XÉT MÌNH CHO NGƯỜI “SỐNG” TRÊN MẠNG – Lm. Anmai, CSsR
Tối đến, trước khi khép lại một ngày, người Kitô hữu được mời gọi đứng trước mặt Thiên Chúa để nhìn lại con đường mình vừa đi qua. Người xưa xét mình về những lời đã nói, những việc đã làm, những bổn phận đã quên, những người đã gặp, những điều tốt lành đã bỏ lỡ. Người hôm nay vẫn cần xét mình như thế, nhưng ngày sống của chúng ta đã có thêm một miền đất mới: miền đất của màn hình, của tin nhắn, của những lượt tìm kiếm, của hình ảnh, của bình luận, của những cuộc trò chuyện không ai trong gia đình biết, của những giờ rất dài chỉ có khuôn mặt ta và ánh sáng xanh từ chiếc máy. Có những bước chân thân xác không hề rời khỏi căn phòng, nhưng tâm trí đã đi rất xa. Có những lời môi miệng chưa từng phát ra, nhưng ngón tay đã viết xuống và làm tổn thương một con người. Có những cái nhìn không ai bắt gặp, nhưng chúng đã âm thầm làm vẩn đục tâm hồn. Có những cơn giận không bùng nổ ngoài đời, nhưng được nuôi dưỡng từng ngày qua việc đọc lại một bình luận, theo dõi một người mình ghét hoặc tìm kiếm những điều xác nhận thành kiến của mình. Có những việc tưởng như rất nhỏ, chỉ là một cú chạm, một lần chia sẻ, một biểu tượng chế giễu, một tấm ảnh chuyển tiếp, nhưng hậu quả của chúng có thể đi xa hơn điều ta tưởng. Vì thế, xét mình trong thời đại kỹ thuật số không phải là thêm một danh sách tội lỗi mới cho con người vốn đã mệt mỏi. Đó là đem toàn bộ đời sống, kể cả phần đời sống diễn ra sau màn hình, trở về dưới ánh mắt của Thiên Chúa. Chúng ta không xét mình để tự ghét mình, cũng không xét mình để chìm vào mặc cảm, nhưng để cho Chúa gọi đúng tên những gì đang xảy ra trong lòng, chữa lành những gì bị thương, thanh luyện những gì đã vẩn đục và đưa ta trở lại con đường tự do. Thiên Chúa không đứng ở cuối ngày như một viên chức lạnh lùng cầm hồ sơ để tìm lỗi. Người đứng đó như người Cha vẫn để đèn sáng trước cửa, chờ đứa con trở về và nói thật. Trước mặt Người, con không cần tô màu ngày sống của mình. Con cũng không cần xóa lịch sử duyệt web của linh hồn. Người đã thấy tất cả, nhưng Người vẫn gọi: “Hỡi con, con đang ở đâu?” Câu hỏi ấy không phải tiếng quát của một Đấng muốn bắt quả tang, mà là tiếng gọi của tình yêu dành cho người đang trốn. Chúa đã gọi con bằng chính tên con. Vì vậy, con có thể trả lời thật.
## Về thời gian và Chúa
Hôm nay, việc đầu tiên con làm khi vừa thức dậy là gì? Con làm dấu thánh giá, thưa với Chúa một lời, nhìn người nằm bên cạnh, nghe tiếng con nhỏ, hay lập tức đưa tay tìm điện thoại như thể mọi điều quan trọng nhất của thế giới đang chờ con sau màn hình? Ai nhận được cái nhìn đầu tiên của con trong ngày? Thiên Chúa, người thân hay bảng thông báo? Con có nhận ra rằng điều đầu tiên mình tìm kiếm mỗi sáng thường tiết lộ điều đang chiếm hữu trái tim mình không? Có thể con vẫn tin Chúa, vẫn đi lễ, vẫn đọc kinh, nhưng chiếc máy đã trở thành nơi con tìm đến trước tiên mỗi khi vui, buồn, trống rỗng, lo lắng hoặc cô đơn. Con tìm nó để được an ủi, được xác nhận, được quên mình, được lấp đầy. Chúa có còn là nơi trú ẩn đầu tiên của con không, hay Người chỉ được nhớ đến sau khi pin đã cạn, mắt đã mỏi và tâm hồn đã bị những âm thanh của thế gian kéo ra nhiều hướng?
Trong ngày hôm nay, Chúa có một khoảng thời gian nào thực sự thuộc về Người không? Không phải một kinh nguyện được đọc vội giữa hai thông báo, không phải một đoạn Lời Chúa vừa đọc vừa kiểm tra tin nhắn, không phải một Thánh lễ mà tâm trí con vẫn chờ điện thoại rung, nhưng là một khoảng thời gian con ở lại trọn vẹn trước nhan Chúa. Con có thể dành hàng chục phút để xem những đoạn phim nối tiếp nhau mà không thấy lâu, nhưng lại thấy năm phút thinh lặng trước Nhà Tạm là quá dài không? Con có thể thức khuya để theo dõi một câu chuyện chẳng liên quan đến đời mình, nhưng lại nói rằng quá mệt để đọc một kinh tối không? Con có từng bảo mình không có giờ cầu nguyện trong khi chính thống kê trên điện thoại cho thấy con đã dành nhiều giờ cho những điều không làm tâm hồn lớn lên không? Con có dùng chữ “bận” để che giấu một sự thật rằng lòng con không còn đói Chúa như trước?
Con đã cầm điện thoại bao nhiêu lần mà không thực sự biết mình cầm lên để làm gì? Con có bước vào một ứng dụng chỉ vì một thói quen vô thức rồi đi ra với tâm hồn nặng hơn, chia trí hơn, nóng nảy hơn không? Con có để những phút nhỏ trong ngày—lúc chờ xe, chờ cơm, chờ một cuộc hẹn, lúc đi thang máy, lúc ngồi một mình—đều bị lấp kín đến mức Thiên Chúa không còn khe hở nào để nói với con không? Có khi nào Chúa đã muốn gợi lên trong con một ý nghĩ lành, một lời cầu nguyện cho ai đó, một sự thức tỉnh của lương tâm, nhưng tiếng nói ấy vừa xuất hiện đã bị con dập tắt bằng một cú lướt màn hình? Con có sợ ở một mình với chính mình không? Con có dùng tiếng ồn kỹ thuật số để tránh nghe những câu hỏi mà lương tâm đang đặt ra không?
Khi bước vào nhà thờ, con có ý thức mình đang đi vào một không gian thánh không? Con có tắt âm thanh, cất máy và thu tâm, hay vẫn giữ điện thoại trong tay như thể bất cứ ai ngoài kia cũng có quyền chen vào cuộc gặp giữa con với Thiên Chúa? Con có chụp ảnh mọi khoảnh khắc đến mức không còn thực sự sống khoảnh khắc nào không? Trong Thánh lễ, con có nhìn màn hình nhiều hơn nhìn lên bàn thờ không? Con có viện cớ dùng điện thoại để đọc bài đọc hoặc theo dõi lời kinh, nhưng rồi chỉ một thông báo cũng đủ kéo con sang một cuộc trò chuyện khác không? Con có quay phim, chụp ảnh, phát trực tiếp hoặc đi lại gây chia trí mà quên rằng trước mặt mình không phải một chương trình để ghi hình nhưng là mầu nhiệm Đức Kitô đang hiến tế không? Con có biến một việc đạo đức thành cơ hội xây dựng hình ảnh bản thân không? Con có để người khác biết mình đang cầu nguyện nhiều hơn là thực sự cầu nguyện?
Con có bỏ Thánh lễ Chúa nhật vì tối hôm trước đã thức quá khuya trên mạng không? Con có nói rằng mình xem lễ trực tuyến là đủ, dù sức khỏe, khoảng cách và hoàn cảnh vẫn cho phép con hiện diện với cộng đoàn không? Con có vừa xem lễ vừa nằm, vừa ăn, vừa trả lời tin nhắn, vừa chuyển sang những nội dung khác không? Nếu buộc phải tham dự trực tuyến vì bệnh tật, tuổi già hoặc hoàn cảnh bất khả kháng, con có chuẩn bị một không gian trang nghiêm, giữ lòng sốt sắng và khao khát bí tích không, hay để Thánh lễ trở thành một âm thanh nền giữa vô số hoạt động khác? Con có nhớ rằng màn hình có thể chuyển đến hình ảnh của Thánh lễ nhưng không thể thay thế sự hiện diện bí tích, sự quy tụ hữu hình và việc rước Mình Máu Thánh Chúa không?
Trước khi ngủ, con có trả lại ngày sống cho Chúa không, hay để những hình ảnh cuối cùng đi vào tâm trí mình là tranh cãi, quảng cáo, khoe khoang, giật gân và những điều kích thích? Con có để điện thoại nằm sát gối như một người bạn cuối cùng, trong khi Chúa lại bị để ngoài cánh cửa tâm hồn không? Con có biết nghỉ ngơi không? Con có tôn trọng thân xác Chúa trao, hay tiếp tục lướt dù mắt đau, đầu nặng, thần kinh kiệt sức và sáng hôm sau không còn đủ kiên nhẫn với gia đình? Con có gọi đó là giải trí trong khi thực ra mình đang bị điều khiển? Con đang sử dụng phương tiện, hay phương tiện đang sử dụng con? Con có đủ tự do để đặt máy xuống khi cần không? Nếu không thể, con có khiêm tốn nhìn nhận rằng một thói quen đã bắt đầu biến thành sự lệ thuộc và con cần được giúp đỡ không?
## Về sự thật
Hôm nay con có chia sẻ điều gì mà mình chưa kiểm chứng không? Con có nhìn thấy một tiêu đề hợp với điều mình vốn tin rồi lập tức chuyển tiếp mà không đọc trọn bài, không xem nguồn, không kiểm tra ngày tháng và bối cảnh không? Con có tự bào chữa rằng “con chỉ gửi lại thôi”, như thể người chuyển lời không phải chịu trách nhiệm về điều mình góp phần phát tán không? Một lời gian có thể không do con tạo ra, nhưng nếu con trao cho nó đôi chân, con đã tham dự vào hành trình của nó. Con có hiểu rằng mỗi lần chia sẻ một điều chưa biết chắc, con đang đặt danh dự của người khác, sự bình an của cộng đoàn và cả uy tín của chính mình vào tay một cảm xúc nhất thời không?
Con có từng cắt một câu nói ra khỏi hoàn cảnh để làm cho người khác có vẻ xấu hơn không? Con có lấy một vài giây trong bài giảng, một đoạn ngắn trong cuộc phỏng vấn, một tấm ảnh chụp đúng lúc bất lợi hoặc một lời nói vụng về để kết luận về toàn bộ con người không? Con có đọc những điều người khác viết bằng thiện chí, hay luôn tìm cách giải thích theo hướng xấu nhất? Con có bóp méo ý của họ để việc phản bác trở nên dễ dàng hơn không? Con có gắn cho người khác những nhãn hiệu nặng nề chỉ vì họ không cùng quan điểm với mình không? Con có dùng những chữ như “phản đạo”, “lạc giáo”, “cuồng tín”, “ngu dốt”, “đạo đức giả”, “phản bội” mà không ý thức sức nặng của chúng không? Con có kết án linh hồn một người từ vài dấu vết vụn vặt nhìn thấy trên mạng không?
Con có loan truyền tin xấu về một giáo dân, một linh mục, một tu sĩ, một đức cha, một giáo xứ hay một cộng đoàn khi mình chưa hiểu đủ sự việc không? Con có nghĩ rằng vì người bị nói đến là người của công chúng nên danh dự của họ không còn đáng được bảo vệ không? Con có biến những đau đớn của Hội Thánh thành một thứ chuyện để bàn tán, mua vui hoặc thu hút sự chú ý không? Khi cần lên tiếng về một sai phạm có thật, con có phân biệt việc bảo vệ nạn nhân và công ích với việc say mê tai tiếng không? Con có chọn đúng nơi, đúng người, đúng bằng chứng và đúng cách thức để trình báo không, hay ném mọi thứ lên mạng rồi để đám đông xét xử? Con có tôn trọng sự thật của nạn nhân, quyền được bảo vệ của người yếu thế và nguyên tắc công bằng dành cho người bị tố cáo không? Con có nhớ rằng công lý không thể được xây dựng bằng vu khống, và lòng thương xót không bao giờ có nghĩa là che giấu tội ác?
Con có thành thật khi giới thiệu bản thân không? Con có làm cho đời mình đẹp hơn, thành công hơn, đạo đức hơn, hạnh phúc hơn sự thật để được ngưỡng mộ không? Con có đăng lại tư tưởng của người khác như thể của mình không? Con có dùng hình ảnh, bài viết, bản nhạc hoặc công sức của người khác mà không ghi nhận nguồn không? Con có tạo ra những con số, lời chứng, câu chuyện đạo đức hoặc phép lạ chưa được xác nhận để tăng sức hấp dẫn cho nội dung không? Con có gắn lời của một vị thánh, một vị giáo hoàng hoặc một nhân vật nổi tiếng vào một câu mà họ chưa từng nói không? Con có viện cớ rằng nội dung “có ích cho đức tin” để cho phép mình sử dụng điều không thật không? Con có nhớ rằng Thiên Chúa không cần lời gian để bảo vệ chân lý của Người không?
Con có thích mình đúng hơn thích sự thật không? Khi phát hiện mình sai, con có âm thầm xóa bài mà không xin lỗi những người đã bị ảnh hưởng không? Con có sẵn sàng đính chính bằng cùng mức độ công khai như khi mình phổ biến điều sai không? Con có tiếp tục tranh luận chỉ vì không chịu nổi việc phải nhận rằng người khác có lý không? Con có lựa chọn nguồn tin không phải vì đáng tin mà vì nó nói điều con muốn nghe không? Con có để thuật toán nhốt mình trong căn phòng chỉ vang lại tiếng nói của phe mình không? Con có còn khả năng lắng nghe một người bất đồng mà không xem họ là kẻ thù không? Con tìm sự thật, hay chỉ tìm vũ khí?
## Về lời nói và đức ái
Hôm nay con có viết điều mà mình không dám nói nếu người ấy đang ngồi trước mặt không? Khoảng cách của màn hình có làm con trở thành một con người khác—gay gắt hơn, độc địa hơn, liều lĩnh hơn và ít biết xấu hổ hơn không? Con có dùng những biểu tượng cười cợt trước nỗi đau của người khác không? Con có thấy thích thú khi một người mình không ưa bị thất bại, bị chỉ trích hoặc bị làm nhục không? Con có tham gia vào một đám đông ném đá chỉ vì cảm giác được đứng cùng số đông khiến con thấy an toàn không? Con có quên rằng phía sau một tài khoản là một con người thật, có gia đình, có vết thương, có những đêm mất ngủ và có thể đang ở sát bờ vực tuyệt vọng không?
Con có dùng quyền tự do ngôn luận như giấy phép để làm tổn thương không? Con có lẫn lộn sự thẳng thắn với thô bạo, lòng nhiệt thành với nóng giận, việc bảo vệ chân lý với nhu cầu chiến thắng không? Chân lý con nói có đi cùng bác ái không? Bác ái con nói có trung thành với chân lý không? Con có chọn đúng thời điểm để góp ý không? Con có nhắn riêng khi có thể, hay cố tình sửa sai công khai để người khác mất mặt? Con có tìm cách cứu một người khỏi sai lầm, hay chỉ muốn chứng minh cho mọi người thấy rằng con cao hơn họ? Sau một cuộc tranh luận, người khác có đến gần sự thật hơn không, hay chỉ mang thêm một vết thương vì cách con nói?
Con có nói hành trên các nhóm kín và tưởng rằng đó không phải là nói hành vì người bị nói đến không đọc được không? Con có lấy ảnh chụp màn hình từ một cuộc trò chuyện riêng rồi chuyển cho người khác không? Con có phản bội sự tín nhiệm của một người đã tâm sự với mình không? Con có để lộ bệnh tật, xung đột gia đình, khó khăn hôn nhân, quá khứ lầm lỗi hay hoàn cảnh tài chính của người khác mà chưa được họ cho phép không? Con có dùng câu “xin cầu nguyện cho…” như một cách đạo đức hóa việc phát tán chuyện riêng tư không? Con có biết giữ kín điều cần giữ kín không? Con có tôn trọng bí mật của người khác như muốn họ tôn trọng bí mật của mình không?
Khi thấy một người bị hạ nhục trong nhóm con đang hiện diện, con có im lặng vì sợ liên lụy không? Con có nghĩ rằng mình không tham gia nên mình vô can, trong khi sự im lặng của con làm người gây hại tưởng rằng họ được đồng tình không? Con có đủ can đảm để nói một câu công bằng, ngăn một lời chế nhạo, báo cho người quản trị, liên lạc riêng với người bị tổn thương hoặc rời khỏi một cuộc trò chuyện độc hại không? Nếu con là người quản trị, con có dùng quyền để bảo vệ người yếu thế, hay chỉ quan tâm đến lượt tương tác và sự sôi động của nhóm? Con có dung túng lời xúc phạm vì người xúc phạm thuộc phe mình không? Con có áp dụng hai tiêu chuẩn—một cho bạn bè, một cho đối thủ—không?
Con có dùng mạng để hòa giải hay để lưu giữ hận thù? Con có đọc lại những lời xúc phạm cũ để cơn giận không bao giờ nguội không? Con có theo dõi người mình ghét chỉ để chờ họ sai không? Con có thu thập ảnh chụp màn hình như kho vũ khí dành cho ngày trả đũa không? Con có kể lại cùng một vết thương cho nhiều người không phải để tìm sự chữa lành nhưng để tuyển thêm người đứng về phía mình không? Con có cầu nguyện cho người làm con tổn thương không? Con có bao giờ tự hỏi người ấy đang mang vết thương nào khiến họ hành xử như thế không? Tha thứ không có nghĩa là gọi điều ác là điều lành, cũng không buộc con quay lại một mối quan hệ nguy hiểm; nhưng con có thật sự muốn được giải thoát khỏi hận thù, hay đã biến sự căm giận thành một phần căn tính của mình?
Con có quên người đang ngồi cạnh vì người ở trên máy không? Trong bữa cơm, con có nhìn vào mắt cha mẹ, vợ chồng, con cái và anh chị em không? Con có nghe trọn một câu chuyện của người già, hay vừa nghe vừa lướt? Con có trả lời người xa lạ rất nhanh nhưng để người thân phải gọi nhiều lần không? Con có dịu dàng với công chúng nhưng cáu gắt với gia đình vì bị làm gián đoạn khi đang sử dụng máy không? Người ngoài thấy một phiên bản kiên nhẫn và đạo đức của con, còn những người cùng nhà lại nhận phần mệt mỏi, lạnh nhạt và nóng nảy nhất không? Con có xây dựng một cộng đồng đông đảo trên mạng nhưng để bàn ăn nhà mình trở nên cô độc không?
## Về khiết tịnh và đôi mắt
Mắt con hôm nay đã đi đâu? Câu hỏi ấy không chỉ hỏi con đã nhìn thấy gì, mà còn hỏi con đã chủ động tìm gì, dừng lại ở đâu và cho phép điều gì ở lại trong trí tưởng tượng. Con có tình cờ gặp một hình ảnh không trong sạch rồi lập tức rời đi, hay đã quay lại, phóng lớn, tìm thêm và để ham muốn dẫn mình sâu hơn? Con có tự dối mình rằng chỉ xem cho biết, chỉ tò mò, chỉ một lần, chỉ vài phút không? Con có nhận ra rằng mỗi lần chiều theo cái nhìn chiếm hữu, con đang tập cho trái tim nhìn một con người không còn như một ngôi vị nhưng như một vật để tiêu thụ không? Những hình ảnh ấy có làm biến dạng cách con nhìn vợ, chồng, người yêu, đồng nghiệp và những người con gặp ngoài đời không? Con có mang những so sánh không thật vào tình yêu thật của mình không?
Con có gìn giữ sự trong sạch không chỉ của thân xác mà còn của trí nhớ và trí tưởng tượng không? Con có chủ động loại bỏ tài khoản, trang mạng, ứng dụng hoặc cuộc trò chuyện thường dẫn mình đến sa ngã không? Con có nghiêm túc đặt những giới hạn cần thiết, hay luôn để một cánh cửa hé mở rồi hy vọng mình sẽ đủ mạnh khi cám dỗ đến? Con có tìm sự hỗ trợ của một người khôn ngoan, cha giải tội, người đồng hành hay chuyên viên khi thói quen đã trở thành lệ thuộc không? Con có xấu hổ đến mức tiếp tục giấu kín, trong khi sự bí mật chính là bóng tối nuôi lớn xiềng xích không? Con có nhớ rằng việc xin giúp đỡ không phải dấu hiệu của thất bại nhưng là một hành vi can đảm của người muốn sống tự do không?
Con có tham gia vào những cuộc trò chuyện gợi dục, trao đổi hình ảnh riêng tư hoặc dùng lời lẽ hai nghĩa để kích thích mình và người khác không? Con có lợi dụng sự cô đơn, non nớt hoặc yếu đuối của một người để tìm cảm giác được khao khát không? Con có tôn trọng ranh giới của người khác không? Con có gây áp lực để họ gửi ảnh, gọi video, tiết lộ chuyện thân mật hoặc làm điều khiến họ bất an không? Con có giữ lại những hình ảnh riêng tư sau khi mối quan hệ đã kết thúc không? Con có từng đe dọa, ám chỉ hoặc vô tình tạo cảm giác rằng mình có thể sử dụng chúng để làm tổn thương người kia không? Con có ý thức rằng không một cuộc cãi vã, chia tay hay phản bội nào cho con quyền phơi bày thân thể và sự riêng tư của người khác không?
Con có trưng bày chính mình như một món hàng để đổi lấy sự chú ý không? Con có chọn góc chụp, cách ăn mặc, cử chỉ hoặc lời viết nhằm khơi gợi nơi người khác những ham muốn mà chính con biết rõ không? Không phải mọi hình ảnh đẹp đều là khoe khoang, không phải mọi sự chăm sóc thân thể đều là phù phiếm, nhưng con có thành thật về động lực của mình không? Con muốn chia sẻ niềm vui, hay muốn được khao khát? Con muốn lưu giữ kỷ niệm, hay muốn kiểm chứng giá trị bản thân qua ánh mắt người khác? Khi không được chú ý như mong muốn, con có thấy mình vô nghĩa không?
Con có đăng hình vợ chồng, con cái hoặc người khác trong những khoảnh khắc riêng tư mà chưa hỏi ý họ không? Con có nghĩ rằng vì mình là cha mẹ nên mình có toàn quyền biến tuổi thơ của con thành nhật ký công khai không? Con có đăng ảnh trẻ đang khóc, đang bị phạt, đang tắm, đang bệnh, đang ở trong hoàn cảnh dễ bị chế giễu không? Con có biết những hình ảnh ấy có thể bị lưu lại, sao chép, cắt ghép và sử dụng ngoài ý muốn không? Con có tôn trọng thân xác của người bệnh, người khuyết tật, người gặp tai nạn và người đã qua đời không? Con có chụp và đăng nỗi đau của họ trước khi nghĩ đến phẩm giá của họ không? Thân xác mỗi người là đền thờ, không phải vật trang trí cho trang cá nhân của con.
## Về cái tôi và cơn đói được nhìn thấy
Hôm nay con có buồn vì bài mình đăng ít người xem, ít người thích hoặc ít người chia sẻ không? Nỗi buồn ấy chỉ là một phản ứng tự nhiên thoáng qua, hay nó chạm vào một cơn đói sâu hơn: nếu không ai nhìn thấy, con cảm thấy mình không tồn tại? Con có liên tục kiểm tra phản ứng của người khác không? Một lời khen có làm con lâng lâng quá mức, và một lời chê có làm con sụp đổ cả ngày không? Con có giao quyền định giá con người mình cho những con số không biết yêu không? Con có nhớ rằng trước khi con làm được điều gì, trước khi ai biết tên con, trước khi con có một người theo dõi, Thiên Chúa đã nhìn con và nói rằng con quý giá trong mắt Người không?
Con có sửa ảnh đến mức không còn nhận ra khuôn mặt thật, và sửa câu chuyện đời mình đến mức không còn nhận ra cuộc sống thật không? Con có chỉ đăng niềm vui khiến người khác tưởng rằng gia đình con không bao giờ bất hòa, ơn gọi con không bao giờ mệt mỏi, đời đạo con không bao giờ khô khan không? Con không buộc phải công khai mọi đau khổ; sự kín đáo là một nhân đức. Nhưng con có dùng vẻ hoàn hảo giả tạo để xây dựng uy tín, khiến người khác ngưỡng mộ hoặc che giấu những vấn đề mình cần đối diện không? Con có chăm sóc hình ảnh nhiều hơn chăm sóc linh hồn không? Con có dành nhiều thời gian chọn một tấm ảnh đẹp hơn thời gian cầu nguyện để có một trái tim đẹp không?
Con có làm việc lành để được đăng không? Con có giúp người nghèo rồi lập tức nghĩ đến hình ảnh, chú thích và phản ứng của công chúng không? Nếu không được chụp, không được ghi tên và không ai biết, con còn muốn làm việc ấy không? Con có dùng người nghèo làm phông nền cho lòng tốt của mình không? Con có yêu họ đủ để hỏi xem họ có muốn xuất hiện không? Con có trao quà theo cách bảo vệ phẩm giá, hay bắt họ xếp hàng, giơ quà và mỉm cười cho tấm ảnh chứng minh thành tích? Con có bao giờ để máy xuống, ngồi bên họ, nghe tên họ, hỏi chuyện họ và nhận ra họ không phải là “đối tượng bác ái” nhưng là anh chị em của mình không?
Con có ghen với thành công của người khác, kể cả thành công trong việc phục vụ Chúa không? Khi thấy một linh mục được nhiều người nghe, một ca đoàn được yêu mến, một giáo lý viên có sức thu hút, một nhóm tông đồ phát triển hoặc một người viết được chia sẻ rộng rãi, phản ứng đầu tiên của con là vui vì Tin Mừng được loan báo, hay là khó chịu vì mình bị lu mờ? Con có tìm lỗi để hạ thấp điều tốt người khác đang làm không? Con có gọi lòng ghen là “phân định”, gọi sự cạnh tranh là “bảo vệ chân lý”, gọi nỗi sợ mất ảnh hưởng là “lo cho Hội Thánh” không? Con có thể chân thành giới thiệu công việc tốt của một người khác mà không tìm cách kéo sự chú ý trở lại mình không?
Con còn vui khi Chúa lớn lên mà con nhỏ đi không? Nếu một việc tốt con khởi xướng nay được người khác làm tốt hơn, con có biết trao lại không? Nếu người ta nhận ơn Chúa qua một người khác thay vì qua con, con có tạ ơn không? Nếu một bài viết của con giúp ai đó mà họ không biết tên tác giả, con có thấy đủ không? Nếu một lời cầu nguyện âm thầm không bao giờ được kể lại, con có tin rằng nó vẫn có giá trị không? Con đang phục vụ Nước Chúa hay đang dùng việc Chúa để xây vương quốc cho cái tôi? Con có nói nhiều về Chúa nhưng âm thầm mong người ta nhớ đến con không? Con có lấy danh nghĩa tông đồ để thỏa mãn nhu cầu được công nhận không? Những câu hỏi ấy đau, nhưng chúng không nhằm phủ nhận mọi thiện chí. Chúng giúp con thanh luyện ý hướng để việc tốt thật sự trở về với Đấng là nguồn của mọi điều tốt.
## Về người bé nhỏ và những người dễ bị bỏ lại
Con có bảo vệ trẻ em trong nhà mình khỏi những điều chúng chưa đủ sức chịu đựng không? Con có trao điện thoại cho trẻ chỉ để chúng im lặng, rồi bỏ mặc chúng trước một thế giới không cửa, không người canh và không giới hạn không? Con có biết con mình đang xem gì, nói chuyện với ai, bị ai theo dõi và đang sợ điều gì không? Con có chỉ kiểm soát bằng cấm đoán, hay còn dành thời gian xây dựng lòng tin để trẻ có thể nói thật khi gặp chuyện xấu? Con có làm gương không? Con bắt trẻ đặt máy xuống nhưng chính con lại không rời màn hình trong bữa ăn; con trách trẻ nghiện mạng nhưng mọi lúc rảnh chúng chỉ thấy cha mẹ cầm máy. Con có đòi nơi trẻ một kỷ luật mà người lớn không chịu sống không?
Con có đăng ảnh và thông tin về con cái quá nhiều, khiến danh tính, trường học, giờ giấc và nơi ở của chúng trở nên dễ nhận biết không? Con có dùng thành tích của con để nuôi danh dự của mình không? Khi con thất bại, con có đưa chuyện ấy lên mạng như một lời than trách khiến trẻ xấu hổ không? Con có so sánh con mình với “con nhà người ta” qua những hình ảnh đã được chọn lọc kỹ càng không? Con có nhận ra đứa trẻ trước mặt đang cần được ôm hơn là cần thêm một bài học lấy từ mạng không? Con có lắng nghe tiếng kêu cứu ẩn sau sự im lặng, cáu gắt, sa sút học tập hoặc việc trẻ thu mình quá lâu với thiết bị không?
Con có nhớ những người già không theo kịp công nghệ không? Khi họ hỏi lại một thao tác đơn giản, con có cáu gắt, chế giễu hoặc làm họ cảm thấy mình vô dụng không? Con có kiên nhẫn giải thích về mật khẩu, tin nhắn lừa đảo, mã xác nhận và những nguy cơ trên mạng không? Con có tạo điều kiện để họ tham gia đời sống gia đình, giáo xứ và xã hội mà không bị loại trừ chỉ vì không biết dùng ứng dụng không? Con có gọi điện hỏi thăm, hay chỉ gửi một biểu tượng trong nhóm rồi nghĩ rằng mình đã làm tròn bổn phận? Con có hiểu rằng đối với một người già cô đơn, giọng nói thật của con có thể quý hơn một trăm lời chúc được sao chép không?
Con có biến người nghèo, người bệnh, người khuyết tật hoặc nạn nhân thiên tai thành nội dung không? Khi gặp một hoàn cảnh đau thương, phản ứng đầu tiên của con là giúp đỡ hay lấy máy ra ghi hình? Con có xin phép trước khi đăng khuôn mặt và câu chuyện của họ không? Con có kể nỗi bất hạnh của họ bằng ngôn ngữ tôn trọng không? Con có xác minh nơi nhận hỗ trợ, minh bạch tiền bạc và bảo vệ thông tin cá nhân không? Con có dùng hình ảnh quá bi thảm để khơi cảm xúc, dù điều ấy làm tổn thương phẩm giá của người được giúp không? Con có nhớ rằng họ không nợ con một nụ cười, một lời cảm ơn công khai hay một tấm ảnh đẹp chỉ vì con đã trao quà không?
Con có bỏ qua người đang cầu cứu vì nghĩ đó chỉ là một trạng thái gây chú ý không? Khi ai đó viết những lời tuyệt vọng, con có chế giễu, phán xét hoặc bảo họ yếu đuối không? Con có nhắn hỏi, tìm một người ở gần họ, khuyến khích họ gặp chuyên viên và hành động nghiêm túc khi có dấu hiệu nguy hiểm không? Con có hiểu rằng đôi khi phía sau một câu viết vu vơ là một con người đang mong ai đó nhận ra mình chưa ổn không? Đức ái trên mạng không chỉ là gửi những câu an ủi đẹp. Có lúc nó đòi con rời màn hình, gọi một cuộc điện thoại, đến gõ cửa, báo cho gia đình hoặc tìm sự trợ giúp khẩn cấp.
Hôm nay con có làm một việc lành mà không ai biết không? Con có cầu nguyện cho một người không thể cảm ơn con không? Con có âm thầm xóa một lời cay độc trước khi gửi, dừng một tin chưa kiểm chứng, che chở danh dự cho người vắng mặt, nhường sự chú ý cho người khác hoặc đặt máy xuống để nghe người thân không? Đời sống thiêng liêng cần những vùng đất không có máy quay. Nếu mọi việc lành đều phải được nhìn thấy mới có ý nghĩa, tâm hồn con sẽ dần quên ánh mắt của Cha, Đấng thấy trong nơi kín đáo. Có những bông hoa chỉ nở trước mặt Thiên Chúa. Chính những bông hoa ấy giữ cho khu vườn linh hồn còn hương thơm.
## Về trách nhiệm, bổn phận và sự hiện diện thật
Con có dùng mạng trong giờ làm việc để trốn tránh trách nhiệm không? Con có nhận lương cho một thời gian mà tâm trí lại dành phần lớn cho những cuộc trò chuyện và nội dung riêng không? Con có chậm trễ công việc, học tập hoặc bổn phận gia đình vì liên tục bị ngắt quãng không? Con có đổ lỗi cho áp lực trong khi chính mình đã để sự chú ý bị băm vụn? Con có trả lời tin nhắn công việc bất kể giờ giấc, khiến bản thân và người khác không còn thời gian nghỉ ngơi không? Con có tạo ra một văn hóa trong đó ai không phản hồi ngay lập tức bị coi là thiếu trách nhiệm không? Con có tôn trọng ngày nghỉ, giờ ngủ và ranh giới của cộng sự không?
Con có hiện diện thật với ơn gọi của mình không? Là người có gia đình, con có dành phần tốt nhất của sự chú ý cho vợ chồng và con cái, hay họ chỉ nhận phần còn lại sau công việc và mạng xã hội? Là người sống đời thánh hiến, con có để đời cầu nguyện, cộng đoàn và sứ vụ bị xói mòn bởi sự hiện diện liên tục trên mạng không? Là linh mục, con có dùng phương tiện để tìm kiếm và chăm sóc đoàn chiên, hay dần biến mình thành người trình diễn trước một khán giả? Con có trả lời công chúng rất dịu dàng nhưng thiếu nhẫn nại với người đang gõ cửa nhà xứ không? Con có chăm chút cho bài đăng hơn bài giảng, cho hình ảnh hơn đời sống nội tâm, cho lượt xem hơn những con người cụ thể Chúa trao không? Là giáo lý viên, con có chuẩn bị bài chu đáo, sống điều mình dạy và nhớ tên các em, hay chỉ tìm một nội dung có sẵn rồi chuyển tiếp? Mạng có đang mở rộng ơn gọi của con, hay đang rút ruột ơn gọi ấy từ bên trong?
Con có giữ ngày Chúa nhật như ngày của Chúa, của gia đình, của cộng đoàn và của nghỉ ngơi thánh không? Hay Chúa nhật chỉ là một ngày khác để tiếp tục làm việc, mua bán, lướt tin và sản xuất nội dung? Con có để lời Chúa vừa gieo trong Thánh lễ lập tức bị vùi dưới hàng trăm mẩu tin khác không? Con có dành một bữa ăn không điện thoại, một cuộc thăm viếng, một giờ đi bộ, một khoảng cầu nguyện hoặc một hành vi bác ái không? Con có đủ can đảm để biến mất khỏi mạng một lúc mà không sợ thế giới quên mình không? Thế giới vẫn quay khi con ngoại tuyến. Có lẽ chính lúc ấy linh hồn con mới bắt đầu quay về đúng trục.
## Về lòng biết ơn, niềm vui và hy vọng
Sau khi xem đời sống của người khác, con có biết ơn đời mình hơn hay khinh thường những gì Chúa đã trao? Con có so căn nhà thật của mình với căn nhà đã được chọn góc đẹp của người khác, so cuộc hôn nhân có mồ hôi nước mắt của mình với một tấm ảnh kỷ niệm, so thân thể bình thường của mình với hình ảnh đã qua chỉnh sửa, so hành trình âm thầm của mình với khoảnh khắc thành công được công bố không? Con có để việc so sánh lấy mất niềm vui về bữa cơm, mái nhà, sức khỏe, người thân và những ân huệ nhỏ bé không? Con có nhớ rằng mình đang nhìn hậu trường của đời mình nhưng chỉ nhìn sân khấu của người khác không?
Con có trở nên bi quan vì tiêu thụ quá nhiều tin xấu không? Con có để bảng tin thuyết phục rằng mọi người đều gian dối, xã hội chỉ còn bóng tối, giới trẻ đều hư hỏng và Hội Thánh không còn hy vọng không? Con có nhầm việc cập nhật liên tục với sự hiểu biết sâu sắc không? Con có nghĩ mình đang quan tâm đến thế giới, trong khi thực ra tâm trí chỉ đang bị giữ trong tình trạng lo âu và phẫn nộ thường trực không? Con có biết dừng lại, cầu nguyện, tìm hiểu kỹ và làm một điều cụ thể trong khả năng thay vì bất lực trước mọi khủng hoảng không? Con có chia sẻ cả những dấu chỉ của điều thiện, hay chỉ truyền đi những gì gây sợ hãi và giận dữ?
Con có gieo hy vọng không? Không phải thứ lạc quan rẻ tiền phủ nhận đau khổ, nhưng niềm hy vọng bắt nguồn từ việc tin rằng Thiên Chúa vẫn đang hành động. Trang của con, lời của con và cách hiện diện của con có làm người khác muốn sống tử tế hơn, cầu nguyện hơn, tìm kiếm sự thật hơn và yêu thương hơn không? Hay sau khi gặp con, họ chỉ mang thêm sự sợ hãi, cay đắng, chia rẽ và mệt mỏi? Con có dùng những lời đạo đức như một lớp sơn phủ lên sự khắc nghiệt không? Con có biết khóc với người khóc trước khi giảng cho họ về ý nghĩa của đau khổ không? Con có biết im lặng khi không có lời nào đủ tốt không?
## Đứng trước Chúa với toàn bộ sự thật
Sau tất cả những câu hỏi ấy, con đừng vội kết án mình. Xét mình không phải là đứng trước gương rồi chỉ nhìn thấy một khuôn mặt đáng ghét. Xét mình là đứng trước ánh mắt Đức Kitô. Ánh mắt ấy đã nhìn Phêrô sau ba lần chối Thầy, nhưng không xóa tên ông khỏi tình yêu. Ánh mắt ấy đã nhìn người phụ nữ bị bắt quả tang phạm tội, nhưng không trao chị cho những hòn đá. Ánh mắt ấy đã nhìn Dakêu đang trốn trên cây, gọi ông xuống và xin ở lại nhà ông. Ánh mắt ấy nhìn thấu mọi tầng sâu trong con, kể cả những điều con chưa đủ can đảm thú nhận với chính mình, nhưng vẫn không rút lại lời mời gọi. Chúa không nói rằng tội không quan trọng. Chính vì tội gây thương tích thật nên Người đã mang nó lên thập giá. Nhưng thập giá cũng nói một điều mạnh hơn mọi bản án: không có vực sâu nào trong con sâu hơn lòng thương xót của Thiên Chúa.
Có thể tối nay con nhận ra mình đã lãng phí quá nhiều thời gian. Hãy nói thật với Chúa. Có thể con đã làm tổn thương một người bằng lời viết. Hãy xin lỗi và sửa lại điều có thể sửa. Có thể con đã phát tán một tin sai. Hãy đính chính. Có thể con đã xâm phạm sự riêng tư của người khác. Hãy gỡ xuống và xin họ tha thứ. Có thể con đang bị trói buộc bởi nội dung không trong sạch. Hãy đóng những cánh cửa dẫn đến sa ngã, tìm người đồng hành và bước ra khỏi bóng tối. Có thể con nhận ra điện thoại đã chen vào cuộc hôn nhân, gia đình, giờ cầu nguyện và cả giấc ngủ. Hãy bắt đầu bằng một giới hạn nhỏ nhưng thật. Có thể con đã xây dựng một hình ảnh đẹp đến mức không dám thú nhận đời thật đang đổ vỡ. Hãy tìm một người đáng tin để nói sự thật. Ân sủng thường đi vào qua khe cửa của một lời thú nhận chân thành.
Nếu cần, hãy đến với Bí tích Hòa Giải. Đừng chờ đến khi mình hoàn toàn chiến thắng mới đi xưng tội. Người bệnh không chờ khỏi rồi mới tìm thầy thuốc. Hãy đến với những gì đang có: sự xấu hổ, thất bại, lặp lại, bất lực và cả ước muốn rất nhỏ được làm lại. Đừng nói rằng tội của con quá tầm thường nên không cần xưng; những sợi chỉ nhỏ lặp đi lặp lại cũng có thể dệt thành một tấm lưới lớn. Cũng đừng nói tội của con quá nặng nên không dám trở về; nếu tội con lớn, lòng thương xót của Chúa còn lớn hơn. Điều làm trái tim Chúa đau không chỉ là việc con sa ngã, mà còn là việc con không tin Người muốn nâng con dậy.
Hãy đọc chậm lời ngôn sứ Isaia: “Đừng sợ, vì Ta đã chuộc ngươi về, đã gọi ngươi bằng chính tên ngươi: ngươi là của riêng Ta” (Is 43,1). Đừng đọc như một khẩu hiệu đẹp dành cho người khác. Hãy để từng chữ chạm vào nơi con đang xấu hổ nhất. “Đừng sợ”—vì Thiên Chúa đã biết sự thật trước khi con thú nhận. “Ta đã chuộc ngươi về”—vì giá trị của con không nằm trong sự hoàn hảo của hồ sơ số nhưng trong giá máu Đức Kitô. “Ta đã gọi ngươi bằng chính tên ngươi”—không phải bằng tên tài khoản, biệt danh, chức vụ, danh tiếng hay lỗi lầm. “Ngươi là của riêng Ta”—không thuộc về thuật toán, không thuộc về đám đông, không thuộc về lời khen chê, không thuộc về những ham muốn đang lôi kéo con. Con thuộc về Thiên Chúa.
Rồi con hãy tạ ơn. Xét mình không chỉ là tìm điều xấu. Hãy nhớ hôm nay Chúa đã gìn giữ con thế nào, đã gửi ai đến an ủi con, đã cho con cơ hội nào để yêu thương. Hãy tạ ơn vì một tin nhắn tốt lành, một bài viết giúp con thức tỉnh, một cuộc gọi nối lại tình thân, một Thánh lễ được truyền đến người bệnh, một lời cầu nguyện được gửi đi, một người xa nhà được nhìn thấy quê hương, một kiến thức được chia sẻ, một tiếng nói yếu thế được bảo vệ. Công nghệ không phải kẻ thù. Nó là quà tặng cần được thanh luyện và đặt đúng chỗ. Vấn đề không phải chỉ là con đã dùng bao nhiêu giờ, nhưng những giờ ấy đã làm con trở thành người thế nào. Con có tự do hơn không? Có thật hơn không? Có gần Chúa và gần người khác hơn không? Hay con ngày càng phân tán, nóng nảy, cô độc và lệ thuộc?
Cuối cùng, hãy chọn một việc cụ thể cho ngày mai. Không cần một lời hứa lớn để rồi thất bại trong vài giờ. Có thể ngày mai con sẽ không cầm máy trong mười lăm phút đầu ngày. Có thể con sẽ đọc một đoạn Tin Mừng trước khi đọc bảng tin. Có thể con sẽ tắt một thông báo không cần thiết, bỏ theo dõi một nguồn làm lòng mình vẩn đục, xin lỗi một người, đính chính một tin sai, dùng bữa mà không có điện thoại, gọi cho cha mẹ, lắng nghe con cái, cầu nguyện cho người mình không ưa hoặc làm một việc lành không đăng lên đâu cả. Một quyết định nhỏ được sống trung thành có sức mở một lối đi lớn cho ân sủng.
Và bây giờ, con có thể đặt chiếc máy xuống. Không phải mọi điều đều cần được biết ngay trong đêm nay. Không phải mọi cuộc tranh luận đều cần con trả lời. Không phải mọi thông báo đều là một tiếng gọi. Có một tiếng gọi sâu hơn đang vang lên trong thinh lặng: “Hãy đến với Ta.” Con hãy để thế giới ngoài kia tiếp tục ồn ào mà không có con trong ít phút. Hãy thở chậm. Hãy làm dấu thánh giá. Hãy trao những người con gặp trên mạng cho Chúa. Hãy xin Người chữa những ai đã bị lời con làm đau. Hãy tha thứ cho những ai đã làm con tổn thương. Hãy xin ơn giữ đôi mắt trong sạch, lời nói chân thật, trái tim khiêm nhường và đôi tay biết dừng lại trước khi làm điều xấu. Rồi hãy ngủ trong bình an, không phải vì hôm nay con đã sống hoàn hảo, nhưng vì con đã trở về.
Xét mình Kitô giáo không kết thúc bằng một bản án đóng kín mọi con đường. Nó kết thúc bằng một cánh cửa mở. Phía bên kia cánh cửa ấy không phải là sự dễ dãi, nhưng là lòng thương xót đủ mạnh để biến đổi đời người. Chúa không chỉ tha thứ cho con rồi để con nguyên như cũ. Người cầm tay con, dạy con sử dụng lại thời gian, đôi mắt, lời nói, thân xác, trí khôn và cả những phương tiện kỹ thuật theo cách của một người tự do. Ngày mai, con vẫn có thể vấp ngã. Nhưng ngày mai cũng có thể là ngày đầu tiên con không còn thức dậy thuộc về thông báo, không còn sống thuộc về ánh mắt đám đông và không còn đi ngủ trong tiếng ồn. Con có thể bắt đầu lại như một người đã được gọi bằng tên, được chuộc về và được yêu.
**Lạy Chúa Giêsu, xin bước vào phần đời con thường che sau màn hình. Xin soi sáng những điều con không muốn nhìn, chữa lành những điều con không thể tự chữa, tha thứ những điều con thành tâm thống hối và giải thoát con khỏi những gì đang âm thầm chiếm hữu trái tim. Xin cho con biết dùng phương tiện mà không trở thành nô lệ, biết tìm sự thật mà không mất đức ái, biết bảo vệ điều thiện mà không nuôi lòng kiêu căng, biết nhìn thân xác con người bằng đôi mắt trong sạch, biết hiện diện với người ở bên cạnh và biết dành cho Chúa phần tốt nhất của ngày sống. Xin dạy con biết dừng lại trước khi chia sẻ, cầu nguyện trước khi phản ứng, lắng nghe trước khi phán xét và yêu thương cả khi không ai nhìn thấy. Nếu hôm nay con đã đi xa, xin gọi con trở về. Nếu con đã làm ai tổn thương, xin ban cho con lòng can đảm để xin lỗi và sửa chữa. Nếu con đang bị trói buộc, xin dẫn con đến nơi có sự trợ giúp. Nếu con đang xấu hổ, xin nhắc con rằng lòng thương xót của Chúa lớn hơn tội lỗi con. Con trao cho Chúa chiếc điện thoại, những cuộc trò chuyện, những tìm kiếm, những hình ảnh, những lời đã viết, những điều đã xóa và cả những gì chỉ mình Chúa biết. Xin thanh luyện tất cả, để ngay giữa thế giới kỹ thuật số này, con vẫn thuộc trọn về Chúa, vẫn nhận ra khuôn mặt của anh chị em và vẫn giữ được một trái tim bằng thịt biết rung động, biết khóc, biết yêu và biết trở về. Amen.**
Lm. Anmai, CSsR.