi đau đã gây ra. Một lời xin lỗi chân thành thường làm sáng một căn nhà hơn nhiều lời dạy bảo được nói từ chỗ tự cho mình luôn đúng.
Đời sống cộng đoàn cũng cần được thanh luyện theo cách ấy. Một cộng đoàn có thể hoạt động rất nhiều, tổ chức rất đẹp, có những chương trình thu hút đông người, nhưng vẫn có những thành viên cảm thấy mình chỉ được nhìn đến khi cần đóng góp. Có người âm thầm phục vụ suốt nhiều năm nhưng không dám nói mình đã kiệt sức. Có người mới đến muốn tham gia nhưng gặp một bầu khí khiến họ cảm thấy phải vượt qua nhiều cuộc dò xét mới được chấp nhận. Có người từng mắc lỗi đã thực lòng sửa đổi nhưng tên họ vẫn bị nhắc lại trong những câu chuyện không có họ hiện diện. Có người nghèo ngại bước vào một sinh hoạt chung vì sợ mình không có quần áo đẹp hoặc không đủ tiền đóng góp. Nếu chúng ta chỉ chăm chú vào điều có thể nhìn thấy, những nỗi buồn ấy sẽ bị bỏ quên. Một cộng đoàn được nuôi dưỡng bằng đức tin cần có chỗ cho sự thật và sự yếu đuối của các thành viên. Điều ấy không có nghĩa bỏ qua mọi nguyên tắc, mà có nghĩa nguyên tắc được áp dụng trong ý thức rằng mỗi người đều cần được nâng đỡ để trưởng thành. Người phục vụ cần được nghỉ ngơi. Người mới cần được hướng dẫn. Người làm sai cần được sửa dạy cách công bằng. Người bị hại cần được bảo vệ và lắng nghe. Người có ít khả năng không phải đứng mãi ở bên ngoài. Khi sự chăm sóc ấy trở thành nếp sống, vẻ đẹp của cộng đoàn không chỉ nằm ở những gì được trang trí, mà ở cảm giác người ta được nhìn nhận, được tôn trọng và được giúp đến gần Thiên Chúa hơn.
Người sống đức tin cũng cần nhìn vào cách mình kiếm tiền và sử dụng tiền. Đây là một phần rất thật của đời sống thiêng liêng, bởi nhiều lựa chọn về tiền bạc bộc lộ điều chúng ta thực sự tin tưởng. Chúng ta có thể cầu xin Thiên Chúa chăm sóc mình nhưng lại nghĩ rằng muốn tồn tại thì phải gian dối như mọi người. Có thể mong con cái sống ngay lành nhưng chính mình thường xuyên làm những việc mà mình không muốn con biết. Có thể đóng góp rộng rãi ở nơi công cộng nhưng lại mặc cả đến mức người lao động không đủ sống. Những mâu thuẫn ấy không được chữa lành chỉ bằng một cảm giác áy náy thoáng qua. Chúng cần những quyết định cụ thể và đôi khi tốn kém. Có người phải chấp nhận mất một khoản lợi để giữ lương tâm ngay thẳng. Có người phải thay đổi một cách làm ăn đã quen. Có người phải trả lại điều mình đã chiếm dụng, dù điều ấy khiến hình ảnh của mình bị tổn thương. Có người phải học sống đơn giản hơn để không đặt mọi thành viên trong gia đình dưới áp lực chạy theo một mức sống vượt quá khả năng. Đức tin trưởng thành không khiến con người xem nhẹ trách nhiệm kinh tế; trái lại, đức tin giúp họ thực hiện trách nhiệm ấy trong sự thật, biết rằng con người không thể được nuôi dưỡng lâu dài bằng những gì làm hư hại lương tâm. Một mái nhà có thể ít tiện nghi hơn nhưng nhiều bình an hơn khi những gì được đem về không kéo theo nỗi sợ bị phát hiện, sự bất công đối với người khác hoặc một cuộc đời phải liên tục che giấu.
Cũng cần có lòng khiêm tốn để nhìn vào động lực của những việc tốt mình làm. Không phải vì mọi động lực chưa trong sáng đều khiến việc tốt trở nên vô ích, nhưng vì chúng ta cần được lớn lên trong tự do. Ban đầu, một người có thể phục vụ vì vui khi được khen. Một người có thể làm việc bác ái vì muốn cảm thấy mình có giá trị. Một người có thể siêng năng vì sợ bị đánh giá. Thiên Chúa có thể đón nhận thiện chí còn pha trộn ấy và giúp chúng ta trưởng thành. Tuy nhiên, nếu cứ nuôi sự lệ thuộc vào lời khen, chúng ta sẽ dễ bỏ cuộc khi không được ghi nhận. Nếu cứ xem việc phục vụ như bằng chứng cho thấy mình quan trọng, chúng ta sẽ khó vui khi người khác được trao trách nhiệm. Nếu cứ dùng những đóng góp để đòi quyền kiểm soát, chúng ta có thể làm nhiều điều mà vẫn không giúp cộng đoàn được tự do. Một dấu hiệu của sự thanh luyện là khả năng tiếp tục yêu thương trong những việc không có ai nhìn thấy. Là có thể vui khi một người khác làm tốt hơn mình. Là có thể trao lại một công việc mà mình đã gắn bó, rồi đứng bên cạnh để nâng đỡ người tiếp nối. Là giúp một người mà không buộc họ phải trở thành người mang ơn mình suốt đời. Là nhận lời cảm ơn với niềm vui nhưng không biến lời cảm ơn thành một món nợ. Khi tình yêu dần trưởng thành như vậy, việc tốt bớt mang theo gánh nặng của cái tôi, và người được giúp đỡ cũng có thể đón nhận sự giúp đỡ trong phẩm giá.
Đức tin làm cho cuộc thanh luyện ấy có một nền tảng vững chắc. Nếu chỉ dựa vào ý chí, chúng ta sẽ dễ thất vọng vì nhận ra mình vẫn còn nhiều giới hạn. Có những người đã hứa rất nhiều lần rằng sẽ bớt nóng, sẽ bớt nói lời cay nghiệt, sẽ cầu nguyện đều hơn, sẽ thôi so sánh, nhưng rồi vẫn lặp lại điều cũ. Sau một thời gian, họ có thể nghĩ rằng mình không đáng đến gần Thiên Chúa nữa. Tuy nhiên, đời sống đức tin không bắt đầu bằng việc chúng ta trình cho Thiên Chúa một tâm hồn đã được sửa xong. Nó bắt đầu bằng việc chúng ta để Người gặp mình trong sự thật. Ân sủng đi trước, nâng đỡ và làm cho những cố gắng của chúng ta có thể sinh hoa trái. Chúng ta cần cố gắng, nhưng không cần giả vờ rằng mình có thể tự cứu lấy mình. Cần quyết tâm, nhưng không cần biến mỗi lần vấp ngã thành một bản án chung cuộc. Cần thực hành điều thiện, nhưng không được quên rằng khả năng nhận ra điều thiện và đứng dậy để thực hiện cũng là một hồng ân. Người biết cậy trông sẽ trở lại sau khi vấp ngã, nhận lỗi, tìm sự tha thứ, sửa điều có thể sửa, học từ điều đã xảy ra và tiếp tục bước đi. Sự khiêm tốn ấy khác với việc buông xuôi. Nó giúp con người thực hiện những việc cần làm bằng một trái tim bớt hoảng sợ, bởi họ biết mình đang được Thiên Chúa nâng đỡ ngay trong hành trình còn dang dở.
Cầu nguyện vì thế là nơi chúng ta để lòng mình được soi sáng. Có khi chúng ta đến với Chúa chỉ để trình bày những điều mình mong Người thay đổi ở bên ngoài: một khó khăn trong công việc, một người đang chống đối, một tình trạng thiếu thốn, một căn bệnh, một nỗi lo cho tương lai. Những lời cầu xin ấy rất chính đáng. Thiên Chúa quan tâm đến cuộc sống cụ thể của con người. Nhưng cùng với việc xin Người can thiệp vào hoàn cảnh, chúng ta cũng cần xin Người làm việc trong lòng mình. Xin cho mình thấy điều đang né tránh. Xin cho mình đủ can đảm để xin lỗi. Xin cho mình biết nhận sự giúp đỡ. Xin cho mình bớt sợ sự thật. Xin cho mình nhìn một người bằng đôi mắt mới. Xin cho mình nhận ra khi nào sự mệt mỏi đang khiến mình trở nên khắc nghiệt và cần nghỉ ngơi trước khi nói thêm một lời làm đau. Cầu nguyện không phải lúc nào cũng đem lại cảm giác dịu dàng ngay lập tức. Đôi khi, sau khi cầu nguyện, chúng ta thấy rõ một trách nhiệm mình đã bỏ quên và hiểu rằng cần đứng lên thực hiện. Đôi khi, điều được soi sáng là một sự giả tạo mình đã quen duy trì. Đôi khi, đó là một nỗi đau mình cần đem đến cho người có khả năng đồng hành. Một lời cầu nguyện tốt có thể dẫn đến một cuộc trò chuyện khó, một việc hoàn trả, một quyết định dừng lại, một lời thú nhận, một sự thay đổi trong lịch sống. Khi ấy, việc cầu nguyện đang chạm vào đời thật và giúp đời thật được chữa lành.
Bí tích Hòa Giải là một nơi đặc biệt để người tín hữu đem phần bên trong của mình đến với lòng thương xót. Chúng ta có thể đã quá quen với việc kiểm tra mình bằng một danh sách rồi quên nhìn xem điều gì đang nuôi những lỗi lầm thường xuyên ấy. Vì sao mình hay nói xấu? Có phải vì cần cảm thấy mình tốt hơn người khác? Vì sao mình nói dối? Có phải vì sợ bị mất hình ảnh, sợ bị trách, sợ chịu trách nhiệm? Vì sao mình dễ nổi giận với một người nhất định? Có phải vì nơi người ấy, mình đang nhìn thấy một sự yếu đuối mà mình không muốn chấp nhận trong chính mình? Việc xét mình sâu hơn không nhằm khiến chúng ta chìm trong phân tích và lo âu, mà giúp chúng ta cộng tác với ân sủng cách thực tế hơn. Khi nhận ra gốc rễ, chúng ta có thể chọn một bước sửa đổi thích hợp. Người hay nói xấu có thể tập ngừng một câu chuyện ngay lúc nó bắt đầu làm tổn thương người vắng mặt. Người hay nói dối có thể tập nhận một lỗi nhỏ mà không vội đổ cho hoàn cảnh. Người hay nóng giận có thể học nhận biết dấu hiệu căng thẳng, dừng lại, cầu nguyện và trở lại cuộc đối thoại khi đủ bình tĩnh. Sự tha thứ của Thiên Chúa mở ra một khởi đầu, và khởi đầu ấy cần được sống bằng những lựa chọn có thật. Có những vết thương cần nhiều thời gian, sự đồng hành và cả những phương thế chuyên môn thích hợp; đón nhận các trợ giúp ấy cũng có thể là một cách khiêm tốn cộng tác với ơn Chúa.
Thánh Thể đưa chúng ta vào sự tự hiến của Đức Kitô và nuôi dưỡng khả năng sống cho người khác. Mỗi lần tham dự Thánh lễ, chúng ta được mời đem cả cuộc đời mình đến: điều vui, điều buồn, điều đã làm tốt, điều còn bất toàn, những người mình yêu thương và cả những người mình đang khó yêu. Chúng ta không cần chờ đến khi không còn xung đột nội tâm mới bắt đầu tìm Chúa, nhưng cần đến với Người trong thái độ thành thật, sẵn sàng hoán cải và chuẩn bị tâm hồn cách xứng hợp. Khi được nuôi dưỡng bằng sự hiệp thông với Chúa, chúng ta dần học nhìn đời mình như một sự trao ban. Một ngày làm việc có thể trở thành nơi sống tình yêu. Một công việc chăm sóc người bệnh có thể trở thành sự phục vụ bền bỉ. Một giờ kiên nhẫn dạy con có thể mang trong đó lòng quảng đại. Một bổn phận ít ai biết đến có thể được thực hiện bằng niềm tin rằng Thiên Chúa nhìn thấy. Sau Thánh lễ, cuộc sống vẫn còn nhiều điều khó; con người chung quanh cũng không lập tức thay đổi. Nhưng chúng ta đã được mời bước trở lại hoàn cảnh ấy với một sự gắn bó sâu hơn với Chúa. Chúng ta có thể tập dừng một lời trách móc, tập hỏi người khác cần gì, tập làm phần việc của mình với lòng trung tín. Từng bước như thế, điều được cử hành trong nhà thờ đi vào những căn bếp, những phòng bệnh, những văn phòng, những con đường và những nơi rất bình thường của đời sống.
Trong thời đại mà hình ảnh có thể được chọn lọc rất kỹ, việc sống thật lại càng cần thiết. Chúng ta có thể cho người khác thấy một khoảnh khắc đẹp của gia đình nhưng không cho họ thấy những ngày căng thẳng. Có thể đăng một việc bác ái nhưng không nhận ra mình đang dành nhiều sự chú ý cho bức ảnh hơn là cho người cần giúp. Có thể viết những lời rất sâu về sự tha thứ trong khi đang làm ngơ một tin nhắn xin được đối thoại. Có thể chia sẻ những điều thánh thiện nhưng lại tham gia vào những cuộc công kích làm nhục người khác. Việc sử dụng các phương tiện truyền thông không tự nó làm đời sống trở nên thiếu chân thật. Chúng có thể giúp kết nối, học hỏi, nâng đỡ và loan báo điều tốt. Tuy nhiên, chúng ta cần giữ cho sự hiện diện công khai không tách rời khỏi đời sống thực. Một tâm hồn được thanh luyện có thể chấp nhận rằng mình không cần được nhìn thấy trong mọi việc tốt, không cần phản ứng trước mọi lời chê, không cần có tiếng nói trong mọi cuộc tranh luận. Nó biết giữ lại sự thinh lặng cần thiết để lắng nghe Chúa và người thật đang ở bên cạnh. Có những lúc điều tốt nhất cho linh hồn là đặt điện thoại xuống, nhìn vào mắt người thân, nghe một câu chuyện chưa được kể hết, làm một công việc đang bị bỏ dở. Sự hiện diện ấy âm thầm nhưng có sức chữa lành. Nó nhắc chúng ta rằng tình yêu cần thời gian, sự chú ý và một con người thực sự có mặt.
Việc trao đi cũng cần được sống với sự khôn ngoan. Chúng ta không thể làm hết mọi việc, đáp ứng mọi lời yêu cầu hay gánh toàn bộ nỗi khổ của những người mình gặp. Một người luôn cho đi đến mức kiệt sức có thể dần mất khả năng yêu thương trong bình an. Một người không biết đặt giới hạn có thể vô tình nuôi dưỡng sự lệ thuộc của người khác. Một người cố giải quyết mọi khó khăn bằng tiền có thể bỏ qua điều người kia thực sự cần là sự đồng hành, một cơ hội học nghề, một lời hướng dẫn hoặc một phương thế để tự đứng vững. Lòng bác ái trưởng thành biết lắng nghe trước khi quyết định, biết tìm hiểu nhu cầu, biết cộng tác với người khác và biết tôn trọng khả năng của người được giúp. Nó cũng biết chăm sóc những bổn phận đã được trao cho mình. Một người cha không thể bỏ mặc con cái để lúc nào cũng có mặt trong những hoạt động bên ngoài. Một người mẹ không phải hy sinh sức khỏe đến cùng mới được xem là yêu gia đình. Một người phục vụ cần có thời gian nghỉ để tiếp tục phục vụ cách lành mạnh. Những giới hạn được đặt bằng sự thật và lòng yêu thương có thể giúp tình yêu bền vững hơn. Thiên Chúa không chỉ hiện diện trong lúc chúng ta làm việc, mà còn trong lúc chúng ta khiêm tốn nhận ra mình là thụ tạo, cần nghỉ ngơi, cần được chăm sóc và cần sự giúp đỡ của người khác.
Có những ngày chúng ta sẽ thấy hành trình này rất chậm. Đã cầu nguyện, đã xét mình, đã cố gắng, nhưng vẫn còn một sự bực bội khó buông, một thói quen khó sửa, một người khó yêu. Chính trong những ngày ấy, lòng trung tín trở nên quý giá. Một tâm hồn được thanh luyện không nhất thiết là tâm hồn không còn bất cứ chuyển động xấu nào, mà là tâm hồn ngày càng biết nhận ra chúng, không muốn nuôi dưỡng chúng và sẵn sàng trở về với Chúa. Người trước đây nóng giận rồi làm tổn thương cả nhà có thể hôm nay vẫn nóng giận nhưng biết dừng lại sớm hơn. Người trước đây đổ lỗi suốt nhiều ngày có thể hôm nay nhận ra phần trách nhiệm của mình sau một buổi tối. Người trước đây không bao giờ xin lỗi có thể hôm nay nói được một lời xin lỗi còn vụng về. Đừng khinh thường những bước nhỏ ấy. Sự trưởng thành thường được hình thành bằng nhiều lần trở lại rất âm thầm. Tuy nhiên, chúng ta cũng đừng dùng sự chậm chạp để biện hộ cho việc không chịu thay đổi. Kiên nhẫn với bản thân cần đi cùng trách nhiệm đối với người khác. Nếu mình liên tục gây ra cùng một tổn thương, cần tìm một cách trợ giúp hiệu quả hơn. Nếu lời hứa đã nhiều lần không được thực hiện, cần thay đổi cách thực hành. Nếu mình không tự nhận ra vấn đề, cần học lắng nghe phản hồi của người đáng tin. Lòng khiêm tốn giúp chúng ta hiểu rằng có những điều chỉ có thể được chữa lành khi mình thôi cố làm mọi sự một mình.
Từ đó, mỗi ngày có thể bắt đầu bằng một ý hướng rất đơn sơ: hôm nay xin cho lòng tôi có thêm chỗ cho Thiên Chúa và cho người khác. Ý hướng ấy được thực hiện trong từng việc cụ thể. Khi thức dậy, thay vì để một nỗi bực bội cũ quyết định toàn bộ buổi sáng, chúng ta có thể trao nó cho Chúa và chọn một lời chào tử tế. Khi làm việc, chúng ta có thể thực hiện một bổn phận cho đàng hoàng, dù không có ai kiểm tra. Khi gặp một người đang khó khăn, chúng ta có thể hỏi điều gì thực sự giúp họ. Khi có cơ hội nói một lời làm người khác xấu đi trong mắt đám đông, chúng ta có thể chọn giữ lại. Khi nhận ra mình sai, chúng ta có thể sửa sớm hơn. Khi có tiền, chúng ta có thể dành một phần thích hợp để chia sẻ và một phần để thực hiện trách nhiệm công bằng. Khi thiếu tiền, chúng ta vẫn có thể trao một sự quan tâm, một khả năng, một giờ phục vụ vừa sức. Khi cuối ngày đến, chúng ta có thể nhìn lại bằng lòng biết ơn và sự thật: hôm nay ai đã được nâng đỡ nhờ tôi, ai đã bị làm đau bởi tôi, điều gì cần được sửa vào ngày mai? Một cuộc xét mình như thế giúp đức tin có hình dạng trong đời sống. Nó làm cho chúng ta bớt sống theo quán tính và biết hơn điều mình đang gieo vào những người chung quanh.
Rồi đến một lúc, chúng ta có thể nhận ra rằng sự bình an sâu nhất không đến từ việc mọi người đều có ý kiến tốt về mình. Nó đến từ việc mình không còn phải liên tục bảo vệ một hình ảnh không đúng với con người thật. Chúng ta có thể nhận lỗi mà không thấy mình hoàn toàn bị hủy diệt. Có thể nhìn người giỏi hơn mà không cần hạ thấp họ. Có thể được sửa dạy mà vẫn biết mình có phẩm giá. Có thể phục vụ mà không cần đứng ở vị trí nổi bật. Có thể sống đơn giản mà không xấu hổ. Có thể đối diện một giới hạn mà không tuyệt vọng. Có thể yêu một người đang còn khó khăn mà không đòi họ phải trở nên hoàn hảo ngay lập tức. Bình an ấy được lớn lên trong mối tương quan với Thiên Chúa, Đấng biết toàn bộ sự thật về chúng ta và vẫn mời chúng ta bước vào tình yêu của Người. Khi không còn phải giấu mình trước Chúa, chúng ta dần bớt giấu mình trước nhau. Khi biết mình được thương xót, chúng ta dần bớt dùng lỗi lầm của người khác để khẳng định giá trị của mình. Khi nhận ra đời mình là một hồng ân, chúng ta dần học sống với tâm tình biết ơn. Một tâm hồn như thế có thể chưa được nhiều người chú ý, nhưng những ai ở gần sẽ cảm thấy có thêm chỗ để thở, thêm can đảm để nói thật và thêm hy vọng để bắt đầu lại.
Lạy Chúa Giêsu, xin bước vào đời sống chúng con, vào những căn phòng được chăm sóc kỹ và cả những góc lòng đã lâu chúng con không muốn nhìn đến. Xin cho chúng con biết đón Chúa bằng sự thật của con người mình, với thiện chí còn yếu, với lòng quảng đại còn pha trộn, với những cố gắng chưa bền và những vết thương chưa lành. Xin soi sáng để chúng con nhận ra những điều đang khiến lòng mình khép lại. Xin giúp chúng con thôi gọi sự ích kỷ bằng một cái tên dễ nghe, thôi dùng việc đạo đức để né tránh một trách nhiệm, thôi dùng những việc tốt đã làm để từ chối một lời sửa dạy cần thiết. Xin ban cho chúng con lòng can đảm để trả lại điều không thuộc về mình, xin lỗi người mình đã làm đau, sửa những cách cư xử đang khiến người thân mệt mỏi và tìm sự trợ giúp khi tự mình không thể vượt qua. Xin dạy chúng con biết trao đi bằng sự khôn ngoan, biết phục vụ trong tự do, biết tôn trọng phẩm giá của người nghèo, biết chăm sóc người đang ở gần và biết đón nhận sự chăm sóc khi chính mình yếu đuối. Xin cho lời kinh đi vào lời nói, cho Thánh lễ đi vào bổn phận, cho sự tha thứ được đón nhận đi vào cách chúng con nhìn nhau. Khi chúng con vấp ngã, xin giúp chúng con trở lại. Khi chúng con tự mãn, xin giúp chúng con thấy sự thật. Khi chúng con thất vọng, xin giữ chúng con trong niềm cậy trông. Và giữa những ngày rất bình thường, xin làm cho tâm hồn chúng con ngày càng rộng mở, để người đến gần không phải gặp một hình ảnh được trau chuốt, nhưng gặp một con người đang được tình yêu Chúa biến đổi, biết sống ngay lành, biết thương xót và biết cùng người khác bước về phía ánh sáng. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.
ĐỂ CHÚA BƯỚC VÀO PHẦN SÂU NHẤT CỦA LÒNG MÌNH
Có những ngôi nhà mà người ta chỉ dọn sạch phòng khách, bởi đó là nơi khách sẽ nhìn thấy, còn những căn phòng phía sau vẫn chất đầy đồ đạc, bụi bặm và những thứ chưa biết phải giải quyết thế nào. Có những chiếc bàn được lau bóng, nhưng ngăn kéo bên dưới chứa toàn những giấy tờ rối ren. Có những khuôn mặt luôn giữ được vẻ bình thản, trong khi tâm hồn đã mệt mỏi từ rất lâu. Và cũng có những đời sống đạo trông thật ngay ngắn, thật nề nếp, thật đáng kính, nhưng ở một góc sâu nào đó vẫn tồn tại một nỗi cay đắng chưa được chữa lành, một sự tham lam chưa được nhìn nhận, một thói quen làm tổn thương người khác chưa được từ bỏ, một khát vọng được ca ngợi đang âm thầm điều khiển mọi việc. Chúng ta có thể dành nhiều công sức để chăm sóc điều người khác nhìn thấy, mà lại thiếu can đảm để đối diện với điều chỉ mình và Chúa biết. Chúng ta có thể sợ một vết bẩn trên áo hơn một vết thương trong lòng, sợ một lời chê trước đám đông hơn sự chai cứng của lương tâm, sợ mất danh tiếng hơn mất khả năng yêu thương. Nhưng khi Chúa đến, Người không chỉ đứng ngoài ngưỡng cửa và nhìn vào căn phòng đã được chuẩn bị đẹp đẽ. Người muốn bước sâu hơn. Người muốn đến nơi chúng ta vẫn thường khép lại, nơi chúng ta giấu những bất an, những toan tính, những hổ thẹn, những thất vọng và cả những điều chúng ta chưa bao giờ đủ bình tĩnh để gọi đúng tên. Đó là nơi cuộc gặp gỡ thật sự bắt đầu. Bởi một tâm hồn chỉ được đổi mới tận căn khi nó thôi trình bày một hình ảnh đẹp về mình và bắt đầu để Chúa chạm đến con người thật của mình.
Tin Mừng đưa chúng ta vào một bữa ăn, một khung cảnh rất quen thuộc của đời sống con người. Có người mời, có người đến, có bàn ăn, có những thói quen được gìn giữ, có những điều được xem là thích hợp hoặc không thích hợp. Thế nhưng, ngay trong khung cảnh tưởng như bình thường ấy, một vấn đề sâu xa được mở ra: con người đang đặt trọng tâm đời mình ở đâu? Ở dáng vẻ bên ngoài hay ở sự thật bên trong? Ở việc mình có làm đúng điều người khác mong đợi hay ở việc trái tim mình có thuộc về Thiên Chúa? Chúng ta dễ chú ý đến một cử chỉ chưa đúng lệ, một chi tiết chưa phù hợp, một cách thể hiện chưa giống điều mình quen thuộc. Chúng ta cũng dễ lấy những điều ấy để đánh giá toàn bộ một con người. Nhưng một người có thể không mang dáng vẻ đạo đức theo tiêu chuẩn của chúng ta mà vẫn đang sống rất quảng đại, rất chân thành, rất gần Chúa. Ngược lại, một người có thể thành thạo mọi cách biểu lộ lòng đạo mà lòng mình vẫn đầy những tính toán. Điều đáng suy nghĩ không phải là phải bỏ đi mọi hình thức bên ngoài, bởi đức tin cần được diễn tả bằng thân xác, bằng lời nói, bằng cử chỉ, bằng những việc làm có thể nhìn thấy. Điều cần thiết là để những biểu hiện ấy được nuôi sống bởi một trái tim thật. Khi lòng không còn yêu, lời kinh có thể trở thành tiếng nói không có người hiện diện. Khi lòng không còn khiêm nhường, việc phục vụ có thể biến thành một cách giành vị trí. Khi lòng không còn thương xót, sự nghiêm túc có thể trở thành lạnh lùng. Khi lòng không còn ngay thẳng, sự khéo léo có thể trở thành phương tiện che giấu. Và khi lòng không còn hướng về Chúa, chính những điều tốt đẹp nhất cũng có nguy cơ bị sử dụng để xây dựng một chiếc ngai cho bản thân.
Bởi vậy, điều mỗi người cần làm trước hết không phải là nhìn sang người khác để nhận ra họ đang giả hình đến mức nào, nhưng là trở về với chính mình. Chúng ta có thể nghe một lời mời gọi hoán cải rồi lập tức nghĩ đến một người mà mình không thích. Chúng ta có thể nghe nói về tham lam và nhớ đến người giàu; nghe nói về kiêu ngạo và nhớ đến người có chức; nghe nói về đạo đức hình thức và nhớ đến người thường xuyên xuất hiện trong sinh hoạt giáo xứ. Nhưng trong lúc ấy, lời mời gọi dành cho mình lại trôi qua. Sự thật là ai trong chúng ta cũng có thể sống hai tầng: một tầng được trưng bày và một tầng được giấu kín. Có người nói rất nhẹ nhàng với khách nhưng lại cay nghiệt với người nhà. Có người quảng đại trong một buổi quyên góp nhưng không trả công xứng đáng cho người làm việc với mình. Có người sẵn sàng chia sẻ những suy niệm rất đẹp nhưng không thể chịu đựng một lời góp ý đơn giản. Có người giữ gìn mọi nghi thức nhưng nuôi một mối thù kéo dài nhiều năm. Có người tự hào vì mình không phạm một số lỗi rõ ràng, nhưng lại không nhận ra sự thờ ơ của mình đang làm một người khác cô độc. Những điều ấy không phải lúc nào cũng xuất hiện như một sự giả dối có chủ ý. Nhiều khi chúng hình thành từ thói quen, từ nỗi sợ, từ những tổn thương lâu ngày, từ việc chúng ta đã quen tự bảo vệ đến mức không còn biết mình đang bảo vệ điều gì. Vì vậy, nhìn vào lòng mình không phải để tự kết án hoặc chìm trong mặc cảm, nhưng để bắt đầu sống thành thật. Một người biết nhận mình còn thiếu yêu thương đã mở được một cánh cửa. Một người chỉ chăm chứng minh mình luôn đúng có thể đóng tất cả các cánh cửa, kể cả cánh cửa mà ân sủng đang nhẹ nhàng gõ vào.
Có một câu hỏi rất nhỏ nhưng có thể làm thay đổi cả cách sống: vì sao tôi đang làm điều này? Tôi cầu nguyện vì muốn ở với Chúa, hay vì nếu không cầu nguyện thì tôi sẽ thấy mình không còn là một người tốt? Tôi phục vụ vì thương những người cần được phục vụ, hay vì tôi cần người khác nhận ra mình quan trọng? Tôi giữ im lặng vì đang cố lắng nghe, hay vì muốn cho người kia cảm thấy bị trừng phạt? Tôi góp ý vì muốn giúp một người trưởng thành, hay vì muốn họ biết tôi nhìn thấy khuyết điểm của họ? Tôi hy sinh vì yêu, hay vì mong một ngày nào đó có thể kể lại tất cả những hy sinh ấy để buộc người khác phải mang ơn? Những câu hỏi này không dễ trả lời, bởi trong một việc làm thường có nhiều động cơ đan xen. Một người có thể thật lòng muốn giúp đỡ và đồng thời cũng vui khi được ghi nhận. Một người có thể yêu gia đình và đồng thời vẫn muốn mọi thành viên sống theo ý mình. Một người có thể nhiệt thành với công việc chung nhưng cũng có lúc bị tổn thương vì không được coi trọng. Nhận ra sự pha trộn ấy không có nghĩa là phải dừng mọi việc tốt cho đến khi lòng mình hoàn toàn tinh sạch. Nếu chờ được như thế, có lẽ chúng ta sẽ không bao giờ bắt đầu. Điều cần làm là tiếp tục việc tốt với sự khiêm tốn, đồng thời xin Chúa thanh luyện động cơ của mình. Đừng vì thấy một chút ích kỷ trong lòng mà từ bỏ phục vụ. Hãy phục vụ và để việc phục vụ dần giải thoát mình khỏi ích kỷ. Đừng vì thấy lời kinh còn khô khan mà bỏ cầu nguyện. Hãy cầu nguyện bằng chính sự nghèo nàn ấy. Đừng vì biết mình chưa yêu trọn vẹn mà đóng lòng. Hãy trao phần tình yêu đang có và xin được lớn lên. Chúa có thể bắt đầu từ một tâm hồn còn lẫn lộn, miễn là tâm hồn ấy chịu để Người dẫn đi.
Sự thanh luyện ấy được nhận ra rất rõ trong cách chúng ta đối diện với những điều trái ý. Khi mọi người đều dễ thương, mọi công việc đều thuận lợi, mọi cố gắng đều được khen ngợi, chúng ta có thể nghĩ mình là người hiền lành. Nhưng một lời nói không vừa tai, một kế hoạch bị thay đổi, một người đến trễ, một sự hiểu lầm nhỏ, một lời phê bình thiếu khéo léo có thể làm lộ ra nhiều điều mà ngày thường chúng ta không thấy. Có khi chỉ một sự việc rất nhỏ cũng khiến lòng mình nổi giận quá mức, bởi sự việc ấy đã chạm vào nhu cầu được tôn trọng, được kiểm soát, được công nhận. Lúc đó, điều cần thiết không chỉ là cố nén để khỏi nói một câu nặng lời. Việc kiềm chế là cần, vì người khác không đáng phải hứng chịu mọi xáo trộn trong lòng chúng ta. Nhưng sau khi giữ được lời nói, chúng ta còn cần trở về tìm hiểu điều đang xảy ra bên trong. Tôi đang bảo vệ một điều thật sự tốt, hay đang bảo vệ cảm giác mình phải luôn được ưu tiên? Tôi muốn giải quyết vấn đề, hay muốn người kia phải chịu thua? Tôi khó chịu vì một trách nhiệm bị bỏ bê, hay vì ý kiến của tôi không còn là ý kiến cuối cùng? Khi một người dám hỏi như vậy, cơn giận có thể trở thành cơ hội hiểu mình. Họ không còn chỉ cố tạo một vẻ ngoài điềm đạm, nhưng bắt đầu học một sự hiền lành có chiều sâu. Sự hiền lành ấy không làm người ta yếu đi. Nó giúp người ta nói điều cần nói mà không xúc phạm, sửa điều cần sửa mà không hạ nhục, giữ điều cần giữ mà không biến người khác thành đối thủ. Một gia đình có người như thế sẽ dễ thở hơn. Một cộng đoàn có người như thế sẽ bớt sợ hãi hơn. Một người lãnh đạo có trái tim như thế sẽ giúp người dưới quyền trưởng thành, bởi họ biết mình có thể sai mà vẫn được đối xử như một con người.
Gia đình là nơi sự thật của lòng mình thường được bộc lộ rõ nhất. Ở ngoài xã hội, chúng ta có nhiều lý do để giữ gìn lời nói; ở trong nhà, chúng ta dễ cho mình quyền buông lỏng. Chúng ta có thể lịch sự với người xa lạ mà cộc cằn với người đã gắn bó cùng mình mấy chục năm. Có thể kiên nhẫn với một khách hàng khó tính nhưng không kiên nhẫn với cha mẹ già hỏi lại một chuyện. Có thể dành hàng giờ cho một cuộc gặp gỡ bên ngoài nhưng thấy phiền khi con muốn kể một điều nhỏ. Có thể lắng nghe người khác tâm sự, nhưng vừa nghe vợ hoặc chồng nói đã vội đoán trước, cắt ngang, phản bác. Và rồi chúng ta vẫn nghĩ mình đang sống rất tốt vì mọi người bên ngoài đều quý mến mình. Nhưng những người ở gần nhất cũng cần được hưởng sự tốt lành ấy. Người ta không thể mãi sống nhờ một hình ảnh đẹp của cha mẹ trước công chúng nếu trong nhà luôn bị xem thường. Người bạn đời không được an ủi chỉ vì biết người khác ca ngợi mình có một người chồng hoặc người vợ rất đạo đức. Cha mẹ già không bớt cô đơn chỉ vì con cái được đánh giá là thành đạt và nhiệt thành. Đức tin phải đi qua cửa nhà, đi vào bữa cơm, đi vào cách trả lời điện thoại, đi vào việc chăm sóc người bệnh, đi vào sự công bằng giữa các con, đi vào thái độ khi một thành viên làm mình thất vọng. Có những cuộc hoán cải không cần bắt đầu bằng một công việc lớn. Chúng bắt đầu bằng việc thôi gọi người thân bằng những lời làm họ đau, thôi nhắc lại một lỗi cũ để giành phần thắng, thôi để một người phải gánh mọi trách nhiệm rồi còn bị phê bình. Chúng bắt đầu bằng một lời xin lỗi thật, một lần ngồi xuống nghe cho hết, một buổi tối tự nguyện làm phần việc lâu nay mình vẫn xem là của người khác. Từ những điều ấy, ngôi nhà có thể dần trở thành nơi người ta được yêu trong sự thật.
Một trái tim được thanh luyện cũng thay đổi cách nhìn về của cải. Tiền bạc cần thiết cho đời sống, cho trách nhiệm gia đình, cho công việc, cho tương lai của con cái, cho việc chăm sóc người già và người bệnh. Vì thế, chăm chỉ làm việc và biết lo liệu không có gì đáng trách. Nhưng tiền bạc có thể đi từ chỗ là phương tiện đến chỗ trở thành thước đo mọi giá trị. Khi ấy, một người bắt đầu nhìn người khác theo khả năng mang lại lợi ích. Người có điều kiện thì được ưu ái; người nghèo thì bị coi nhẹ. Một việc được cân nhắc trước hết theo mức lời lãi; một mối quan hệ được giữ gìn vì có thể cần dùng; một quyết định được xem là khôn ngoan dù nó khiến người yếu thế chịu thiệt. Lòng tham không chỉ là muốn có thêm. Nó còn là nỗi sợ phải chia sẻ, sự khó chịu khi người khác được hưởng điều tốt, sự sẵn sàng nhắm mắt trước một bất công miễn là mình không bị mất phần. Có người dư dả nhưng sống trong một nỗi thiếu thốn không bao giờ chấm dứt, bởi lòng họ luôn thấy chưa đủ. Có người không nhiều tiền nhưng luôn còn một chỗ cho người khác trong kế hoạch của mình. Sự khác biệt nằm ở chỗ của cải đang phục vụ ai. Một đồng tiền được kiếm bằng sự lừa lọc không trở nên ngay thẳng chỉ vì một phần của nó được đem đi làm việc đạo đức. Một món quà lớn không xóa đi việc làm tổn thương những người đã góp sức tạo ra món quà ấy. Vì vậy, lòng quảng đại cần đi cùng sự công bằng. Trả một khoản nợ đúng hẹn, trả công xứng đáng, không lợi dụng người thiếu hiểu biết, không ép người túng quẫn chấp nhận điều bất lợi, không dùng quyền lực để lấy phần của người khác: những việc ấy cũng là những cách rất thật để làm sạch lòng mình. Sau đó, sự chia sẻ sẽ có chiều sâu, bởi nó phát xuất từ một đời sống đang học tôn trọng phẩm giá con người.
Cũng cần nhìn vào cách chúng ta sử dụng người khác để lấp đầy khoảng trống của mình. Không phải sự chiếm hữu nào cũng mang dáng vẻ thô bạo. Có sự chiếm hữu được che bằng quan tâm, bằng hy sinh, bằng lời nhắc nhở đầy tình cảm. Một người có thể muốn người khác luôn ở bên mình, luôn trả lời mình, luôn đồng ý với mình, luôn cần mình, bởi họ sợ bị bỏ lại. Một người có thể làm rất nhiều điều cho người thân nhưng không cho người thân quyền trưởng thành, quyền chọn lựa, quyền có những mối quan hệ khác. Một người có thể gọi đó là yêu, nhưng người được yêu lại cảm thấy mình không được thở. Tình yêu cần sự gần gũi, nhưng cũng cần biết tôn trọng. Tình yêu có trách nhiệm, nhưng trách nhiệm không trao cho ai quyền điều khiển toàn bộ đời sống của người khác. Tình yêu biết đau khi phải chờ đợi, nhưng không lấy nỗi đau của mình làm lý do để gây áp lực. Muốn yêu như vậy, chúng ta phải để Chúa chạm đến những nỗi sợ sâu xa: sợ không còn được cần đến, sợ không được chọn, sợ mình không đủ giá trị, sợ người khác thay đổi. Nhiều lúc, điều chúng ta cần không phải là buộc người kia yêu mình nhiều hơn, nhưng là học đón nhận tình yêu của Chúa để không đặt lên vai họ một gánh nặng quá sức. Không một con người hữu hạn nào có thể đáp ứng mọi nhu cầu sâu thẳm của một người khác. Khi chúng ta đòi họ làm điều ấy, cả hai đều mệt mỏi. Khi chúng ta có một nền tảng nơi Chúa, chúng ta vẫn yêu tha thiết, vẫn mong được đáp lại, vẫn biết buồn, nhưng có thể yêu với một sự tự do lớn hơn. Người khác được ở bên mình như một người có phẩm giá, có tiếng nói, có đời sống riêng, chứ không phải như một phương tiện bảo đảm rằng mình sẽ không bao giờ cô độc.
Sự trong sạch của tâm hồn vì thế phải đi vào cả ánh nhìn, trí tưởng tượng, tình cảm và cách ứng xử với thân xác. Thân xác con người đáng được kính trọng. Nó gắn với một cuộc đời, một lịch sử, một khả năng yêu thương, một sự mong manh cần được bảo vệ. Khi ánh nhìn chỉ còn dừng ở điều có thể đem lại kích thích, chúng ta dễ quên con người đang hiện diện phía sau. Khi một mối quan hệ chỉ được nuôi bằng ham muốn chiếm hữu, người khác có thể dần trở thành thứ để thỏa mãn rồi bị bỏ lại. Nhưng cũng có một nguy cơ khác: vì sợ những yếu đuối của mình, chúng ta nhìn thân xác với thái độ nghi ngờ, nhìn tình cảm như một mối đe dọa, nhìn mọi rung động như một điều đáng xấu hổ. Thái độ ấy có thể khiến đời sống trở nên căng thẳng, khép kín và thiếu bình an. Con đường trưởng thành đòi hỏi chúng ta nhìn nhận mình là một con người có thân xác, có cảm xúc, có nhu cầu được gần gũi, rồi học cách sống những điều ấy trong sự thật và trách nhiệm. Người sống trong hôn nhân cần gìn giữ lòng chung thủy bằng những chọn lựa cụ thể, bằng sự tôn trọng người bạn đời, bằng việc không nuôi những thân mật bí mật đang dần lấy mất trái tim mình khỏi mái nhà. Người sống đời thánh hiến cần chăm sóc đời sống nội tâm, những tương quan lành mạnh, sự quân bình và khả năng tìm giúp đỡ khi thấy mình chao đảo. Người trẻ cần được học cách phân biệt giữa một sự hấp dẫn nhất thời và tình yêu có thể gánh lấy trách nhiệm. Mỗi người cần biết rằng cảm xúc xuất hiện không đồng nghĩa với việc mình đã chọn hành động theo nó. Ta có thể nhận ra một rung động, hiểu điều nó gợi lên, rồi quyết định một cách tự do. Sự trưởng thành nằm ở những quyết định được nuôi bằng tình yêu, chứ không nằm ở việc giả vờ mình không bao giờ cảm thấy gì.
Trong thế giới của những màn hình, việc chăm sóc lòng mình càng cần sự tỉnh thức. Chúng ta có thể ngồi yên trong một căn phòng nhưng tâm trí đã đi qua hàng trăm hình ảnh, hàng chục cuộc tranh luận, vô số lời mời gọi, so sánh và kích thích. Có những điều chỉ xuất hiện vài giây nhưng để lại trong lòng một sự bất mãn kéo dài. Có những nội dung làm ta nhìn cuộc sống của người khác như một lời kết án đối với cuộc sống của mình. Có những cuộc trò chuyện ban đầu tưởng vô hại nhưng dần trở thành nơi ta trao những điều lẽ ra cần đem về đối thoại với người bạn đời. Có những lần lướt xem chỉ để nghỉ ngơi nhưng cuối cùng khiến ta mệt hơn, phân tán hơn, thiếu kiên nhẫn hơn với người thật đang ngồi cạnh. Vì vậy, chúng ta cần biết mình đang cho điều gì bước vào lòng. Không phải mọi thứ có thể xem đều đáng để nuôi trí nhớ. Không phải mọi cuộc tranh luận đều đáng để mất bình an. Không phải mọi lời mời kết nối đều cần được đáp lại. Một người biết dừng lại trước màn hình có thể đang bảo vệ thời gian cho gia đình, sự trong sáng cho một mối quan hệ, sự chú tâm cho công việc, một khoảng yên tĩnh cho cầu nguyện. Điều ấy có khi rất khó, vì những thói quen nhỏ đã trở thành một lối tìm an ủi. Nhưng có thể bắt đầu từ những chọn lựa vừa sức: cất điện thoại trong bữa ăn, không mở màn hình ngay khi vừa thức dậy, dành một khoảng trước khi ngủ để nhìn lại ngày sống, thôi theo dõi điều thường xuyên làm mình ganh tị, tìm một cuộc gặp gỡ thật khi lòng đang trống trải. Mỗi chọn lựa như thế trả lại cho ta một phần khả năng hiện diện. Và khả năng hiện diện là điều người thân rất cần: một người cha thật sự nghe, một người mẹ thật sự nhìn, một người bạn thật sự có mặt, một người mục tử thật sự đón tiếp.
Nhưng đời sống bên trong không được chữa lành chỉ bằng việc loại bỏ những điều gây hại. Một mảnh đất nhổ sạch cỏ mà không được gieo trồng vẫn có thể lại đầy cỏ. Một ngày bớt đi những thói quen xấu nhưng không có điều tốt để yêu có thể trở thành một ngày trống rỗng. Vì vậy, chúng ta cần chăm sóc những khát vọng tốt đẹp. Cần học thích sự bình an của một lương tâm ngay thẳng, niềm vui của một công việc được làm tử tế, sự ấm áp của một bữa cơm có người lắng nghe, vẻ đẹp của lòng chung thủy qua những năm tháng khó khăn, sự thanh thản của một món nợ đã trả, sự nhẹ nhàng của một lời xin lỗi đã nói. Cần dành thời gian cho những điều không đem lại phần thưởng tức thì nhưng làm con người mình sâu hơn: đọc một trang sách có giá trị, thăm một người đang bệnh, ngồi bên cha mẹ già, đi bộ trong thinh lặng, chăm sóc một khu vườn nhỏ, làm một công việc bằng cả sự chú tâm, cầu nguyện mà không vội đòi phải cảm thấy điều gì. Những điều ấy có thể giúp lòng ta học lại khả năng vui với đời sống thật. Nhiều khi chúng ta bị những kích thích chóng qua lôi kéo vì đã đánh mất sự nhạy cảm đối với những niềm vui bền vững. Chúng ta không còn nhận ra một người đang tin tưởng mình là một ân huệ lớn, một mái nhà có thể trở về là một điều đáng biết ơn, một ngày được làm điều tốt là một cơ hội quý giá. Khi biết nhìn như vậy, đời sống không cần lúc nào cũng khác thường mới có ý nghĩa. Một buổi sáng bình thường có thể chứa một sự bắt đầu mới. Một chiều mệt mỏi vẫn có thể có một cử chỉ yêu thương. Một công việc âm thầm vẫn có thể trở thành nơi ta hiến dâng chính mình.
Chúng ta cũng cần kiên nhẫn với những phần chưa được chữa lành. Có những người đã cố thay đổi từ lâu nhưng vẫn vấp phải một phản ứng cũ. Có những người đã quyết tâm giữ lòng bình an nhưng chỉ một lời nói cũng khiến ký ức đau buồn trở lại. Có những người đã bước ra khỏi một thói quen rồi lại quay về trong lúc cô đơn, kiệt sức hoặc thất vọng. Những điều ấy cần được nhìn nhận nghiêm túc, nhưng không nên trở thành lý do để tuyệt vọng. Một lần sa ngã không nói hết sự thật về một con người. Một giai đoạn khó khăn không hủy bỏ mọi điều tốt đã được vun trồng. Điều cần thiết là thành thật nhìn vào hoàn cảnh, nhận trách nhiệm về điều mình đã chọn, sửa chữa tổn thương trong khả năng có thể, rồi tìm cách đứng dậy. Có lúc, ta cần thay đổi nhịp sống vì đã để mình quá mệt. Có lúc, ta cần ngừng một mối quan hệ đang kéo mình vào sự thiếu trung thực. Có lúc, ta cần nói với một người đáng tin điều lâu nay mình giấu kín. Có lúc, ta cần sự đồng hành chuyên môn để hiểu những tổn thương và phản ứng của mình. Tìm giúp đỡ không làm đức tin nhỏ đi. Nó có thể là một hành động khiêm nhường và có trách nhiệm. Chúng ta không được tạo dựng để một mình giải quyết mọi sự. Cũng đừng dùng lòng thương xót như một cách tránh đối diện với hậu quả. Được tha thứ là một ân huệ giúp mình trở lại với sự thật, tiếp tục sửa đổi và học yêu cho đúng. Người được nâng dậy cần bước đi, dù bước còn chậm. Người được chữa lành cần chăm sóc vết thương, dù vết thương chưa hết đau. Chúa kiên nhẫn với hành trình ấy, và chúng ta cũng cần học sự kiên nhẫn của Người.
Cầu nguyện là nơi ta đem toàn bộ hành trình ấy đến trước Chúa. Có khi chúng ta vào giờ cầu nguyện với ý nghĩ phải dẹp mọi điều bất ổn sang một bên để chỉ trình bày những tâm tình đẹp. Nhưng chính những điều bất ổn cũng cần được đem đến. Nỗi ghen tị đang làm mình khó chịu, sự tức giận chưa nguôi, sự hấp dẫn đang khiến mình phân tán, nỗi buồn vì không được ghi nhận, sự chán nản với bổn phận, nỗi sợ phải tha thứ: tất cả đều có thể trở thành điều được đặt trước mặt Chúa. Ta không cần tô điểm chúng. Ta cũng không cần kể ra để biện hộ. Ta chỉ cần đủ thành thật để nhận rằng đây là điều đang diễn ra trong lòng con, và con cần được giúp đỡ. Một lời cầu nguyện như thế có thể rất đơn sơ, nhưng nó mở ra một sự gặp gỡ sâu xa. Bởi ta không còn để một hình ảnh lý tưởng đứng giữa mình với Chúa. Ta đến bằng chính con người đang cần ơn cứu độ. Trong sự thinh lặng ấy, có khi ta nhận ra một điều phải sửa. Có khi ta chỉ được nâng đỡ để tiếp tục chịu đựng một khó khăn mà không trở nên cay nghiệt. Có khi ta thấy rõ mình cần xin lỗi ai. Có khi ta được mời gọi buông một điều đã nắm quá chặt. Có khi chẳng có cảm xúc rõ rệt, nhưng sau giờ cầu nguyện, ta có thêm một chút tự do để chọn điều tốt. Đừng coi thường những thay đổi nhỏ ấy. Một lời nói được giữ lại để khỏi làm người khác đau, một quyết định trung thực trong lúc không ai kiểm tra, một lần ở lại với bổn phận khi muốn bỏ đi, một sự dịu dàng giữa ngày mệt mỏi đều có thể là hoa trái của ân sủng đang âm thầm hoạt động.
Việc xét mình cũng cần được thực hiện với tinh thần ấy. Nếu chỉ kiểm tra xem hôm nay mình đã vi phạm điều gì, chúng ta có thể bỏ sót những điều quan trọng đang hình thành. Hôm nay tôi đã nhận được điều tốt nào? Ai đã kiên nhẫn với tôi? Tôi đã sống thật ở đâu? Khi nào tôi thấy mình muốn che giấu? Tôi đã làm ai nhẹ lòng hơn? Tôi đã khiến ai phải sợ? Có một lời nói nào của tôi cần được sửa lại không? Có một trách nhiệm nào tôi đang cố đẩy cho người khác không? Tôi đã dùng sự mệt mỏi để biện minh cho thái độ nào? Và trong ngày này, Chúa đang mời tôi bước thêm một bước ở đâu? Những câu hỏi ấy giúp ta nhìn đời sống như một mối tương quan đang được chăm sóc. Chúng ta nhận ra ơn lành trước khi chỉ nhìn lỗi lầm, nhận ra người khác trước khi chỉ nhìn bản thân, nhận ra một bước tiếp theo trước khi chìm trong nỗi buồn vì chưa hoàn hảo. Bí tích Hòa Giải cũng cần được đón nhận bằng một tâm hồn thật. Đến để nhận mình đã sai, để xin được tha thứ, để quyết tâm sửa đổi, để đón nhận sự nâng đỡ của Chúa. Có những điều đã lặp lại nhiều lần, và ta có thể thấy xấu hổ khi phải nói lại. Nhưng sự xấu hổ ấy có thể trở thành một phần của lòng khiêm nhường, miễn là ta không dừng ở đó. Sau khi lãnh nhận ơn tha thứ, hãy cụ thể hóa quyết tâm: một cuộc trò chuyện phải thực hiện, một khoản tiền phải trả, một thói quen phải điều chỉnh, một dịp nguy hiểm phải tránh, một người phải tìm đến để xin lỗi. Ân sủng đi vào đời sống qua những chọn lựa thật như thế.
Một trong những dấu hiệu rõ nhất của lòng được đổi mới là khả năng nhìn người khác với sự thương xót. Người luôn phải chứng minh mình tốt thường khó chịu trước lỗi của người khác, bởi lỗi ấy giúp họ cảm thấy mình hơn. Người đã nhận ra mình cần được tha thứ sẽ bớt vội vàng kết án. Họ vẫn phân biệt điều đúng và điều sai, vẫn bảo vệ người bị tổn thương, vẫn đòi hỏi trách nhiệm, nhưng không cần nghiền nát phẩm giá của người sai để làm những việc ấy. Họ biết một con người có thể đang ở giữa một hành trình mà mình chưa hiểu hết. Họ biết phía sau một thái độ khó chịu có thể là một sự mệt mỏi, phía sau một sự im lặng có thể là một nỗi sợ, phía sau một lần thất bại có thể là nhiều năm chống chọi âm thầm. Sự hiểu biết ấy không làm mọi hành vi trở nên chấp nhận được, nhưng giúp cách ứng xử của ta có nhân tính hơn. Trong giáo xứ, điều này rất cần. Một người lâu ngày mới trở lại nhà thờ cần được đón tiếp. Một người chưa biết cách tham dự cần được hướng dẫn kiên nhẫn. Một gia đình đang đổ vỡ cần được lắng nghe trước khi bị bàn tán. Một người trẻ đang đặt câu hỏi cần được đối thoại thay vì bị xem ngay là thiếu đức tin. Một người đã phạm lỗi cần được giúp để chịu trách nhiệm và tìm đường trở lại. Nếu cộng đoàn chỉ có chỗ cho những người biết giữ một dáng vẻ đẹp, thì nhiều tâm hồn đang cần được chữa lành sẽ không dám bước vào. Nhưng khi cộng đoàn có sự thật và lòng thương xót, con người có thể thôi trốn tránh, bắt đầu nhận mình yếu đuối và tìm sự nâng đỡ. Sự thánh thiện khi ấy có một sức mời gọi rất âm thầm: người ta cảm thấy mình được yêu đủ để dám thay đổi.
Đối với người phục vụ, lời mời gọi đi vào chiều sâu lại càng thiết yếu. Có thể dành nhiều năm làm việc cho Chúa mà dần đánh mất sự gần gũi với Chúa. Có thể chăm lo cho cộng đoàn nhưng trở nên thiếu kiên nhẫn với từng người cụ thể. Có thể nói về sự hy sinh nhưng trong lòng tích lũy một nỗi bất mãn vì thấy mình không được đáp lại xứng đáng. Có thể nhân danh công việc chung để không còn nghỉ ngơi, không còn lắng nghe, không còn nhận ra mình đang kiệt sức. Khi ấy, sự nhiệt thành có thể trở nên nặng nề. Những người được phục vụ bắt đầu cảm thấy họ là gánh nặng. Những người cộng tác bắt đầu sợ góp ý. Chính người phục vụ cũng dần thấy mình cô độc, bởi họ không cho ai nhìn thấy phần yếu đuối của mình. Cần có những lúc dừng lại để nhớ rằng mình cũng là một người cần được yêu thương và cứu độ. Chức vụ không làm một người hết cần cầu nguyện. Kinh nghiệm không làm một người hết cần lắng nghe. Thành quả không bảo đảm rằng mọi động cơ đều ngay thẳng. Một người mục tử cần biết trở về với Chúa bằng con người thật của mình, với niềm vui và sự mệt mỏi, với lòng nhiệt thành và những giới hạn. Một người làm việc tông đồ cần có thể nhận lỗi mà không nghĩ mình đã mất tất cả uy tín. Một người lãnh đạo cần biết nhường chỗ để người khác đóng góp. Khi người phục vụ sống như vậy, công việc có thể bớt phô trương nhưng thêm sức sống. Người ta được dẫn đến Chúa qua một sự hiện diện gần gũi, một thái độ trung thực, một lòng tận tụy có thể cảm nhận trong những việc rất nhỏ.
Có những việc tốt chỉ được thực hiện khi có người nhìn, và có những việc tốt vẫn được thực hiện trong âm thầm. Chính khoảng âm thầm ấy giúp ta nhận ra mình đang sống vì điều gì. Khi không được khen, tôi còn muốn làm cho tử tế không? Khi người khác nhận phần công trạng, tôi còn vui vì công việc chung được hoàn thành không? Khi một người không biết cảm ơn, tôi còn có thể đối xử công bằng với họ không? Khi không ai kiểm tra, tôi có làm trọn trách nhiệm không? Khi có thể che giấu một lỗi lầm, tôi có chọn thành thật không? Những câu hỏi ấy có thể khiến ta thấy mình còn nhỏ bé. Nhưng chúng cũng chỉ ra một con đường rất thực tế. Hãy làm một việc tốt mà không cần kể lại. Hãy giữ một lời hứa dù không còn ai nhắc. Hãy nói một lời bênh vực người vắng mặt khi câu chuyện đang trở nên bất công. Hãy nhận một phần trách nhiệm thay vì tìm ngay lý do đổ lỗi. Hãy cảm ơn người đã làm một việc âm thầm mà lâu nay ta coi là đương nhiên. Hãy chấp nhận không phải lúc nào mình cũng được hiểu hết. Những chọn lựa như thế làm lòng ta vững hơn. Ta dần bớt lệ thuộc vào phản ứng của người khác, bớt cần một lời xác nhận liên tục, bớt thấy mọi sự im lặng như một sự từ chối. Ta có thể đứng trước Chúa với sự bình an của người đã cố sống thật. Bình an ấy không ồn ào, nhưng giúp ta đi qua những ngày không thuận lợi mà vẫn giữ được khả năng yêu.
Có lẽ chúng ta từng nghĩ việc thay đổi phải bắt đầu bằng một quyết tâm thật lớn. Nhưng nhiều khi một quyết tâm quá lớn khiến ta hăng hái vài ngày rồi thất vọng vì không giữ được. Con đường bền vững có thể bắt đầu bằng một điều cụ thể vừa sức. Nếu biết mình hay làm tổn thương bằng lời nói, hãy chọn một khoảng dừng trước khi trả lời lúc đang giận. Nếu biết mình ít lắng nghe, hãy dành một cuộc trò chuyện mà không cắt ngang. Nếu biết mình đang thiếu công bằng với một người, hãy sửa một việc có thể sửa ngay. Nếu biết mình đang sống quá nhiều trên màn hình, hãy trả lại một khoảng thời gian cho người thân. Nếu biết mình đang tránh cầu nguyện vì sợ đối diện với lòng mình, hãy ngồi trước Chúa một lúc và nói thật điều ấy. Nếu biết mình đã lạnh nhạt với một người yếu thế, hãy tìm một cách đến gần họ bằng sự tôn trọng. Những việc nhỏ không thay thế tất cả những thay đổi cần thiết, nhưng chúng làm cho ước muốn đổi đời có hình hài. Chúng giúp ta thôi nói chung chung rằng mình sẽ sống tốt hơn và bắt đầu sống tốt hơn ở một nơi rõ ràng. Sau một thời gian, ta có thể nhận ra mình phản ứng khác đi, nhìn khác đi, chọn khác đi. Một sự mềm mại xuất hiện trong nơi trước kia chỉ có cứng cỏi. Một chút quảng đại xuất hiện trong nơi trước kia chỉ có tính toán. Một lòng biết ơn xuất hiện trong nơi trước kia chỉ có đòi hỏi. Đó là những dấu chỉ quý giá của một cuộc thanh luyện đang diễn ra, dù vẫn còn nhiều việc phải tiếp tục.
Điều đẹp nhất là chúng ta không phải thực hiện hành trình này trong cô độc. Chúa đi với ta trong từng cố gắng thành thật. Người hiện diện khi ta khó nói lời xin lỗi, khi ta phải từ bỏ một lợi ích không ngay thẳng, khi ta chọn trung thành giữa một cơn cám dỗ, khi ta trở lại cầu nguyện sau những ngày xa cách. Người cũng hiện diện khi ta không thấy mình tiến bộ, khi ta mệt vì phải bắt đầu lại, khi ta xấu hổ trước sự yếu đuối đã kéo dài. Sự hiện diện ấy không biến mọi bước đi thành dễ dàng, nhưng cho ta một lý do để tiếp tục. Ta có thể vẫn phải mang một vết thương, nhưng không còn để vết thương quyết định mọi cách cư xử. Ta có thể vẫn cảm thấy một nỗi sợ, nhưng có thể chọn một hành động yêu thương ngay giữa nỗi sợ ấy. Ta có thể vẫn có những cảm xúc trái ngược, nhưng có thể đặt chúng trước Chúa và chọn điều phù hợp với phẩm giá của mình, với trách nhiệm của mình, với tình yêu mình đã cam kết. Dần dần, đời sống bên ngoài và bên trong có thể đến gần nhau hơn. Lời nói bớt xa cách việc làm. Việc đạo đức bớt xa cách cách đối xử. Điều ta tuyên xưng bớt xa cách điều ta lựa chọn khi không ai nhìn thấy. Sự thống nhất ấy đem lại một tự do sâu xa: ta không còn phải tiêu hao quá nhiều sức để giữ một hình ảnh, bởi đang học sống bằng sự thật. Và chính trong sự thật ấy, ta có thể đón nhận lòng thương xót, rồi trở thành một người biết thương xót.
Lạy Chúa, xin bước vào lòng chúng con, vào cả những nơi chúng con vẫn còn ngại mở ra. Xin giúp chúng con nhìn thấy điều đang làm mình xa Chúa, làm người thân đau khổ, làm lời nói mất sức sống và làm việc tốt thiếu tình yêu. Xin cho chúng con đủ khiêm nhường để nhận lỗi, đủ can đảm để sửa điều cần sửa, đủ kiên nhẫn để không bỏ cuộc giữa đường. Khi chúng con muốn được khen hơn muốn phục vụ, xin đưa chúng con trở về với người đang cần được yêu. Khi chúng con chăm chút dáng vẻ mà quên chăm sóc lương tâm, xin nhắc chúng con dừng lại. Khi chúng con dùng sự mệt mỏi để biện minh cho những lời cay nghiệt, xin giúp chúng con biết nghỉ ngơi và chịu trách nhiệm. Khi chúng con sợ chia sẻ vì nghĩ mình sẽ thiếu, xin mở lòng chúng con trước những người đang thật sự thiếu thốn. Khi chúng con muốn chiếm hữu một người để khỏi cô đơn, xin giúp chúng con yêu họ bằng sự tôn trọng. Khi chúng con bị lôi cuốn bởi điều làm tâm hồn phân tán, xin trả lại cho chúng con khả năng hiện diện và chọn lựa. Xin gìn giữ các gia đình trong sự trung tín, gìn giữ người trẻ trong những quyết định quan trọng, gìn giữ người tận hiến trong lòng yêu mến, gìn giữ người phục vụ trong sự khiêm nhường. Xin cho các cộng đoàn của chúng con trở thành nơi người ta được gặp sự thật có lòng thương xót, nơi người yếu đuối dám tìm giúp đỡ, nơi người đã vấp ngã có thể bắt đầu lại, nơi những điều âm thầm được trân trọng. Và xin cho mỗi ngày sống của chúng con có một việc làm cụ thể diễn tả tình yêu: một lời nói hiền hơn, một trách nhiệm được chu toàn hơn, một sự chia sẻ thật hơn, một lần lắng nghe sâu hơn, một lời xin lỗi chân thành hơn. Xin thanh luyện chúng con từ bên trong, để khi đôi tay chúng con làm việc tốt, trái tim chúng con cũng đang thật sự yêu thương. Amen.
Lm. Anmai, CSsR.